فیبریلاسیون دهلیزی یکی از شایعترین اختلالات ریتم قلب است که ممکن است در ابتدا تنها با تپش قلب، احساس خستگی یا تنگی نفس خود را نشان دهد، اما در برخی افراد حتی بدون هیچ علامت مشخصی پیشرفت میکند. نادیدهگرفتن این آریتمی میتواند پیامدهای جدی مانند افزایش خطر سکته مغزی، نارسایی قلبی و کاهش کیفیت زندگی را به همراه داشته باشد. به همین دلیل، تشخیص بهموقع و درمان مناسب آن اهمیت زیادی دارد. در این مقاله با فیبریلاسیون دهلیزی، علل بروز، علائم، عوامل خطر، روشهای تشخیص و جدیدترین راهکارهای درمان و کنترل آن آشنا میشوید.
فیبریلاسیون دهلیزی چیست؟
فیبریلاسیون دهلیزی (AFib) نوعی اختلال در ریتم قلب است که باعث میشود ضربان قلب نامنظم و اغلب بسیار سریع شود. به نامنظمبودن ریتم قلب، آریتمی قلبی گفته میشود. فیبریلاسیون دهلیزی میتواند باعث تشکیل لخته خون در قلب شود و خطر سکته مغزی، نارسایی قلبی و سایر عوارض مرتبط با قلب را افزایش دهد.
در فیبریلاسیون دهلیزی، حفرههای فوقانی قلب که دهلیزها نام دارند، بهصورت آشفته و نامنظم منقبض میشوند. این انقباضها با عملکرد حفرههای تحتانی قلب، یعنی بطنها، هماهنگ نیستند. این اختلال ممکن است علت تپش قلب سریع و کوبنده، تنگی نفس یا احساس سبکی سر باشد. بااینحال، در برخی افراد هیچ علامتی مشاهده نمیشود.
حملات فیبریلاسیون دهلیزی ممکن است گاهبهگاه رخ دهند و خودبهخود برطرف شوند یا بهصورت مداوم ادامه داشته باشند. خودِ فیبریلاسیون دهلیزی معمولاً بهطور مستقیم تهدیدکننده حیات نیست، اما بیماری مهمی است که برای پیشگیری از سکته مغزی به درمان مناسب نیاز دارد.
درمان فیبریلاسیون دهلیزی ممکن است شامل مصرف دارو، انجام کاردیوورژن (روشی که با استفاده از شوک الکتریکی، ریتم طبیعی قلب را بازمیگرداند) و نیز روشهای مداخلهای برای مسدودکردن یا از بین بردن مسیرهای غیرطبیعی انتقال پیامهای الکتریکی در قلب باشد.
فرد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی ممکن است همزمان به اختلال ریتم دیگری به نام فلاتر دهلیزی نیز مبتلا باشد. روشهای درمان فیبریلاسیون دهلیزی و فلاتر دهلیزی تا حد زیادی مشابه هستند.
شناخت علائم این بیماری و مشورت با پزشک درباره عوامل خطر فردی، نقش مهمی در تشخیص زودهنگام، پیشگیری از عوارض و انتخاب درمان مناسب دارد.
-
فاطمه متقی زادهمتخصص قلب و عروق4,7 (18)تهراندریافت نوبت آنلاین -
بهناز تن آرایمتخصص قلب و عروق4,8 (111)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
کامبیز پرآذرانمتخصص قلب و عروق4,6 (92)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
سوده رودباریمتخصص قلب و عروق4,5 (53)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
حسین نویدمتخصص قلب و عروق4,6 (46)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
رمضان بخشیان کلاریجانیمتخصص قلب و عروق4,7 (270)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
فریدون آشناییمتخصص قلب و عروق4,6 (61)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
زهرا اعمرائیمتخصص قلب و عروق4,4 (11)تهراندریافت نوبت آنلاین
انواع فیبریلاسیون دهلیزی
فیبریلاسیون دهلیزی از نظر مدتزمان و نحوه بروز به چند نوع تقسیم میشود:
فیبریلاسیون دهلیزی حملهای (پاروکسیسمال)
در این نوع، علائم بهصورت دورهای ظاهر و سپس برطرف میشوند. حملات ممکن است از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشند و گاهی تا یک هفته ادامه یابند. ضربان نامنظم قلب ممکن است بارها تکرار شود و در برخی افراد بدون درمان به حالت طبیعی بازگردد، هرچند ممکن است بعضی بیماران به درمان نیاز داشته باشند.
فیبریلاسیون دهلیزی پایدار (Persistent)
در این حالت، ضربان نامنظم قلب بهطور مداوم ادامه دارد و خودبهخود به حالت طبیعی برنمیگردد. برای بازگرداندن ریتم طبیعی قلب، درمان پزشکی ضروری است.
فیبریلاسیون دهلیزی پایدار طولانیمدت (Long-standing Persistent)
در این نوع، آریتمی بیش از ۱۲ ماه ادامه دارد و معمولاً برای اصلاح ریتم قلب به دارو یا روشهای درمانی مانند کاردیوورژن یا ابلیشن نیاز است.
فیبریلاسیون دهلیزی دائمی (Permanent)
در این مرحله، دیگر امکان یا تصمیمی برای بازگرداندن ریتم طبیعی قلب وجود ندارد. هدف درمان، کنترل سرعت ضربان قلب و پیشگیری از تشکیل لخته خون و عوارضی مانند سکته مغزی است.
فیبریلاسیون دهلیزی چگونه ایجاد میشود؟
برای درک علت بروز فیبریلاسیون دهلیزی (AFib)، ابتدا باید با نحوه عملکرد طبیعی قلب آشنا شویم.
قلب از چهار حفره تشکیل شده است:
- دو حفره بالایی که دهلیزها نام دارند.
- دو حفره پایینی که بطنها نامیده میشوند.
در دهلیز راست، گروهی از سلولهای تخصصی به نام گره سینوسی (SA Node) قرار دارد که بهعنوان ضربانساز طبیعی قلب عمل میکند. این گره، پیامهای الکتریکی لازم برای شروع هر ضربان قلب را تولید میکند.
این پیامهای الکتریکی ابتدا در دهلیزها منتشر میشوند و سپس به گره دهلیزیـبطنی (AV Node) میرسند. گره دهلیزیـبطنی پیامها را مدت کوتاهی کند میکند تا دهلیزها فرصت تخلیه خون به داخل بطنها را داشته باشند. سپس پیامها به بطنها منتقل میشوند و باعث انقباض آنها میشوند.
در یک قلب سالم، این فرایند منظم و هماهنگ انجام میشود و ضربان قلب در حالت استراحت معمولاً بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه است، اما در فیبریلاسیون دهلیزی، پیامهای الکتریکی در دهلیزها بهصورت نامنظم و آشفته ایجاد میشوند. در نتیجه، دهلیزها بهجای انقباض مؤثر، بهسرعت میلرزند یا دچار انقباضات نامنظم میشوند. این وضعیت باعث میشود تعداد زیادی پیام الکتریکی به گره دهلیزیـبطنی برسد و بخشی از آنها به بطنها منتقل شود. نتیجه این فرایند، ضربان قلب سریع و نامنظم است.
در افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی، سرعت ضربان قلب معمولاً بین ۱۰۰ تا ۱۷۵ ضربه در دقیقه است.
علت ایجاد فیبریلاسیون دهلیزی چیست؟
فیبریلاسیون دهلیزی زمانی ایجاد میشود که تغییراتی در بافت قلب یا سیستم هدایت الکتریکی آن رخ دهد. این تغییرات ممکن است براثر عوامل زیر ایجاد شوند:
- سایر بیماریهای قلبی-عروقی: مانند بیماری عروق کرونر، بیماریهای دریچهای قلب و نارسایی قلبی.
- سایر بیماریها و اختلالات: از جمله فشار خون بالا، اضافهوزن و چاقی، پرکاری تیروئید، بیماری مزمن کلیه و آپنه انسدادی خواب.
- عوامل ژنتیکی: برخی تغییرات ژنتیکی با افزایش خطر ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی ارتباط دارند و ممکن است علت بروز بیماری در سنین پایینتر باشند.
- جراحی قلب: فیبریلاسیون دهلیزی ممکن است پس از جراحی قلب یا حتی در دوره بهبودی پس از برخی جراحیهای غیرقلبی ایجاد شود.
سایر علل عبارتاند از:
- سندرم گره سینوسی بیمار (اختلال عملکرد ضربانساز طبیعی قلب)؛
- سکته قلبی؛
- بیماریهای ریوی مانند ذاتالریه؛
- برخی عفونتهای ویروسی.
برخی عادتهای روزمره نیز ممکن است احتمال بروز فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش دهند، از جمله:
- مصرف زیاد الکل؛
- مصرف بیش از حد کافئین در افراد مستعد؛
- مصرف مواد مخدر؛
- سیگارکشیدن یا استفاده از سایر فرآوردههای دخانی؛
- مصرف داروهای محرک، از جمله برخی داروهای سرماخوردگی و آلرژی بدون نسخه.
عوامل خطر فیبریلاسیون دهلیزی
عوامل مختلفی احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش میدهند، از جمله:
- افزایش سن: خطر ابتلا با بالا رفتن سن بیشتر میشود.
- مصرف کافئین، نیکوتین یا مواد مخدر: نیکوتین و مواد محرکی مانند آمفتامین و کوکائین میتوانند باعث افزایش ضربان قلب و آریتمی شوند. کافئین نیز در برخی افراد مستعد ممکن است محرک باشد.
- مصرف زیاد الکل: الکل میتواند در عملکرد سیستم الکتریکی قلب اختلال ایجاد کند.
- اختلال در سطح الکترولیتهای خون: کاهش یا افزایش پتاسیم، سدیم، کلسیم یا منیزیم میتواند زمینهساز آریتمی باشد.
- سابقه خانوادگی: در برخی خانوادهها، استعداد ژنتیکی برای ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی وجود دارد.
- بیماریهای قلبی یا سابقه جراحی قلب: بیماری عروق کرونر، بیماریهای دریچهای، نقصهای مادرزادی قلب، سابقه سکته قلبی یا جراحی قلب خطر ابتلا را افزایش میدهند.
- فشار خون بالا: فشار خون کنترلنشده بهمرور باعث ضخیمشدن و سفتشدن عضله قلب میشود و انتقال پیامهای الکتریکی را مختل میکند.
- چاقی: اضافهوزن و چاقی از عوامل مهم خطر برای فیبریلاسیون دهلیزی هستند.
- بیماریهای مزمن: دیابت، بیماری مزمن کلیه، بیماریهای ریوی و آپنه خواب احتمال ابتلا را افزایش میدهند.
- برخی داروها و مکملها: بعضی داروهای تجویزی و برخی داروهای بدون نسخه، بهویژه داروهای سرماخوردگی و ضداحتقان، ممکن است باعث نامنظمشدن ضربان قلب شوند.
- پرکاری تیروئید: افزایش هورمونهای تیروئید یکی از عوامل شناختهشده ایجاد آریتمی و فیبریلاسیون دهلیزی است.
- بیماریهای شدید: ابتلا به بیماریهای حاد که نیاز به بستری در بیمارستان دارند مانند سپسیس یا انواع شدید کووید_۱۹، خطر ابتلا را بیشتر میکند.
- کمتحرکی: نداشتن فعالیت بدنی کافی از عوامل خطر شناختهشده این بیماری است.
- تمرینات ورزشی بسیار سنگین و طولانیمدت: اگرچه ورزش منظم برای سلامت قلب مفید است، انجام تمرینات استقامتی یا بسیار پرفشار بهمدت طولانی (مثلاً بیش از سه ساعت در روز طی سالهای متمادی) ممکن است احتمال بروز فیبریلاسیون دهلیزی را در برخی افراد افزایش دهد.
علائم فیبریلاسیون دهلیزی چیست؟
علائم فیبریلاسیون دهلیزی (AFib) ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تپش قلب سریع، لرزان یا کوبنده (تپش قلب)؛
- سرگیجه؛
- خستگی؛
- احساس سبکی سر؛
- کاهش توانایی انجام فعالیتهای بدنی و ورزش؛
- تنگی نفس؛
- ضعف؛
- غشکردن (سنکوپ)؛
- درد قفسه سینه (آنژین).
بااینحال، برخی افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی هیچ علامتی ندارند و بیماری آنها تنها در معاینات یا آزمایشهای پزشکی تشخیص داده میشود.
مراحل پیشرفت فیبریلاسیون دهلیزی
فیبریلاسیون دهلیزی یک بیماری پیشرونده است، یعنی ممکن است با گذشت زمان پیشرفت کند. امروزه پزشکان برای تشخیص و درمان این بیماری، آن را در ۴ مرحله طبقهبندی میکنند.
مرحله ۱: در معرض خطر ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی
در این مرحله هنوز فرد به فیبریلاسیون دهلیزی مبتلا نشده، اما عوامل خطر مهمی دارد، از جمله:
- فشار خون بالا؛
- چاقی؛
- دیابت؛
- آپنه (وقفه) انسدادی خواب؛
- مصرف بیش از حد الکل؛
- آمادگی جسمانی و سلامت قلبی-عروقی پایین؛
- سن بالاتر از ۶۵ سال.
مرحله ۲: پیش از فیبریلاسیون دهلیزی (Pre-AFib)
در این مرحله، تغییراتی در ساختار یا فعالیت الکتریکی قلب ایجاد شده که احتمال بروز فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش میدهد. این تغییرات ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- تاکیکاردی دهلیزی؛
- فلاتر دهلیزی؛
- بزرگشدن دهلیز چپ یا راست (یا هر دو)؛
- ضربانهای نابجای مکرر قلب.
همچنین وجود برخی بیماریها نیز فرد را در این مرحله قرار میدهد، از جمله:
- بیماری عروق کرونر قلب؛
- نارسایی قلبی؛
- بیماریهای دریچهای قلب؛
- پرکاری تیروئید؛
- کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک؛
- برخی بیماریهای عصبیـعضلانی.
مرحله ۳: فیبریلاسیون دهلیزی
در این مرحله، نوار قلب (ECG یا EKG) وجود فیبریلاسیون دهلیزی را نشان میدهد. این مرحله خود به ۴ زیرگروه تقسیم میشود که پیشتر به آنها اشاره شد:
- فیبریلاسیون دهلیزی حملهای؛
- فیبریلاسیون دهلیزی پایدار؛
- فیبریلاسیون دهلیزی پایدار طولانیمدت؛
- فیبریلاسیون دهلیزی کنترلشده پس از ابلیشن (فیبریلاسیون دهلیزی متوقف شده است، هرچند امکان عود بیماری در آینده وجود دارد).
ممکن است فرد در طول زمان بین این زیرگروهها جابهجا شود؛ مثلاً فیبریلاسیون دهلیزی پایدار ممکن است پس از یک دوره موفق درمان با ابلیشن دوباره بازگردد.
مرحله ۴: فیبریلاسیون دهلیزی دائمی
در این مرحله، بیمار و پزشک تصمیم گرفتهاند دیگر برای بازگرداندن ریتم طبیعی قلب تلاش نکنند و آریتمی بهطور دائمی وجود داشته باشد. در این شرایط، درمان بر کنترل ضربان قلب، کاهش علائم و پیشگیری از تشکیل لخته خون و سکته مغزی متمرکز است.
عوارض فیبریلاسیون دهلیزی
یکی از مهمترین عوارض فیبریلاسیون دهلیزی (AFib)، تشکیل لخته خون در قلب است. این لختهها ممکن است از قلب جدا شده و به مغز برسند و باعث سکته مغزی شوند.
خطر سکته مغزی ناشی از فیبریلاسیون دهلیزی با افزایش سن بیشتر میشود. علاوهبر این، برخی بیماریها نیز احتمال بروز سکته را افزایش میدهند، از جمله:
- فشار خون بالا؛
- دیابت؛
- نارسایی قلبی؛
- برخی بیماریهای دریچهای قلب.
برای کاهش خطر تشکیل لخته خون و پیشگیری از سکته مغزی، پزشکان معمولاً برای بسیاری از بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی داروهای رقیقکننده خون (ضدانعقادها) تجویز میکنند.
فیبریلاسیون دهلیزی چگونه تشخیص داده میشود؟
گاهی اوقات فیبریلاسیون دهلیزی (AFib) بهطور اتفاقی و هنگام انجام معاینات یا بررسیهای پزشکی برای مشکل دیگری تشخیص داده میشود.
برای تشخیص این بیماری، پزشک ابتدا درباره سوابق پزشکی، علائم و بیماریهای زمینهای سؤال میکند و سپس قلب را معاینه و به صدای آن گوش میدهد. همچنین ممکن است برای یافتن علت آریتمی یا بررسی سلامت قلب، آزمایشها و تصویربرداریهای مختلفی درخواست شود.
آزمایش خون برای تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی
آزمایش خون برای بررسی بیماریها یا اختلالاتی انجام میشود که میتوانند بر عملکرد قلب و ریتم آن تأثیر بگذارند مانند اختلالات تیروئید یا تغییرات الکترولیتهای خون.
نوار قلب (ECG یا EKG) و تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی
نوار قلب مهمترین و رایجترین روش تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی است. در این آزمایش، الکترودهایی روی قفسه سینه و گاهی دستها و پاها قرار میگیرند تا فعالیت الکتریکی قلب ثبت شود. این آزمایش بدون درد است و تنها چند دقیقه طول میکشد.
تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی با هولتر مانیتور (Holter Monitor)
هولتر یک دستگاه کوچک و قابلحمل است که فعالیت الکتریکی قلب را معمولاً بهمدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت بهطور مداوم ثبت میکند و برای تشخیص آریتمیهایی که بهصورت متناوب رخ میدهند، کاربرد دارد.
شناسایی فیبریلاسیون دهلیزی با ثبتکننده رویداد (Event Recorder)
این دستگاه مشابه هولتر است، اما تنها هنگام بروز علائم یا تشخیص آریتمی، ریتم قلب را ثبت میکند. بیمار ممکن است تا ۳۰ روز از آن استفاده کند و در زمان احساس علائم، با فشردن یک دکمه، ثبت اطلاعات را آغاز کند. برخی مدلها نیز بهطور خودکار آریتمی را شناسایی و ثبت میکنند.
ثبتکننده حلقهای قابلکاشت (Implantable Loop Recorder) ار روش های تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی
این دستگاه کوچک در زیر پوست قفسه سینه کاشته میشود و میتواند تا حدود ۳ سال بهطور مداوم ریتم قلب را ثبت کند. از این روش برای تشخیص حملات نادر فیبریلاسیون دهلیزی، بهویژه در افرادی که علت سکته مغزی آنها مشخص نیست یا خطر بالایی برای آریتمی دارند، استفاده میشود.
اکوکاردیوگرافی (اکوی قلب) یکی از روش های شناسایی فیبریلاسیون دهلیزی
در این روش با استفاده از امواج صوتی، تصاویر دقیقی از قلب تهیه میشود. اکو میتواند اندازه حفرههای قلب، عملکرد دریچهها، قدرت پمپاژ قلب و جریان خون را بررسی کند و در یافتن علت فیبریلاسیون دهلیزی بسیار مفید است.
تست ورزش (تست استرس) و تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی
در این آزمایش، عملکرد قلب هنگام فعالیت بدنی، معمولاً روی تردمیل یا دوچرخه ثابت، بررسی میشود. اگر بیمار قادر به ورزش نباشد، دارویی تجویز میشود که اثری مشابه فعالیت بدنی بر قلب داشته باشد. گاهی اوقات همزمان با تست ورزش، اکوکاردیوگرافی نیز انجام میشود.
رادیوگرافی قفسه سینه برای تشخیص فیبریلاسیون دهلیزی
عکسبرداری از قفسه سینه به پزشک کمک میکند وضعیت قلب و ریهها را بررسی کرده و برخی بیماریهای زمینهای را تشخیص دهد.
درمان فیبریلاسیون دهلیزی
اهداف اصلی درمان فیبریلاسیون دهلیزی عبارتاند از:
- بازگرداندن و حفظ ریتم طبیعی یا کنترل سرعت ضربان قلب؛
- پیشگیری از تشکیل لخته خون و کاهش خطر سکته مغزی.
انتخاب روش درمان به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- مدتزمان ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی؛
- شدت علائم؛
- علت ایجاد آریتمی؛
- وضعیت عمومی سلامت بیمار.
روشهای درمان ممکن است شامل دارو، کاردیوورژن، ابلیشن یا جراحی باشند. انتخاب بهترین روش درمانی باید با نظر پزشک متخصص و متناسب با شرایط هر بیمار انجام شود.
درمان دارویی فیبریلاسیون دهلیزی
داروها معمولاً با یکی یا چند هدف زیر تجویز میشوند:
- کنترل سرعت ضربان قلب؛
- بازگرداندن یا حفظ ریتم طبیعی قلب؛
- پیشگیری از تشکیل لخته خون.
مهمترین گروههای دارویی عبارتاند از:
داروهای کنترل ضربان قلب برای درمان فیبریلاسیون دهلیزی
بتابلوکرها: این داروها با کاهش سرعت ضربان قلب، به کنترل علائم کمک میکنند.
مسدودکنندههای کانال کلسیم: این داروها نیز ضربان قلب را کنترل میکنند، اما ممکن است برای برخی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی یا افت فشار خون مناسب نباشند.
دیگوکسین: بیشتر ضربان قلب را در حالت استراحت کنترل میکند و هنگام فعالیت بدنی اثربخشی کمتری دارد. به همین دلیل، بسیاری از بیماران به مصرف همزمان داروهای دیگر نیز نیاز پیدا میکنند.
داروهای ضدآریتمی برای درمان فیبریلاسیون دهلیزی
این داروها برای حفظ یا بازگرداندن ریتم طبیعی قلب تجویز میشوند، اما بهدلیل احتمال بروز عوارض جانبی، تنها در شرایط خاص و با نظر پزشک استفاده میشوند.
داروهای ضدانعقاد (رقیقکننده خون) و درمان فیبریلاسیون دهلیزی
داروهایی مانند وارفارین، آپیکسابان، دابیگاتران، ادوکسابان و ریواروکسابان با کاهش احتمال تشکیل لخته خون، خطر سکته مغزی را کم میکنند. افرادی که وارفارین مصرف میکنند، باید بهطور منظم آزمایش INR انجام دهند تا اثر دارو کنترل شود.
کاردیوورژن (Cardioversion) یکی از روش های درمان فیبریلاسیون دهلیزی
اگر علائم فیبریلاسیون دهلیزی شدید باشند یا بیمار برای نخستین بار دچار این آریتمی شده باشد، پزشک ممکن است کاردیوورژن را پیشنهاد کند. هدف این روش، بازگرداندن ریتم طبیعی قلب است.
کاردیوورژن به ۲ روش انجام میشود:
- کاردیوورژن الکتریکی: با استفاده از شوک الکتریکی کنترلشده که ازطریق پدهای مخصوص روی قفسه سینه اعمال میشود.
- کاردیوورژن دارویی: با استفاده از داروهای ضدآریتمی که بهصورت خوراکی یا تزریقی تجویز میشوند.
این روش معمولاً بهصورت برنامهریزیشده در بیمارستان انجام میشود، اما در شرایط اورژانسی نیز ممکن است از آن استفاده شود.
در برخی بیماران لازم است چند هفته پیش از انجام کاردیوورژن از داروهای ضدانعقاد استفاده شود تا خطر تشکیل لخته و سکته مغزی کاهش یابد. حتی پس از موفقیت درمان، ممکن است برای جلوگیری از عود بیماری، مصرف داروهای ضدآریتمی ادامه پیدا کند.
ابلیشن قلب و جراحی جهت بهبود فیبریلاسیون دهلیزی
اگر درمان دارویی مؤثر نباشد یا بیمار کاندید مناسبی باشد، پزشک ممکن است ابلیشن قلب را توصیه کند. در برخی افراد، ابلیشن حتی ممکن است نخستین روش درمانی باشد.
در ابلیشن، پزشک ازطریق یک کاتتر که معمولاً از رگ کشاله ران وارد بدن میشود، به قلب دسترسی پیدا میکند. سپس با استفاده از گرما، سرما یا میدانهای الکتریکی پالسی، نواحی کوچکی از بافت قلب را تخریب میکند تا مسیرهای الکتریکی غیرطبیعی که باعث ایجاد فیبریلاسیون دهلیزی شدهاند، از بین بروند.
انواع ابلیشن عبارتاند از:
- ابلیشن کاتتری با گرما یا سرما: رایجترین روش درمانی برای بسیاری از بیماران.
- ابلیشن گره دهلیزیـبطنی (AV Node Ablation): در این روش ارتباط الکتریکی دهلیز و بطن قطع میشود و پس از آن بیمار باید تا پایان عمر از ضربانساز قلب (Pacemaker) استفاده کند.
- روش ماز (Maze): جراح با ایجاد الگوی مشخصی از اسکار در دهلیزها، مسیر پیامهای الکتریکی غیرطبیعی را مسدود میکند. این روش معمولاً هنگام جراحی قلب باز، مانند جراحی بایپس یا ترمیم دریچه قلب، انجام میشود.
- ابلیشن هیبریدی: ترکیبی از جراحی و ابلیشن کاتتری است و بیشتر برای فیبریلاسیون دهلیزی پایدار طولانیمدت کاربرد دارد.
- ابلیشن با میدان پالسی (Pulsed Field Ablation): یکی از روشهای جدید است که بهجای گرما یا سرما، از پالسهای الکتریکی پرانرژی برای تخریب بافتهای غیرطبیعی استفاده میکند.
در برخی بیماران، فیبریلاسیون دهلیزی پس از ابلیشن ممکن است دوباره عود کند و نیاز به تکرار درمان یا استفاده از روشهای دیگر وجود داشته باشد. همچنین، در بسیاری از افراد، حتی پس از ابلیشن موفق، ادامه مصرف داروهای ضدانعقاد برای پیشگیری از سکته مغزی ضروری است.
بستن زائده دهلیز چپ و درمان فیبریلاسیون دهلیزی
اگر بیمار به فیبریلاسیون دهلیزی مبتلا باشد اما نتواند داروهای ضدانعقاد مصرف کند، پزشک ممکن است بستن زائده دهلیز چپ (Left Atrial Appendage Closure) را پیشنهاد دهد.
زائده دهلیز چپ محلی است که بیشتر لختههای خون در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی در آن تشکیل میشوند. در این روش، پزشک ازطریق یک کاتتر، وسیلهای مخصوص را وارد این بخش از قلب میکند تا آن را بهطور دائمی مسدود کند. این روش میتواند خطر سکته مغزی را در افرادی که امکان مصرف طولانیمدت داروهای ضدانعقاد را ندارند، کاهش دهد. همچنین، گاهی همزمان با سایر جراحیهای قلب انجام میشود.
پیشگیری از فیبریلاسیون دهلیزی
رعایت سبک زندگی سالم میتواند خطر ابتلا به بیماریهای قلبی را کاهش دهد و احتمال بروز فیبریلاسیون دهلیزی را نیز کمتر کند. مهمترین توصیهها عبارتاند از:
- فشار خون، کلسترول و دیابت را بهخوبی کنترل کنید.
- از مصرف سیگار و سایر فرآوردههای دخانی خودداری کنید.
- رژیم غذایی سالم، کمنمک و کمچربی اشباع داشته باشید.
- در بیشتر روزهای هفته، دستکم ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی انجام دهید، مگر اینکه پزشک محدودیتی برای شما در نظر گرفته باشد.
- وزن خود را در محدوده سالم حفظ کنید.
- خواب کافی و باکیفیت داشته باشید. بیشتر بزرگسالان به ۷ تا ۹ ساعت خواب در شبانهروز نیاز دارند.
- استرس را تاحدامکان کاهش دهید و از روشهای مؤثر برای مدیریت آن استفاده کنید.
آیا فیبریلاسیون دهلیزی خطرناک است؟
فیبریلاسیون دهلیزی یک بیماری جدی است، حتی اگر هیچ علامتی ایجاد نکند. در این وضعیت، ریتم طبیعی قلب مختل میشود و این اختلال خطر تشکیل لخته خون در قلب را افزایش میدهد. این لختهها ممکن است وارد جریان خون شوند و به اندامهای حیاتی، بهویژه مغز، برسند و باعث سکته مغزی شوند. همچنین، فیبریلاسیون دهلیزی میتواند به عوارض دیگری مانند نارسایی قلبی نیز منجر شود.
اگر علائم فیبریلاسیون دهلیزی را دارید، باید در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید.
آیا فیبریلاسیون دهلیزی درمان قطعی دارد؟
در برخی افراد ریتم قلب ممکن است بهطور خودبهخود به حالت طبیعی بازگردد. این حالت بیشتر در فیبریلاسیون دهلیزی حملهای (پاروکسیسمال) دیده میشود؛ اما اگر فرد به فیبریلاسیون دهلیزی پایدار یا پایدار طولانیمدت مبتلا باشد، معمولاً برای بازگرداندن ریتم طبیعی قلب به درمان نیاز دارد.
نکته مهم این است که درحالحاضر درمان قطعی برای فیبریلاسیون دهلیزی وجود ندارد. این بیماری معمولاً یک اختلال مزمن محسوب میشود، اما با درمان مناسب میتوان آن را بهخوبی کنترل کرد، علائم را کاهش داد و خطر عوارضی مانند سکته مغزی را تا حد زیادی کم کرد.
فیبریلاسیون دهلیزی و سبک زندگی
همان عادتهایی که خطر ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی (AFib) را کاهش میدهند، در صورت ابتلا به این بیماری نیز به بهبود وضعیت سلامت و کنترل علائم کمک میکنند. داشتن یک رژیم غذایی سالم و انجام حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی در ۵ روز از هفته برای سلامت قلب بسیار مفید است. اگر انجام ۳۰ دقیقه ورزش بهطور پیوسته برایتان دشوار است، میتوانید آن را به سه نوبت ۱۰دقیقهای در طول روز تقسیم کنید. همچنین، ترک مصرف دخانیات و پرهیز از نوشیدن الکل نیز نقش مهمی در حفظ سلامت قلب و کاهش خطر عوارض فیبریلاسیون دهلیزی دارد.
ورزش برای فیبریلاسیون دهلیزی
فعالیت بدنی منظم به کنترل فشار خون، دیابت، کلسترول بالا و وزن کمک میکند؛ عواملی که همگی در سلامت قلب نقش دارند. البته نوع و شدت ورزش باید با نظر پزشک و متناسب با شرایط شما انتخاب شود.
رژیم غذایی برای فیبریلاسیون دهلیزی
رژیم غذایی خود را بر پایه میوهها، سبزیجات، غلات کامل و مواد غذایی سالم تنظیم کنید. مصرف نمک، قند و چربیهای اشباع را تاحدامکان کاهش دهید.
مصرف زیاد الکل خطر بروز فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش میدهد. حتی در برخی افراد، مقادیر کم الکل نیز میتواند باعث شروع حملات آریتمی شود.
طول عمر بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی
براساس یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۴، افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی بهطور متوسط نسبت به افراد همسن خود که این بیماری را ندارند، امید به زندگی کمتری دارند. میزان این کاهش به سن فرد در زمان تشخیص بستگی دارد. هرچه بیماری در سن پایینتری تشخیص داده شود، کاهش امید به زندگی بیشتر است.
| سن هنگام تشخیص | میانگین امید به زندگی |
| ۳۰ سال | حدود ۷۲ سال (تقریباً ۱۱-۳ سال کمتر از افراد همسن بدون فیبریلاسیون دهلیزی) |
| ۵۰ سال | حدود ۷۵ سال (تقریباً ۹-۲ سال کمتر) |
| ۷۰ سال | حدود ۸۲ سال (تقریباً ۵-۴ سال کمتر) |
البته این اعداد تنها میانگینهای آماری هستند و سرنوشت همه بیماران را نشان نمیدهند. بسیاری از افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی با تشخیص زودهنگام، مصرف منظم داروها، کنترل بیماریهای زمینهای، رعایت سبک زندگی سالم و پیگیری منظم پزشکی، سالهای طولانی و با کیفیت زندگی مناسب به زندگی خود ادامه میدهند.
کلام آخر دکتردکتر
فیبریلاسیون دهلیزی یکی از شایعترین اختلالات ریتم قلب است که اگرچه همیشه با علائم واضح همراه نیست، میتواند خطر عوارض جدی مانند سکته مغزی، نارسایی قلبی و تشکیل لخته خون را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد. خوشبختانه، با تشخیص زودهنگام، مصرف منظم داروها، کنترل بیماریهای زمینهای و در صورت نیاز استفاده از روشهایی مانند کاردیوورژن یا ابلیشن، میتوان این بیماری را بهخوبی کنترل کرد و خطر عوارض آن را کاهش داد. همچنین، رعایت سبک زندگی سالم، شامل تغذیه مناسب و فعالیت بدنی منظم نقش مهمی در کنترل فیبریلاسیون دهلیزی و حفظ سلامت قلب دارد.
اگر تپش قلب، نامنظمشدن ضربان، تنگی نفس یا علائم مشکوک دیگری را دارید، مراجعه به پزشک و انجام بررسیهای لازم بهترین راه برای پیشگیری از عوارض این بیماری است. میتوانید آسان و سریع در دکتردکتر از متخصص وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
