قلب وظیفه دارد هر ثانیه اکسیژن و مواد مغذی را به تمام سلولهای بدن برساند و دریچههای قلبی، دروازههایی هوشمند هستند که جریان خون را در یک جهت هدایت میکنند. اگر یکی از این دروازهها تنگ یا سفت شود، مسیر حرکت خون دچار اختلال خواهد شد. تنگی دریچه ریوی قلب یکی از همین اختلالات قلبی است که با دلایل و شدتهای مختلفی بروز پیدا میکند. در ادامه قصد داریم ماهیت این بیماری، دلایل رایج، روشهای تشخیص و درمان را شرح دهیم.
دریچه ریوی قلب چیست؟
قلب از چهار حفره و چهار دریچه تشکیل شده است. بخش راست قلب خون بدون اکسیژن را از اندامها جمعآوری میکند و بهسوی ریهها میفرستد تا دوباره از اکسیژن تازه پر شود. دریچۀ ریوی درست میان بطن راست (حفرۀ پایینی و راست قلب) و سرخرگ ریوی قرار دارد. این دریچه وظیفه دارد راه را برای خروج خون از بطن راست باز نگه دارد و به درون ریهها هدایت کند.
این دریچه معمولاً سه پره یا لت نازک و انعطافپذیر دارد. وقتی بطن راست منقبض میشود، این لتها باز میشوند و اجازه میدهند خون با فشار وارد سرخرگ ریوی شود. پس از تخلیه بطن، لتها فوراً بسته میشوند تا خون به داخل قلب باز نگردد. عملکرد درست و هماهنگ این لتها، جریان خون را در مسیری یکطرفه و بدون بازگشت حفظ میکند.
-
فاطمه متقی زادهمتخصص قلب و عروق4,7 (18)تهراندریافت نوبت آنلاین -
بهناز تن آرایمتخصص قلب و عروق4,8 (111)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
کامبیز پرآذرانمتخصص قلب و عروق4,6 (92)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
سوده رودباریمتخصص قلب و عروق4,5 (53)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
حسین نویدمتخصص قلب و عروق4,6 (46)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
رمضان بخشیان کلاریجانیمتخصص قلب و عروق4,7 (268)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
فریدون آشناییمتخصص قلب و عروق4,6 (61)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
زهرا اعمرائیمتخصص قلب و عروق4,4 (11)تهراندریافت نوبت آنلاین
تنگی دریچه ریوی چیست؟
تنگی دریچه ریوی (Pulmonary valve stenosis) به حالتی گفته میشود که دریچه ریوی بهدرستی یا بهاندازه کافی باز نمیشود. در این شرایط ممکن است لتهای دریچه، ضخیم یا سفت شوند یا لبههایشان به هم بچسبد. با باریکشدن این مسیر، جریان خون ارسالی از بطن راست به ریهها کاهش مییابد.
وقتی دهانه دریچه تنگ میشود، بطن راست باید برای فرستادن خون به ریهها با نیروی بیشتری کار کند. با گذشت زمان، دیواره عضلانی بطن راست در پاسخ به این فشار ضخیمتر میشود که در اصطلاح پزشکی به آن هیپرتروفی بطن راست میگویند. اگر این عارضه درمان نشود، ممکن است درنهایت به نارسایی قلبی منجر شود.
شدتهای مختلف تنگی دریچه ریوی
متخصصان قلب شدت تنگی دریچۀ ریوی را بر پایۀ بیشینه اختلاف فشار دو سوی دریچه دستهبندی میکنند. این شاخص در اکوکاردیوگرافی داپلر با واحد میلیمتر جیوه (mmHg) سنجیده میشود و میزان اختلاف فشار میان بطن راست و سرخرگ ریوی را مشخص میکند.
بر این اساس، شدت تنگی دریچۀ ریوی در دستههای زیر قرار میگیرد:
- تنگی خفیف (کمتر از ۳۶ میلیمتر جیوه): در این وضعیت، دهانۀ دریچه اندکی باریک است و خون با مانع بزرگی روبهرو نمیشود. افراد معمولاً هیچ نشانهای حس نمیکنند و قلب فعالیت طبیعی خود را ادامه میدهد. این سطح از تنگی معمولاً نیازی به درمان دارویی یا جراحی ندارد و بررسیهای دورهای برای کنترل آن کافی است.
- تنگی متوسط (بین ۳۶ تا ۶۴ میلیمتر جیوه): در این مرحله، باریکشدن دهانه دریچه بیشتر است و بطن راست برای پمپاژ خون باید فشار بیشتری وارد کند. فرد ممکن است در زمان فعالیتهای بدنی یا ورزش دچار خستگی زودرس و تنگی نفس شود. متخصصان قلب این وضعیت را با دقت زیر نظر میگیرند تا درصورت افزایش فشار، روشهای درمانی مناسب را آغاز کنند.
- تنگی شدید (بیشتر از ۶۴ میلیمتر جیوه): در تنگی شدید، دهانۀ دریچه بسیار باریک است و خون بهسختی از قلب بهسمت ریهها میرود. علائمی مانند احساس درد یا سنگینی در قفسۀ سینه، تنگی نفس، سرگیجه و غشکردن در این گروه بیشتر دیده میشود. برای پیشگیری از آسیب به عضلۀ قلب، بازکردن دریچه با روشهای کمتهاجمی یا جراحی در این مرحله ضروری است.
علاوهبر این موارد، نوعی تنگی دریچه ریوی بحرانی در نوزادان نیز دیده میشود که شدیدترین شکل بیماری در بدو تولد است. در این حالت، مسیر خروجی خون به ریهها تقریباً مسدود میشود. کمبود شدید اکسیژن و کبودی پوست نشان میدهند که نوزاد باید بلافاصله تحت درمان اورژانسی قرار گیرد.
علت تنگی دریچه ریوی قلب چیست؟
علت اصلی تنگی دریچۀ ریوی، نقصهای مادرزادی در دوران جنینی است. در بیشتر موارد، این مشکل در هشت هفتۀ نخست بارداری، یعنی زمانی که قلب جنین در حال شکلگیری است، رخ میدهد. در این دوران، اگر بافت دریچه بهدرستی رشد نکند، لتها ممکن است بیش از حد ضخیم شوند، به یکدیگر بچسبند یا بهجای سه لت، تنها با دو لت تشکیل شوند.
اگرچه بروز این عارضه در سنین بزرگسالی بهندرت رخ میدهد، برخی بیماریهای اکتسابی نیز میتوانند به این دریچه آسیب بزنند. عوارض ناشی از تب روماتیسمی درماننشده یکی از این عوامل است که با ایجاد التهاب، دریچهها را سفت و زخمی میکند. همچنین، عفونت پوشش داخلی قلب (اندوکاردیت) یا ترشح مواد شیمیایی از تومورهای کارسینوئید میتواند باعث تنگی و آسیب به دریچۀ ریوی در بزرگسالان شود.
علل مادرزادی تنگی سرخرگ ریوی
در ۴۰ درصد موارد، نوزادان با تنگی سرخرگ ریوی متولد میشوند، بدون آنکه به هیچ بیماری قلبی دیگری مبتلا باشند. همچنین، تنگی سرخرگ ریوی در ۲ تا ۳ درصد از افرادی رخ میدهد که با دیگر ناهنجاریهای مادرزادی قلب به دنیا میآیند. مهمترین این ناهنجاریها عبارتاند از:
- تترالوژی فالوت (Tetralogy of Fallot): نقصی مادرزادی شامل چهار مشکل همزمان در ساختار قلب کودک که مسیر طبیعی جریان خون را مختل میکند؛
- آترزی ریوی (Pulmonary atresia): نقصی که در آن دریچه ریوی اصلاً تشکیل نمیشود و جلوی ورود خون به ریهها را میگیرد؛
- تنه شریانی مشترک (Truncus arteriosus): در این حالت بهجای دو سرخرگ طبیعی، تنها یک رگ مشترک از قلب خارج میشود و خون پر از اکسیژن را با خون کماکسیژن درمیآمیزد؛
- تنگی دریچه آئورت (Aortic valve stenosis): اختلال در این دریچه میزان جریان خون ارسالی از قلب کودک به سراسر بدن را کاهش میدهد؛
- نقص دیواره بیندهلیزی (ASD): وجود سوراخ در دیواره میان دو دهلیز سبب مخلوطشدن خون کماکسیژن و پراکسیژن میشود؛
- نقص دیواره بینبطنی (VSD): وجود سوراخ در دیوارۀ جداکننده دو بطن حجم خون ارسالی به ریهها را بیش از حد افزایش میدهد؛
- جابهجایی رگهای بزرگ (Transposition of the great vessels): در این اختلال، جایگاه دو سرخرگ اصلی خروجی از قلب با یکدیگر عوض شده است. این وضعیت گردش طبیعی خون را به هم میزند و اکسیژنرسانی به سلولهای بدن کودک را محدود میکند؛
- مجرای شریانی باز (PDA): اتصالی طبیعی میان سرخرگ ریوی و سرخرگ آئورت جنین است. اگر این مجرا پس از تولد کودک طبق روند طبیعی بسته نشود، خون زیادی بهسوی ریهها سرازیر میشود.
سایر علل تنگی سرخرگ ریوی
عوامل و بیماریهای دیگری نیز میتوانند باعث باریکشدن سرخرگ ریوی شوند:
- سندرم ویلیامز (Williams syndrome): مجموعهای از ناهنجاریها که همزمان قلب و دیگر اندامهای کودک را درگیر میکند؛
- سندرم آلاژیل (Alagille syndrome): اختلالی ارثی که هم مشکلات کبدی و هم عوارض قلبی به همراه دارد؛
- آرتریت تاکایاسو (Takayasu’s arteritis): نوعی بیماری التهابی که رگهای خونی بزرگ را دچار آسیب و تنگی میکند؛
- فشارهای بیرونی بر رگ: ضایعات، تودهها یا ساختارهای غیرطبیعی مجاور که سرخرگ ریوی کودک را از بیرون فشرده و تنگ میکنند.
چه کسانی بیشتر در معرض تنگی دریچه ریوی قلب هستند؟
عواملی که احتمال بروز تنگی دریچه ریوی را افزایش میدهند عبارتاند از:
- سرخجه (Rubella): ابتلای مادر به بیماری سرخجه در دوران بارداری، خطر ایجاد تنگی دریچۀ ریوی را در جنین بالا میبرد.
- سندرم نونان (Noonan syndrome): این اختلال در پی تغییرات ساختاری در مولکول DNA رخ میدهد و مشکلات متعددی در ساختار و کارکرد قلب به وجود میآورد.
- تب روماتیسمی: این عارضه که پس از گلودرد استرپتوکوکی ایجاد میشود، آسیبهایی ماندگار به بافت قلب و دریچهها میزند و خطر بروز تنگی دریچۀ ریوی را در سنین بزرگسالی افزایش میدهد.
- سندرم کارسینوئید: این اختلال زمانی پدید میآید که یک تومور نادر مواد شیمیایی خاصی را به درون جریان خون آزاد کند. این سندرم نشانههایی مانند تنگی نفس و برافروختگی پوست ایجاد میکند و در برخی بیماران با آسیبزدن به دریچههای قلب، بیماری قلبی کارسینوئید را به همراه میآورد.
علائم تنگی دریچه ریوی قلب چیست؟
نشانههای تنگی دریچۀ ریوی به میزان باریکشدن دهانه دریچه بستگی دارد. افرادی که تنگی خفیف دارند، اغلب تا سالها هیچ نشانهای حس نمیکنند و زندگی عادی دارند. در این افراد، پزشک معمولاً هنگام معاینۀ دورهای و با شنیدن صدای غیرطبیعی قلب (سوفل قلبی) متوجه وجود اختلال میشود. با افزایش شدت تنگی، علائم زیر ممکن است در فرد بروز کنند:
- خستگی زودهنگام: احساس ضعف و خستگی مفرط، حتی پس از انجام فعالیتهای سبک روزمره؛
- تنگی نفس: احساس کمبود نفس، بهویژه در هنگام راهرفتن سریع، بالارفتن از پله یا ورزش؛
- درد یا سنگینی قفسۀ سینه: احساس فشار در قفسۀ سینه هنگام فعالیت بدنی یا قلب درد، ناشی از کاهش خونرسانی مناسب به بافتها؛
- سرگیجه و غش (سنکوپ): افت موقت خونرسانی به مغز بهدلیل کاهش جریان خون خروجی از قلب؛
- ورم پا و شکم: تورم در مچ پا، ساق یا ناحیه شکم ناشی از بازگشت مایعات و تجمع آنها در بافتهای بدن.
نشانههای تنگی دریچه ریوی در نوزادان و کودکان
کودکان و بهویژه نوزادان نمیتوانند علائم خود را بهزبان بیاورند؛ بنابراین والدین باید به تغییرات بدنی و رفتاری آنها دقت کنند:
- دشواری در تغذیه: نوزاد موقع شیرخوردن بهسرعت خسته میشود یا عرق میکند؛
- وزنگیری ضعیف: نوزاد بهدلیل صرف انرژی زیاد برای تنفس و تغذیه، رشد وزنی مناسبی ندارد؛
- تنفس سریع و پیوسته: کودک حتی در حالت خواب یا استراحت با سرعت بالایی نفس میکشد؛
- کبودی پوست (سیانوز): رنگ پوست، دور دهان، زبان و زیر ناخنهای نوزاد به رنگ آبی یا خاکستری متمایل میشود؛
- بیقراری و ناتوانی در بازی: کودک انرژی کمی برای جنبوجوش دارد و خیلی زود از پا میافتد.
عوارض تنگی دریچه ریوی درماننشده چیست؟
اگر تنگی متوسط یا شدید دریچه ریوی بدون درمان بماند، بار کاری سنگین بر قلب آسیبهای جدی به دنبال خواهد داشت. مهمترین عوارض درماننشدن این بیماری عبارتاند از:
- عفونت پوشش داخلی قلب یا اندوکاردیت: سطح آسیبدیدۀ دریچه ریوی بستری مناسب برای رشد باکتریهای موجود در جریان خون فراهم میکند که میتواند به تخریب بیشتر دریچه منجر شود.
- بینظمی در ضربان قلب یا آریتمی: کشیدگی و ضخیمشدن بافت بطن راست، مدارهای الکتریکی قلب را مختل میکند و خطر بروز ضربانهای نامنظم و خطرناک را افزایش میدهد.
- ضخیمشدن عضله قلب یا هیپرتروفی بطن راست: بطن راست برای عبوردادن خون از دهانه تنگ دریچه، با فشار بیشتری کار میکند. این فشار مداوم، دیواره بطن راست را بیش از حد ضخیم، سفت و کمانعطاف میکند.
- نارسایی قلبی: اگر بطن راست توان کافی برای پمپاژ مناسب خون نداشته باشد، بیمار سرانجام به نارسایی قلبی دچار میشود. خستگی مفرط، تنگی نفس و تورم در ناحیه پاها و شکم از نشانههای بارز نارسایی قلبی هستند.
- عوارض دوران بارداری و زایمان: زنان مبتلا به تنگی شدید دریچه ریوی، در مقایسه با دیگر زنان، در دوران بارداری، زایمان و وضع حمل با خطرات و عوارض بیشتری روبهرو میشوند.
تشخیص تنگی دریچه ریوی چگونه انجام میشود؟
قدم اول برای تشخیص تنگی دریچه ریوی، بررسی سوابق پزشکی و نشانههای بالینی است. در ادامه پزشک از مجموعهای از ابزارهای تشخیصی و تصویربرداری استفاده میکند تا ساختار دقیق دریچه و میزان فشار داخل بطن راست را بررسی کند.
معاینه قلب و بررسی سوفل قلبی برای تشخیص تنگی دریچه ریوی
نخستین گام در تشخیص این بیماری، معاینه بالینی با گوشی پزشکی است. وقتی خون تلاش میکند از دهانه تنگ و سفت دریچه عبور کند، دچار تلاطم میشود. این جریان متلاطم صدایی غیرطبیعی به نام «سوفل قلبی» ایجاد میکند.
پزشک با شنیدن این صدا در بخش بالایی و چپ قفسه سینه، به وجود تنگی در مسیر خروجی بطن راست مشکوک میشود و آزمایشهای تکمیلی را تجویز میکند.
تشخیص تنگی دریچه ریوی با اکوکاردیوگرافی و بررسی عملکرد دریچه
اکوکاردیوگرافی اصلیترین و دقیقترین ابزار برای تشخیص تنگی دریچۀ ریوی است. این روش با استفاده از امواج صوتی، تصاویر متحرکی از ساختار و عملکرد قلب ثبت میکند. متخصص قلب با بررسی این تصاویر میتواند ضخامت لتهای دریچه، میزان بازشدن آنها و ابعاد حفرههای قلب را ارزیابی کند.
همچنین با استفاده از اکوکاردیوگرافی داپلر، سرعت جریان خون و میزان اختلاف فشار میان بطن راست و سرخرگ ریوی محاسبه میشود.
نوار قلب در تنگی دریچه ریوی یکی از روش های تشخیص تنگی دریچه ریوی
الکتروکاردیوگرام یا همان نوار قلب، فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند و وضعیت دیوارههای عضلانی آن را نشان میدهد. در تنگی شدید دریچه ریوی، بطن راست برای عبوردادن خون ناچار به انقباضهای قویتر است و بهمرور زمان بزرگتر و ضخیمتر میشود. نوار قلب این افزایش ضخامت و همچنین بینظمیهای احتمالی در ضربان قلب را نشان میدهد.
تصویربرداریهای تکمیلی قلب و شناسایی تنگی دریچه ریوی
پزشکان در کنار اکوکاردیوگرافی از روشهای تصویربرداری دیگر نیز برای ارزیابی دقیقتر قفسۀ سینه کمک میگیرند:
- عکس رادیولوژی قفسه سینه (اشعه X): این تصویر شکل کلی قلب و وضعیت سرخرگ ریوی را نشان میدهد. در بیشتر بیماران، سرخرگ ریوی درست بعد از محل تنگی دچار برآمدگی و اتساع میشود که در عکس رادیولوژی قابل مشاهده است.
- امآرآی قلب (MRI) و سیتیاسکن: این تصویربرداریهای پیشرفته تصاویری سهبعدی و با وضوح بسیار بالا از ساختار قلب، عروق ریوی و بافت عضلانی بطن راست فراهم میکنند. پزشکان زمانی از این روشها استفاده میکنند که نیاز به بررسی دقیق حجم بطن راست یا ناهنجاریهای پیچیدۀ ساختاری داشته باشند.
کاتتریزاسیون قلبی برای ارزیابی شدت بیماری و تشخیص تنگی دریچه ریوی
کاتتریزاسیون قلبی با آنژیوگرافی روشی تشخیصی و کمتهاجمی است که طی آن، پزشک یک لولۀ باریک و انعطافپذیر را از راه رگهای پا یا کشاله ران بهسمت قلب هدایت میکند. با ورود کاتتر به حفرههای قلب، پزشک فشار دقیق داخل بطن راست و سرخرگ ریوی را مستقیماً اندازهگیری میکند. همچنین با تزریق ماده حاجب، جریان خون و شکل دقیق دریچه در تصاویر پرتوی ایکس آشکار میشود. پزشکان معمولاً این روش را همزمان با اقدامات درمانی مانند بازکردن دریچه با بالون به کار میبرند.
عدد تنگی دریچه ریوی چگونه تعیین میشود؟
پزشکان برای تعیین شدت بیماری، اختلاف فشار میان دو سوی دریچه را اندازه میگیرند. وقتی دهانه دریچه تنگ میشود، خون برای عبور از آن شتاب میگیرد و فشار داخل بطن راست در مقایسه با سرخرگ ریوی بالا میرود. متخصصان قلب این اختلاف فشار را با واحد میلیمتر جیوه (mmHg) در اکوکاردیوگرافی داپلر یا کاتتریزاسیون ثبت میکنند. عدد بهدستآمده شدت آسیب را در یکی از دستههای زیر قرار میدهد:
- خفیف: کمتر از ۳۶ میلیمتر جیوه؛
- متوسط: ۳۶ تا ۶۴ میلیمتر جیوه؛
- شدید: بیشتر از ۶۴ میلیمتر جیوه.
درمان تنگی دریچه ریوی قلب چیست؟
روش درمان تنگی دریچۀ ریوی به عدد اختلاف فشار، سن بیمار و وجود نشانههای بالینی بستگی دارد. پزشک متخصص قلب پس از بررسی آزمایشها، راهکاری متناسب با وضعیت بیمار انتخاب میکند. هدف اصلی درمان، رفع فشار اضافی از روی بطن راست و برقراری جریان خون طبیعی بهسمت ریهها است. در ادامه روشهای معمول درمان تنگی دریچه ریوی قلب را شرح دادهایم.
پیگیری و کنترل تنگی دریچه ریوی قلب در موارد خفیف
اگر تنگی دریچه ریوی خفیف باشد، معمولاً به اقدام تهاجمی یا جراحی نیاز نیست. این سطح از تنگی در بیشتر افراد پیشرفت نمیکند و باعث محدودیت در فعالیتهای روزانه نمیشود. بااینحال، این افراد باید هر چند سال یکبار توسط متخصص قلب ویزیت شوند و اکوکاردیوگرافی انجام دهند. پزشک در این معاینههای دورهای، هرگونه تغییر در ابعاد حفرههای قلب یا عملکرد دریچه را بهدقت زیر نظر میگیرد.
دارودرمانی و نقش آن در کنترل علائم تنگی دریچه ریوی قلب
داروها نمیتوانند انسداد فیزیکی دریچه را برطرف کنند؛ اما در مدیریت علائم و کاهش بار کاری قلب نقش دارند. پزشکان در شرایط مختلف داروهای زیر را تجویز میکنند:
- داروهای ادرارآور (دیورتیکها): این داروها با دفع آب و نمک اضافه از بدن، حجم مایعات اضافی خون را کاهش میدهند؛
- داروهای رقیقکننده خون: برای جلوگیری از تشکیل لخته تجویز میشوند؛
- داروهای تنظیمکننده ضربان قلب: برای مهار آریتمیها و پایدار نگهداشتن ضربان قلب به کار میروند؛
- داروی پروستاگلاندین: در نوزادانی که با تنگی بحرانی به دنیا میآیند، این دارو مجرای شریانی جنینی را باز نگه میدارد تا خون کافی تا زمان انجام جراحی یا بالونزدن به ریهها برسد.
بالون والوولوپلاستی دریچه ریوی
والوولوپلاستی با بالون خط اول درمان و روشی کمتهاجمی برای بازکردن دریچه در کودکان و بزرگسالان مبتلا به تنگی متوسط تا شدید است. در این روش، پزشک یک لوله نازک مجهز به بالونی ویژه را از رگ کشاله ران وارد بدن میکند و آن را به دریچه ریوی میرساند.
هنگامی که بالون در میان لتهای دریچه قرار گرفت، پزشک آن را باد میکند. بازشدن بالون لبههای بههمچسبیدۀ دریچه را از هم جدا کرده و دهانه ورودی به سرخرگ ریوی را گشاد میکند. پس از اطمینان از بازشدن مسیر، پزشک باد بالون را خالی و کاتتر را خارج میکند. این روش موفقیت بسیار بالایی دارد و فرد معمولاً خیلی سریع به زندگی عادی بازمیگردد.
جراحی قلب باز برای درمان تنگی دریچه ریوی
اگر ساختار دریچه ضخیم و ناهنجار باشد یا همراه با دیگر نقایص مادرزادی قلب دیده شود، بالون اثربخشی لازم را ندارد؛ بنابراین پزشکان از روش جراحی قلب باز برای ترمیم دریچه استفاده میکنند.
جراح در حین عمل، لبههای چسبیده لتها را برش میدهد و جدا میکند تا بتوانند بهراحتی حرکت کنند. همچنین اگر بافت عضلانی زیر دریچه بیش از حد ضخیم شده و راه خروج خون را بسته باشد، جراح بخش اضافی عضله را برمیدارد و مسیر خروجی بطن راست را بازسازی میکند.
تعویض دریچه ریوی در موارد شدید
هنگامی که بافت دریچه بهشدت تخریب یا سفت شده باشد یا روشهای پیشین ترمیم به نارسایی و برگشت شدید خون منجر شوند، چارهای جز تعویض کامل دریچه نیست. جراحان برای این کار از دو نوع دریچه استفاده میکنند:
- دریچههای بیولوژیک: این دریچهها را از بافت حیوانی گاو یا بافت اهدایی انسان میسازند. مزیت بزرگ این دریچهها این است که بیمار به مصرف همیشگی داروهای رقیقکننده خون نیاز ندارد.
- دریچههای مکانیکی: این دریچهها دوام و ماندگاری بسیار بالایی دارند؛ اما فرد پس از دریافت آن باید تا پایان عمر از داروهای ضدانعقاد خون استفاده کند تا روی دریچه لخته ایجاد نشود.
در سالهای اخیر، برخی از بیماران واجد شرایط میتوانند تعویض دریچه را بدون نیاز به جراحی قلب باز و ازطریق کاتتر انجام دهند.
درمان تنگی دریچه ریوی در نوزادان و کودکان
پزشکان شیوه درمان را براساس شدت انسداد و وضعیت بالینی کودک تعیین میکنند. راهکارهای زیر برای درمان تنگی دریچه ریوی در نوزادان و کودکان کاربرد دارند:
- پایش و معاینههای دورهای در موارد خفیف: کودکان مبتلا به تنگی خفیف به اقدام درمانی فوری نیاز ندارند. متخصص قلب کودکان روند کارکرد قلب و رشد کودک را با معاینههای منظم و اکوکاردیوگرافی پیگیری میکند.
- تزریق داروی پروستاگلاندین در نوزادان: پزشکان در نوزادان مبتلا به تنگی بحرانی این دارو را تزریق میکنند تا مجرای شریانی باز بماند. این اقدام موقت اکسیژن لازم را تا زمان والووپلاستی با بالون یا جراحی اورژانسی تأمین میکند.
- والوولوپلاستی با بالون: این روش کمتهاجمی بهترین و رایجترین گزینه برای رفع تنگی متوسط تا شدید است. پزشک کاتتر را از راه رگ پا به قلب هدایت میکند و با بادکردن بالون، لتهای بههمچسبیده را از یکدیگر جدا میسازد.
- جراحی قلب باز: اگر ساختار دریچه ضخیم و ناهنجار باشد یا بالون مسیر را بهخوبی باز نکند، جراح طی عمل باز بافتهای اضافی را برمیدارد و دهانۀ خروجی سرخرگ ریوی را گشاد میکند.
درمان بهموقع با این راهکارها فشار اضافی را از روی بطن راست برمیدارد و به کودک امکان میدهد بدون محدودیتهای حرکتی و همگام با همسنوسالان خود رشد کند.
زندگی با تنگی دریچه ریوی و مراقبتهای لازم
بیشتر مبتلایان به تنگی دریچه ریوی پس از دریافت درمان مناسب یا در شرایط تنگی خفیف، طول عمر طبیعی دارند و زندگی سالمی را سپری میکنند. البته حتی در این شرایط نیز افراد باید در سراسر زندگی مراقبتهای قلبی را رعایت کنند و از معاینههای منظم قلبی غافل نشوند. گاهی ممکن است دهانه دریچه بازشده پس از چند سال دچار تنگی، نشتی یا نارسایی شود؛ معاینه مداوم میتواند از آسیبهای پنهان این عارضهها جلوگیری کند.
افرادی که تنگی خفیف دارند یا درمان موفقی را پشت سر گذاشتهاند، اغلب محدودیتی در ورزش و فعالیتهای بدنی روزانه ندارند. فقط در موارد تنگی شدید یا نارسایی عضله قلب، پزشک ممکن است ورزشهای سنگین و رقابتی را محدود کند.
اگر دچار تنگی دریچه ریوی خفیف هستید، لازم است با دنبالکردن راهکارهای زیر، خطر ابتلا به بیماریهای قلبی دیگر یا حمله قلبی را کاهش دهید:
- سیگار را ترک کنید؛
- غذاهای مفید برای قلب را در رژیم خود جای دهید، از جمله میوه، سبزیجات، لبنیات کمچرب، غلات کامل و گوشت بدون چربی؛
- وزن خود را در بازهای سالم نگه دارید؛
- مرتب ورزش کنید.
تنگی دریچه ریوی و بارداری
دوران بارداری با افزایش حجم خون و بالارفتن برونده قلبی همراه است؛ بنابراین قلب مادر برای تأمین نیازهای جنین باید خون بیشتری پمپاژ کند. این افزایش بار کاری بر بطن راست، دریچه ریوی را تحت فشار بیشتری قرار میدهد. زنان مبتلا به تنگی خفیف یا حتی متوسط، این دوران را بدون عارضه جدی پشت سر میگذارند و زایمان بیخطری دارند.
اگر زن باردار به تنگی شدید دریچه ریوی دچار باشد و پیش از بارداری آن را درمان نکرده باشد، در معرض خطر نارسایی قلبی و بینظمی ضربان قلب قرار میگیرد. در چنین وضعیتی، کاهش جریان خون میتواند بر روند رشد جنین نیز اثر منفی بگذارد.
متخصصان توصیه میکنند زنان مبتلا به تنگی شدید، پیش از اقدام به بارداری تنگی دریچه را با روش بالون یا ترمیم درمان کنند. درصورتیکه این بیماری در طول بارداری کشف شود و مادر علائم شدیدی نشان دهد، پزشکان میتوانند والوولوپلاستی با بالون را در ماههای بارداری نیز انجام دهند.
کلام آخر دکتردکتر
تنگه دریچه ریوی قلب یک اختلال ساختاری در قلب است که میتواند خفیف و بدون نشانه یا شدید و خطرناک باشد. شناخت علائم و مراجعه بهموقع به متخصص قلب کمک میکند از آسیب به بطن راست قلب و بروز عوارض بلندمدت پیشگیری کنید و زندگی فعال و سالمی داشته باشید. برای دریافت نوبت و مشاوره آنلاین با برترین پزشکان متخصص قلب و عروق، میتوانید از خدمات نوبتدهی دکتردکتر استفاده کنید.
