تنگی دریچه آئورت یکی از شایعترین بیماریهای دریچهای قلب است که در آن دریچه آئورت بهتدریج سفت و باریک میشود و جریان خون از قلب به سایر اندامهای بدن با دشواری بیشتری انجام میگیرد. این بیماری ممکن است سالها بدون علامت باقی بماند، اما با پیشرفت آن، علائمی مانند تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرگیجه و حتی غش ظاهر میشوند. اگر تنگی دریچه آئورت بهموقع تشخیص داده و درمان نشود، میتواند خطر نارسایی قلبی و عوارض جدی دیگر را افزایش دهد. در این مقاله با علائم، علل، روشهای تشخیص و جدیدترین درمانهای تنگی دریچه آئورت، از جمله گزینههای بدون جراحی، آشنا خواهید شد.
تنگی دریچه آئورت چیست؟
تنگی دریچه آئورت (Aortic stenosis) به باریک یا مسدود شدن دریچه آئورت در قلب گفته میشود. این وضعیت جریان طبیعی خون را از قلب به بدن مختل میکند. ازآنجاکه این بیماری جریان خون را محدود میکند، میزان اکسیژنی را که به بدن میرسد نیز کاهش میدهد. در نتیجه ممکن است علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس و غش ایجاد شود. تنگی دریچه آئورت میتواند باعث آسیب به قلب، مشکلات جدی سلامتی و حتی مرگ شود.
دریچه آئورت یکی از چهار دریچه قلب است و آخرین دریچهای است که خون پیش از ورود به بدن از آن عبور میکند. این دریچه سه لت (برگچه) دارد که باز میشوند خون عبور کند و سپس بسته میشوند تا از بازگشت خون به حفره قبلی قلب جلوگیری شود.
وجود مشکل در این دریچه میتواند نگرانکننده باشد، اما امروزه گزینههای درمانی بیشتری نسبت به گذشته برای درمان تنگی دریچه آئورت در دسترس است.
تنگی دریچه آئورت یکی از شایعترین بیماریهای دریچهای قلب، بهویژه در افراد بالای ۶۵ سال است. بااینحال، بسیاری از افراد تا زمانی که علائم ظاهر نشود یا بیماری در آزمایشهای غربالگری و بررسیهای تشخیصی بهطور اتفاقی شناسایی نشود، از ابتلا به آن آگاه نیستند.
برخی بیماریها نیز ممکن است باعث شوند تنگی دریچه آئورت از دوران میانسالی ایجاد شود. در موارد نادر، کودکان بهدلیل یک ناهنجاری مادرزادی (از زمان تولد) دچار تنگی دریچه آئورت میشوند.
-
دکتر فاطمه متقی زادهمتخصص قلب و عروق4,7 (18)تهراندریافت نوبت آنلاین -
دکتر بهناز تن آرایمتخصص قلب و عروق4,8 (111)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر کامبیز پرآذرانمتخصص قلب و عروق4,6 (93)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر سوده رودباری(واریس)متخصص قلب و عروق4,5 (53)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر حسین نویدمتخصص قلب و عروق4,6 (47)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر رمضان بخشیان کلاریجانیمتخصص قلب و عروق4,7 (270)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر فریدون آشناییمتخصص قلب و عروق4,6 (61)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر زهرا اعمرائیمتخصص قلب و عروق4,4 (11)تهراندریافت نوبت آنلاین
تنگی دریچه آئورت با چه سرعتی پیشرفت میکند؟
سرعت پیشرفت تنگی دریچه آئورت در افراد مختلف متفاوت است. در برخی افراد، بیماری بهآرامی پیشرفت میکند و ممکن است طی چندین سال شدید شود، اما در برخی دیگر روند پیشرفت بسیار سریعتر است.
به تعویق انداختن درمان میتواند باعث آسیب دائمی به عضله قلب شود؛ آسیبی که حتی پس از درمان نیز قابلجبران نباشد. همچنین در موارد تنگی شدید دریچه آئورت، خطر مرگ ناگهانی نیز وجود دارد. به همین دلیل، اگر پزشک درمان را توصیه کند، بهتر است آن را به تعویق نیندازید.
انواع تنگی دریچه آئورت قلب
تنگی دریچه آئورت از نظر منشأ ایجاد به ۲ نوع اصلی تقسیم میشود:
۱. تنگی دریچه آئورت اکتسابی
تنگی دریچه آئورت اکتسابی پس از تولد ایجاد میشود و شایعترین نوع این بیماری است. مهمترین علل آن عبارتاند از:
- فرسودگی و رسوب کلسیم روی دریچه آئورت که معمولاً با افزایش سن رخ میدهد.
- تب روماتیسمی که براثر درمان نشدن عفونت استرپتوکوکی ایجاد میشود و میتواند به دریچههای قلب آسیب برساند.
این نوع بیماری بیشتر در سالمندان دیده میشود و معمولاً بهتدریج طی سالها پیشرفت میکند.
۲. تنگی دریچه آئورت مادرزادی
در تنگی دریچه آئورت مادرزادی، دریچه آئورت از بدو تولد بهطور طبیعی تشکیل نشده است. شایعترین ناهنجاری، دریچه آئورت دو لتی (Bicuspid Aortic Valve) است که در آن دریچه بهجای ۳ لت، تنها ۲ لت دارد.
بهدلیل شکل غیرطبیعی دریچه، جریان خون با آشفتگی بیشتری از آن عبور میکند و همین موضوع باعث میشود دریچه زودتر دچار فرسودگی، رسوب کلسیم و تنگی شود.
اگرچه تنگی دریچه آئورت در کودکان معمولاً مشکل جدی ایجاد نمیکند، در بسیاری از افراد با افزایش سن، دریچه بهتدریج تنگ شده و ممکن است در بزرگسالی به ترمیم یا تعویض دریچه نیاز پیدا کند.
دریچه آئورت ۲لتی شایعترین بیماری مادرزادی قلب به شمار میرود و یکی از مهمترین علل تنگی دریچه آئورت در افراد جوان و میانسال است.
علائم تنگی دریچه آئورت چیست؟
شدت تنگی دریچه آئورت میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. علائم معمولاً زمانی بروز میکنند که دریچه به میزان قابلتوجهی تنگ شده باشد. برخی افراد ممکن است سالها به این بیماری مبتلا باشند، اما هیچ علامتی نداشته باشند.
علائم تنگی دریچه آئورت عبارتاند از:
- درد یا احساس فشار در قفسه سینه هنگام فعالیت؛
- احساس سبکی سر، سرگیجه یا غش، بهویژه هنگام فعالیت؛
- تنگی نفس، بهخصوص در زمان فعالیت بدنی؛
- خستگی، بهویژه هنگام انجام فعالیتهای بیشتر؛
- تپش قلب سریع یا نامنظم.
در کودکان، تنگی دریچه آئورت ممکن است با علائم زیر همراه باشد:
- تغذیه ناکافی یا بیاشتهایی
- افزایش وزن ناکافی و اختلال در رشد
تنگی دریچه آئورت در صورت پیشرفت میتواند به نارسایی قلبی منجر شود. علائم نارسایی قلبی شامل خستگی شدید، تنگی نفس و تورم مچ پاها و پاها است.
اگر دچار ضربان قلب نامنظم، درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه، غش یا هریک از علائم تنگی دریچه آئورت شدهاید، بهتر است هرچه سریعتر برای ارزیابی به پزشک مراجعه کنید. تشخیص و درمان زودهنگام میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
علت تنگی دریچه آئورت چیست؟
برای درک علتهای تنگی دریچه آئورت، ابتدا باید با نحوه عملکرد قلب و دریچههای آن آشنا شوید.
قلب چهار دریچه دارد که وظیفه دارند جریان خون را در مسیر صحیح هدایت کنند:
- دریچه آئورت؛
- دریچه میترال؛
- دریچه سهلتی (تریکاسپید)؛
- دریچه ریوی (پولمونری).
هر دریچه از چند لت (برگچه) تشکیل شده است که با هر ضربان قلب یک بار باز و بسته میشوند. اگر دریچهها بهدرستی باز یا بسته نشوند، جریان خون کاهش مییابد یا با اختلال مواجه میشود.
در تنگی دریچه آئورت، دریچهای که بین بطن چپ و سرخرگ اصلی بدن (آئورت) قرار دارد، باریک میشود و بهطور کامل باز نمیشود. در نتیجه، قلب باید با نیروی بیشتری خون را به سراسر بدن پمپ کند. این فشار اضافی باعث ضخیم شدن عضله بطن چپ میشود و در صورت ادامه بیماری، ممکن است قلب ضعیف شده و دچار نارسایی شود.
مهمترین دلایل ایجاد تنگی دریچه آئورت عبارتاند از:
ناهنجاری مادرزادی دریچه آئورت یکی از علت های تنگی دریچه آئورت
برخی افراد با نقص مادرزادی دریچه آئورت متولد میشوند. در حالت طبیعی، دریچه آئورت سه لت دارد، اما در بعضی افراد این دریچه فقط دو لت دارد که به آن دریچه آئورت دو لتی (Bicuspid Aortic Valve) گفته میشود. این ناهنجاری باعث میشود دریچه زودتر دچار فرسودگی و تنگی شود. بهندرت، دریچه آئورت ممکن است تنها یک لت یا چهار لت داشته باشد.
رسوب کلسیم روی دریچه آئورت و علت تنگی دریچه آئورت
شایعترین علت تنگی دریچه آئورت در سالمندان، تجمع تدریجی کلسیم روی دریچه است. کلسیم موجود در خون بهمرور زمان روی دریچه رسوب میکند و باعث سفت شدن و کاهش انعطافپذیری آن میشود. در نتیجه، دریچه بهخوبی باز نمیشود و مسیر عبور خون باریک میشود.
این نوع تنگی معمولاً پس از ۶۵ سالگی بروز میکند و اغلب علائم آن در دهههای هفتم یا هشتم زندگی ظاهر میشود. البته در افرادی که از ابتدا دچار ناهنجاری مادرزادی دریچه هستند، رسوب کلسیم میتواند در سنین پایینتر نیز باعث تنگی دریچه شود.
تب روماتیسمی از دلایل تنگی دریچه آئورت
تب روماتیسمی یکی از عوارض گلودرد استرپتوکوکی درماننشده است. این بیماری میتواند باعث آسیب و ایجاد بافت اسکار روی دریچه آئورت شود. اسکار، دهانه دریچه را تنگ میکند و همچنین سطحی ایجاد میکند که کلسیم راحتتر روی آن رسوب میکند. به همین دلیل، افراد مبتلا ممکن است سالها بعد دچار تنگی دریچه آئورت شوند.
سایر عوامل ایجادکننده تنگی دریچه آئورت در بزرگسالان
علاوه بر ۳ علت اصلی، برخی بیماریها نیز خطر ابتلا به تنگی دریچه آئورت را افزایش میدهند، از جمله:
- عفونتهای دریچه قلب (اندوکاردیت): ورود باکتریها به جریان خون و چسبیدن آنها به دریچههای قلب میتواند باعث آسیب دریچه و تنگی آن شود.
- بیماری پاژه استخوان: این بیماری نادر که بر بازسازی استخوانها اثر میگذارد، میتواند احتمال رسوب کلسیم در دریچه آئورت را افزایش دهد.
- نارسایی مزمن کلیه: اختلال در تنظیم کلسیم و فسفر در بیماران کلیوی، زمینه را برای کلسیفیکاسیون دریچه فراهم میکند.
- هایپرکلسترولمی خانوادگی: افزایش ارثی کلسترول خون میتواند روند فرسودگی و کلسیفیکاسیون دریچه آئورت را تسریع کند.
- بیماریهای خودایمنی و التهابی: بیماریهایی مانند لوپوس و آرتریت روماتوئید ممکن است با التهاب مزمن، خطر آسیب به دریچه آئورت را افزایش دهند.
چه کسانی در معرض خطر تنگی دریچه آئورت هستند؟
برخی عوامل ممکن است احتمال ابتلا به تنگی دریچه آئورت را افزایش دهند، از جمله:
- افزایش سن، بهویژه پس از ۶۵ سالگی؛
- ناهنجاریهای مادرزادی قلب، مانند دریچه آئورت دو لتی (Bicuspid Aortic Valve)؛
- بیماری مزمن کلیه؛
- دیابت؛
- کلسترول خون بالا؛
- فشار خون بالا؛
- جنس مذکر؛
- مصرف دخانیات؛
- سابقه عفونتهایی که به قلب آسیب میرسانند مانند تب روماتیسمی و اندوکاردیت عفونی؛
- سابقه پرتودرمانی ناحیه قفسه سینه.
عوارض تنگی دریچه آئورت
در تنگی دریچه آئورت، قلب برای عبور دادن خون از دریچه باریکشده باید با فشار بیشتری کار کند. این فشار مداوم بهتدریج باعث آسیب عضله قلب شده و در صورت درمان نشدن میتواند به عوارض جدی منجر شود.
مهمترین عوارض تنگی دریچه آئورت عبارتاند از:
- نارسایی قلبی؛
- سکته مغزی؛
- تشکیل لخته خون؛
- خونریزی؛
- آریتمی یا نامنظم شدن ضربان قلب؛
- اندوکاردیت (عفونت دریچهها و پوشش داخلی قلب)؛
- فشار خون ریوی (هیپرتانسیون ریوی)؛
- حمله قلبی؛
- مرگ ناگهانی قلبی، بهویژه در تنگی شدید دریچه آئورت.
نحوه تشخیص تنگی دریچه آئورت
تشخیص تنگی دریچه آئورت با بررسی علائم، سابقه پزشکی، معاینه بالینی و انجام آزمایشهای تخصصی قلب انجام میشود.
معاینه فیزیکی و بررسی صدای قلب برای تشخیص تنگی دریچه آئورت
پزشک ابتدا درباره علائم، بیماریهای زمینهای و سابقه خانوادگی سؤال میکند و سپس با گوشی پزشکی به صدای قلب گوش میدهد. در بسیاری از بیماران، صدایی غیرطبیعی به نام سوفل قلبی شنیده میشود که یکی از نشانههای مهم تنگی دریچه آئورت است.
در معاینه فیزیکی، پزشک همچنین ممکن است وجود تورم در ساق پا و مچ پا، نبض غیرطبیعی یا سایر نشانههای نارسایی قلب را بررسی کند.
برای تأیید تشخیص و تعیین شدت بیماری، ممکن است یک یا چند مورد آزمایشهای نیز انجام شود.
تشخیص تنگی دریچه آئورت با اکوکاردیوگرافی (اکوی قلب)
اکوکاردیوگرافی مهمترین و دقیقترین روش تشخیص تنگی دریچه آئورت است. در این روش، با استفاده از امواج صوتی، تصاویر زندهای از قلب تهیه میشود و عملکرد دریچهها، جریان خون و قدرت پمپاژ قلب بررسی میشود.
اکو میتواند موارد زیر را مشخص کند:
- شدت تنگی دریچه آئورت؛
- میزان کاهش جریان خون؛
- عملکرد بطن چپ؛
- ضخامت عضله قلب؛
- وجود سایر بیماریهای دریچهای مانند تنگی دریچه میترال.
در برخی موارد، برای مشاهده دقیقتر دریچهها، از اکوکاردیوگرافی ازطریق مری (TEE) استفاده میشود که در آن پروب سونوگرافی ازطریق مری وارد بدن میشود.
نوار قلب (ECG یا EKG) و بررسی تنگی دریچه آئورت
نوار قلب فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند و میتواند نشانههایی از ضخیم شدن عضله قلب، آریتمی یا سایر مشکلات ناشی از تنگی دریچه آئورت را نشان دهد.
عکسبرداری از قفسه سینه (رادیوگرافی) برای تشخیص تنگی دریچه آئورت
رادیوگرافی قفسه سینه میتواند بزرگی قلب، تجمع کلسیم روی دریچه آئورت و وضعیت ریهها را نشان دهد. این آزمایش به بررسی عوارض بیماری، مانند نارسایی قلبی، نیز کمک میکند.
تست ورزش (تست استرس) برای شناسایی تنگی دریچه آئورت
در تست ورزش قلب، عملکرد قلب هنگام فعالیت بدنی روی تردمیل یا دوچرخه ثابت ارزیابی میشود. این آزمایش مشخص میکند که آیا فعالیت بدنی باعث بروز علائم یا تشدید مشکلات قلبی میشود یا خیر. در افرادی که قادر به ورزش نیستند، از داروهایی استفاده میشود که اثری مشابه فعالیت بدنی بر قلب دارند.
سیتیاسکن قلب و تشخیص تنگی دریچه آئورت
سیتیاسکن با استفاده از تصاویر دقیق، میزان رسوب کلسیم روی دریچه آئورت، شدت تنگی و وضعیت آئورت را بررسی میکند. این روش بهویژه در برنامهریزی برای درمانهای کمتهاجمی مانند TAVI کاربرد دارد.
بررسی تنگی دریچه آئورت با امآرآی قلب
تصویربرداری امآرآی اطلاعات دقیقی از ساختار قلب، عملکرد بطنها و اندازه آئورت ارائه میدهد و در برخی بیماران برای ارزیابی شدت بیماری استفاده میشود.
کاتتریزاسیون قلب و بررسی تنگی دریچه آئورت
کاتتریزاسیون قلب معمولاً اولین روش تشخیصی نیست، اما در شرایط خاص انجام میشود؛ مثلاً زمانی که نتایج سایر آزمایشها کافی نباشد یا پیش از جراحی یا تعویض دریچه لازم باشد وضعیت عروق کرونر قلب بررسی شود. در این روش، یک لوله باریک ازطریق شریان کشاله ران یا بازو به سمت قلب هدایت میشود.
مراحل تنگی دریچه آئورت
پس از تأیید تشخیص، پزشک شدت بیماری را تعیین میکند تا مناسبترین روش درمان انتخاب شود. تنگی دریچه آئورت معمولاً در ۴ مرحله طبقهبندی میشود:
- مرحله A (در معرض خطر): فرد هنوز به بیماری مبتلا نشده، اما عوامل خطر ابتلا را دارد.
- مرحله B (پیشرونده): تنگی دریچه خفیف یا متوسط است و بیمار معمولاً علامتی ندارد.
- مرحله C (تنگی شدید بدون علامت): دریچه بهشدت تنگ شده است، اما بیمار هنوز علائمی احساس نمیکند.
- مرحله D (تنگی شدید علامتدار): بیماری شدید است و علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا غش بروز کردهاند.
تعیین مرحله بیماری براساس مجموعهای از عوامل، از جمله شدت علائم، میزان تنگی دریچه، ساختار دریچه و تأثیر آن بر جریان خون در قلب و ریهها انجام میشود و نقش مهمی در انتخاب بهترین روش درمان دارد.
تفاوت تنگی دریچه آئورت با نارسایی آئورت چیست؟
در تنگی دریچه آئورت، دریچه باریک شده و بهطور کامل باز نمیشود. در نتیجه، خروج خون از بطن چپ به آئورت دشوار میشود و قلب باید با نیروی بیشتری خون را پمپ کند.
در مقابل، در نارسایی دریچه آئورت (Aortic Regurgitation یا Aortic Insufficiency)، دریچه بهدرستی بسته نمیشود. به همین دلیل، بخشی از خونی که باید وارد آئورت شود، دوباره به بطن چپ بازمیگردد. این بازگشت خون باعث میشود قلب در هر ضربان حجم بیشتری از خون را جابهجا کند.
به بیان ساده، تنگی دریچه آئورت مانند یک راهروی باریک است که عبور خون را دشوار میکند. اما نارسایی دریچه آئورت مانند دری است که کاملاً بسته نمیشود و اجازه میدهد خون به عقب نشت کند.
هر ۲ بیماری فشار بیشتری به قلب وارد میکنند، اما در تنگی دریچه آئورت، قلب باید فشار بیشتری تولید کند تا خون را از دریچه باریک عبور دهد؛ به این حالت افزایش بار فشاری (Pressure Overload) گفته میشود. در نارسایی دریچه آئورت، قلب با حجم بیشتری از خون روبهرو میشود و بهتدریج بزرگتر و گشادتر میشود؛ این وضعیت افزایش بار حجمی (Volume Overload) نام دارد.
تفاوت تنگی آئورت با تنگی دریچه میترال
دریچه آئورت و دریچه میترال هر دو در سمت چپ قلب قرار دارند، اما در موقعیتهای متفاوتی واقع شدهاند. دریچه میترال بین دهلیز چپ و بطن چپ قرار دارد و وظیفه آن هدایت خون از دهلیز چپ به بطن چپ است. در مقابل، دریچه آئورت بین بطن چپ و سرخرگ آئورت قرار گرفته و خون را از قلب به سراسر بدن منتقل میکند.
در هر ۲ بیماری، واژه «تنگی» به این معناست که دریچه باریک یا مسدود شده و بهخوبی باز نمیشود؛ این وضعیت اغلب براثر رسوب کلسیم، بیماریهای مادرزادی یا تب روماتیسمی ایجاد میشود.
تنگی دریچه آئورت مانع خروج خون از بطن چپ بهسمت آئورت و سایر اندامهای بدن میشود. در نتیجه، قلب برای پمپاژ خون باید با فشار بیشتری کار کند. درحالیکه، تنگی دریچه میترال مانع عبور خون از دهلیز چپ به بطن چپ میشود و در نتیجه، پر شدن بطن چپ با خون کاهش مییابد و فشار در دهلیز چپ و ریهها افزایش پیدا میکند.
تنگی دریچه آئورت، بهویژه در افراد بالای ۶۵ سال، یکی از شایعترین بیماریهای دریچهای قلب است. در مقابل، تنگی دریچه میترال شیوع بسیار کمتری دارد و در بسیاری از کشورها، بهویژه کشورهایی که تب روماتیسمی بهخوبی کنترل شده است، نسبتاً نادر محسوب میشود.
روشهای درمان تنگی دریچه آئورت
درمان تنگی دریچه آئورت به شدت بیماری، وجود یا نبود علائم و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در موارد خفیف که بیمار علامتی ندارد، ممکن است تنها پیگیری منظم و انجام اکوکاردیوگرافی دورهای کافی باشد. اما در موارد متوسط تا شدید، بهویژه زمانی که علائم ظاهر شدهاند، معمولاً درمان فعال ضروری است.
روشهای درمان تنگی دریچه آئورت شامل تغییر سبک زندگی، مصرف دارو و در صورت نیاز، ترمیم یا تعویض دریچه آئورت است.
داروهای تنگی دریچه آئورت
هیچ دارویی قادر به درمان یا باز کردن دریچه تنگشده نیست، اما برخی داروها میتوانند علائم بیماری را کنترل کرده و احتمال بروز عوارض را کاهش دهند. پزشک ممکن است داروهایی را برای موارد زیر تجویز کند:
- کنترل فشار خون
- درمان یا پیشگیری از آریتمیهای قلبی
- کاهش تجمع مایعات بدن با استفاده از داروهای ادرارآور (دیورتیکها)
- درمان بیماریهای همراه مانند نارسایی قلبی یا بیماری عروق کرونر
مصرف دارو باید تنها تحتنظر پزشک انجام شود.
بالون والوولوپلاستی (Balloon Valvuloplasty) یکی از روشهای درمان تنگی دریچه آئورت
در این روش، پزشک یک کاتتر باریک را ازطریق شریان کشاله ران یا بازو وارد قلب میکند. سپس بالونی که در نوک کاتتر قرار دارد، در محل دریچه تنگ باد میشود تا دهانه دریچه بازتر شود.
این روش بیشتر برای نوزادان و کودکان مبتلا به تنگی دریچه آئورت کاربرد دارد. در بزرگسالان، بهدلیل احتمال تنگ شدن مجدد دریچه، معمولاً تنها در شرایط خاص مانند آمادگی برای تعویض دریچه یا زمانی که بیمار امکان جراحی ندارد، انجام میشود.
تعویض دریچه آئورت (Aortic Valve Replacement) و درمان تنگی دریچه آئورت
تعویض دریچه آئورت درمان استاندارد تنگی شدید دریچه آئورت محسوب میشود. در این جراحی، دریچه آسیبدیده برداشته شده و با یک دریچه جدید جایگزین میشود.
دریچه جایگزین میتواند یکی از دو نوع زیر باشد:
- دریچه مکانیکی: دوام بسیار بالایی دارد، اما بیمار باید تا پایان عمر داروهای رقیقکننده خون مصرف کند.
- دریچه بیولوژیک: از بافت قلب گاو، خوک یا انسان تهیه میشود. این دریچهها معمولاً نیاز به مصرف دائمی داروهای ضدانعقاد ندارند، اما عمر آنها محدود است و ممکن است در آینده نیاز به تعویض پیدا کنند.
در برخی بیماران، از روش راس (Ross Procedure) استفاده میشود. در این روش، دریچه ریوی خود بیمار جایگزین دریچه آئورت میشود و سپس دریچه ریوی با یک دریچه بیولوژیک جایگزین میشود.
درمان تنگی دریچه آئورت با تعویض دریچه آئورت ازطریق کاتتر (TAVR یا TAVI)
تعویض دریچه آئورت ازطریق کاتتر، که با نامهای TAVR یا TAVI شناخته میشود، یک روش کمتهاجمی است که بدون نیاز به جراحی باز قلب انجام میشود.
در این روش درمان تنگی دریچه آئورت بدون جراحی، پزشک ازطریق یک کاتتر که معمولاً از شریان کشاله ران وارد میشود، دریچه جدید را به محل دریچه آسیبدیده هدایت میکند و آن را در جای خود قرار میدهد. برخی دریچهها با باد شدن بالون باز میشوند و برخی دیگر بهصورت خودکار گسترش مییابند.
این روش برای بسیاری از بیماران، بهویژه سالمندان یا افرادی که خطر جراحی باز در آنها زیاد است، گزینهای بسیار مناسب محسوب میشود و امروزه در بسیاری از مراکز درمانی بهعنوان یکی از درمانهای اصلی تنگی دریچه آئورت به کار میرود.
ترمیم دریچه آئورت
ترمیم دریچه آئورت نسبت به تعویض آن کمتر انجام میشود. در برخی موارد، جراح میتواند لتهای بههمچسبیده دریچه را از یکدیگر جدا کند یا ایرادات ساختمانی دریچه را اصلاح کند، اما در بیشتر بیماران مبتلا به تنگی دریچه آئورت، تعویض دریچه نتایج بهتر و ماندگارتری دارد.
تغییر سبک زندگی برای درمان تنگی دریچه آئورت
اگرچه تغییر سبک زندگی نمیتواند تنگی دریچه را برطرف کند، اما به کاهش فشار روی قلب و پیشگیری از پیشرفت بیماریهای قلبی کمک میکند. رعایت موارد زیر توصیه میشود:
- داشتن رژیم غذایی سالم و کمنمک؛
- انجام فعالیت بدنی مطابق نظر پزشک؛
- حفظ وزن مناسب؛
- کنترل فشار خون، دیابت و کلسترول؛
- ترک سیگار و سایر محصولات دخانی.
طول دوران نقاهت پس از درمان تنگی دریچه آئورت
مدتزمان بهبودی به نوع درمان بستگی دارد:
- جراحی باز تعویض دریچه آئورت: معمولاً بیمار چند روز در بیمارستان بستری میشود و بهبودی کامل طی چند هفته تا چند ماه حاصل میشود.
- روشهای کمتهاجمی مانند TAVR و بالون والوولوپلاستی: دوران نقاهت بسیار کوتاهتر است. بسیاری از بیماران ظرف ۱ تا ۲ روز از بیمارستان مرخص میشوند و طی مدت کوتاهی میتوانند فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند.
رژیم غذایی برای تنگی دریچه آئورت
داشتن یک رژیم غذایی سالم و متعادل نقش مهمی در حفظ سلامت قلب دارد و میتواند به کنترل عوامل خطری که باعث تشدید بیماریهای قلبی میشوند، کمک کند. اگرچه رژیم غذایی قادر به درمان تنگی دریچه آئورت نیست، اما میتواند فشار واردشده بر قلب را کاهش داده و سلامت عمومی سیستم قلب و عروق را بهبود بخشد.
این توصیههای مهم غذایی را در پیش بگیرید:
- مصرف فراوان میوهها و سبزیجات تازه؛
- استفاده از غلات کامل، حبوبات و مغزها؛
- انتخاب منابع پروتئینی سالم مانند ماهی، مرغ بدون پوست و حبوبات؛
- کاهش مصرف غذاهای فرآوریشده، فستفودها و غذاهای حاوی چربیهای اشباع و ترانس؛
- محدود کردن مصرف قندهای افزوده برای کاهش خطر ابتلا به دیابت؛
- کاهش مصرف نمک برای کمک به کنترل فشار خون؛
- محدود کردن یا پرهیز از مصرف نوشیدنیهای الکلی.
کنترل دیابت، فشار خون بالا و کلسترول نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا این بیماریها میتوانند سلامت قلب را تحتتأثیر قرار داده و روند پیشرفت مشکلات قلبی را تسریع کنند.
تنگی دریچه آئورت و بارداری
اگر به تنگی دریچه آئورت مبتلا هستید و قصد بارداری دارید، بهتر است پیش از اقدام با متخصص قلب و متخصص زنان مشورت کنید. در دوران بارداری، قلب برای تأمین نیازهای مادر و جنین خون بیشتری پمپ میکند؛ به همین دلیل تنگی دریچه آئورت، بهویژه اگر شدید باشد، میتواند خطر بروز عوارض را افزایش دهد.
پزشک پیش از بارداری موارد زیر را بررسی میکند:
- شدت تنگی دریچه آئورت؛
- عملکرد قلب؛
- ایمنی داروهای مصرفی در دوران بارداری؛
- نیاز به درمان یا تعویض دریچه پیش از بارداری.
زنان مبتلا به تنگی دریچه آئورت در طول بارداری معمولاً باید بهطور منظم تحتنظر تیم پزشکی قرار داشته باشند. در موارد تنگی شدید، ممکن است پزشک بهدلیل خطر بالای عوارض برای مادر و جنین، بارداری را تا پس از درمان بیماری توصیه نکند.
چه زمانی باید فوراً به اورژانس برای تنگی دریچه آئورت مراجعه کرد؟
در صورت ابتلا به تنگی دریچه آئورت، در شرایط زیر باید بدون تأخیر به اورژانس مراجعه کنید:
مراجعه به اورژانس برای تنگی دریچه آئورت پس از شروع یک داروی جدید
در صورت رخداد موارد زیر:
- بروز عوارض شدید یا غیرمنتظره دارو؛
- غش یا از دست دادن هوشیاری؛
- زمین خوردن یا وارد شدن ضربه، در صورتی که داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنید؛ زیرا خطر خونریزی داخلی افزایش مییابد.
مراجعه به اورژانس برای تنگی دریچه آئورت پس از جراحی یا درمان ازطریق کاتتر (مانند TAVR)
در صورت مشاهده هریک از موارد زیر باید فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- قرمزی، تورم، درد یا گرم شدن محل برش یا محل ورود کاتتر که میتواند نشانه عفونت باشد؛
- تنگی نفس شدید؛
- درد یا فشار قفسه سینه؛
- تپش قلب شدید یا نامنظم؛
- غش یا از دست دادن هوشیاری (بخوانید غش یا سنکوپ چیست)؛
- زمین خوردن یا ضربه در صورت مصرف داروهای ضدانعقاد.
بهطور کلی، هرگونه تشدید ناگهانی علائم تنگی دریچه آئورت، بهویژه درد قفسه سینه (قلب درد)، تنگی نفس شدید، غش یا کاهش سطح هوشیاری، یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
آیا میتوان از تنگی دریچه آئورت پیشگیری کرد؟
همه موارد تنگی دریچه آئورت قابلپیشگیری نیستند، اما رعایت برخی نکات میتواند خطر ابتلا یا پیشرفت بیماری را کاهش دهد:
- درمان سریع گلودرد استرپتوکوکی: گلودرد ناشی از باکتری استرپتوکوک در صورت درمان نشدن ممکن است به تب روماتیسمی منجر شود و به دریچههای قلب آسیب برساند. درمان بهموقع با آنتیبیوتیک از این عارضه پیشگیری میکند.
- کنترل عوامل خطر بیماریهای قلبی: حفظ فشار خون، قند خون و کلسترول در محدوده طبیعی، کنترل وزن، تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم میتواند خطر آسیب به دریچه آئورت را کاهش دهد.
- ترک مصرف دخانیات: سیگار و سایر محصولات دخانی سلامت قلب و عروق را به خطر میاندازند و احتمال پیشرفت بیماریهای قلبی را افزایش میدهند.
- رعایت بهداشت دهان و دندان: حفظ سلامت لثهها و درمان عفونتهای دهانی میتواند خطر ابتلا به اندوکاردیت را کاهش دهد؛ بیماریای که یکی از عوامل خطر آسیب به دریچه آئورت محسوب میشود.
- پیگیری منظم پزشکی در افراد پرخطر: افرادی که ناهنجاری مادرزادی دریچه آئورت، بیماری کلیوی یا سایر عوامل خطر را دارند، بهتر است بهطور منظم تحتنظر پزشک باشند تا در صورت بروز تغییرات، بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود.
درمان تنگی دریچه آئورت در طب سنتی
برخی روشهای مکمل ممکن است در کنار درمانهای پزشکی به بهبود سلامت قلب و کاهش استرس کمک کنند، از جمله:
- مدیتیشن؛
- یوگا؛
- تایچی؛
- چیگونگ (Qigong).
همچنین، برخی مواد غذایی مانند سیر، ماهیهای چرب (منبع اسیدهای چرب امگا ۳)، بذر کتان و چای سبز یا چای سیاه ممکن است در کنترل فشار خون یا بهبود سطح چربی خون نقش داشته باشند. بااینحال، شواهد علمی درباره اثربخشی این روشها در درمان تنگی دریچه آئورت محدود است.
نکته مهم این است که هیچیک از این روشهای مکمل نباید جایگزین درمانهای تجویزشده توسط پزشک، مانند داروها یا روشهای مداخلهای و جراحی، شوند. پیش از مصرف هرگونه مکمل یا فرآورده گیاهی نیز بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت کنید، زیرا برخی از آنها ممکن است با داروهای قلبی، بهویژه داروهای رقیقکننده خون، تداخل داشته باشند.
کلام آخر دکتردکتر
تنگی دریچه آئورت یکی از شایعترین بیماریهای دریچهای قلب است که در آن دریچه آئورت بهتدریج باریک و سفت میشود و جریان خون از قلب به سایر اندامهای بدن را با مشکل مواجه میکند. این بیماری ممکن است سالها بدون علامت باقی بماند، اما با پیشرفت آن علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه و غش ظاهر میشوند و در صورت درمان نشدن، خطر نارسایی قلبی، سکته مغزی و حتی مرگ ناگهانی را افزایش میدهد.
تشخیص بهموقع نقش مهمی در جلوگیری از عوارض بیماری دارد. اگرچه داروها میتوانند به کنترل علائم و بیماریهای همراه کمک کنند، اما در تنگی شدید دریچه آئورت، مؤثرترین درمان معمولاً تعویض دریچه است. رعایت سبک زندگی سالم و مراجعه منظم به پزشک میتواند به حفظ سلامت قلب و تشخیص زودهنگام بیماری کمک کند. در صورت بروز علائمی مانند تنگی نفس، درد قفسه سینه یا غش، مراجعه سریع به متخصص قلب اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان بهموقع میتواند کیفیت زندگی را بهبود ببخشد و از بروز عوارض جدی پیشگیری کند. میتوانید در چند گام ساده در دکتردکتر از متخصص، وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
