درماتیت پوستی؛ هرآنچه باید درباره علائم و درمان بدانید

خارش، قرمزی و التهاب پوست همیشه نشانه یک حساسیت ساده نیستند. گاهی این علائم خبر از یک بیماری پوستی به نام درماتیت می‌دهند. این عارضه یکی از شایع‌ترین بیماری‌های التهابی پوست است که ممکن است در هر سنی و در بخش‌های مختلف بدن ظاهر شود.

شناخت نوع بیماری، عوامل محرک و روش‌های کنترل آن نقش مهمی در کاهش علائم و جلوگیری از عود بیماری دارد. در این مقاله از دکتردکتر با انواع درماتیت، علائم، علت‌ها، روش‌های تشخیص، درمان و مراقبت‌های لازم آشنا می‌شوید تا بتوانید بهتر از پوست خود محافظت کنید.

‌درماتیت چیست؟

آیا تابه‌حال متوجه شده‌اید بخشی از پوستتان بدون دلیل مشخص، قرمز، خشک یا دچار خارش شود؟ پزشکان در بسیاری از این موارد از اصطلاح درماتیت استفاده می‌کنند.

درماتیت (Dermatitis) اصطلاحی کلی برای گروهی از بیماری‌های پوستی است که باعث التهاب پوست می‌شوند. خود این واژه نیز معنای آن را توضیح می‌دهد: «درم» به معنای پوست و «ایتیس» به معنای التهاب است. بنابراین، درماتیت به زبان ساده به التهاب پوست گفته می‌شود.

از عوامل مختلفی مثل زمینه ژنتیکی و فعالیت بیش‌ از حد سیستم ایمنی گرفته تا عفونت، آلرژی یا تماس با مواد محرک، همگی ممکن است باعث بروز این بیماری شوند. بااین‌حال، با صرف‌نظر از علت، این عارضه معمولاً با علائم مشابهی مانند خشکی پوست، قرمزی و خارش خود را نشان می‌دهد.

لازم است بدانید که درماتیت واگیردار نیست و ابتلا به آن به این معنا نیست که پوست شما تمیز نیست یا دچار عفونت شده است. همچنین این بیماری معمولاً آسیب جدی به بدن وارد نمی‌کند. شدت بثورات پوستی ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشد، اما خوشبختانه، روش‌های درمانی و داروهای مختلفی وجود دارند که به کنترل علائم کمک می‌کنند.

نکتۀ دیگری که بهتر است به آن توجه کنید این است که بعضی از افراد تصور می‌کنند این بیماری فقط به بثورات پوستی ناشی از محیط کار، مانند تماس با مواد شیمیایی گفته می‌شود. این تصور درست نیست. درماتیت اصطلاحی بسیار گسترده‌تر است و طیف وسیعی از بیماری‌های التهابی پوست را شامل می‌شود.

آیا اگزما همان درماتیت است؟‌

احتمالاً اصطلاح اگزما را زیاد در کنار درماتیت شنیده‌اید. این دو هرچند ارتباط نزدیکی با هم دارند، اما یکسان نیستند:

•  هر نوع اگزما، نوعی درماتیت است.
•  اما هر درماتیتی، اگزما نیست.

گاهی همچنین، در دسته انواع حساسیت پوستی درباره این دو عارضه صحبت می‌شود. درماتیت پوستی به‌طور کلی، تمام بیماری‌هایی را در بر می‌گیرد که باعث التهاب خارجی‌ترین لایه پوست، یعنی اپیدرم می‌شوند. در مقابل، اگزما اصطلاح اختصاصی‌تری است. این واژه از زبان یونانی گرفته شده و به معنای «به‌جوش‌آمدن یا حباب‌زدن» است که به‌خوبی روند ایجاد آن را توصیف می‌کند؛ چراکه در اگزما مایع در لایه اپیدرم جمع می‌شود.

‌انواع درماتیت

این بیماری انواع مختلفی دارد که هرکدام علت، علائم و گاهی روش درمان متفاوتی دارند. آشنایی با انواع مختلف درماتیت به تشخیص بهتر علائم و انتخاب درمان مناسب کمک می‌کند.

درماتیت آتوپیک (اگزما)

درماتیت آتوپیک یکی از شایع‌ترین انواع این عارضه است که بسیاری از افراد آن را با نام اگزما می‌شناسند. این بیماری معمولاً از دوران کودکی شروع می‌شود، اما ممکن است در هر سنی بروز کند. خشکی شدید پوست، خارش و التهاب از مهم‌ترین علائم آن هستند و در افرادی که سابقه خانوادگی آسم، آلرژی یا تب یونجه دارند، بیشتر دیده می‌شود. درماتیت آتوپیک معمولاً دوره‌ای است و ممکن است پس از بهبود، دوباره عود کند. نمونه‌ای از عکس درماتیت آتوپیک را مشاهده کنید:

درماتیت تماسی

برای درک بهتر اینکه درماتیت تماسی چیست، کافی‌ است بدانید این عارضه زمانی ایجاد می‌شود که پوست براثر تماس با یک ماده محرک یا حساسیت‌زا دچار التهاب شود. درماتیت تماسی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:

• درماتیت تماسی تحریکی: این نوع محدود به افراد خاصی نیست و براثر تماس مکرر یا طولانی‌مدت با مواد محرک مانند صابون، شوینده‌ها، حلال‌ها، مواد ساینده، گردوغبار، ادرار یا حتی آب ایجاد می‌شود. 
• درماتیت تماسی آلرژیک: زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به ماده‌ای که نسبت به آن حساسیت دارد، حتی در مقدار کم واکنش نشان دهد. نیکل، رنگ مو، لاستیک و عطر از شایع‌ترین محرک‌ها هستند.

درماتیت سبورئیک

این نوع درماتیت یک بیماری مزمن پوستی است که بیشتر پوست سر، صورت، گوش‌ها و چین‌های پوستی را درگیر می‌کند. علت آن واکنش غیرطبیعی بدن به نوعی مخمر است که به‌طور طبیعی روی پوست زندگی می‌کند. درماتیت سبورئیک معمولاً با قرمزی، پوسته‌ریزی و خارش همراه است و بسیاری از افراد آن را با نام اگزمای پوست سر می‌شناسند. این عارضه در نوزادان نیز ممکن است به‌شکل کلاه‌گهواره ظاهر شود.

درماتیت دیشیدروتیک

درماتیت دیشیدروتیک بیشتر کف دست‌ها، کناره انگشتان و کف پا را درگیر می‌کند و با تاول‌های کوچک، خارش‌دار و گاهی دردناک شناخته می‌شود. تعریق زیاد، استرس، تماس طولانی‌مدت با آب یا مواد محرک ممکن است در بروز یا تشدید این نوع بیماری نقش داشته باشند.

درماتیت سکه‌ای (نومولار)

درماتیت سکه‌ای با لکه‌های گرد و سکه‌مانند روی پوست شناخته می‌شود که بیشتر روی بازوها یا پاها ظاهر می‌شوند. این ضایعات معمولاً خشک و دارای خارش هستند و در بعضی از افراد ممکن است ترک بخورند یا به زخم‌های سطحی تبدیل شوند.

نورودرماتیت

نورودرماتیت نوعی درماتیت مزمن است که براثر خاراندن یا مالش مداوم پوست ایجاد می‌شود. این چرخه خارش و خاراندن باعث ضخیم‌ترشدن پوست و تشدید علائم می‌شود و معمولاً تا زمانی که این چرخه متوقف نشود، بهبود کامل اتفاق نمی‌افتد.

درماتیت استاز

درماتیت استاز بیشتر در ساق پا دیده می‌شود و علت آن عملکرد نامناسب دریچه‌های سیاهرگ‌ها و اختلال در گردش خون است. این بیماری معمولاً با تورم پا، تغییر رنگ پوست، خارش و پوسته‌ریزی همراه است و اگر درمان نشود، ممکن است باعث زخم‌های مزمن پوستی شود.

درماتیت هرپتی‌فرم

درماتیت هرپتی‌فرم نوعی بیماری پوستی مزمن است که ارتباط نزدیکی با بیماری سلیاک دارد. این نوع با تاول‌ها و بثورات دارای خارش شدید است که معمولاً روی آرنج، زانو، باسن و پشت بدن ظاهر می‌شود. هرپتی‌فرم برخلاف نامش، ارتباطی با ویروس تبخال (هرپس) ندارد. تبخال یکی از انواع بیماری‌های پوستی ناشی از ویروس هرپس سیمپلکس است که معمولاً با تاول‌های دردناک شناخته می‌شود و از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود. در مقابل، درماتیت هرپتی‌فرم ارتباطی با این ویروس ندارد و یک بیماری خودایمنی است و واگیردار نیست.

سایر انواع درماتیت

• درماتیت حساس به نور: براثر قرارگرفتن در معرض نور خورشید یا اشعه فرابنفش (UV) ایجاد می‌شود.
• درماتیت پس از آسیب: پس از واردشدن آسیب فیزیکی به پوست مانند خراشیدگی، سوختگی یا جراحی ایجاد می‌شود.
• درماتیت ناشی از عفونت: در نتیجۀ عفونت‌های باکتریایی، قارچی یا ویروسی پوست ایجاد می‌شود.
• درماتیت ناشی از دارو: براثر واکنش بدن به برخی داروها به وجود می‌آید.

• پیتیریازیس آلبا: باعث ایجاد لکه‌های روشن یا کم‌رنگ می‌شود که معمولاً روی گونه‌ها دیده می‌شوند.
• درماتیت دست: درماتیت دست معمولاً به یک علت محدود نمی‌شود و ممکن است عوامل داخلی، خارجی و حساسیت‌های پوستی، به‌تنهایی یا به‌صورت هم‌زمان در ایجاد آن نقش داشته باشند.
• درماتیت پلک: این نوع نیز معمولاً بیش از یک علت زمینه‌ای دارد.
• اوتیت گوش خارجی: مجرای گوش و بخش خارجی گوش را درگیر می‌کند.
• درماتوز کف پای نوجوانان: باعث براق و ترک‌خوردن پوست جلوی کف پا می‌شود و بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده می‌شود.
• درماتیت متابولیک: با برخی از اختلالات تغذیه‌ای یا هورمونی ارتباط دارد.
• پاراپسوریازیس: با لکه‌های پوسته‌دار و کشیدهٔ شبیه انگشت، روی تنه بدن مشخص می‌شود.
• درماتیت استئاتوتیک: با الگوی پوست خشک و ترک‌خورده، معمولاً روی ساق پا شناخته می‌شود. این نوع بیشتر در سالمندان دیده می‌شود و معمولاً به‌دلیل استحمام بیش‌ از حد یا استفاده مکرر از صابون ایجاد می‌شود.
• درماتیت هالو: ممکن است به‌صورت حلقه‌ای از التهاب در اطراف یک خال خوش‌خیم ظاهر شود.
• اریترودرمی: نوعی درماتیت شدید است که بیش از ۸۰ درصد سطح پوست بدن را درگیر می‌کند.

علت درماتیت چیست؟

در بیشتر موارد، مجموعه‌ای از عوامل در بروز درماتیت نقش دارند. یعنی ممکن است سیستم ایمنی، ژنتیک و عوامل محیطی هم‌زمان در ایجاد این عارضه نقش داشته باشند. در این بخش مهم‌ترین علل درماتیت را مشاهده می‌کنید:

سیستم ایمنی‎ یکی از علت های درماتیت

گاهی سیستم ایمنی بدن، بیش‌ از حد واکنش نشان می‌دهد. مثلاً اگر به درماتیت آتوپیک مبتلا باشید، سیستم ایمنی شما ممکن است حتی به محرک‌ها یا مواد حساسیت‌زای خفیفی که معمولاً بی‌ضرر هستند، واکنش شدیدی نشان دهد. همین واکنش بیش‌ از حد باعث التهاب پوست می‌شود.

ژنتیک و احتمال ابتلا به درماتیت

اگر در خانواده شما سابقه درماتیت وجود داشته باشد، احتمال ابتلای شما هم بیشتر می‌شود. برخی از افراد ژن‌هایی را از والدین خود به ارث می‌برند که باعث می‌شود پوستشان سد دفاعی ضعیف‌تری داشته باشد. در نتیجه، پوست راحت‌تر رطوبت خود را از دست می‌دهد و در برابر مواد محرک، حساس‌تر می‌شود. همین مسئله ممکن است احتمال بروز درماتیت را افزایش دهد.

عوامل محیطی موثر بر درماتیت

شرایط محیطی ممکن است روی سیستم ایمنی اثر بگذارند و سد دفاعی پوست را ضعیف کنند. وقتی این سد ضعیف شود، پوست راحت‌تر رطوبت از دست می‌دهد و همین مسئله ممکن است به این بیماری ختم شود. برخی از عوامل محیطی مؤثر در بروز درماتیت عبارت‌اند از:

• دود سیگار؛
• برخی از آلاینده‌های هوا؛
• رایحه‌ها و عطرهایی که در بعضی از صابون‌ها و محصولات پوستی وجود دارند.

تماس با مواد محرک و ابتلا به درماتیت

همان‌طور که پیش از این اشاره کردیم، بعضی از انواع درماتیت براثر تماس مستقیم با یک ماده خاص ایجاد می‌شوند. مثلاً درماتیت اطراف دهان ممکن است براثر تماس با فلوراید، چه ازطریق آب آشامیدنی و چه ازطریق خمیردندان تحریک شود.

علائم درماتیت چیست؟

علائم شما به نوع درماتیتی که دارید بستگی دارد. بعضی از افراد فقط به یک نوع درماتیت مبتلا می‌شوند، اما برخی دیگر ممکن است هم‌زمان بیش از یک نوع درماتیت داشته باشند. گاهی هم علائم این موارد با هم ترکیب می‌شوند و تشخیص آنها را دشوارتر می‌کنند. بااین‌حال، برخی از نشانه‌ها در بیشتر انواع درماتیت مشترک هستند. به‌طور کلی، نشانه‌های درماتیت عبارت‌اند از:

• خارش؛
• بثورات و برجستگی‌های قرمز؛
• بثوراتی که شبیه سوختگی به نظر می‌رسند یا احساس سوزش ایجاد می‌کنند؛
• خشکی پوست؛
• تاول‌های پر از مایع؛
• ضخیم‌شدن، سفت‌شدن یا تورم پوست؛
• ایجاد دلمه، پوسته‌پوسته‌شدن یا چین‌خوردگی پوست؛
• زخم‌های دردناک؛
• ترشح مایع یا خون‌ریزی هنگام خاراندن بثورات.

علائم درماتیت بسته به نوع آن متفاوت است. برای آشنایی بهتر با این تفاوت‌ها، جدول زیر را مرور کنید:

چه کسانی به درماتیت مبتلا می‌شوند؟

درماتیت بسیار شایع است و در مقطعی از زندگی، حدود یک نفر از هر پنج نفر را درگیر می‌کند. این بیماری به سن هم محدود نیست؛ چه نوزاد باشید و چه در سال‌های سالمندی، ممکن است به یکی از انواع درماتیت مبتلا شوید. بااین‌حال، برخی از انواع آن در سنین خاصی بیشتر دیده می‌شوند و بعضی عوامل نیز ممکن است خطر ابتلا را افزایش دهند.

گروه‌هایی که بیشتر در معرض درماتیت هستند

برخی از افراد به‌دلیل سن، شرایط پوستی یا بیماری‌های زمینه‌ای، بیشتر در معرض ابتلا به بعضی انواع درماتیت قرار دارند:

• نوزادان و کودکان: ممکن است به مشکلاتی مانند کلاه‌گهواره، بثورات پوشک یا درماتیت آتوپیک مبتلا شوند. درماتیت آتوپیک معمولاً در دوران کودکی آغاز می‌شود، اما ممکن است در هر سنی ظاهر شود.
• افرادی که پوستشان با مواد محرک تماس دارد: درماتیت تماسی می‌تواند هر فردی را درگیر کند، چراکه تماس پوست با یک ماده محرک ممکن است باعث التهاب و تحریک شود.
• افراد مبتلا به بیماری سلیاک: این افراد بیشتر در معرض نوعی خاص از درماتیت به نام درماتیت هرپتی‌فرم قرار دارند.

درماتیت در کودکان، بزرگسالان و سالمندان

درماتیت در هر سن ممکن است ظاهر و الگوی متفاوتی داشته باشد. نوع پوست، شرایط بدنی و عوامل محیطی ممکن است روی نحوه بروز این بیماری تأثیر بگذارند.

درماتیت در کودکان و نوزادان

نوزادان و کودکان بیشتر به درماتیت آتوپیک و پیتریازیس آلبا مبتلا می‌شوند. سد دفاعی پوست کودک هنوز در حال تکامل است و نسبت به پوست بزرگسالان ظریف‌تر عمل می‌کند. به همین دلیل، پوست کودکان در برابر محرک‌های محیطی آسیب‌پذیرتر است.

درماتیت در جوانان و بزرگسالان

در جوانان و افراد میانسال، اگزمای دست بیشتر دیده می‌شود. این عارضه معمولاً به‌دلیل تماس مکرر با آب، مواد شیمیایی یا عوامل محرک در فعالیت‌های روزمره و محیط کار ایجاد می‌شود.

سالمندان

با افزایش سن، پوست به‌طور طبیعی تغییر می‌کند: نازک‌تر می‌شود، چربی کمتری تولید می‌کند و توانایی آن برای حفظ رطوبت کاهش می‌یابد. این تغییرات، سد دفاعی پوست را ضعیف‌تر می‌کنند و باعث می‌شوند درماتیت‌هایی مثل درماتیت استاز، درماتیت استئاتوتیک و اگزمای سکه‌ای در این گروه سنی شایع‌تر باشند.

درماتیت چگونه تشخیص داده می‌شود؟

در بیشتر موارد، تشخیص این بیماری کار پیچیده‌ای نیست. پزشک معمولاً با نگاه دقیق به پوست شما و پرسیدن درباره علائمتان، می‌تواند عارضه را تشخیص دهد. در ادامه می‌بینید پزشک برای تشخیص درماتیت چه سؤالاتی از شما می‌پرسد، شما چه سؤالاتی بهتر است از پزشک بپرسید و در چه شرایطی ممکن است به آزمایش یا نمونه‌برداری نیاز باشد.

پزشک برای تشخیص درماتیت چه سؤالاتی از شما می‌پرسد؟

برای تشخیص دقیق، پزشک علاوه‌بر معاینه پوست، درباره علائم، سابقه پزشکی و عواملی که ممکن است باعث تحریک پوست شوند، از شما سؤال می‌پرسد. هرچه پاسخ‌های شما دقیق‌تر باشد، احتمال تشخیص صحیح بیشتر خواهد بود. برخی از سؤالات رایج در تشخیص درماتیت عبارت‌اند از:

• درماتیت یا التهاب پوست در کدام قسمت‌های بدن شما ایجاد شده است؟
• تاکنون برای درمان آن از چه داروها یا محصولاتی استفاده کرده‌اید؟
• آیا به بیماری‌هایی مانند آسم، آلرژی یا سلیاک مبتلا هستید؟
• چه مدت است که علائم را دارید؟
• آیا معمولاً با آب داغ حمام می‌کنید؟
• آیا چیزی باعث می‌شود علائم شما بدتر شوند؟
• آیا در محیط کار یا خانه با مواد شیمیایی سروکار دارید؟
• آیا متوجه شده‌اید که موادی مانند صابون، شوینده‌، لوازم آرایشی یا دود سیگار باعث شروع یا تشدید علائم شما می‌شوند؟
• آیا خارش یا درد پوست آن‌قدر شدید است که خواب، کار یا فعالیت‌های روزمره شما را مختل کرده باشد؟

چه سؤالاتی را از پزشک خود بپرسید؟

در زمان مراجعه، علاوه‌بر پاسخ‌دادن به پرسش‌های پزشک، بهتر است سؤالاتی را هم خودتان مطرح کنید تا درباره بیماری و روش درمان دید بهتری پیدا کنید؛ مثلاً می‌توانید بپرسید:

• به کدام نوع درماتیت مبتلا هستم؟
• چگونه مطمئن شدید که تشخیص درماتیت درست است؟
• اگر درماتیت نباشد، چه بیماری پوستی دیگری ممکن است باعث این علائم شده باشد؟
• چه نوع مرطوب‌کننده‌ای برای پوست من مناسب‌تر است؟
• آیا به شامپو، کرم یا لوسیون دارویی نیاز دارم؟
• هر چند وقت یک‌بار باید برای پیگیری به متخصص پوست مراجعه کنم؟
• از مصرف چه صابون‌ها، شوینده‌ها، لوازم آرایشی یا محصولات مراقبت از پوست باید خودداری کنم؟
• چه داروهایی را برای درمان من توصیه می‌کنید؟
• چه اقداماتی را می‌توانم در خانه برای کنترل علائم و جلوگیری از تشدید بیماری انجام دهم؟

آزمایش‌ها و نمونه‌برداری درصورت نیاز برای تشخیص درماتیت

برای بسیاری از افراد، همین گفت‌وگو و شرح حال همراه با معاینه پوست برای تشخیص نهایی کافی است. بااین‌حال، گاهی پزشک برای اطمینان بیشتر ممکن است بخواهد این بیماری را تأیید کند، نوع دقیق آن را مشخص کند یا احتمال یک بیماری پوستی دیگر را که می‌تواند شبیه درماتیت باشد، رد کند. در این شرایط، ممکن است یکی یا چند مورد از آزمایش‌های زیر را پیشنهاد دهد:

• آزمایش خون: برای بررسی سایر علت‌های احتمالی علائم یا در بعضی از موارد برای یافتن نشانه‌هایی مانند افزایش IgE که معمولاً در درماتیت آتوپیک بالا می‌رود.
• بیوپسی پوست: برای تشخیص درماتیت از سایر بیماری‌های پوستی یا تفکیک انواع مختلف عارضه از یکدیگر.
• تست پوستی پچ: برای مشخص‌کردن اینکه آیا یک آلرژن خاص باعث درماتیت تماسی شما شده است یا خیر.
• نمونه‌برداری از پوست یا سواب: برای بررسی اینکه آیا عفونت قارچی یا باکتریایی ممکن است باعث علائم شما شده باشد یا آنها را پیچیده‌تر کرده باشد.

درماتیت چگونه درمان می‌شود؟

درمان درماتیت به نوع آن، شدت علائم و محل درگیری پوست بستگی دارد. بااین‌حال، بیشتر افراد روند درمان مشابهی را طی می‌کنند: ابتدا عامل محرک شناسایی می‌شود و سپس علائم با مراقبت‌های خانگی یا درصورت نیاز، درمان‌های پزشکی کنترل می‌شوند.

دوری از عوامل محرک برای درمان درماتیت

همیشه اولین قدم در درمان این عارضه، شناسایی و دوری از عامل تحریک‌کننده یا تشدیدکننده درماتیت است. این عامل ممکن است یک ماده شیمیایی خاص، عطر، دود سیگار، استرس یا هر محرک دیگری مثل پارچه پشمی باشد. اگر پزشک به آلرژی مشکوک شود، ممکن است برای مشخص‌کردن عامل دقیق، تست پچ انجام دهد تا معلوم شود باید از چه‌چیزی پرهیز کنید. در بعضی از موارد، به‌خصوص در درماتیت دست، محافظت از پوست با دستکش یا سایر تجهیزات ایمنی در محیط کار تفاوت قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.

اگر دوری از محرک‌ها به‌تنهایی کافی نباشد، معمولاً مرحله بعدی مراقبت‌های خانگی است و درصورت ادامه‌دار بودن یا شدیدتربودن علائم، درمان پزشکی در نظر گرفته می‌شود.

درمان درماتیت در خانه

در بسیاری از موارد، رعایت چند نکته ساده در خانه به کاهش علائم درماتیت کمک می‌کند. روش‌های درمان خانگی درماتیت معمولاً ایمن هستند و می‌توان آنها را بدون نظارت پزشک هم امتحان کرد:

• بلافاصله بعد از حمام از مرطوب‌کننده استفاده کنید: استفاده از مرطوب‌کننده روی پوست نیمه‌مرطوب، به حفظ آب در پوست کمک می‌کند.
• بدن را خنک نگه دارید: سعی کنید در محیط‌های بسیار گرم و مرطوب قرار نگیرید، چراکه این شرایط ممکن است پوست را تحریک کنند.
• استرس خود را مدیریت کنید: ازآنجایی‌که استرس ممکن است درماتیت را بدتر کند، پیشنهاد می‌شود درصورت نیاز راهکارهایی برای کاهش استرس مثل درمان یا مشاوره را امتحان کنید.
• با آب ولرم حمام کنید: آب داغ ممکن است پوست را خشک و تحریک کند، پس بهتر است در حمام از آب ولرم استفاده کنید و حمام یا دوش را به روزی یک‌بار محدود کنید.
• از صابون یا شوینده ملایم و بدون عطر استفاده کنید: شوینده‌های قوی یا معطر ممکن است پوست را تحریک کنند و باعث تشدید خشکی، خارش و التهاب شوند.
• سعی کنید پوست را نخارانید: خاراندن، پوست را بیشتر تحریک می‌کند و ممکن است پوست را باز کند و خطر عفونت را بالا ببرد.

چند روش خانگی دیگر هم ممکن است به درمان این بیماری کمک کنند، اما فقط باید با راهنمایی پزشک آنها را امتحان کنید:

• نوردرمانی فرابنفش: در این روش از امواج UVA یا UVB برای آرام‌کردن پوست استفاده می‌شود.
• درمان با پانسمان مرطوب (Wet wrap therapy): این راهکار به افزایش رطوبت پوست کمک می‌کند.
• حمام با محلول رقیق‌شده سفیدکننده (Bleach Bath): این روش فقط در برخی از بیماران و با توصیه پزشک انجام می‌شود و ممکن است به کاهش باکتری‌های روی پوست و بهبود علائم کمک کند. هرگز آن را بدون مشورت پزشک امتحان نکنید.

درمان‌های پزشکی درماتیت

اگر مراقبت خانگی برای کنترل علائم درماتیت کافی نباشد، پزشک بسته به نوع و شدت عارضه، گزینه‌های مختلفی را در نظر می‌گیرد. درمان‌های موضعی، معمولاً اولین قدم در درمان پزشکی این بیماری هستند. منظور از درمان موضعی، داروهایی است که مستقیم روی پوست استفاده می‌شوند:

• نرم‌کننده‌ یا کرم‌ مرطوب‌کننده: این محصولات به ترمیم سد دفاعی پوست و حفظ رطوبت آن کمک می‌کنند. در برخی از انواع درماتیت، پزشک ممکن است استفاده از نرم‌کننده‌ها (Emollients) را به‌جای صابون‌های معمولی توصیه کند. همچنین، بهتر است هر زمان که پوست احساس خشکی کرد، دوباره از آنها استفاده کنید.
• استروئید موضعی: این داروها التهاب و قرمزی پوست را کاهش می‌دهند. پزشک ممکن است برای پوست خشک، پماد و برای پوست مرطوب یا دارای ترشح، کرم تجویز کند. در بسیاری از موارد، مصرف روزی یک‌بار کافی است. گاهی درمان با استروئید قوی‌تر آغاز می‌شود و پس از کنترل علائم، دُز دارو به‌تدریج کاهش می‌یابد تا از بازگشت علائم جلوگیری شود.
• مهارکننده‌ کلسینورین: مهارکننده‌های کلسینورین گزینه ضدالتهابی دیگری هستند که خطرات بلندمدت مشابه استروئیدها را ندارند و به همین دلیل برای نواحی حساسی مثل صورت، بسیار مفیدند.
• در مواردی که اگزما خیلی مرطوب، دارای ترشح یا تاول باشد، پزشک ممکن است کمپرس‌های آرام‌بخش یا پانسمان‌های دارویی را هم پیشنهاد کند تا پوست آرام شود و جذب درمان‌های دیگر بهتر انجام بگیرد.

اگر درماتیت شدیدتر باشد یا به درمان‌های موضعی پاسخ ندهد، پزشک ممکن است این گزینه‌ها را در نظر بگیرد:

• آنتی‌هیستامین‌ها: این داروها به کاهش خارش، به‌خصوص در طول شب کمک می‌کنند و ممکن است باعث خواب راحت‌تر شوند.
• آنتی‌بیوتیک‌ها یا داروهای ضدویروس: اگر پوست دچار عفونت باکتریایی یا ویروسی شده باشد، پزشک ممکن است این داروها را برای درمان عفونت تجویز کند.
• داروهای خوراکی یا تزریقی مؤثر بر سیستم ایمنی: اگر درماتیت شدید باشد یا به درمان‌های معمول پاسخ ندهد، پزشک ممکن است داروهای خوراکی، تزریقی یا بیولوژیک را تجویز کند. این داروها با هدف قراردادن مسیرهای ایجاد التهاب، به کنترل بیماری کمک می‌کنند.

چه عواملی باعث تشدید درماتیت می‌شوند؟

درماتیت در همه افراد به یک شکل بروز نمی‌کند؛ بنابراین چیزی که در شما باعث تشدید علائم می‌شود، ممکن است هیچ اثری روی فرد دیگری نداشته باشد. به همین دلیل، مهم است که به صدای بدن خود گوش دهید و الگوهای شخصی خودتان را پیدا کنید؛ مثلاً می‌توانید برای تشخیص این الگو دنبال پاسخ چنین سؤال‌هایی باشید:

• آیا پوستتان به یک ماده شوینده خاص واکنش نشان می‌دهد؟ 
• آیا با دود سیگار، یک شامپوی جدید یا عطری که تازه امتحان کرده‌اید، علائم بدتر می‌شوند؟ 
• آیا نور خورشید حال پوستتان را بهتر می‌کند یا بدتر؟ 
• آیا آن پلیور پشمی، هربار که می‌پوشید باعث خارش می‌شود؟

علاوه‌بر محرک‌هایی مثل این موارد، بعضی از عوامل رایج هم هستند که در بسیاری از افراد درماتیت را بدتر می‌کنند. استرس، دوش آب داغ و آلرژن‌هایی مثل گرده گیاهان یا شوره و پرز حیوانات از این دسته عوامل هستند. بهترین کار این است که ببینید چه چیزهایی علائم شما را تشدید می‌کنند و تا جای ممکن از آنها دوری کنید.

زندگی با درماتیت و آنچه باید انتظار داشته باشید

درماتیت یکی از بیماری‌های شایع پوستی است و بسیاری از افراد سال‌ها با آن زندگی می‌کنند. اگرچه این بیماری همیشه به‌طور کامل درمان نمی‌شود، اما با رعایت توصیه‌های پزشک، ادامه روتین مراقبتی و مصرف منظم داروها، در بیشتر موارد می‌توان علائم را به‌خوبی کنترل کرد.

این بیماری معمولاً دوره‌ای است. ممکن است مدتی علائم تا حد زیادی برطرف شوند و سپس عود کنند. این تغییرات بخشی طبیعی از روند بسیاری از انواع درماتیت هستند و لزوماً به معنای بی‌اثربودن درمان نیستند.

چه مدت طول می‌کشد تا درماتیت بهبود پیدا کند؟

برای این سؤال پاسخ مشخصی وجود ندارد و همه‌چیز به نوع عارضه و واکنش بدن شما در طول زمان بستگی دارد. در بعضی از افراد، درماتیت از دوران نوزادی شروع می‌شود و تا بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند. در برخی دیگر، این عارضه در سال‌های نوجوانی ظاهر می‌شود و تا اوایل بزرگسالی از بین می‌رود. بااین‌حال، در بیشتر موارد می‌توان با درمان مناسب و رعایت توصیه‌های مراقبتی، علائم را کنترل کرد و از عود یا تشدید بیماری تا حد زیادی پیشگیری کرد.

آیا درماتیت می‌تواند عارضه ایجاد کند؟

برای بعضی از افراد، پاسخ مثبت است. این عوارض در همه دیده نمی‌شوند و برای همه درماتیت‌ها هم صدق نمی‌کنند، اما آن‌قدر شایع هستند که باید از آنها آگاه باشید:

• عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی پوست، که خاراندن ممکن است آنها را بدتر کند؛
• کنژنکتیویت یا ورم ملتحمه که همان چشم صورتی است؛
• بلفاریت یا التهاب و قرمزی پلک؛
• کمبود یا اختلال خواب؛
• اضطراب؛
• افسردگی.

آیا درماتیت جای زخم بر جا می‌گذارد؟

ممکن است، اما در بیشتر موارد جای زخم به خود درماتیت مربوط نیست، بلکه به خاراندن مداوم پوست برمی‌گردد. خاراندن ممکن است باعث آسیب به پوست، عفونت و در نهایت ایجاد اسکار شود. به همین دلیل، بهتر است درمان را به‌موقع شروع کنید و تاحدامکان از خاراندن ناحیه درگیر خودداری کنید.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر علائم درماتیت ادامه پیدا کرده‌اند یا شدت گرفته‌اند، بهتر است برای بررسی و درمان به پزشک مراجعه کنید. مراجعه زودهنگام از تشدید بیماری و بروز عوارض پیشگیری می‌کند. در موارد زیر، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید:

• علائم با مراقبت‌های خانگی بهبود پیدا نمی‌کنند یا هر روز شدیدتر می‌شوند؛
• پوست دچار درد، تورم، ترشح یا علائم عفونت شده است؛
• خارش یا التهاب، خواب و فعالیت‌های روزانه شما را مختل کرده است؛
• درماتیت بخش وسیعی از پوست را درگیر کرده یا مرتب عود می‌کند.

درصورت نیاز به ویزیت یا مشاوره، می‌توانید ازطریق خدمات سایت دکتردکتر به‌صورت آنلاین با پزشک مشورت کنید یا برای ویزیت حضوری نوبت بگیرید تا درمان مناسب را هرچه زودتر آغاز کنید.

کلام آخر دکتردکتر

درماتیت گروهی از بیماری‌های التهابی پوست را شامل می‌شود که معمولاً با علائمی مانند خارش، قرمزی، خشکی یا پوسته‌ریزی ظاهر می‌شوند. اگرچه بسیاری از انواع درماتیت مزمن هستند و ممکن است دوباره عود کنند، اما با شناسایی عوامل محرک، مراقبت صحیح از پوست و درمان مناسب، در بیشتر افراد می‌توان علائم را به‌خوبی کنترل کرد.

اگر علائم پوستی شما بیش از چند روز ادامه پیدا کرده، مرتب تکرار می‌شود یا با درد، ترشح یا گسترش ضایعات همراه است، بهتر است برای تشخیص دقیق و شروع درمان مناسب با متخصص پوست مشورت کنید. تشخیص زودهنگام از تشدید بیماری و بروز عوارض جلوگیری می‌کند. اگر امکان مراجعه حضوری ندارید، می‌توانید به‌صورت آنلاین با متخصصان پوست دکتردکتر مشورت کنید و راهنمایی‌های لازم را دریافت کنید.

سؤالات متداول

منابع

Verywellhealth

Healthline