کمبود ویتامین C بهتدریج پیشرفت میکند. در ابتدا علائمی خفیف مانند خستگی و ضعف دارید، اما بهمرور دچار عوارض جدی خواهید شد. تشخیص زودهنگام با انجام آزمایش ویتامین C از پیشرفت علائم شدید مانند خونریزی لثه، لقشدن و افتادن دندان، درد مفاصل، بهبودی کُند زخمها و افزایش حساسیت به عفونت جلوگیری میکند. در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر به بررسی نحوه انجام آزمایش، تفسیر نتایج، علائم کمبود ویتامین سی، بیماریهای مرتبط، روشهای درمان و بهترین منابع غذایی حاوی این ویتامین میپردازیم تا با حفظ سطح نرمال ویتامین C در خون، کیفیت زندگی شما بهبود پیدا کند.
آزمایش ویتامین C چیست و چه کاربردی دارد؟
آزمایش ویتامین C روشی برای اندازهگیری مقدار اسیداسکوربیک موجود در خون است، در این آزمایش سطح طبیعی ویتامین سی، کمبود و افزایش آن بررسی خواهد شد؛ نحوه اندازهگیری و اصلیترین کاربردهای آزمایش ویتامین سی به شرح زیر هستند:
| آزمایش ویتامین سی | توضیحات |
| نحوه اندازهگیری سطح ویتامین C | اندازهگیری اسید اسکوربیک پلاسما در نمونه خون |
| کاربردهای آزمایش ویتامین C |
|
با کاهش ویتامین C پلاسما، بدن بدون یکی از اساسیترین ابزارهای محافظتی خود کار میکند، چون این ویتامین نقش موثری در بهبود عملکرد و سلامت اندامهای مختلف دارد؛ مهمترین وظایف ویتامین C در بدن به شرح زیر است:
- آنتیاکسیدان قوی: محافظت از سلولها در برابر استرس اکسیداتیو و خنثیسازی اثر رادیکالهای آزاد؛
- کوفاکتور برای سنتز کلاژن: بهبود سنتز کلاژن برای ساخت و ترمیم بافتهای مهمی مانند پوست، استخوانها، تاندونها و رگهای خونی؛
- بهبود جذب آهن: تسهیل جذب آهن گیاهی در روده؛
- پشتیبانی از سیستم ایمنی: عاملی مهم در بهبود عملکرد بسیاری از سلولهای ایمنی و در نتیجه تقویت سیستم دفاعی بدن در برابر عفونتها؛
- مشارکت در متابولیسم انرژی: نقش مهم در سنتز کارنیتین (مولکولی ضروری برای انتقال اسیدهای چرب به میتوکندری و نیروگاههای انرژی سلولها).
چه زمانی پزشک آزمایش ویتامین C تجویز میکند؟
پزشک متخصص آزمایش ویتامین سی را زمانی تجویز میکند که فرد یکی از مشکلات زیر را داشته باشد:
- نگرانی درباره کفایت رژیم غذایی روزانه؛
- تنوع غذایی محدود؛
- مصرف کم میوه و سبزیجات؛
- خستگی بیدلیل؛
- ضعف شدید؛
- کبودی آسان؛
- ابتلا به اسکوربوت؛
- درد مفاصل و عضلات؛
- لقشدن دندانها؛
- افتادن دندان؛
- خشکی و زبری پوست؛
- خونریزی لثه و بینی؛
- بهبود آهسته زخمها؛
- عفونتهای مکرر؛
- ابتلا به بیماریهای سوءجذب مواد مغذی (مانند بیماری کرون، سلیاک یا بیماریهای التهابی روده)؛
- در طول دوره درمان سرطان؛
- افراد سیگاری؛
- اعتیاد به الکل؛
- ابتلا به بیماریهای مزمن؛
- ابتلا به بیماریهای کلیوی؛
- قبل از شروع مکمل ویتامین C برای تعیین سطح پایه موردنیاز بدن؛
- ارزیابی درمان کمبود ویتامین سی با مکملها و اصلاح رژیم غذایی.
آمادگی قبل از آزمایش ویتامین C
باتوجهبه اینکه رژیم غذایی، مصرف مکملها و سبک زندگی ناسالم بهشدت روی سطح ویتامین C در آزمایش خون تاثیر میگذارد، بنابراین به آمادگی اولیه قبل از نمونهگیری به شرح زیر نیاز است:
ناشتایی
برای دریافت نتیجه دقیق از سطح ویتامین C در خون باید حداقل ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از نمونهگیری ناشتا باشید، در این مدت نوشیدن آب مجاز است.
مصرف مواد غذایی غنی از ویتامین C و مکملها
بهمدت حداقل ۲۴ ساعت قبل از آزمایش، مواد غذایی غنی از ویتامین سی و مکمل نخورید، چون سطح پلاسما را بهسرعت افزایش داده و بهشدت روی نتیجه نهایی تاثیر میگذارند؛ در این شرایط، ضعف تغذیهای ویتامین C بهدرستی تشخیص داده نمیشود.
سیگار
باتوجهبه اینکه سیگار سطح ویتامین C خون را کاهش میدهد، بنابراین قبل از آزمایش سیگار نکشید.
نحوه انجام تست ویتامین C در آزمایشگاه
آزمایشگاههای مدرن از کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) یا سایر روشهای تحلیلی پیشرفته برای اندازهگیری دقیق غلظت ویتامین C در خون استفاده میکنند. این تکنیکها، اندازهگیری دقیقی از کل ویتامین C و اشکال فعال آن در پلاسمای خون یا سرم ارائه خواهند کرد.
مراحل انجام آزمایش ویتامین c
- نمونهگیری از ورید بازو؛
- جمعآوری نمونه خون در لوله آزمایش مخصوص؛
- پردازش سریع نمونه بهدلیل حساسیت ویتامین C به نور، هوا و گرما؛
- جداشدن پلاسما یا سرم؛
- اندازهگیری مقدار ویتامین C؛
- آمادهسازی گزارش نهایی.
تفسیر آزمایش ویتامین C
توزیع ویتامین C بین اندامهای بدن، بسیار متفاوت است. برخی اندامها برای حفظ این ویتامین، مکانیسمی وابسته به غلظت دارند که در مواقع کمبود ویتامین سی و حتی بهقیمت ازدسترفتن سایر اندامها، سطح بالایی از این ویتامین را حفظ میکنند؛ اندامهای اصلی بدن که به این ویتامین نیاز دارند به شرح زیر هستند:
- مغز: ۲ تا ۱۰ میکرومول؛
- قلب: ۰.۲ تا ۰.۴ میکرومول؛
- ماهیچهها: ۰.۲ تا ۰.۴ میکرومول؛
- غدد فوق کلیوی: ۶ تا ۱۰ میکرومول؛
- کلیهها: ۴ تا ۱۰ میکرومول.
محدودههای مرجع آزمایش ویتامین C مانند دادههای کلسترول و آزمایش قند خون ناشتا بهطور دقیقی در آزمایشگاهها استانداردسازی نشدهاند، در واقع بیشتر آزمایشگاههای بالینی از روش تحلیلی دقیقی مانند HPLC روی پلاسما یا سرم استفاده میکنند، اما ممکن است دادهها اندکی متفاوت باشد؛ مقادیر مختلف در تفسیر آزمایش ویتامین C معمولا به شرح جدول زیر است:
| وضعیت | سطح پلاسما | مفهوم |
| کمبود ویتامین C | کمتر از ۱۱ میکرومول در لیتر (کمتر از ۰.۲ میلیگرم در دسیلیتر) |
|
| ویتامین C کم یا کاهشیافته | بین ۱۱ تا ۲۹ میکرومول در لیتر (۰.۲ تا ۰.۴ میلیگرم در دسیلیتر) | تجربه علائم اولیه کمبود ویتامین C مانند خستگی و بهبودی کُند زخمها |
| سطح کافی ویتامین C | بین ۲۹ تا ۵۰ میکرومول در لیتر (۰.۵ تا ۰.۹ میلیگرم در دسیلیتر) |
|
| غنیشدن خون با ویتامین C از نظر عملکردی | بین ۵۰ تا ۶۹ میکرومول در لیتر (۰.۹ تا ۱.۲ میلیگرم در دسیلیتر) | نزدیک به حداکثر اشباع ویتامین C و ذخیره آنتیاکسیدانی |
| اشباع خون با ویتامین C | بالای ۷۰ میکرومول در لیتر (بیشتر از ۱.۲ میلیگرم در دسیلیتر) |
|
مطابق دادههای جدول بالا، ۵۰ میکرومول در لیتر از ویتامین C در پلاسما بهمعنای سطح کافی و میزان نرمال آن در خون است، برای رسیدن به چنین سطحی، افراد باید مقدار مشخصی از این ویتامین را روزانه مصرف کنند که به شرح زیر است:
حداقل مصرف روزانه ویتامین C غذایی
| مشخصات عمومی افراد | حدود مصرف ویتامین C غذایی |
| زنان | روزانه حدود ۷۵ میلیگرم |
| مردان | روزانه حدود ۹۰ میلیگرم |
| افراد سیگاری | +۳۵ میلیگرم |
عوامل موثر در نتیجه آزمایش ویتامین C
تست ویتامین C برخلاف آزمایش ویتامین D با چالشهایی روبهرو است و عوامل متعددی به شرح زیر، بهشدت روی نتیجه آزمایش تاثیر میگذارند:
دمای نامناسب نگهداری از نمونه خون
ویتامین C یکی از دشوارترین مواد مغذی برای اندازهگیری دقیق آزمایشگاهی است، چون مولکلوهای آن از نظر شیمیایی بسیار ناپایدار هستند، از طرفی، نمونه خون برای انجام این آزمایش باید شرایط ویژهای داشته باشد تا دادههای بهدست آمده تقریبا دقیق باشند؛ اصلیترین عوامل خطا در نتیجه تست ویتامین C به شرح زیر هستند:
- قرارگیری نمونه خون در دمای اتاق؛
- قرارگرفتن نمونه خون در معرض نور؛
- پردازش آرام نمونه خون.
تمامی موارد بالا باعث تجزیه ویتامین C موجود در نمونه خون شده و سطح اندازهگیری آن را کاذب پایین نشان میدهد، بنابراین تکنسین آزمایشگاه باید نوعی تثبیتکننده به لوله نمونهگیری خون اضافه و آن را بهسرعت خنک کند تا دادههای بهدست آمده دقیق باشند.
مصرف بالای مواد غذایی حاوی ویتامین C قبل از آزمایش
افزایش مصرف روزانه میوه و سبزیجات به ۵ تا ۸ وعده در روز، بهمعنای مصرف مقدار زیاد مواد غذایی غنی از ویتامین C قبل از نمونهگیری است و نتیجه را بهصورت موقت تغییر میدهد، بههمیندلیل نیز نمونه خون ناشتا یا استاندارد صبحگاهی پایدارترین نتیجه را نشان خواهد داد.
مصرف مکملهای خوراکی ویتامین C
مصرف مکملهای خوراکی در کنار میوهها و سبزیجات، بهترین روش برای درمان کمبود ویتامین C است، اما این مکملها سطح پلاسما را در مدت ۱ تا ۲ هفته به محدوده کافی یا اشباع میرسانند و روی نتیجه آزمایش تاثیر میگذارند.
لازم است بدانید که مصرف مکملهای ویتامین C در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، نشانگرهای متابولیک پاییندست را نیز بهبود میبخشد، بنابراین مصرف مقدار مناسب از این ویتامین (۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیگرم در روز) بهترین روش برای حفظ سلامت بدن خواهد بود.
ابتلا به بیماری یا جراحی اخیر
عفونت جدی بدن، جراحیهای بزرگ و بستریشدن در بیمارستان، سطح ویتامین C را در مدت چند روز بهشدت کاهش خواهد داد، این کاهش، نشاندهنده مصرف بیولوژیکی واقعی شما بهجای وضعیت تغذیهای اولیه است؛ بنابراین اگر به تازگی جراحی کردهاید یا بیمار بودهاید باید حداقل ۲ تا ۳ هفته برای انجام آزمایش دقیق صبر کنید و همراه با تست ویتامین سی، آزمایش مدفوع نیز بدهید.
ناشتایی و ناشتا نبودن
نمونههای غیرناشتا آزمایش خون معمولا مقدار بالاتری از ویتامین C را نشان میدهد که بهدلیل مصرف مواد غذایی حاوی این ویتامین بهجای نمایش ذخایر اصلی این ویتامین در بدن است، بههمیندلیل نیز نمونهگیری ناشتا اطلاعات دقیقتری ارائه میکند.
سیگار کشیدن
سطح ویتامین C پلاسما در افراد سیگاری تقریبا ۲۵٪ تا ۴۰٪ پایینتر از افراد غیرسیگاری با رژیم غذایی یکسان است، چون سیگار کشیدن سریعتر از هر رفتار پُرخطر دیگری در زندگی، ویتامین C خون را تخلیه میکند؛ متاسفانه قرارگرفتن در معرض دود سیگار نیز همین تاثیر را روی افراد خواهد داشت.
سطح نرمال ویتامین C در آزمایش خون چقدر است و چه معنایی دارد؟
سطح نرمال ویتامین C در خون نشاندهنده دریافت کافی از این ویتامین و عملکرد طبیعی بدن است، نکته مهم اینکه مقدار دقیق ممکن است بسته به آزمایشگاه و نوع نمونه اندکی متفاوت باشد؛ برخی آزمایشگاهها حدود ۰٫۴ تا ۱٫۲ میلیگرم در دسیلیتر (یا حدود ۲۳ تا ۶۹ میکرومول در لیتر) ویتامین سی در نمونه خون را طبیعی درنظر میگیرند، اما در آزمایشگاه دیگری ممکن است مقدار ۰٫۴ تا ۱٫۵ و حتی ۲ میلیگرم در دسیلیتر نرمال باشد.
سطح طبیعی ویتامین C در آزمایش نشان میدهد که ذخیره این ویتامین در خون کافی است و خطر کمبود شدید آن پایین است، در این شرایط بهترین راهکار، حفظ رژیم غذایی متعادل و سرشار از میوه و سبزیجات خواهد بود.
عدد پایینتر از حد طبیعی چه معنایی دارد؟
سطح پایین ویتامین C (کمتر از ۰٫۲ میلیگرم در دسیلیتر) به معنای کمبود این ویتامین و افزایش خطر اسکوربوت است، عدد پایینتر از حد طبیعی ویتامین C نشاندهنده مشکلات زیر خواهد بود:
- مصرف کم میوه و سبزیجات در رژیم غذایی روزانه؛
- کمبود ویتامین C؛
- رژیم غذایی ناسالم؛
- سوءتغذیه؛
- سیگار کشیدن؛
- مصرف زیاد نوشیدنیهای الکلی؛
- اضطراب مزمن و طولانیمدت؛
- التهاب بدن؛
- ابتلا به بیماریهای مزمن؛
- مشکلات جذب روده؛
- بارداری و شیردهی؛
- استرس جسمی یا روانی قابلتوجه؛
- عفونتها؛
- برخی جراحیهای دستگاه گوارش؛
- دیابت؛
- نارسایی کلیه؛
- مشکلات ذخیره ویتامین C در بدن.
بهترین راهکار برای بالابردن سطح ویتامین C تا سطح نرمال، افزایش مصرف مواد غذایی حاوی این ویتامین و مکملها با دُز مناسب، ترک سیگار و الکل هستند.
عدد بالاتر از حد طبیعی نشانه چیست؟
سطح بالای ویتامین C معمولا بهعلت مصرف مکملها یا دریافت زیاد این ویتامین از رژیم غذایی است، عدد بالاتر از حد طبیعی اغلب خطرناک نیست، در واقع مصرف زیاد ویتامین C در بسیاری از موارد مشکل جدی ایجاد نمیکند چون از طریق ادرار دفع میشود؛ اما مصرف بیشازحد مکملها در برخی افراد ممکن باعث مشکلات گوارشی و کلیوی به شرح زیر شود:
- تهوع؛
- گرفتگی عضلات شکم و دلدرد؛
- اسهال؛
- نفخ؛
- افزایش خطر تشکیل سنگ کلیه بهویژه در افراد مستعد این بیماری.
سطح ویتامین C بالای ۲.۱ میلیگرم در دسیلیتر بهعنوان عدد بالاتر از حد طبیعی است و برای برگرداندن آن به وضعیت عادی باید دُز و میزان مصرف مکملها را زیرنظر پزشک متخصص مدیریت کنید و رژیم غذایی خود را بهبود دهید.
آیا یک بار آزمایش برای تشخیص کافی است؟
یکبار انجام آزمایش ویتامین سی، وضعیت امروز بدن را نشان میدهد، اما اعداد در نتیجه آزمایش بهشدت تحتتاثیر عوامل متعددی به شرح زیر هستند:
- مواد غذایی مصرفی در هفته گذشته؛
- مبارزه بدن با عفونت؛
- گذراندن دوره بهبودی بعد از جراحی؛
- نحوه انجام تست و آنالیز نمونه خون در آزمایشگاه.
باتوجهبه موارد بالا، پیگیری سطح ویتامین C خون در طول زمان تنها راه تایید تغییر سطح این ویتامین در بدن است، اینکه سطح ویتامین C پایدار بوده یا بهآرامی و با افزایش سن، افزایش وزن یا تغییر عادات زندگی، کاهش پیدا کرده است.
بهترین روش انجام تست ویتامین C
بهترین روش برای دریافت نتیجه دقیق ویتامین C در خون به شرح زیر است:
اولین تست ویتامین C
در حالت ایدئال و زمانیکه حال شما خوب است و رژیم غذایی معمول خود را داشتهاید، آزمایش ناشتایی پایه انجام دهید.
دومین تست ویتامین C
ویتامین C خوراکی حدود ۲ هفته بعد از مصرف مداوم به سطح پلاسمایی پایدار میرسد و آزمایش مجدد ۱ ماهه، سیگنال قابلاعتمادی ارائه خواهد کرد، بنابراین اگر تغییراتی در برنامه غذایی و سبک زندگی داشتید، بعد از ۴ تا ۸ هفته دوباره آزمایش دهید؛ این تغییرات در رژیم غذایی و سبک زندگی معمولا به شرح زیر هستند:
- افزایش مصرف میوه و سبزیجات؛
- شروع مصرف مکمل ویتامین C؛
- ترک سیگار؛
- ترک الکل.
آزمایش یکساله ویتامین C
بعد از دومین آزمایش، انجام آزمایش یکساله برای بسیاری از افراد مناسب است، اما در صورت وجود شرایطی که باعث کاهش سریع سطح ویتامین C میشوند، تستهای مکرر بهترین انتخاب خواهد بود؛ این شرایط معمولا به شرح زیر هستند:
- دیابت؛
- زیاد سیگار کشیدن؛
- ابتلا به بیماریهای التهابی مزمن.
بهترین زمان تکرار آزمایش ویتامین C
در جدول زیر، بهترین زمان تکرار آزمایش ویتامین سی برای افراد با شرایط مختلف بررسی میشود تا بهترین برنامهریزی را داشته باشید:
| شرایط | بهترین زمان تکرار تست ویتامین C |
| نظارت بر تاثیر مکملهای ویتامین C | ۶ تا ۸ هفته بعد از شروع درمان کمبود ویتامین سی |
| اختلالات سوءجذب مزمن | هر ۳ تا ۶ ماه یکبار |
| بعد از تایید کمبود ویتامین C | ۸ تا ۱۲ هفته بعد از درمان کمبود ویتامین C با مصرف مکمل و اصلاح رژیم غذایی |
| نظارت بر سلامت عمومی بدن | سالانه یا با ظاهر شدن علائم کمبود ویتامین سی در زنان، مردان یا کودکان |
علائم کمبود ویتامین C
ویتامین C نوعی ماده مغذی است که برای جلوگیری از کمبود آن در بدن، باید بهصورت منظم مصرف شود. بروز علائم کمبود ویتامین سی در مردان، زنان و کودکان ممکن است ماهها طول بکشد، اما هنوز علائم ظریف و خفیفی وجود دارند که باید به آنها توجه کنید؛ علائم کمبود ویتامین C به شرح زیر هستند:
ناخنهای قاشقیشکل با لکههای قرمز یا خطوط عمودی
یکی از نشانههای کمبود ویتامین سی، ناخنهای قاشقیشکل با شکل مقعر و اغلب نازک و شکننده است. لکههای قرمز یا خطوط عمودی در بستر ناخن با نام «خونریزی رگهای» شناخته میشود و علت اصلی آن نیز پارگی راحت رگهای خونی ضعیف در این ناحیه است.
پوست ناهموار
ویتامین C نقشی کلیدی در تولید کلاژن دارد و سطح پایین آن باعث ابتلا به نوعی بیماری پوستی بهنام «کراتوز پیلاریس» میشود، در این حالت، تجمع پروتئین کراتین در منافذ، باعث ایجاد برآمدگیهای آکنهمانند روی بازها، ران یا باسن میشود که به آن پوستمرغی میگویند.
مارپیچشدن موهای بدن
کمبود ویتامین C باعث نقصهایی در ساختار پروتئین مو هنگام رشد شده و در نتیجه موهای بدن بهشکل خمیده یا مارپیچ رشد میکنند. موهای مارپیچی یکی از نشانههای بارز کمبود ویتامین سی است، اما ممکن است آنچنان آشکار نباشد، چون موهای آسیبدیده زودتر شکسته و میریزند.
خونریزی لثه و ازدستدادن دندانها
لثههای قرمز و متورم، خونریزی لثه و لقشدن دندانها از نشانههای رایج کمبود ویتامین C در بزرگسالان و کودکان هستند. بدون ویتامین سی کافی، بافت لثه ضعیف و ملتهب شده و رگهای خونی آن راحتتر خونریزی میکنند، در مراحل پیشرفته نیز ممکن است لثهها بهرنگ بنفش درآمده و حتی ظاهر آنها پوسیده بهنظر برسد، در نهایت، لثههای ناسالم و عاج ضعیف دندان، باعث لقشدن و افتادن دندان میشود.
بهبودی کُند زخمها
کمبود این ویتامین سرعت تشکیل کلاژن را کاهش میدهد و در نتیجه زخمها دیرتر از حالت طبیعی بهبود مییابند. بهبود آهسته زخم یکی از علائم پیشرفته کمبود ویتامین C است و باید سریعتر برای درمان اقدام کنید.
مفاصل متورم و دردناک
مفاصل حاوی مقادیر زیادی از بافت همبند غنی از کلاژن هستند، بنابراین کمبود ویتامین C با کاهش تولید کلاژن باعث درد و تورم مفاصل میشود.
استخوانهای ضعیف
ویتامین سی نقش مهمی در تشکیل استخوان دارد و تاثیر کمبود آن روی استخوانها به شرح زیر است:
- استخوانهای ضعیف؛
- افزایش خطر شکستگی استخوانها؛
- افزایش خطر پوکی استخوان؛
- کاهش سرعت شکلگیری استخوانها در نوزادان و کودکان.
خونریزی اطراف فولیکول مو
فولیکولهای موی پوست سر حاوی رگهای خونی ریز زیادی هستند که خون و مواد مغذی را به آن ناحیه میرساند. با کاهش شدید سطح ویتامین C، این رگهای خونی کوچک، شکننده شده و باعث ایجاد لکههای کوچک و قرمز روشن در اطراف فولیکولهای مو میشوند.
پوست خشک و آسیبدیده
لایههای مختلف پوست، بهویژه اپیدرم یا لایهبیرونی حاوی مقادیر زیادی ویتامین C هستند، این ویتامین با محافظت از پوست در برابر آسیب اکسیداتیو ناشی از تابش آفتاب و قرارگرفتن در معرض آلایندههایی مانند ازن یا دود سیگار، پوست را سالم نگهمیدارد، بنابراین کمبود ویتامین سی باعث خشکی و آسیبدیدگی پوست میشود.
کبودی آسان بدن
کبودی زمانی رخ میدهد که رگهای خونی زیر پوست پاره شوند و خون به نواحی اطراف نشت کند. کبودی آسان بدن یکی از رایجترین علائم کمبود ویتامین سی در زنان و مردان و کودکان است، در واقع تولید ضعیف کلاژن باعث ضعف رگهای خونی و پارگی آسان آنها میشود.
سیستم ایمنی ضعیف
ویتامین C در انواع مختلف سلولهای ایمنی تجمع پیدا میکند تا به آنها در مبارزه با عفونتها و ازبینبردن عوامل بیماریزا کمک کند. عملکرد ضعیف سیستم ایمنی بدن، خطر بیماریهای زیر را افزایش میدهد:
- ابتلا به بیماریهای جدی مانند ذاتالریه؛
- افزایش خطر انواع عفونتها؛
- خطر مرگ ناشی از بیماریهای عفونی در کمبود شدید ویتامین C.
یکی از آزمایشهایی که برای تشخیص علت عفونت تجویز میشود، آزمایش بررسی نوتروفیل خون یا بهاختصار NEUT در آزمایش خون است.
کمخونی فقر آهن مداوم
کمخونی ویتامین C و کمخونی فقر آهن اغلب با یکدیگر رخ میدهند، در واقع سطح پایین این ویتامین بهصورت زیر باعث کمخونی فقر آهن میشود:
- کاهش جذب آهن از غذاهای گیاهی؛
- تاثیر منفی بر متابولیسم آهن؛
- افزایش خونریزی و خطر بیشتر ابتلا به کمخونی.
نکته مهم اینکه، در صورت ابتلا به کمخونی، پزشک متخصص علاوهبر تست ویتامین سی، آزمایش RDW خون را همراه با تست CBC تجویز میکند.
خستگی و خلقوخوی بد
اولین نشانههای کمبود این ویتامین، خستگی، تحریکپذیری و خلقوخوی بد است.
التهاب مزمن و استرس اکسیداتیو
ویتامین C یکی از مهمترین آنتیاکسیدانهای محلول در آب است که با خنثیسازی رادیکالهای آزاد مانع از استرس اکسیداتیو و التهاب بدن میشود و از آسیب سلولی جلوگیری خواهد کرد، بنابراین کمبود آن در بدن باعث التهاب مزمن و استرس اکسیداتیو خواهد شد. در این موارد، ممکن است پزشک متخصص بعد از تفسیر آزمایش کورتیزول برای درمان اصولی اقدام کند.
افزایش بیدلیل وزن
ویتامین سی به روشهای مختلف زیر از بدن در برابر چاقی محافظت میکند، اما چربی اضافی بدن بهتنهایی نشاندهنده کمبود این ویتامین نیست:
- تنظیم آزادسازی چربی از سلولهای چربی؛
- کاهش هورمونهای استرس مانند کورتیزول؛
- کاهش التهاب بدن.
همانطور که میبینید، علائم کمبود این ویتامین در سراسر بدن بروز میکنند، بنابراین پیشنهاد میشود برای بررسی دورهای و اطمینان از سلامت عمومی بدن، از خدمات آزمایش در محل دکتردکتر استفاده کنید، در نهایت نیز برای تفسیر نتیجه، از دکتردکتر وقت ویزیت آنلاین بگیرید.
نیاز روزانه ویتامین C برای سلامت بدن
مقدار نیاز روزانه این ویتامین برای سلامت بدن بر اساس سن و جنسیت به شرح جدول زیر است:
| سن / جنسیت | مقدار توصیهشدن مصرف روزانه (RDI) |
| نوزادان ۰ تا ۶ ماهه | ۴۰ میلیگرم |
| نوزادان ۷ تا ۱۲ ماهه | ۵۰ میلیگرم |
| کودکان ۱ تا ۳ سال | ۱۵ میلیگرم |
| کودکان ۴ تا ۸ سال | ۲۵ میلیگرم |
| نوجوانان پسر و دختر ۹ تا ۱۳ سال | ۴۵ میلیگرم |
| نوجوانان دختر ۱۴ تا ۱۸ سال | ۶۵ میلیگرم |
| نوجوانان پسر ۱۴ تا ۱۸ سال | ۷۵ میلیگرم |
| زنان بالای ۱۹ سال | ۷۵ میلیگرم |
| مردان بالای ۱۹ سال | ۹۰ میلیگرم |
| زنان باردار ۱۴ تا ۱۸ ساله | ۸۰ میلیگرم |
| زنان باردار بالای ۱۹ سال | ۸۵ میلیگرم |
| زنان ۱۴ تا ۱۸ سال در دوران شیردهی | ۱۱۵ میلیگرم |
| زنان بالای ۱۹ سال در دوران شیردهی | ۱۲۰ میلیگرم |
مقدار توصیهشده مصرف ویتامین C برای زنان و مردان و افراد سیگاری، متفاوت است و افراد سیگاری باید روزانه ۳۵ میلیگرم بیشتر ویتامین C مصرف کنند، چون تنباکو جذب این ویتامین را کاهش و میزان استفاده مواد مغذی در بدن را افزایش میدهد.
منابع غذایی و مکمل ویتامین C
ویتامین C را میتوانید از منابع غذایی مختلفی به شرح زیر دریافت کنید:
| نام ماده غذایی | غلظت ویتامین C / درصد از نیاز روزانه (DV) |
| آلو کاکادو | ۲۰۹۷ میلیگرم در هر ۱۰۰ گرم |
| گیلاس آسرولا | ۱۶۵۰ میلیگرم در هر ۴۹ گرم |
| انگور فرنگی سیاه | ۱۰۲ میلیگرم در هر ۵۶ گرم (۱۱۳٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| طالبی | ۱۷ میلیگرم در هر ۲ قاشق غذاخوری (۱۹٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| کیوی | ۵۶ میلیگرم در هر عدد کیوی متوسط (۶۲٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| لیمو | ۴۵ میلیگرم در هر عدد لیمو (۵۰٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| پرتقال | ۸۳ میلیگرم در هر عدد پرتقال متوسط (۹۲٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| خرمالو | ۱۶.۵ میلیگرم در هر عدد خرمالو (۱۸٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| لیچی | ۱۵۱٪ از مقدار نیاز روزانه در ۱ پیمانه |
| توتفرنگی | ۹۷ میلیگرم در ۱ پیمانه (۱۰۸٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| پاپایا | ۸۸ میلیگرم در ۱ پیمانه (۹۸٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| گواوا | ۱۲۵ میلیگرم در هر عدد گواوا (۱۳۸٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| رزهیپ | ۴۲۶ میلیگرم در هر ۱۰۰ گرم (۴۷۳٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| کلم بروکلی | ۵۱ میلیگرم در نصف پیمانه (۵۷٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| کلم بروکسل | ۴۸ میلیگرم در نصف پیمانه (۴۱٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| فلفل زرد شیرین | ۳۴۲ میلیگرم در ۱ عدد فلفل بزرگ (۳۸۰٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| فلفل چیلی سبز | ۱۰۹ میلیگرم در ۱ عدد (۱۲۱٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| فلفل چیلی قرمز | ۶۵ میلیگرم در ۱ عدد (۷۲٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| جعفری | ۱۰ میلیگرم در هر ۲ قاشق غذاخوری (۱۱٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| اسفناج | ۱۹۵ میلیگرم در ۱ پیمانه (۲۱۷٪ از مقدار نیاز روزانه) |
| کلمپیچ | ۹۳ میلیگرم در هر ۱۰۰ گرم (۱۰۳٪ از مقدار نیاز روزانه) |
از آنجاییکه بدن مقادیر زیادی از این ویتامین را ذخیره نمیکند، باید هر روز میوه و سبزیجات بخورید، علاوهبراین، چون ویتامین C در معرض حرارت بهسرعت تجزیه میشود، بنابراین میوهها و سبزیجات خام منابع غذایی بسیار بهتری هستند.
کلام آخر دکتردکتر
آزمایش ویتامین C یکی از روشهای مهم برای بررسی وضعیت تغذیهای و تشخیص کمبود این ویتامین در بدن است، چون پایینبودن سطح ویتامین C باعث اختلال در عملکرد بخشهای مهمی در بدن مانند سیستم ایمنی شده و خطر ابتلا به عفونت و سایر مشکلات مرتبط را افزایش میدهد. خستگی، ضعف، خونریزی لثه، لقشدن دندانها، دیر خوبشدن زخمها و کبودی سریع از جمله علائم کمبود این ویتامین هستند که با تشخیص بهموقع و درمان اصولی بهبود پیدا میکنند، بنابراین پیشنهاد میشود از خدمات آزمایش در محل دکتردکتر برای اندازهگیری سطح ویتامین سی استفاده کرده و در نهایت با دریافت وقت ویزیت آنلاین، برنامهغذایی و مکمل با دُز مناسب از پزشک متخصص بگیرید.
