رژیم HCG یک رژیم لاغری بحثبرانگیز و در عین حال پرطرفدار است که طی سالهای اخیر توجه بسیاری از افرادی را که بهدنبال کاهش وزن سریع هستند، به خود جلب کرده است. این رژیم بر پایه ترکیب یک برنامه غذایی بسیار کمکالری با هورمون HCG طراحی شده و ادعا میکند که میتواند بدون ایجاد احساس گرسنگی شدید، به کاهش چربیهای بدن کمک کند. با وجود محبوبیت این روش، رژیم HCG همواره موافقان و مخالفان زیادی داشته و پرسشهای متعددی درباره اثربخشی، ایمنی و نحوه اجرای آن مطرح شده است. در این مقاله بهصورت کامل با رژیم غذایی HCG، فازهای مختلف آن، غذاهای مجاز و غیرمجاز، نمونه برنامه غذایی و مزایا و معایب این رژیم آشنا میشوید تا بتوانید آگاهانهتر درباره استفاده از آن تصمیم بگیرید.
رژیم غذایی HCG چیست؟
رژیم HCG نخستین بار توسط پزشک بریتانیایی آلبرت تی. دبلیو. سایمونز (Albert T. W. Simeons) در سال ۱۹۵۴ و در قالب مقالهای در یک مجله پزشکی معرفی شد. او این ایده را پس از درمان پسران جوان مبتلا به سندرم فروهلیش (Fröhlich syndrome) مطرح کرد؛ یک اختلال هورمونی نادر که با چاقی همراه است. سایمونز مشاهده کرد که تزریق HCG استخراجشده از ادرار زنان باردار به این بیماران، به کاهش وزن آنها، بهویژه در نواحی شکم، باسن و رانها کمک میکند.
بر اساس این مشاهدات، او رژیمی را طراحی کرد که مدعی بود افراد میتوانند با مصرف روزانه تنها ۵۰۰ تا ۸۰۰ کالری و دریافت تزریق روزانه HCG، بهسرعت وزن کم کنند و چربی نواحی مانند باسن و ران را کاهش دهند. سایمونز در سال ۱۹۷۱ کتابی با عنوان پوندها و اینچها؛ رویکردی نوین به چاقی (Pounds & Inches: A New Approach to Obesity) درباره این رژیم منتشر کرد. در سال ۲۰۰۹ نیز با افزایش توجه کاربران اینترنت به این رژیم لاغری، روش HCG دوباره محبوبیت زیادی پیدا کرد.
هورمون HCG چیست؟
گنادوتروپین جفتی انسانی (HCG) هورمونی است که بهطور طبیعی در بدن تولید میشود. با این حال، در دوران بارداری جفت مقادیر زیادی از این هورمون را ترشح میکند. بههمین دلیل، آزمایشهای بارداری با اندازهگیری سطح HCG مشخص میکنند که فرد باردار است یا خیر.
از HCG برای درمان برخی مشکلات پزشکی مانند ناباروری و اختلالات هورمونی نیز استفاده میشود. علاوه بر این، برخی قرصهای مکیدنی، قطرهها و اسپریهای کاهش وزن که بهصورت آنلاین، در بعضی فروشگاهها یا کلینیکهای لاغری عرضه میشوند، حاوی نوع آزمایشگاهی HCG هستند. این محصولات معمولاً همراه با یک رژیم غذایی بسیار کمکالری (گاهی تنها ۵۰۰ کالری در روز) توصیه میشوند.
تولیدکنندگان این محصولات ادعا میکنند که HCG میتواند متابولیسم بدن را افزایش دهد، احساس گرسنگی را کاهش دهد و به کاهش وزن تا حدود ۱۳ کیلوگرم در مدت یک تا دو ماه کمک کند. با این حال، HCG برای کاهش وزن تأیید نشده است و شواهد علمی معتبری مبنی بر اثربخشی آن در لاغری وجود ندارد. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیز نسبت به استفاده از این محصولات هشدار داده و اعلام کرده است که رژیمهای بسیار محدودکننده مانند رژیم HCG میتوانند برای سلامت خطرناک باشند.
هورمون HCG در بدن چه کار میکند؟
HCG هورمونی با ساختار پروتئینی است که بدن در دوران بارداری آن را تولید میکند. این هورمون به حفظ تولید هورمونهای مهمی مانند پروژسترون کمک میکند تا رشد سالم رحم و جنین امکانپذیر باشد.
پس از سه ماهه اول بارداری، سطح HCG در خون بهتدریج کاهش مییابد.
طرفداران رژیم HCG ادعا میکنند که این هورمون باعث افزایش متابولیسم بدن شده و به کاهش مقدار زیادی از چربیهای بدن کمک میکند، بدون اینکه فرد احساس گرسنگی شدیدی داشته باشد.
رژیم HCG چگونه کار میکند؟
رژیم HCG معمولاً از سه مرحله اصلی تشکیل شده است:
۱. فاز بارگیری (Loading Phase)
در این مرحله، فرد غذاهای پرکالری و پرچرب مصرف میکند تا بهگفته طرفداران این رژیم، متابولیسم بدن فعالتر شده و بدن برای محدودیت کالری شدید و کاهش وزن آماده شود.
در این دوره کوتاه ۲روزه، افرادی که قصد شروع رژیم HCG را دارند، غذاهای بسیار پرچرب و پرکالری مصرف میکنند (تا حدود ۲۵۰ گرم چربی در روز) و تشویق میشوند تا حد امکان چربی و کالری بیشتری دریافت کنند. (برای مقایسه، این مقدار معادل حدود ۲۲۵۰ کالری در روز فقط از چربی است.)
در همین زمان، مصرف مکمل یا تزریق روزانه هورمون HCG نیز آغاز میشود. بهطور تئوریک، این فاز باعث میشود سلولهای چربی طبیعی که بدن باید حفظ کند ذخیره شوند و بدن برای سوزاندن چربیهای غیرطبیعی آماده شود.
۲. فاز کاهش وزن (Weight Loss Phase)
در این مرحله، فرد از یک رژیم غذایی بسیار کمکالری پیروی میکند که معمولاً بین ۵۰۰ تا ۸۰۰ کالری در روز دارد. همزمان، HCG بهصورت تزریق، قرص یا سایر اشکال مصرف میشود. این مرحله معمولاً بین ۳ تا ۶ هفته ادامه دارد.
۳. فاز تثبیت وزن (Maintenance Phase)
پس از رسیدن به وزن دلخواه، مصرف HCG بهتدریج قطع میشود و فرد بهصورت تدریجی کالری دریافتی خود را افزایش میدهد. اگرچه منابع مربوط به این رژیم مقدار دقیق کالری نهایی برای حفظ وزن را مشخص نمیکنند، برخی توصیه میکنند که حدود ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ کالری در روز برای تثبیت وزن مناسب است.
در این مرحله فرد باید یک رژیم غذایی متعادل را همراه با فعالیت بدنی و ورزش دنبال کند. هدف این مرحله حفظ عادات غذایی جدید و جلوگیری از بازگشت وزن در بلندمدت است.
محدودیتها و ترجیحات غذایی در رژیم HCG
در طول فاز کوتاه بارگیری، هیچ محدودیتی در نوع یا مقدار غذا وجود ندارد. اما پس از شروع فاز کاهش وزن، بسیاری از غذاها محدود یا ممنوع میشوند و تنها تعداد محدودی از مواد غذایی مجاز هستند.
افرادی که تنها بهدنبال کاهش وزن اندکی هستند، ممکن است فاز میانی رژیم HCG را به مدت ۳ هفته دنبال کنند؛ اما به افرادی که قصد کاهش وزن بیشتری دارند، معمولاً توصیه میشود این رژیم را تا ۶ هفته ادامه دهند و حتی در برخی موارد کل چرخه رژیم را چندین بار تکرار کنند.
در فاز کاهش وزن، تنها مجاز به مصرف ۲ وعده غذایی در روز هستید که معمولاً شامل ناهار و شام میشود.
برنامه غذایی رژیم HCG معمولاً پیشنهاد میکند هر وعده غذایی شامل موارد زیر باشد:
- یک واحد پروتئین کمچرب؛
- یک نوع سبزی؛
- یک واحد نان؛
- یک واحد میوه.
همچنین معمولاً فهرستی از غذاهای مجاز همراه با مقدار مشخص مصرف در اختیار فرد قرار میگیرد.
در این رژیم باید از مصرف کره، روغنها و شکر خودداری کنید، اما نوشیدن مقدار زیادی آب توصیه میشود. آب معدنی، قهوه و چای نیز مجاز هستند.
رعایت رژیم بدون گلوتن معمولاً مشکل خاصی ایجاد نمیکند، زیرا در مراحل بارگیری و تثبیت وزن میتوان از منابع کربوهیدراتی فاقد گلوتن استفاده کرد.
در رژیم HCG چه چیزی میتوانید بخورید و چه نباید بخورید؟
در این رژیم حجم غذای مصرفی بسیار محدود است. شما تنها ۲ وعده غذایی در روز (ناهار و شام) خواهید داشت و هر وعده باید شامل یک منبع پروتئین، یک نوع سبزی، یک واحد نان و یک واحد میوه باشد.
منابع پروتئینی مجاز
این مواد غذایی باید بهصورت کبابی یا گریلشده مصرف شوند و هیچگونه چربی قابلمشاهدهای نداشته باشند:
- گوشت گوساله کمچرب؛
- گوشت گاو کمچرب؛
- سینه مرغ؛
- ماهی سفید تازه؛
- لابستر؛
- خرچنگ؛
- میگو.
مواد غذایی غیرمجاز در گروه پروتئین
- سالمون؛
- مارماهی؛
- تن ماهی؛
- شاهماهی؛
- ماهی خشکشده؛
- ماهی شور یا ترشیشده.
سبزیجات مجاز
- اسفناج؛
- برگ چغندر؛
- کاسنی؛
- برگ چغندر قرمز؛
- کاهو و سبزیجات سالادی؛
- گوجهفرنگی؛
- کرفس؛
- رازیانه؛
- پیاز؛
- تربچه قرمز؛
- خیار؛
- مارچوبه؛
- کلم.
نانهای مجاز
- یک عدد نان سوخاری باریک؛
- یا یک برش نان تست خشک ملبا.
میوههای مجاز
- یک عدد پرتقال؛
- یک عدد سیب؛
- یک مشت توتفرنگی؛
- نصف گریپفروت.
در این رژیم میتوانید به هر میزان که میخواهید آب، قهوه و چای بنوشید. همچنین مصرف حداکثر ۱ قاشق غذاخوری شیر در روز مجاز است.
برای شیرین کردن نوشیدنیها میتوان از شیرینکنندههای جایگزین شکر استفاده کرد، اما مصرف شکر ممنوع است. همچنین استفاده از کره و انواع روغنها نیز در این رژیم مجاز نیست.
مزایای رژیم HCG
کاهش وزن سریع
پیروی از رژیم HCG احتمالاً منجر به کاهش وزن سریع میشود، حداقل در مراحل اولیه. بااینحال، هرچند با رژیم HCG به سرعت لاغر می شوید شواهد نشان میدهند، تزریق هورمون HCG بهتنهایی تأثیری در میزان کاهش وزن ندارد و هر مقدار کاهش وزن بهدلیل محدودیت شدید کالری است.
پیروی آسان از ساختار رژیم
از نظر ساختاری، رژیم HCG ساده است. ۳ فاز مشخص و مقادیر دقیق کالری آن باعث میشود برنامه کاملاً قابلپیگیری باشد و میزان کالری یا تزریق هورمون نیز در افراد مختلف تفاوتی نداشته باشد. هرچند خوگرفتن با محدودیت شدید کالری ممکن است برای برخی دشوار باشد.
معایب رژیم HCG
اگرچه در این رژیم امکان مصرف انواع مختلفی از مواد غذایی وجود دارد، اما محدودیت شدید کالری ممکن است رعایت آن را برای برخی افراد دشوار کند. با وجود اینکه میوهها و سبزیجات متنوعی در برنامه غذایی گنجانده میشوند، در فاز کاهش وزن لازم است بخشی از پروتئین موردنیاز بدن از منابع حیوانی مانند مرغ، گوشت گاو، ماهی و تخممرغ تأمین شود. بههمین دلیل، پیروی از این رژیم ممکن است برای دنبالکنندگان رژیم گیاهخواری و وگانها چالشبرانگیز باشد.
مکملهای HCG غیرقانونی هستند
تزریق و مکملهای HCG تنها برای درمان ناباروری زنان مجاز هستند. سازمان غذا و داروی آمریکا فروش محصولات HCG بدون نسخه را ممنوع کرده است، بنابراین هر محصول HCG که بهعنوان محصول کمکلاغری فروخته شود غیرقانونی محسوب میشود.
هزینه بالایی دارد
اگرچه کاهش مصرف غذا در این رژیم ممکن است هزینه خرید مواد غذایی را کم کند، اما تزریقهای هورمونی موردنیاز معمولاً ارزان نیستند. از آنجا که استفاده از HCG برای لاغری غیرقانونی است، ارائه هزینه دقیق آن نیز دشوار است.
مکملها ممکن است حاوی HCG واقعی نباشند
یکی از مهمترین معایب رژیم hcg این است که هیچ نظارت دقیقی بر مکملهای بدون نسخه، از جمله محصولات HCG، وجود ندارد. همانطور که گفته شد، HCG فقط برای درمان ناباروری زنان بهصورت قانونی تجویز میشود. برخی تولیدکنندگان ممکن است محصولات خود را «هومیوپاتی» بنامند، اما این موضوع تضمین نمیکند که واقعاً حاوی HCG باشند.
عوارض لاغری با رژیم HCG
شایعترین عوارض جانبی رژیم HCG عبارتاند از:
- افسردگی؛
- خستگی شدید؛
- ادم یا ورم ناشی از تجمع بیش از حد مایعات در بافتهای بدن؛
- بزرگ شدن سینه در مردان (ژنیکوماستی)؛
- سردرد؛
- اختلال در خواب یا مشکل در استراحت کافی.
تزریق HCG که برای لاغری یا کاربردهای پزشکی دیگر استفاده میشود، ممکن است با عوارض زیر همراه باشد:
- واکنشهای آلرژیک؛
- تغییرات خلقی؛
- آکنه (جوش)؛
- رشد موهای صورت؛
- سردرد؛
- تورم سینه، آلت تناسلی یا بیضهها؛
- تهوع، استفراغ و مشکلات گوارشی؛
- درد لگن؛
- نفخ.
عوارض احتمالی رژیمهای بسیار کمکالری
پایبندی به رژیمهای بسیار محدودکننده کالری بسیار دشوار است. زندگی با تنها ۵۰۰ کالری در روز نهتنها سخت و ناراحتکننده است، بلکه میتواند خطرناک نیز باشد. با این میزان کالری، تأمین تمام نیازهای تغذیهای بدن عملاً غیرممکن است. مصرف کمتر از ۱۲۰۰ کالری در روز باعث میشود دریافت کافی ویتامینها و مواد معدنی بدون مکملها دشوار شود.
پزشکان گاهی رژیمهای بسیار کمکالری (کمتر از ۱۰۰۰ کالری در روز) را برای افراد دارای چاقی شدید و مشکلات پزشکی مانند فشار خون بالا تجویز میکنند، اما این رژیمها باید حتماً تحت نظارت دقیق پزشک انجام شوند.
افرادی که از رژیمهای بسیار محدودکننده مانند این پیروی میکنند، در معرض خطر موارد زیر هستند:
- سنگ کیسه صفرا؛
- عدم تعادل الکترولیتها (که برای عملکرد عضلات و اعصاب ضروری هستند)؛
- ضربان قلب غیرطبیعی.
همچنین رژیم HCG مقدار پروتئین کمتری نسبت به توصیه متخصصان تغذیه دارد. میزان پروتئین پیشنهادی در این رژیم حدود ۳۰ تا ۵۰ گرم در روز است، که معمولاً کمتر از مقدار توصیهشده یعنی ۰٬۳۶ گرم به ازای هر نیم کیلو وزن بدن است. برای مثال، فردی با وزن حدود ۷۹ کیلوگرم به حدود ۶۳ گرم پروتئین در روز نیاز دارد.
احتمال ایجاد اختلال در الگوی تغذیه
دریافت ناکافی کالری برای مدت طولانی میتواند باعث گرسنگی شدید شود. این وضعیت ممکن است برخی افراد را به پرخوری دورهای یا الگوهای ناسالم غذایی سوق دهد؛ بهطوریکه دورههای محدودیت شدید با دورههای پرخوری جایگزین شوند.
احتمال ایجاد گرسنگی شدید
امتناع از غذا برای مدت کوتاه باعث گرسنگی میشود، اما در رژیمهای بسیار کمکالری، این حالت شدیدتر شده و ممکن است همراه با عوارضی مانند سردرد، مهآلودگی ذهنی، خستگی و سرگیجه باشد.
آیا رژیم HCG واقعا مؤثر است؟
برای توضیح مکانیسم کاهش وزن در این رژیم، نظریههای مختلفی مطرح شده است. با این حال، مطالعات متعددی که طی سالهای گذشته انجام شدهاند نشان میدهند کاهش وزنی که در رژیم HCG مشاهده میشود، صرفاً ناشی از دریافت کالری بسیار پایین است و ارتباطی با خود هورمون HCG ندارد.
در بیشتر این پژوهشها، اثر تزریق HCG با تزریق دارونما (پلاسبو) در افرادی که رژیم غذایی کمکالری داشتند مقایسه شد. نتایج نشان داد میزان کاهش وزن در دو گروه یکسان یا تقریباً یکسان بوده است.
علاوه بر این، این مطالعات مشخص کردند که هورمون HCG تأثیر قابلتوجهی در کاهش احساس گرسنگی ندارد.
در سوی دیگر، امروزه بیشتر محصولات HCG موجود در بازار بهصورت هومیوپاتی عرضه میشوند. در هومیوپاتی معمولاً از مواد بسیار رقیقشده استفاده میشود.
محصولات هومیوپاتی و بدون نسخه (OTC) عملاً هیچ HCG واقعی ندارند. HCG واقعی که به شکل تزریق استفاده میشود، یک داروی هورمونی یا درمان ناباروری است و فقط با نسخه پزشک در دسترس قرار میگیرد.
تنها تزریق HCG میتواند سطح این هورمون را در خون افزایش دهد و محصولات هومیوپاتی که بهصورت آنلاین فروخته میشوند چنین اثری ندارند.
آیا رژیم HCG برای سلامتی خطر دارد؟
محصولات HCG برای کاهش وزن توسط سازمانهای معتبری مانند سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید نشدهاند. در واقع، FDA نسبت به استفاده از آنها هشدار داده است. ادعاهای مربوط به فواید کاهش وزن این رژیم از نظر علمی اثبات نشدهاند و مصرف HCG همراه با کاهش شدید کالری احتمالاً بیش از اینکه مفید باشد، مضر است.
محصولات کاهش وزن HCG با تشدید برخی سرطانها، از جمله سرطان پروستات، مرتبط دانسته شدهاند. HCG موجود در این محصولات ممکن است بدن را تحریک کند تا هورمونهایی به نام آندروژن تولید کند. این هورمونها میتوانند به رشد سلولهای سرطان پروستات کمک کنند.
در یک مطالعه موردی در سال ۲۰۱۴، یک زن ۶۴ ساله در حالی که رژیم HCG را دنبال میکرد، دچار لختههای خون در پا و ریههای خود شد. در این بررسی مشخص شد که احتمالاً این رژیم باعث ایجاد لختههای خون و سایر عوارض در او شده است.
این رژیم را سرخود و بدون نظارت پزشک دنبال نکنید. حتی برای شروع رژیمهای معتبرتر مانند رژیم فستینگ، رژیم مدیترانهای یا رژیم لاغری در دوران بارداری هم بهتر است با متخصص مشورت کنید.
نظر متخصصان درباره رژیم HCG چیست؟
رژیم HCG میزان کالری دریافتی را برای چندین هفته متوالی به حدود ۵۰۰ کالری در روز محدود میکند و به همین دلیل یک رژیم کاهش وزن بسیار افراطی محسوب میشود. هر رژیمی که کالری دریافتی را تا این حد کاهش دهد، منجر به کاهش وزن خواهد شد.
با این حال، مطالعات متعدد نشان دادهاند که هورمون HCG هیچ تأثیری بر کاهش وزن ندارد و اشتها را نیز کاهش نمیدهد.
اگر هدف شما کاهش وزن اصولی و حفظ آن در بلندمدت است، روشهای مؤثر، منطقیتر و ایمنتری نسبت به رژیم HCG وجود دارد. برای انتخاب بهترین روش، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید. برای انتخاب بهترین رژیم لاغری بانوان و آقایان در دکتردکتر به بهترین متخصصها دسترسی خواهید داشت.
چه کسانی نباید رژیم HCG بگیرند؟
سازمان غذا و داروی آمریکا توصیه میکند هیچ کس از محصولات کاهش وزن HCG استفاده نکنند، زیرا HCG برای این هدف تأیید نشده است و ممکن است خطرناک باشد بهویژه برای افراد زیر:
- زنان باردار یا شیرده؛
- نوجوانان؛
- افراد مبتلا به اختلالات خوردن؛
- افراد دارای بیماریهای مزمن مانند دیابت، بیماری قلبی و سایر شرایط نیازمند تغذیه پایدار؛
- افرادی که دارو مصرف میکنند.
نمونه برنامه غذایی HCG
یک نمونه برنامه غذایی ۷روزه رژیم غذایی HCG در جدول زیر آمده است.
| روز | ناهار | شام |
| ۱ | ۱۰۰ گرم پنیر یا مرغ گریلشده، اسفناج، سیب | ۱۰۰ گرم ماهی رودخانهای گریلشده، خیار، توتفرنگی |
| ۲ | ۱۰۰ گرم مرغ/پنیر تیکا (بدون روغن)، کاهو، پرتقال | ۱۰۰ گرم میگو تفتدادهشده با سیر، گوجهفرنگی، نصف گریپفروت |
| ۳ | ۱۰۰ گرم کاری ماهی یا توفو (بدون روغن و ادویه ماسالا)، کلم، سیب | ۱۰۰ گرم مرغ گریلشده یا توفو، کرفس، توتفرنگی |
| ۴ | ۱۰۰ گرم میگو یا پنیر، اسفناج، پرتقال | ۱۰۰ گرم گوشت گوسفند کمچرب یا توفو، خیار، سیب |
| ۵ | ۱۰۰ گرم سینه مرغ یا پنیر، گوجهفرنگی، نصف گریپفروت | ۱۰۰ گرم ماهی گریلشده یا توفو، کاهو، توتفرنگی |
| ۶ | ۱۰۰ گرم میگو، کرفس، سیب | ۱۰۰ گرم گوشت گوسفند کمچرب یا پنیر، اسفناج، پرتقال |
| ۷ | ۱۰۰ گرم ماهی یا پنیر، خیار، توتفرنگی | ۱۰۰ گرم مرغ گریلشده یا توفو، کلم، نصف گریپفروت |
کلام آخر دکتردکتر
رژیم غذایی HCG یک برنامه کاهش وزن بسیار کمکالری است که با هدف تسریع چربیسوزی و کاهش وزن سریع طراحی شده و معمولاً در چند فاز مشخص اجرا میشود. در این رژیم، انتخاب دقیق مواد غذایی اهمیت زیادی دارد؛ غذاهای کمچرب، پروتئینهای سبک، سبزیجات کمکالری و برخی میوههای محدود در برنامه جای میگیرند، در حالی که قندها، چربیهای سنگین و غذاهای فرآوریشده حذف میشوند.
بااین حال، اجرای رژیم HCG نیازمند دقت بالا و درک محدودیتهای آن است، زیرا کالری بسیار پایین میتواند برای برخی افراد چالشبرانگیز باشد. به همین دلیل، پیروی از این رژیم بهتر است با آگاهی کامل و حتماً تحت نظر متخصص انجام شود تا از بروز عوارض احتمالی جلوگیری شود و نتیجهای پایدارتر حاصل گردد. برای این منظور میتوانید در دکتردکتر از متخصص تغذیه نوبت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
