درد ناگهانی و شدید قفسه سینه همیشه نشانهٔ حمله قلبی نیست. گاهی این درد ممکن است ناشی از دایسکشن آئورت باشد. این بیماری، وضعیتی اورژانسی است که در آن لایه داخلی آئورت پاره میشود و خون به داخل دیواره رگ راه پیدا میکند. درنتیجه، خونرسانی به اندامهای مختلف ممکن است مختل شود و درصورت تشخیص و درمان دیرهنگام، زندگی فرد در مدت کوتاهی به خطر بیفتد. در این مقاله از دکتردکتر، با علائم، علل و عوامل خطر، روشهای تشخیص و درمان دایسکشن آئورت و مراقبتهای بعد از آن آشنا میشوید.
آئورت چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
برای اینکه بهتر متوجه شوید دایسکشن آئورت چگونه اتفاق میافتد، بهتر است ابتدا خود آئورت را بشناسید.
آئورت بزرگترین سرخرگ بدن است و شکل آن تاحدودی به عصا شباهت دارد. این سرخرگ از بطن چپ قلب شروع میشود و پس از عبور از قفسه سینه و شکم، به رگهای کوچکتری منشعب میشود که خون را به اندامهای مختلف میرسانند. به همین دلیل، آسیب یا اختلال در جریان خون آئورت ممکن است خونرسانی به بخشهای مختلف بدن را مختل کند. حال اگر این اختلال بهدلیل دایسکشن آئورت اتفاق بیفتد، چه میشود؟ در ادامه، با جزئیات بیشتری این مشکل را بررسی میکنیم.
-
فاطمه متقی زادهمتخصص قلب و عروق4,7 (18)تهراندریافت نوبت آنلاین -
بهناز تن آرایمتخصص قلب و عروق4,8 (111)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
کامبیز پرآذرانمتخصص قلب و عروق4,6 (92)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
سوده رودباریمتخصص قلب و عروق4,5 (53)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
حسین نویدمتخصص قلب و عروق4,6 (46)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
رمضان بخشیان کلاریجانیمتخصص قلب و عروق4,7 (268)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
فریدون آشناییمتخصص قلب و عروق4,6 (61)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
زهرا اعمرائیمتخصص قلب و عروق4,4 (11)تهراندریافت نوبت آنلاین
دایسکشن آئورت چیست؟
دایسکشن آئورت، وضعیتی اورژانسی است و زمانی اتفاق میافتد که در لایه داخلی آئورت پارگی ایجاد شود. خون با فشار از این پارگی عبور میکند و باعث جداشدن لایه داخلی و میانی دیوارهٔ سرخرگ از یکدیگر میشود. پزشکان از این فرایند با نام «دایسکشن» یاد میکنند. وقتی خون بهجای حرکت طبیعی درون رگ، بین این لایهها جریان پیدا میکند، خونرسانی به بخشهایی از بدن ممکن است کاهش پیدا کند یا کاملاً متوقف شود. در بعضی موارد نیز ممکن است آئورت بهطور کامل پاره شود.
این بیماری نسبتاً نادر است و تخمین زده میشود هر سال از هر یک میلیون نفر، ۵ تا ۳۰ نفر به آن مبتلا میشوند که بیشتر این جمعیت را مردان ۶۰ تا ۷۰ ساله تشکیل میدهند.
ازآنجاییکه علائم دایسکشن آئورت ممکن است شبیه علائم بعضی از بیماریهای دیگر باشد، تشخیص آن در ابتدا گاهی دشوار است. این تأخیر ممکن است خطرناک باشد، زیرا تشخیص زودهنگام و شروع سریع درمان، تأثیر زیادی بر شانس زندهماندن بیمار دارد. اگر شما یا فردی در اطرافتان علائم این بیماری را نشان میدهد، باید بلافاصله برای دریافت درمان اورژانسی اقدام کنید.
علائم دایسکشن آئورت چیست؟
یکی از مهمترین ویژگیهای دایسکشن آئورت، شروع ناگهانی آن است. این بیماری ممکن است هر زمانی اتفاق بیفتد. گاهی افزایش ناگهانی فشارخون هنگام فعالیت بدنی شدید باعث شروع آن میشود، اما ممکن است در زمان استراحت یا حتی هنگام خواب نیز رخ دهد. پیش از بروز دایسکشن آئورت معمولاً علامت هشداردهندهای وجود ندارد و خیلی اوقات نمیتوان آن را از قبل پیشبینی کرد.
ازآنجاییکه علائم دایسکشن آئورت ممکن است شبیه علائم گرفتگی عروق، حمله قلبی یا سایر بیماریهای قلبی باشد، گاهی با بیماری دیگری اشتباه گرفته میشود. مهمترین نشانههای دایسکشن آئورت عبارتاند از:
- درد ناگهانی و شدید در قفسه سینه یا قسمت بالایی پشت: دردی تیز و شدید که معمولاً آن را به درد شکافتهشدن یا چاقوخوردن توصیف میکنند و ممکن است به گردن یا پشت هم انتشار پیدا کند.
- درد شدید در شکم؛
- تنگی نفس؛
- غش، سرگیجه یا بیهوشی؛
- افت فشارخون؛
- سوفل قلبی دیاستولیک یا صدای خفه قلب؛
- نبض سریع، اما ضعیف؛
- تعریق شدید؛
- گیجی؛
- ازدستدادن بینایی؛
- علائم شبیه سکته مغزی مثل مشکلات ناگهانی بینایی، اختلال در صحبتکردن یا ضعف و فلجشدن یک طرف بدن؛
- درد پا و دشواری در راهرفتن.
اگر دچار درد شدید قفسه سینه، علائم سکته مغزی یا ترکیبی از نشانههای بالا شدید، منتظر نمانید تا علائم برطرف شوند و خیلی سریع با اورژانس تماس بگیرید.
انواع دایسکشن آئورت
محل ایجاد پارگی در طول آئورت، نقش مهمی در شدت بیماری و روش درمان آن دارد. پزشکان معمولاً دایسکشن آئورت را براساس دو سیستم طبقهبندی میکنند که در ادامه مشاهده میکنید.
طبقهبندی استنفورد دایسکشن آئورت
در طبقهبندی استنفورد، دایسکشن آئورت براساس محل درگیری آئورت به دو نوع A و B تقسیم میشود. تفاوت اصلی این دو نوع، درگیرشدن یا نشدن بخش ابتدایی آئورت در نزدیکی قلب است.
دایسکشن آئورت نوع A استنفورد
دایسکشن نوع A (Stanford Type A)، شایعتر از نوع B است. دایسکشن نوع A از بخش ابتدایی آئورت، یعنی قسمتی که به قلب نزدیکتر است، شروع میشود و معمولاً در طول آئورت بهسمت پایین ادامه پیدا میکند. بهدلیل محل ایجاد دایسکشن، نوع A ممکن است بلافاصله جان بیمار را تهدید کند و معمولاً برای ترمیم یا جایگزینی قسمت آسیبدیده آئورت، به جراحی اورژانسی قلب باز نیاز دارد.
دایسکشن آئورت نوع B استنفورد
دایسکشن نوع B (Stanford Type B)، دورتر از قلب و بعد از قوس آئورت شروع میشود. دایسکشن نوع B نیز بیشتر بهسمت پایین و درون آئورت شکمی گسترش پیدا میکند، اما بخش ابتدایی آئورت در نزدیکی قلب را درگیر نمیکند. بسته به محل دقیق دایسکشن و اینکه آیا جریان خونرسانی به اندامها را مختل کرده است یا خیر، ممکن است بیمار بلافاصله به جراحی نیاز داشته باشد یا بتوان درمان را بدون جراحی آغاز کرد.
طبقهبندی دیبیکی
در کنار سیستم استنفورد، پزشکان از طبقهبندی دیبیکی (DeBakey Classification) نیز استفاده میکنند. در این سیستم، دایسکشن آئورت به سه نوع تقسیم میشود:
- نوع ۱: از آئورت صعودی شروع میشود و تا آئورت نزولی ادامه پیدا میکند؛
- نوع ۲: از آئورت صعودی شروع میشود و به همان قسمت محدود میماند؛
- نوع ۳: از آئورت نزولی شروع میشود و بهسمت پایین گسترش پیدا میکند.
در این سیستم، نوع ۱ و نوع ۲ هر دو معادل دایسکشن نوع A استنفورد هستند و نوع ۳ با دایسکشن نوع B استنفورد مطابقت دارد.
علت دایسکشن آئورت چیست؟
دایسکشن آئورت معمولاً نتیجهٔ ضعیفشدن تدریجی و خاموش سلولهای دیواره آئورت است. این فرایند ممکن است سالها بدون نشانه ادامه پیدا کند تا درنهایت بخش ضعیفشدهٔ دیواره دچار پارگی شود. در بیشتر موارد، این اتفاق به وجود یک ضعف زمینهای در دیواره آئورت مربوط میشود که ممکن است فرد از بدو تولد با آن همراه باشد. در بعضی موارد نیز فشارخون بالا و مداوم بهمرور زمان به دیواره آئورت فشار وارد کرده و آن را ضعیف میکند تا درنهایت پارگی ایجاد شود.
این پارگیها معمولاً در بخشهایی از آئورت مثل آئورت صعودی رخ میدهند که فشار بیشتری به دیواره آن وارد میشود. آئورت صعودی به قلب نزدیکتر است و تقریباً دو برابر بیشتر از آئورت نزولی دچار دایسکشن میشود.
چه عواملی خطر دایسکشن آئورت را افزایش میدهند؟
مهمترین و شایعترین عامل دایسکشن آئورت، فشارخون بالا و مداوم است که بهطور مستقیم به بافت آئورت آسیب میزند. بهعبارتی، فشارخون بالا با تخریب رشتههای الاستیک، ساختار دیواره آئورت را ضعیف میکند و بهمرور زمان باعث سفتترشدن آن میشود. علاوهبر فشارخون بالا، اگر شرایط زیر را دارید، ممکن است بیشتر مستعد دایسکشن آئورت باشید:
- آترواسکلروز یا کلسترول بالا؛
- مصرف دخانیات؛
- آنوریسم آئورت؛
- بیماری دریچه آئورت، ازجمله دریچه آئورت دو لَتی؛
- کوآرکتاسیون آئورت؛
- آئورتیت یا التهاب آئورت.
بعضی از بیماریهای ژنتیکی و ارثی نیز ممکن است خطر ابتلا به دایسکشن آئورت را افزایش دهند:
- سندرم ترنر (Turner syndrome)؛
- سندرم مارفان (Marfan syndrome)؛
- سندرم اهلرز-دنلوس (Ehlers-Danlos syndrome)؛
- سندرم لوئیس-دیتز (Loeys-Dietz syndrome)؛
- سایر بیماریهای ارثی که آئورت را تحتتأثیر قرار میدهند؛
- سابقه خانوادگی دایسکشن آئورت.
سایر عوامل خطر عبارتاند از:
- ترومای قفسه سینه مثل آسیب ناشی از تصادف با سرعت بالا یا زمینخوردن شدید؛
- جنسیت مذکر؛
- سن، چراکه دیواره آئورت با افزایش سن بهطور طبیعی خاصیت ارتجاعی خود را از دست میدهد؛
- مصرف کوکائین یا آمفتامین که باعث افزایش فشارخون میشوند؛
- بارداری، بهخصوص اگر هنگام زایمان فشارخون بالا ایجاد شود؛
- وزنهبرداری یا پاورلیفتینگ سنگین، زیرا ممکن است هنگام انجام فعالیت، فشارخون را بهشدت افزایش دهد و در افرادی که از قبل مستعد هستند، روند ایجاد آنوریسم یا دایسکشن را سریعتر کند.
تفاوت دایسکشن آئورت با آنوریسم و پارگی آئورت
در آشنایی با دایسکشن آئورت، بهتر است یکی از ابهامات رایج درباره این بیماری را روشن کنیم: دایسکشن آئورت چه تفاوتی با آنوریسم یا پارگی آئورت دارد؟ این اصطلاحات گاهی بهجای یکدیگر استفاده میشوند، اما در واقع به سه مشکل متفاوت اشاره دارند. شناخت تفاوت آنها اهمیت زیادی دارد، زیرا ممکن است یکی از این مشکلات به دیگری منجر شود.
- آنوریسم آئورت به برآمدگی شبیه حباب یا بادکنک در قسمت ضعیفشدهٔ دیواره آئورت گفته میشود. وجود آنوریسم بهتنهایی به این معنا نیست که آئورت پاره شده است، اما خطر بروز مشکلات جدی را افزایش میدهد و ممکن است درنهایت به پارگی یا دایسکشن آئورت منجر شود.
- پارگی آئورت زمانی اتفاق میافتد که هر سه لایهٔ دیواره آئورت بهطور کامل پاره شوند و در واقع سوراخی در دیواره رگ ایجاد شود. در این حالت، خون با فشار از آئورت خارج شده و وارد بافتهای اطراف میشود.
- دایسکشن آئورت پارگیای است که به لایه داخلی آئورت محدود میشود. خون از این پارگی وارد دیواره رگ شده و باعث جداشدن لایه داخلی و میانی دیواره از یکدیگر میشود.
بهطور خلاصه، تفاوت این سه مشکل آئورت را در این جدول مشاهده میکنید:
| مشکل | چه اتفاقی میافتد؟ | آیا دیواره کامل پاره میشود؟ |
| آنوریسم آئورت | دیواره آئورت ضعیف و برجسته میشود | خیر |
| دایسکشن آئورت | لایه داخلی پاره و خون وارد دیواره میشود | لزوماً خیر |
| پارگی آئورت | تمام لایههای دیواره پاره میشوند | بله |
عوارض احتمالی دایسکشن آئورت
اگر دایسکشن آئورت بهموقع تشخیص داده نشود و درمان آن به تأخیر بیفتد، ممکن است عوارض جدی و خطرناکی برای بخشهای مختلف بدن ایجاد کند. ازآنجاییکه آئورت، خون بسیاری از اندامها را تأمین میکند، اختلال در عملکرد معمولاً فقط به خود آئورت محدود نمیماند و ممکن است مشکلات دیگری بهدنبال داشته باشد:
- سکته مغزی؛
- حمله قلبی؛
- نارسایی قلبی؛
- آسیب به دریچه آئورت ازجمله نارسایی آئورت که در آن خون ازطریق دریچه بهسمت عقب برمیگردد؛
- تامپوناد قلبی؛
- آسیب به اندامها مانند نارسایی کلیه یا آسیب خطرناک به رودهها؛
- مرگ که بیشتر براثر خونریزی شدید داخلی اتفاق میافتد.
دایسکشن آئورت چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص دایسکشن آئورت همیشه ساده نیست، چون علائم آن ممکن است شبیه بعضی از بیماریهای جدی مثل حمله قلبی یا سکته مغزی باشد. به همین دلیل، پزشکان معمولاً در شرایط اورژانسی بیمار را بررسی میکنند تا در کوتاهترین زمان مشخص شود چه اتفاقی در بدن افتاده است. در این شرایط، هر دقیقه اهمیت دارد؛ چراکه اگر دایسکشن آئورت تأیید شود، ممکن است بیمار به جراحی فوری نیاز داشته باشد.
پزشک در معاینهٔ اولیه به علائم بالینی دایسکشن آئورت توجه میکند؛ مثلاً ممکن است نبض یکی از دستها یا پاها بهسختی احساس شود یا نبض یک سمت بدن نسبت بهسمت دیگر ضعیفتر باشد. فشارخون نیز ممکن است در بازوی راست و چپ با یکدیگر متفاوت باشد.
بعد از معاینه، پزشک بررسیها و تصویربرداریهای لازم را برای تأیید تشخیص و رد سایر علتهای احتمالی علائم انجام میدهد. این بررسیها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
نوار قلب برای تشخیص دایسکشن آئورت
برخلاف باور عموم، با نوار قلب بهتنهایی نمیتوان دایسکشن آئورت را تشخیص داد. بااینحال، پزشک ممکن است برای بررسی مشکلات قلبی یا تشخیص دایسکشن از بیماریهایی مانند حمله قلبی، نوار قلب انجام دهد.
رادیوگرافی قفسه سینه و تشخیص دایسکشن آئورت
رادیوگرافی قفسه سینه، روشی سریع است که با مقدار کمی اشعه ایکس، تصویری از ساختارهای داخل قفسه سینه ازجمله قلب، ریهها، رگهای خونی و استخوانها به دست میآید. در فرد مبتلا به دایسکشن آئورت، ممکن است در این تصویر پهنشدن آئورت دیده شود.
تشخیص دایسکشن آئورت با سیتیاسکن قفسه سینه
این روش در مدت کوتاهی تصویر دقیق و کاملی از آئورت ارائه میدهد و به همین دلیل در شرایط اورژانسی بسیار کاربردی است. سیتیاسکن میتواند وجود دایسکشن آئورت را تأیید کند و به پزشک در بررسی نشانههای آنوریسم نیز کمک کند. ممکن است برای انجام این تصویربرداری، ماده حاجب ازطریق رگ به بیمار تزریق شود.
سیتیآنژیوگرافی و شناسایی دایسکشن آئورت
سیتیآنژیوگرافی (CTA)، یکی از روشهای اصلی تصویربرداری جهت بررسی دایسکشن حاد آئورت است. در CTA پس از تزریق ماده حاجب، تصاویر دقیقی از آئورت و رگهای منشعب از آن تهیه میشود. پزشک با کمک این تصاویر میتواند محل و میزان گسترش دایسکشن، درگیری رگهای دیگر و عوارض ناشی از اختلال خونرسانی به اندامها را بررسی کند. سرعت بالای انجام سیتی و جزئیات دقیقی که از آئورت ارائه میدهد، باعث شده CTA در بیشتر موارد انتخاب اول برای بررسی دایسکشن حاد باشد.
اکوکاردیوگرافی ترانستوراسیک برای شناسایی دایسکشن آئورت
در اکوکاردیوگرافی ترانستوراسیک (TTE) با استفاده از امواج اولتراسوند، تصاویر متحرکی از دریچهها و حفرههای قلب و همچنین بخش ابتدایی آئورت تهیه میشود.
اکوکاردیوگرافی مری یکی از روش های تشخیص دایسکشن آئورت
اکوکاردیوگرافی مری (TEE) نسبت به اکوکاردیوگرافی معمول، تصویر دقیقتری از قلب و آئورت قفسه سینه نشان میدهد. در این روش، پروب سونوگرافی بهجای قرارگرفتن روی سطح بدن، ازطریق دهان وارد مری میشود. مری در نزدیکی قلب و آئورت نزولی قرار دارد و به همین دلیل، واضحتر میتوان آنها را بررسی کرد.
امآرآی برای تشخیص دایسکشن آئورت
در امآرآی (MRI) تصاویر دقیقی از آئورت و سایر ساختارهای داخلی بدن تهیه میشود و حتی میتوان جریان خون در قلب را بهصورت متحرک مشاهده کرد. ازآنجاییکه انجام MRI معمولاً بیشتر از سیتیاسکن زمان میبرد، در شرایط اورژانسی کمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
امآر آنژیوگرافی (MRA)، یکی از روشهای تصویربرداری با MRI است که با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی، تصاویر دقیقی از رگهای خونی تهیه میکند. در بررسی آئورت، MRA میتواند برای مشاهده ساختار و وضعیت رگها مورد استفاده قرار گیرد.
تشخیص دایسکشن آئورت با آنژیوگرافی
آنژیوگرافی معمولی در گذشته روش استاندارد برای بررسی دایسکشن آئورت بود، اما امروزه CTA جای آن را گرفته است. دلیل این جایگزینی این است که سیتی آنژیوگرافی روشی غیرتهاجمی است و محل و گسترش دایسکشن، هماتوم داخل دیواره آئورت و اختلال خونرسانی به اندامها را بهتر نشان میدهد. بااینحال، آنژیوگرافی ممکن است در برخی موارد همچنان مورد نیاز باشد.
دایسکشن آئورت چگونه درمان میشود؟
دایسکشن آئورت، وضعیتی اورژانسی است و درمان آن باید بلافاصله شروع شود. نوع درمان تا حد زیادی به محل پارگی و تأثیری که بر بدن گذاشته است بستگی دارد. در این بخش، راههای مختلف درمان دایسکشن آئورت را بررسی میکنیم و بعد توضیح میدهیم که پزشک بر چه اساسی روش درمان را انتخاب میکند.
درمان دارویی دایسکشن آئورت
داروها بخش مهمی از درمان دایسکشن آئورت هستند و تقریباً در همهٔ انواع این بیماری مورد استفاده قرار میگیرند. پزشکان معمولاً داروهای بتابلاکر را برای کاهش ضربان قلب و پایینآوردن فشارخون تجویز میکنند. توجه داشته باشید که کنترل فشارخون اهمیت زیادی دارد، چراکه پایین نگهداشتن آن جلوی پیشرفت دایسکشن را میگیرد.
در بعضی موارد، بهخصوص در دایسکشن نوع B، ممکن است در ابتدا درمان دارویی بهتنهایی برای کنترل بیماری کافی باشد. بسته به شدت پارگی و میزان گسترش دایسکشن، پزشک ممکن است جراحی را برای مدتی به تعویق بیندازد.
عمل جراحی دایسکشن آئورت
اگر دایسکشن آئورت به جراحی نیاز داشته باشد، پزشک باتوجهبه محل و پیچیدگی دایسکشن، یکی از چند روش جراحی را انتخاب میکند:
پیوند گرافت (Graft replacement)
در این عمل قلب باز، جراح بخش آسیبدیده آئورت را خارج میکند و بهجای آن یک لوله از جنس الیاف مصنوعی که «گرافت» نام دارد قرار میدهد تا دیواره آئورت دوباره بازسازی شود. بسته به میزان گسترش دایسکشن، ممکن است جراح مجبور باشد همزمان دریچه آئورت، ریشه آئورت یا قوس آئورت و رگهایی را که بهسمت دستها و سر میروند نیز ترمیم کند. اگر آسیب آئورت باعث نشت دریچه شده باشد، ممکن است دریچه نیز در همان جراحی تعویض شود و دریچه جدید داخل گرافت قرار بگیرد.
ترمیم درونعروقی استنتگرافت (Endovascular stent-graft repair)
در این روش، بهجای بازکردن قفسه سینه، آئورت از داخل ترمیم میشود. استنتگراف، لولهای مصنوعی است که با سیم فلزی تقویت شده و شبیه یک داربست عمل میکند تا بخش ضعیفشده آئورت را دوباره پوشش دهد و استحکام آن را بیشتر کند. در ترمیم درونعروقی، پزشک از استنت گرافت استفاده میکند. برای انجام این کار، سیمها و کاتترها ازطریق یک برش کوچک در سرخرگ نزدیک کشاله ران، وارد رگ میشوند و بهسمت آئورت هدایت میشوند.
روش ترکیبی برای جراحی دایسکشن آئورت
در این روش، عمل قلب باز با تکنیکهای ترمیم درونعروقی و استنتگرافت ترکیب میشود. زمانی از این روش استفاده میکنند که لازم باشد ترمیم آئورت تا قوس آئورت ادامه پیدا کند. قوس آئورت همان قسمتی است که رگهای خونیِ خونرسان به مغز و دستها از آن منشعب میشوند.
این روش ممکن است در جراحی اورژانسی دایسکشن نوع A انجام شود یا برای درمان دایسکشن نوع B بهصورت یک جراحی دو مرحلهای به کار برود. در این حالت، از یک مسیر بایپس از رگ گردن استفاده میشود تا شرایط برای انجام بخش درونعروقی جراحی فراهم شود.
انتخاب روش درمان؛ هر نوع دایسکشن چه درمانی دارد؟
انتخاب روش درمان تا حد زیادی به این بستگی دارد که دایسکشن آئورت از چه نوعی باشد:
- دایسکشن نوع A: این نوع دایسکشن تقریباً همیشه به جراحی فوری نیاز دارد، چراکه بخش نزدیک به قلب آئورت را درگیر میکند و ممکن است خیلی سریع جان بیمار را به خطر بیندازد. در این شرایط، معمولاً پیوند گرافت روش اصلی درمان است.
- دایسکشن نوع B: این نوع دایسکشن شرایط متفاوتی دارد و روش درمان آن به وضعیت بیمار بستگی دارد. اگر دایسکشن جریان خون را به اندامهای حیاتی یا بخشهایی از بدن مانند کلیهها، رودهها، پاها یا نخاع مختل کند، بیمار به جراحی اورژانسی نیاز خواهد داشت. در چنین موارد پیچیدهای، معمولاً روش ترمیم درونعروقی استنتگرافت انتخاب میشود. اگر دایسکشن شدت کمتری داشته باشد، ممکن است درمان ابتدا با دارو برای کنترل ضربان قلب و فشارخون شروع شود و جراحی تنها درصورت ایجاد عوارض، در مراحل بعدی انجام شود.
آیا میتوان از دایسکشن آئورت پیشگیری کرد؟
پاسخ صادقانه این است: تاحدی. بعضی از عوامل خطر از کنترل ما خارج هستند؛ مثلاً اگر با بعضی از بیماریهای قلبی، اختلالات بافت همبند یا عوامل ژنتیکی مرتبط با سابقه خانوادگی دایسکشن آئورت متولد شده باشید، نمیتوانید این عوامل را تغییر دهید. بااینحال، همچنان کارهایی وجود دارد که با انجام آنها میتوانید خطر ابتلا به این بیماری را کاهش دهید:
- مراقب سلامت قلب و عروق خود باشید: اگر فشارخون بالا دارید، با استفاده از دستگاه فشارسنج خانگی، فشارخونتان را بهطور منظم بررسی کنید. همچنین اگر قند خون و کلسترول بالایی دارید، با کمک پزشک سعی کنید آنها را کنترل کنید و پایین بیاورید. مصرف سدیم و نمک را نیز کاهش دهید و میوه، سبزیجات و غلات کامل را بیشتر در برنامه غذایی خود قرار دهید.
- از دخانیات دوری کنید: ترک سیگار یکی از مهمترین اقداماتی است که میتوانید برای حفظ سلامت خود انجام دهید. اگر برای ترک سیگار به کمک نیاز دارید، تیمهای درمانی مربوطه میتوانند به شما در این راستا کمک کنند.
- فعالیت بدنی را فراموش نکنید و وزنتان را در محدوده سالم نگه دارید: سعی کنید در هفته حدود ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط یا ۷۵ دقیقه فعالیت شدید داشته باشید یا ترکیبی از هر دو را انجام دهید. ورزش منظم در کنار تغذیه سالم به کنترل وزن نیز کمک میکند. برای اینکه بدانید وزن مناسب برای شما چقدر است، میتوانید از پزشک خود کمک بگیرید.
- خواب کافی را دستکم نگیرید: خواب شبانه ۷ تا ۹ ساعت به حفظ سلامت قلب و عروق کمک میکند.
- از قفسه سینه خود در برابر ضربه محافظت کنید: بستن کمربند ایمنی در خودرو، خطر آسیب به قفسه سینه در تصادفات را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد. لازم است بدانید که این آسیب، یکی از عوامل خطر شناختهشده دایسکشن آئورت است.
- ارتباط خود را با پزشک حفظ کنید: معاینههای منظم و اطلاعدادن هرگونه تغییر در وضعیت سلامت به پزشک اهمیت زیادی دارد. اگر سابقه خانوادگی دایسکشن آئورت، اختلال بافت همبند یا دریچه آئورت دو لَتی دارید، پزشک را در جریان بگذارید. همچنین اگر یکی از بستگان درجهیک شما سابقه دایسکشن آئورت داشته باشد، از پزشک بخواهید خطر ابتلای شما را ارزیابی کند.
مراقبتها و زندگی با دایسکشن آئورت
چشمانداز بیماری به نوع دایسکشن، سرعت درمان و وضعیت بیمار بستگی دارد. بهطور کلی، شرایط را میتوان در دو مرحله بررسی کرد:
- مرحله حاد: دایسکشن آئورت بهخصوص نوع A، میتواند خیلی سریع جان بیمار را تهدید کند. حدود ۴۰ درصد از افراد مبتلا به دایسکشن حاد نوع A، بهدلیل پارگی کامل آئورت و خونریزی شدید، در همان ابتدا جان خود را از دست میدهند. به همین دلیل، تشخیص سریع علائم و دریافت مراقبت اورژانسی اهمیت زیادی دارد.
- پس از عبور از مرحله حاد: معمولاً بخشهایی از آئورت که درمان نشدهاند، همچنان دچار دایسکشن مزمن هستند و ممکن است در آینده به درمان بیشتری نیاز داشته باشند. بنابراین، پیگیری منظم ضروری است. معمولاً هر ۳ تا ۱۲ ماه سیتیاسکن یا MRI انجام میشود تا تغییرات آئورت بهموقع شناسایی و درمان شوند.
مراقبتهای بعد از درمان دایسکشن آئورت
بعد از درمان، معمولاً برای کنترل فشارخون و ضربان قلب داروهایی مانند بتابلاکرها تجویز میشوند که در بیشتر موارد باید تا پایان عمر مصرف شوند. بعضی افراد نیز برای کنترل فشارخون به بیش از یک دارو نیاز دارند. اصلاح سبک زندگی نیز بخشی از مراقبتهای بعد درمان است:
- از مصرف دخانیات خودداری کنید؛
- سراغ فعالیتهای هوازی مانند پیادهروی، دوچرخهسواری و شنا بروید؛
- از بلندکردن وزنههای سنگین و فعالیتهایی که باعث افزایش شدید فشارخون میشوند، بدون تأیید پزشک خودداری کنید.
چه زمانی باید برای درمان اورژانسی دایسکشن آئورت اقدام کرد؟
دایسکشن آئورت ممکن است خیلی سریع به خطر جانی تبدیل شود؛ بنابراین لازم است بدانید چه زمانی باید اقدام کنید. اگر هرکدام از علائم زیر را تجربه کردید، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید:
- درد شدید در قفسه سینه یا شکم؛
- تنگی نفس ناگهانی؛
- علائم سکته مغزی مثلا اختلال ناگهانی در بینایی، صحبتکردن یا حرکتکردن.
اگر هرکدام از این نشانهها را مشاهده کردید، منتظر نمانید تا خودبهخود برطرف شوند. این علائم را وضعیت اورژانسی در نظر بگیرید و فوراً برای دریافت کمک پزشکی اقدام کنید.
کلام آخر دکتردکتر
دایسکشن آئورت بیماری نادری است، اما وقتی به آن مبتلا شوید، هر دقیقه اهمیت پیدا میکند. شناخت عوامل خطر، تشخیص علائم و دانستن اینکه چه زمانی باید سریع اقدام کنید، ممکن است برای شما یا عزیزانتان تفاوت بزرگی ایجاد کند.
اگر عوامل خطر بیماریهای آئورت را دارید، سابقه خانوادگی دایسکشن آئورت در خانوادهتان وجود دارد یا حتی فقط میخواهید از سلامت قلب خود مطمئن شوید، منتظر بروز علائم نمانید. همینحالا میتوانید بهصورت آنلاین برای دریافت نوبت از سایت دکتردکتر اقدام کنید یا از هر جایی که هستید، ویزیت آنلاین بگیرید.
