سونوگرافی بیضه آزمایشی غیرتهاجمی است که با استفاده از امواج فراصوت تصاویری دقیق از بیضهها و نواحی اطراف آن تولید میکند. با این روش میتوان محتویات کیسه بیضه و همچنین اپیدیدیم و مجرای دِفِران را مشاهده کرد. پزشکان از سونوگرافی بیضه برای تشخیص بعضی از بیماریها استفاده میکنند. این روش تصویربرداری بیخطر است و نتایج آن بهسرعت آماده میشود. اگر میخواهید بدانید که سونوگرافی از بیضه چگونه انجام میشود و چه مشکلاتی را نشان میدهد تا پایان مقاله با ما همراه باشید.
سونوگرافی بیضه چیست؟
سونوگرافی در بخشهای مختلف پزشکی کاربرد دارد، از بررسی اندامهایی مانند بیضهها گرفته تا غربالگریهای دوران بارداری مانند سونوگرافی NT. سونوگرافی بیضه، که سونوگرافی اسکروتال بیضه (scrotal ultrasound) نیز نامیده میشود، یک آزمایش تصویربرداری است که در آن از امواج صوتی با فرکانس بالا برای گرفتن تصاویری از بیضهها و بافتهای اطراف آن در ناحیه کشاله ران استفاده میشود. سونوگرافی بیضه روشی ایمن و غیرتهاجمی است، یعنی نیازی به واردکردن ابزار یا وسایل به داخل بدن نداریم. دستگاه سونوگرافی الکتریسیته را به امواج صوتی با فرکانس بالا تبدیل میکند. براساس نحوه بازتاب امواج صوتی از ساختارهای داخل بدن تصاویر سونوگرافی تولید میشود.
این آزمایش میتواند لوله بلند و بهشدت پیچخوردهای را که پشت هر بیضه قرار دارد و اسپرم را جمع میکند (اپیدیدیم) و همچنین لولهای را که بیضهها را به غده پروستات متصل میکند (واز دِفِران یا مجرای وابَران) نشان دهد. در سونوگرافی از اشعه ایکس یا سایر انواع تشعشعات استفاده نمیشود.
سونوگرافی بیضه روشی غیرتهاجمی و کاملا بیضرر است زیرا امواج اولتراسوند مورداستفاده هیچ خطری برای بیمار ندارند و عارضه جانبی ایجاد نمیکنند. ولی ممکن است به ژل استفادهشده حساسیت داشته باشید. البته این اتفاق فقط در موارد بسیار نادر رخ میدهد.
سونوگرافی بیضه چگونه انجام میشود؟
در سونوگرافی از بیضه از یک دستگاه یا پروب دستی به نام مبدل برای تولید تصاویر استفاده میشود. مبدل ابزار پزشکی ویژهای است که امواج فراصوت را ساطع میکند و امواج بازتابیده از بیضهها و بافتهای نرم را تشخیص میدهد. سپس امواج دریافتی را به سیگنالهای الکتریکی تبدیل میکند که در رایانه به تصاویر یا فیلم تبدیل شده و روی صفحه نمایش داده میشوند.
در سونوگرافی برای بیضه سونوگرافیست لایهای نازک از ژل را روی کیسه بیضه و سایر نواحی موردنظر اعمال میکند. این ژل به هدایت امواج صوتی کمک میکند و از تشکیل منافذ هوا بین پوست بدن و مبدل جلوگیری میکند. منافذ هوا میتوانند از عبور امواج فراصوت به بدن جلوگیری کنند.
سونوگرافیست پس از انجام سونوگرافی تصاویر را تجزیهوتحلیل میکند و گزارشی را برای ارائه به پزشک معالج مینویسد. تصویر تولیدشده در سونوگرافی، سونوگرام، اکوگرام یا اسکن نامیده میشود. ممکن است تصاویر یا فیلمهای سونوگرافی ذخیره شوند. سونوگرافی بیضه در مراکز تصویربرداری پزشکی یا بیمارستان انجام میشود و حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه زمان میبرد.
اگر میخواهید با سونوگرافیهای تخصصی دوران بارداری آشنا شوید مطالعه راهنمای کامل سونوگرافی آنومالی را به شما پیشنهاد میدهیم.
مراحل انجام سونوگرافی بیضه
در سونوگرافی از بیضهها معمولا مراحل زیر انجام میشود:
- تمام لباسهای پایین را درمیآورید و لباس مخصوصی که به شما دادهاند را میپوشید.
- به پشت روی تخت دراز میکشید و پاهایتان را از هم باز میکنید. برای بهبود دید، کیسه بیضه با استفاده از یک حوله لولهشده یا بالش کوچک کمی بالا آورده میشود. ممکن است سونوگرافیست از شما بخواهد که برای گرفتن تصاویر واضحتر به پهلو بچرخید.
- سونوگرافیست ژل محلول در آبی را روی بیضهها و سایر نواحی موردنظر اعمال میکند. ژل استفادهشده بیضرر است فقط ممکن است در محل اعمال ژل کمی احساس سرما کنید.
- سونوگرافیست بهآرامی مبدل را روی بیضهها به جلو و عقب حرکت میدهد. درصورت نیاز برای تولید تصاویر واضحتر ممکن است از شما بخواهد بیحرکت باشید، استراحت کنید یا نفس خود را حبس کنید.
- سونوگرافیست پس از دریافت تصاویر کافی ژل را از روی بیضهها پاک میکند.
بعد از سونوگرافی هیچ دوره نقاهتی وجود ندارد، بنابراین میتوانید به فعالیتهای عادی خود بازگردید. معمولا جواب سونوگرافی بیضه را همان روز کمی پس از جلسه سونوگرافی دریافت میکنید.
آیا سونوگرافی بیضه درد دارد؟
سونوگرافی بیضه دردناک نیست ولی اگر بیماری یا آسیبی دارید که موجب درد یا تورم در بیضهها یا نواحی اطراف آن شده ممکن است هنگام حرکت مبدل کمی احساس ناراحتی یا درد کنید.
سونوگرافی بیضه چه بیماریهایی را نشان میدهد؟
از سونوگرافی بیضه برای تشخیص بیماری یا بررسی دقیقتر علائمی استفاده میشود که بر بیضهها یا نواحی اطراف آن اثر میگذارند. سونوگرافی به شناسایی و تعیین محل هرگونه اختلال یا ناهنجاری در ناحیه بیضه مانند کیست، تومور، سرطان، عفونت، التهاب، مشکلات عروقی، انسداد، پیچخوردگی، تجمع مایع، فتق یا کلسیفیکاسیون (calcification، جمعشدن کلسیم در یکی از بافتهای بدن) و موارد دیگر کمک میکند. علاوهبر این، از سونوگرافی برای هدایت سوزن در بیوپسی بیضه (استخراج بافت بیضه برای معاینه میکروسکوپی) و نظارت بر وضعیت و پیشرفت بیضهها پس از آسیبشناسی یا بیماری در ناحیه استفاده میشود.
سونوگرافی بیضه میتواند به شناسایی موارد زیر کمک کند:
- تروما یا آسیب به ناحیه تناسلی؛
- تودههایی که ممکن است کیسههای پر از مایع (کیست) یا سرطان بیضه باشند؛
- بیضههای نزولنکرده (کریپتورکیدیسم): وضعیتی که در آن یک یا هر دو بیضه نوزاد پسر قبل از تولد به داخل کیسه بیضه (اسکروتوم) پایین نیامده است؛
- بزرگشدن وریدهای کیسه بیضه (واریکوسل)؛
- پیچخوردگی طناب اسپرماتیک (پیچخوردگی بیضه) که موجب قطع خونرسانی به بیضهها میشود؛
- فتق کشاله ران؛
- اختلال در جریان خون از رگهای خونی به بیضهها؛
- وجود مایع در کیسه بیضه (هیدروسل) یا خون در کیسه بیضه (هماتوسل)؛
- بررسی درد در بیضهها؛
- بررسی تورم یا عفونت بیضه یا وجود مایع در اپیدیدیم (اسپرماتوسل)؛
- بازگشت سرطان بیضه؛
- مشکلات نعوظ یا باروری؛
- وجود تغییرات در اندازه کیسه بیضه.
سونوگرافی بیضه میتواند ناهنجاریهای کیسه بیضه را در بیضهها یا نواحی اطراف آن پیدا کند ولی ممکن است جریان خون به بیضهها یا بیضههای نزولنکرده را بهطور دقیق تشخیص ندهد. ممکن است پزشک برای تشخیص دقیق آزمایشهای بیشتری را تجویز کند.
سونوگرافی داپلر بیضه چیست؟
در سونوگرافی بیضه میتوان محتویات کیسه بیضه و ساختارهای مجاور مانند اپیدیدیم (لولهای که اسپرم را جمعآوری میکند) یا واز دفران (مایع منی را از اپیدیدیم به مجاری انزالی منتقل میکند) را مشاهده کرد. سونوگرافی داپلر بیضه نوع خاصی از سونوگرافی است که برای ارزیابی جریان خون و ساختار عروق کیسه بیضه، که در سونوگرافی استاندارد دیده نمیشوند، به کار میرود. برای انجام سونوگرافی داپلر عروق بیضهای مبدل امواج فراصوت را بهسمت گلبولهای قرمزی هدایت میکند که در جریان خون در گردش هستند.
آمادگی قبل از سونوگرافی بیضه
آمادگی برای سونوگرافی بیضه به اقدام خاصی نیاز ندارد. شاید تصور کنید که برای سونوگرافی بیضه باید ناشتا بود ولی سونوگرافی بیضه نیازی به ناشتابودن ندارد. در این سونوگرافی از بیهوشی یا آرامبخش نیز استفاده نمیشود. ولی اگر قرار باشد در طول سونوگرافی بیوپسی یا سایر اقدامات تهاجمی انجام شود، احتمالا باید فرم رضایتنامهای را امضا کنید.
جهت آمادگی برای شرایط قبل از سونوگرافی بیضه لباسها و هرگونه جواهرات خود را از کمر به پایین درآورید. بهتر است لباسهای راحت و گشاد بپوشید. ممکن است از شما بخواهند که لباس مخصوصی بپوشید. نیازی نیست که قبل از سونوگرافی بیضه موهای ناحیه را اصلاح کنید.
تفسیر نتیجه سونوگرافی بیضه
تفسیر نتایج سونوگرافی به دانش تخصصی نیاز دارد و بسته به اندام مورد بررسی متفاوت است؛ برای مثال در تفسیر سونوگرافی کبد معیارهای متفاوتی نسبت به سونوگرافی بیضه بررسی میشود.
در سونوگرافی بیضه ساختار بیضه و جریان خون آن ارزیابی میشود تا مواردی مانند تومورها، کیستها، پیچخوردگی یا التهاب تشخیص داده شود. نتایج غیرطبیعی مانند تودههای جامد، تجمع قابلتوجه مایعات یا عدم وجود جریان خون به بررسی فوری و تخصصی نیاز دارند.
معنی یافتههای طبیعی سونوگرافی بیضه
یافتههای طبیعی سونوگرافی بیضه نشاندهنده سلامت و عملکرد مناسب بیضهها هستند. این یافتهها نشان میدهند که نشانهای از تومور، عفونت، پیچخوردگی یا تجمع قابلتوجه مایعات وجود ندارد. این یافتهها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- شکل و اندازه طبیعی بیضه در سونوگرافی: بیضهها ازنظر شکل و اندازه طبیعی هستند و در موقعیت طبیعی خود قرار دارند.
- نشانهای از توده غیرسرطانی (خوشخیم) یا سرطانی (بدخیم) در بیضهها وجود ندارد.
- نشانهای از عفونت یا تورم بیضهها یا اپیدیدیمیت وجود ندارد.
- پیچخوردگی در طناب اسپرماتیک وجود ندارد.
- نشانهای از وجود مایع در کیسه بیضه (هیدروسل)، خون در کیسه بیضه (هماتوسل)، مایع در اپیدیدیم (اسپرماتوسل) یا چرک در کیسه بیضه (پیوسل) مشاهده نمیشود.
اندازه نرمال بیضه در سونوگرافی بزرگسالان معمولا ۳ تا ۵ سانتیمتر طول، ۲ تا ۳ سانتیمتر عرض و ۲ تا ۴ سانتیمتر در بعد قدامی-خلفی (AP) است. حجم طبیعی آن نیز معمولا بین ۱۵ تا ۲۵ میلیلیتر (یا سیسی) با اکوژنیسیته همگن و متوسط است.
تفسیر نتایج غیرطبیعی سونوگرافی بیضه
نتایج غیرطبیعی سونوگرافی بیضه نشان میدهند که در سونوگرافی ساختارها یا الگوهای جریان خونی تشخیص داده شده است که با بافت بیضه طبیعی و همگن متفاوت است. این یافتهها معمولا به ارزیابی بیشتر متخصص اورولوژی نیاز دارند تا خوشخیم (غیرسرطانی) یا بدخیم (سرطانی) بودن شرایط تشخیص داده شود یا به مشکلات حادی مانند پیچخوردگی یا عفونت رسیدگی شود. نتایج غیرطبیعی سونوگرافی بیضه میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- توده یا علائم سرطان بیضه در بیضهها مشاهده میشود.
- علائم عفونت یا تورم بیضهها یا اپیدیدیم وجود دارد.
- طناب اسپرماتیک پیچخورده است.
- بیضهای وجود ندارد یا فقط یک بیضه در کیسه بیضه وجود دارد.
- در کیسه بیضه مایع (هیدروسل)، خون (هماتوسل) یا چرک (پیوسل) مشاهده میشود یا در اپیدیدیم مایع (اسپرماتوسل) وجود دارد.
- در کیسه بیضه فتق وجود دارد.
کلام آخر دکتردکتر
سونوگرافی بیضه از روشهای تشخیصی ایمن و بدون عوارض جانبی است که برای کمک به تشخیص دقیق بیماریها و شرایط مرتبط با بیضهها یا بافتهای اطراف آن به کار میرود. این آزمایش تصویربرداری به آمادگی خاصی نیاز ندارد و در مدت کوتاهی انجام میشود.
اگر درمورد سونوگرافی بیضه سؤالی دارید، با خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر میتوانید با بهترین متخصصان کشور صحبت کنید. برای مراجعه به مراکز رادیولوژی و تصویربرداری نیز بهراحتی میتوانید در دکتردکتر از مرکز موردنظرتان نوبت بگیرید.
