نارسایی قلبی | راهنمای کامل علائم، علت‌ها و طول عمر بیماران

قلب انسان، در کنار مغز او از مهم‌ترین اعضای بدنش هستند. حیات هر عضوی از بدن را که در نظر بگیرید، به این‌دو عضو متکی است. به همین دلیل است که شنیدن اسم بیماری‌هایی مثل نارسایی قلبی ممکن است ترسناک باشد. بااین‌حال، نارسایی قلبی به معنای از کار افتادن قلب نیست. این بیماری، عامل اصلی بستری‌ شدن افراد بالای شصت‌وپنج سال در بیمارستان‌ها است و سالانه حدود پنج میلیون و هفتصد هزار نفر به آن مبتلا می‌شوند.

باتوجه به اهمیت این بیماری و آمار بالای ابتلا به آن بهتر است در صورت مشاهده علائم مشابه به متخصص قلب و عروق مراجعه کنید. اما قبل از هر اقدامی با ما همراه باشید. دراین مطلب از دکتردکتر را به معرفی نارسایی قلبی، علت‌های ابتلا به آن، علائم آن و تشخیص و درمانش اختصاص داده‌ایم.

محتوای پزشکی این مقاله توسط دکتر سید علی جمالیان، فلوشیپ اقدامات مداخله‌ای قلب و عروق (اینترونشنال کاردیولوژی) بزرگسالان بررسی و تایید شده است.

نارسایی قلبی چیست؟

نارسایی قلبی (Heart failure)، یکی از شایع‌ترین بیماری‌های قلبی است که به معنی ناتوانی قلب در پمپاژ خون به سایر قسمت‌های بدن است. زمانی‌که خون (حاوی اکسیژن) به مقدار لازم به قسمت‌های مختلف بدن نرسد، می‌تواند عملکرد بدن را مختل کند. ابتلا به نارسایی قلبی، به معنی توقف عملکرد قلب نیست، بلکه قلب آن‌طور که باید کار نمی‌کند. ناتوانی قلب در پمپاژ خون باعث می‌شود خون برگشت کند.

عدم خون‌رسانی کافی و برگشت خون، ممکن است منجر به تجمع مایعات در ریه شده و بیمار دچار تنگی نفس شود. عارضه‌های قلبی همچون بیماری عروق کرونر و فشارخون بالا و بیماری‌های زمینه‌ای درصورت عدم درمان و کنترل، منجر به نارسایی قلبی می‌شوند.

نارسایی قلبی پیشرفته، حاد و مزمن

با ابتلا به نارسایی قلبی به‌تدریج مچ پاها متورم شده و هنگام دراز کشیدن تنگی نفس بروز می‌کند. این نشانه‌ها به تدریج ایجاد می‌شوند و معمولاً به مدت طولانی مورد توجه قرار نمی‌گیرند. با این‌حال با پیشرفت بیماری نارسایی قلبی خود را به شکل نارسایی مداوم (مزمن)، یا به‌طور ناگهانی (حاد) نشان می‌دهد که در ادمه هرکدام را به تفکیک مورد بررسی قرار می‌دهیم:

نارسایی قلبی پیشرفته

نارسایی قلبی، یک بیماری مزمن است که با گذشت زمان بدتر می‌شود. چهار مرحله نارسایی قلبی (A)، (B)، (C) و (D) هستند که از «خطر بالای ابتلا به نارسایی قلبی» تا «نارسایی پیشرفته قلبی» تغییر می‌کنند:

مرحله اول (A)

به این مرحله «در معرض نارسایی قلبی» می‌گویند. این به معنی آن است که بیمار، در معرض خطر بالای ابتلا به نارسایی قلبی قرار دارد. یکی از علت‌های اصلی این موضوع، سابقه خانوادگی فرد در ابتلا به نارسایی قلبی است. البته، علت‌های دیگری نیز می‌توانند در آن دخیل باشند. علت‌هایی که عبارتند از:

• فشارخون؛
• دیابت؛
• بیماری عروق کرونر؛
• سندرم متابولیک؛
• سابقه اعتیاد به الکل؛
• سابقه تب روماتیسمی؛
• سابقه مصرف داروهای آسیب‌رسان به بافت ماهیچه‌ای قلب.

مرحله دوم (B)

مرحله دوم «پیش از نارسایی قلبی» نامیده می‌شود. در این مرحله، پزشک متخصص اختلال عملکرد سیستولیک بطن چپ را تشخیص داده است. بااین‌حال، هنوز خبری از علائم نارسایی قلبی در بیمار نیست. اکثر افراد مبتلا به نارسایی قلبی که در مرحله دوم قرار دارند، نیاز به اکوی قلبی دارند تا وضعیت آنها دقیقاً مشخص شود.

مرحله سوم (C)

مرحله سوم مرحله‌ای است که فرد «مبتلا به نارسایی قلبی» است. در این مرحله، علائم بیماری بروز کرده و پزشک متخصص نیز ابتلا به بیماری را تایید کرده است. شایع‌ترین علائمی که در این مرحله مشاهده می‌شوند عبارتند از:

• تنگی نفس؛
• احساس خستگی؛
• کم‌توانی در ورزش کردن؛
• پاهای ضعیف؛
• تکرر ادرار شبانه؛
• ورم پا، مچ پا، ساق پا و شکم.

مرحله چهارم (D)

مرحله چهارم مرحله «نارسایی قلبی پیشرفته» است. افرادی که در این مرحله قرار دارند، علائم پیشرفته‌ای از خود نشان می‌دهند که با درمان قابل بهبود نیست. این مرحله، پیشرفته‌ترین مرحله نارسایی قلبی است. با نظر پزشک در برخی موارد در این مرحله از پیوند قلب استفاده می‌شود.

نارسایی قلبی حاد

با بی‌توجهی به نشانه‌های اولیه نارسایی قلبی به تدریج مایع در ریه‌ها جمع می‌شود. نارسایی حاد قلبی به طور ناگهانی و اغلب به دنبال سکته قلبی شدید روی می‌دهد. معمولاً فقط سمت چپ قلب درگیر نارسایی حاد می‌شود.

در نارسایی حاد قلبی خونی که باید از ریه‌ها به قلب برود به خوبی منتقل نمی‌شود و درنتیجه در رگ‌هایی که خون را به قلب می‌رسانند، جمع می‌شود. به دنبال تجمع خون، فشار برگشتی ایجادشده در رگ‌ها موجب تجمع مایع در ریه‌ها می‌شود و تورم ریوی به وجود می‌آید. عدم‌درمان به‌موقع نارسایی حاد قلبی، می‌تواند به قیمت جان بیمار تمام شود.

نارسایی حاد قلبی معمولاً به وضعیتی گفته می‌شود که در آن، فردی که قبلاً به طور کامل بدون علامت بوده، ناگهان علائمی مانند تنگی نفس شدید، خس‌خس سینه، سرفه توأم با خلط صورتی کف‌آلود و تعریق و رنگ‌پریدگی نشان می‌دهد. این علائم، به دلیل نارسایی‌های حاد قلبی، مانند انفارکتوس قلبی یا پاره‌شدن یکی از دریچه‌های قلب بروز می‌کنند.

توجه داشته باشید که هیچ‌کدام از این علائم، به تنهایی منجر به تشخیص نارسایی قلبی حاد نمی‌شوند. بااین‌حال، درصورت مشاهده چند مورد از آنها نیاز است با پزشک متخصص مشورت کنید.

نارسایی قلبی مزمن

در نارسایی مزمن قلبی، نشانه‌های بیماری در دراز مدت ایجاد می‌شوند و اغلب، بیمار سابقه ابتلا به بیماری قلبی یا فشارخون دارد. نارسایی قلبی راست، از عوارض شایع بیماری مزمن ریه است. سایر علت‌های نارسایی مزمن قلبی عبارتند از:

• کاردیومیوپاتی اتساعی؛
• بیماری‌های دریچه‌ای قلب؛
• کم‌خونی؛
• چاقی مفرط؛
• پرکاری تیروئید؛
• دیابت.

نشانه‌هایی که در افراد مبتلا به نارسایی مزمن قلبی بروز می‌کنند (به مرور زمان)، خستگی مفرط، تنگی نفس هنگام فعالیت یا در وضعیت خوابیده، بی‌اشتهایی، تهوع، گیجی و تورم پا و مچ‌ پا است.

انواع نارسایی قلبی

نارسایی قلبی می‌تواند سمت (بطن) راست، چپ یا هر دو سمت را درگیر کند. در حالت‌کلی، نارسایی قلبی را به دو دسته سیستولیک و دیاستولیک تقسیم‌بندی می‌کنند. بسته به‌این‌که نوع نارسایی قلبی کدام است، علائم و اثرات مرحله‌به‌مرحله متفاوت خواهند بود، یا در شدتشان تفاوت‌هایی وجود خواهد داشت.

نارسایی سمت چپ قلب

نارسایی سمت چپ قلب، شایع‌ترین نوع نارسایی‌های قلب است. بطن چپ، در زیر قلب و در سمت چپ قرار دارد. این قسمت، وظیفه پمپاژ خونِ پر از اکسیژن به سایر قسمت‌های بدن را برعهده دارد. نارسایی سمت چپ قلب زمانی اتفاق می‌افتد که پمپاژ خون توسط بطن چپ به‌خوبی انجام نمی‌شود. درنتیجه، خونِ حاوی اکسیژن به اندام‌ها و ارگان‌های بدن نمی‌رسد. خون به ریه برمی‌گردد و علت تنگی نفس و تجمع مایع می‌شود.

نارسایی سمت راست قلب

بطن راست قلب، مسئولیت پمپاژ خون به ریه‌ها و جمع‌آوری اکسیژن را برعهده دارد. نارسایی سمت راست، زمانی اتفاق می‌افتد که کار پمپاژ خون به خوبی انجام نمی‌شود. تجمع خون در ریه‌ها می‌تواند به دلیل نارسایی سمت چپ نیز باشد، که کار بطن راست را هم مختل می‌کند. البته بیماری‌های ریوی نیز می‌توانند دلیل بروز نارسایی در این ناحیه از قلب باشند.

نارسایی دیاستولیک قلب

نارسایی قلبی دیاستولیک، زمانی اتفاق می‌افتد که ماهیچه قلب، سفت‌تر از حالت طبیعی می‌شود. این سفت‌شدن ماهیچه قلب ممکن است به دلیل بیماری قلبی باشد. درواقع، درصورتی که قلب آن‌طور که باید با خون پر نشود، ضعیف و سفت می‌شود. این شرایط، اصطلاحاً نارسایی دیاستولیک نام دارد که باعث می‌شود خون‌رسانی به قسمت‌های دیگر بدن نیز کاهش پیدا کند. نارسایی قلبی دیاستولیک در خانم‌ها شایع‌تر است.

نارسایی سیستولیک قلب

نارسایی قلبی سیستولیک، زمانی اتفاق می‌افتد که انقباض قلب مختل شود. انقباض قلب برای پمپاژ خونِ پر از اکسیژن به قسمت‌های مختلف بدن ضروری است و زمانی‌که دچار مشکل می‌شود، باعث می‌شود باعث بزرگ‌شدن قلب و ضعیف آن شود. نارسایی قلبی سیستولیک در مردان شایع‌تر است.

نارسایی احتقانی قلب

نارسایی احتقانی قلب (CHF) زمانی رخ می‌دهد که عضله قلب به‌دلیل ضعف شدید یا سفتی دیواره‌ها، توانایی پمپاژ مؤثر خون به اندام‌ها را از دست می‌دهد. با کاهش قدرت انقباضی قلب، این عضله دیگر نمی‌تواند خون را با قدرت به جلو بفرستد؛ بنابراین خون در مسیر برگشت به قلب پشت راهروها گیر می‌کند و پس می‌زند. این فرایند منجر به احتقان یا تجمع آب در ریه‌ها، کبد، ساق پا و مچ پا می‌شود. 

این عارضه مزمن و پیشرونده که اغلب ناشی از فشار خون کنترل‌نشده، سکته یا بیماری عروق کرونر است، اکسیژن‌رسانی به بدن را مختل می‌کند و علائم شدیدی چون تنگی نفس شدید، خستگی مفرط و ورم اندام‌ها را به همراه دارد.

علائم نارسایی قلبی

شدت علائم در افراد مبتلا، به میزان کاهش توانایی قلب در پمپاژ خون بستگی دارد. بعضی از افراد مبتلا به نارسایی قلبی، علائم کمی از خود نشان می‌دهند، درحالی‌که در برخی دیگر، علائم بسیار شدید هستند.

شایع‌ترین علائم و نشانه‌های نارسایی قلبی شامل موارد زیر است:

• تنگی نفس (خصوصاً هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها یا فعالیت‌های فیزیکی)؛
• خستگی و ضعف عمومی؛
• تورم در مچ‌ پا، ساق ‌پا یا شکم؛
• ضربان قلب سریع یا نامنظم (حتی در زمان استراحت)؛
• کاهش توانایی هنگام ورزش کردن؛
• تکرر ادرار به‌ویژه در شب؛
• تورم شکم؛
• افزایش ناگهانی وزن (به دلیل تجمع مایع در بدن)؛
• عدم اشتها و حالت تهوع؛
• سرفه و خس‌خس سینه به‌‌صورت مزمن؛
• احساس درد در قفسه سینه؛
• احساس سبکی سر و سرگیجه؛
• مشکل در تمرکز یا کاهش هوشیاری.

یکی از علائم ظاهری نارسایی قلبی ممکن است تغییر رنگ لب به رنگ کبود یا آبی باشد.

علائم نارسایی قلبی نوزاد

تشخیص نارسایی قلبی در نوزادان بسیار حساس است، چون آن‌ها نمی‌توانند زبان به شکایت باز کنند و علائمشان را باید در رفتارهای حیاتی و روزمرۀ آنها پیدا کرد. مهم‌ترین نشانه در نارسایی قلبی نوزادان، خستگی مفرط و تعریق شدید (به‌ویژه روی پیشانی) در چرخه‌های شیردهی است. نوزاد پس‌از چند مکش کوتاه، به‌دلیل کمبود اکسیژن سینه را رها می‌کند. 

علاوه‌بر این، عدم وزن‌گیری مناسب، نفس‌های بسیار سریع و سطحی، تحریک‌پذیری مداوم و کبودی ملایم پوست، لب‌ها یا ناخن‌ها از علائم هشداردهنده‌ای هستند که نیاز به بررسی فوری دارند.

علائم نارسایی قلبی در کودکان

علائم نارسایی قلبی در کودکان را باید حین بازی با کودکان هم‌سن‌و‌سال رصد کرد. کودک مبتلا به نارسایی قلبی زودتر از بقیه بچه‌ها خسته و بی‌حال می‌شود و ممکن است از دردهای مبهم در قفسه سینه یا شکم شکایت کند. سرفه‌های مزمن و بی‌دلیل، ورم ملایم در اطراف چشم‌ها یا مچ پا، بی‌اشتهایی شدید و عدم رشد قدی و وزنی متناسب با نمودارهای سلامتی، از نشانه‌های شایع اختلال پمپاژ خون در این سنین به شمار می‌روند.

علائم نارسایی قلبی در جوانان

علائم نارسایی قلبی در جوانان معمولا در مراحل اولیه خفیف‌اند و پنهان می‌مانند؛ اما با پیشرفت بیماری، جوان شاهد افت ناگهانی و غیر قابل توجه توان بدنی خود خواهد بود. 

جوانان مبتلا معمولا خستگی‌ مزمنی را تجربه می‌کنند که حتی با استراحت طولانی هم برطرف نمی‌شود. سرگیجه‌ ناگهانی هنگام تغییر وضعیت، احساس تپش قلب شدید یا ضربان‌های نامنظم (آریتمی)، تورم ناگهانی پاها در پایان روز و ناتوانی در انجام تمرینات ورزشی ساده‌ای که قبلاً به راحتی انجام می‌دادند، از علائم شاخص در این گروه است.

علائم نارسایی قلبی در زنان

علائم نارسایی قلبی در زنان معمولا با کهولت سن، استرس یا یائسگی اشتباه گرفته می‌شود. زنان بیش از آنکه درد قفسه سینه را تجربه کنند، از خستگی مفرط و فلج‌کننده، حالت تهوع مداوم، درد مبهم در ناحیه پشت یا بین دو کتف و بالای شکم شکایت دارند. همچنین، ورم مچ و ساق پا همراه با احساس سنگینی شدید در اندام‌های تحتانی و بیدار شدن ناگهانی از خواب با حس خفگی، از نشانه‌های رایج نارسایی قلبی در خانم‌هاست.

علائم نارسایی قلبی بعد از ورزش

خستگی بعد‌از تمرینات سنگین طبیعی است، با‌این‌حال علائم نارسایی حاد قلبی قابل توجه‌اند. طولانی شدن زمان بازیابی ضربان قلب، تپش‌های شدید که بعداز چند ساعت آرام نمی‌گیرند، سرگیجه، غش‌کردن ناگهانی پس‌از توقف ورزش، سرفه‌های مداوم همراه با خروج کف صورتی‌رنگ و احساس درد یا فشار شدید در قفسه سینه که به بازوی چپ یا فک می‌زند، از ناتوانی قلب در پاسخگویی به بار کاری ایجادشده خبر می‌دهند.

نارسایی قلبی و تنگی نفس

تنگی نفس کلیدی‌ترین و شایع‌ترین نشانه نارسایی قلبی است که به‌دلیل پس زدن خون و تجمع مایعات در بافت ریه‌ها رخ می‌دهد. این وضعیت ابتدا حین فعالیت‌های ساده روزانه، مثل بالا‌رفتن از پله‌ها، ظاهر می‌شود؛ اما به‌مرور حتی حین استراحت فرد را اذیت می‌کند. مثلا یکی از علائم نارسایی قلبی سالمندان این است که فرد برای اینکه بتواند راحت نفس بکشد مجبور است چند بالش زیر سر خود بگذارد یا اینکه نیمه‌شب با احساس خفگی شدید از خواب می‌پرد.

عوارض نارسایی قلبی

وظیفه قلب رساندن اکسیژن و موادغذایی به بافت‌ها و ارگان‌های بدن است. وقتی نارسایی قلبی رخ می‌دهد، قلب نمی‌تواند وظیفه خود را به‌خوبی انجام دهد و درنتیجه، بسیاری از قسمت‌های دیگر بدن نیز دچار مشکل می‌شوند. شدت عوارض نارسایی قلبی، به شدت بیماری زمینه‌ای، وضعیت عمومی بدن و سن بیمار بستگی دارد.

بااین‌حال، بعضی از عوارض شایع نارسایی قلبی عبارتند از:

• ریتم نامنظم قلب (آریتمی قلب)؛  آریتمی‌های قلبی، هم باعث بروز نارسایی قلبی در بیماران می‌شوند و هم از عوارض آن هستند. ضربان قلب غیرطبیعی باعث تجمع خون در حفره‌های قلب و یا لخته‌شدن خون می‌شود.
• بیماری‌های کلیوی؛ نارسایی قلبی جریان خون به کلیه‌ها را کاهش داده و عملکرد کلیه را با مشکل مواجه می‌کند. در صورت عدم درمان، این مشکل می‌تواند منجر به نارسایی کلیوی شده و درنهایت، بیمار را مجبور به دیالیز کند.
• بیماری‌های کبد؛ نارسایی قلبی منجر به تجمع مایعات در کبد می‌شود. این مایع اضافی در نهایت کبد را زخم کرده و عملکرد کبد را دچار اختلال می‌کند.
• بیماری‌های دریچه‌ای قلب؛ درصورتی‌که حفره‌های قلب بزرگ شده یا فشار داخل آن‌ها افزایش پیدا کند، دریچه‌های قلب، که وظیفه انتقال جریان خون را دارند، دچار مشکل می‌شوند.
• حمله قلبی؛ حمله قلبی، به‌ویژه درصورتی‌که بیمار، به نارسایی قلبی پیشرفته یا حاد مبتلا باشد، یکی از عوارض جدی این بیماری است.

علت‌ نارسایی قلبی

نارسایی قلبی درنتیجه بیماری‌ها یا شرایطی ایجاد می‌شود که به قلب آسیب می‌رسانند. هرکسی ممکن است به این بیماری مبتلا شود. نارسایی قلبی در مردان شایع‌تر از زنان است و افراد مبتلا به بیماری‌هایی که به قلب آسیب می‌رسانند نیز در معرض خطر بیشتری قرار دارند.

شایع‌ترین علت‌های نارسایی قلبی عبارتند از:

• بیماری عروق کرونر قلب؛ در بیماری عروق کرونر قلب، رگ‌هایی که خون را به قلب می‌رسانند در اثر رسوب چربی تنگ می‌شوند. درصورتی‌که رگ به طور کامل مسدود شود، بیماری عروق کرونر قلب می‌تواند منجر به حمله قلبی شود، که باعث آسیب دائمی به عضله قلب می‌شود.

• فشارخون بالا؛ در افرادی که به فشارخون بالا مبتلا هستند، قلب برای پمپاژ خون بیشتر از حالت عادی کار می‌کند. به مرور زمان، این کار کردن بیش‌از‌حد می‌تواند باعث اختلال در عملکرد قلب شده و نارسایی قلبی ایجاد کند.

• بیماری‌های دریچه‌ای قلب؛ دریچه‌های قلب وظیفه انتقال خون به قلب را برعهده دارند. بیماری‌های دریچه‌ای قلب، از جمله تنگی دریچه‌ها یا نارسایی دریچه‌ها، باعث می‌شود انتقال خون به قلب دچار مشکل شده و نارسایی قلب ایجاد شود.

• کاردیومیوپاتی؛ در بیماری کاردیومیوپاتی عضله قلب نمی‌تواند کار پمپاژ خون را به‌خوبی انجام دهد. کاردیومیوپاتی می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله اختلال‌های خودایمنی، جهش ژنتیکی، تجمع پروتئین‌های غیرطبیعی در بدن یا عفونت اتفاق بیافتد. علت دقیق این بیماری هنوز مشخص نیست.

• انسداد سرخرگ‌های خروجی قلب؛ زمانی‌که سرخرگ‌های خروجی از قلب مسدود شده باشند، انتقال خون از قلب به دیگر قسمت‌های بدن به‌خوبی صورت نگرفته و نارسایی قلبی رخ می‌دهد.
• بیماری‌های مادرزادی قلب؛ بیماری‌های مادرزادی قلب از جمله عواملی هستند که می‌توانند فرایند انتقال خون در قلب را دچار اختلال کرده و منجر به نارسایی قلبی شوند. این بیماری‌ها، به دلیل متعدد بودن ساختارهای قلبی، بسیار زیاد و متنوع هستند و به شیوه‌های مختلف عملکرد قلب را تحت‌تاثیر قرار می‌دهند.

• آسیب به عضله قلب؛ عضله قلب ممکن است به علت‌های مختلف آسیب ببیند. ابتلا به بیماری‌های خاص، عفونت‌ها، مصرف زیاد الکل و مصرف برخی از داروها نظیر کوکائین یا بعضی از داروهای مورد استفاده برای شیمی‌درمانی، از جمله ابن عوامل هستند.

• ابتلا به عارضه‌های مزمن؛ ابتلا به عارضه‌های مزمن، از قبیل ایدز، علائم دیابت، کم‌کاری تیروئید، پرکاری تیروئید و کم‌خونی نیز می‌تواند زمینه‌ساز ابتلا به نارسایی قلبی شود.
• آریتمی و سابقه حمله قلبی؛ آریتمی و داشتن سابقه حمله قلبی، با توجه به این‌که عملکرد قلب را مختل می‌کند، یکی دیگر از علت‌های ابتلا به نارسایی قلبی است.
• سبک زندگی ناسالم؛ مصرف الکل، کشیدن سیگار، داشتن اضافه‌وزن یا چاقی، خوردن غذاهای چرب‌وچیلی و پرنمک و موارد مشابه نیز می‌توانند ابتلا به نارسایی قلبی را افزایش دهند.

علت نارسایی قلبی بعد از زایمان

یکی از تجربه‌های دشوار یک تازه‌مادر این است که در اولین روزهای پس‌از تولد نوزاد، با خستگی و تنگی نفس شدید مواجه شود. این یکی از خطرات نارسایی قلبی است که بعداز زایمان گریبان‌گیر مادر می‌شود. در این عارضه، قلب مادر بدون سابقه قبلی، ناگهان در ماه‌های آخر بارداری یا چند ماه پس‌از زایمان ضعیف می‌شود و توانایی پمپاژ صحیح خون را از دست می‌دهد. اما چرا این اتفاق می‌افتد؟

• قلب تحت فشار است. در دوران بارداری، حجم خون مادر برای غذا رساندن به جنین تقریبا نصف برابر بیشتر می‌شود و بعد از زایمان، این حجم زیاد خون باید ناگهان به وضعیت عادی برگردد.
• دوران شیردهی با تغییرات هورمونی همراه است. برخی تغییرات شیمیایی این دوره باعث تولید موادی در بدن مادر می‌شوند که عضلات و رگ‌های قلب را ضعیف می‌کند.
• سیستم ایمنی دچار شوک می‌شود. پس‌از زایمان، سیستم ایمنی بدن مادر می‌خواهد به حالت قبل‌از بارداری برگردد. این واکنش سریع گاه باعث التهاب قلب می‌شود. 
• برخی ژن‌های پنهان، فعال می‌شوند. بعضی از خانم‌ها دچار ضعف‌های پنهان مادرزادی مرتبط با قلب هستند که در حالت عادی آشکار نیست، اما استرس و فشار سنگین زایمان آنها را فعال می‌کند.
• مادر مبتلا به فشار خون بارداری است. اگر مادری در اواخر بارداری دچار فشار خون بالا یا پره‌اکلامپسی شده باشد، قلب او مجبور بوده با سختی زیادی خون را پمپاژ کند و همین موضوع ریسک نارسایی بعد از زایمان را بالا می‌برد.

عوامل خطر نارسایی قلبی

وقتی از عوامل خطر نارسایی قلبی صحبت می‌کنیم، منظور بیماری‌ها یا عاداتی‌ست که عضله قلب را به‌مرور زمان خسته، ضعیف یا سفت می‌کنند. خیلی از این عوامل سال‌ها بی‌سروصدا به قلب آسیب می‌زنند و در نهایت به شکل نارسایی ظاهر می‌شوند.

مهم‌ترین عواملی که خطر ابتلا به نارسایی قلبی را بالا می‌برند، عبارتند از:

• فشار خون بالا: وقتی فشار خون بالا باشد، قلب مجبور است برای فرستادن خون به اعضای بدن، با نیروی بیشتری پمپاژ کند. این کار اضافه و مداوم، به‌تدریج عضله قلب را ضعیف و سفت می‌کند.
• بیماری رگ‌های کرونر (تنگی عروق): رسوب چربی در رگ‌های تغذیه‌کننده قلب، باعث کمبود اکسیژن در عضله قلب می‌شود. اگر این وضعیت منجر به سکته قلبی شود، بخشی از بافت قلب از بین رفته و توان پمپاژ آن افت می‌کند.
• دیابت و قند خون بالا: دیابت یک بیماری موذی است که به مرور به عروق خونی و اعصاب قلب آسیب می‌زند. افراد مبتلا به دیابت، حتی اگر فشار خون بالایی نداشته باشند، در معرض نارسایی قلبی قرار دارند.
• چاقی و اضافه وزن: وزن بالا بار کاری قلب را به شدت افزایش می‌دهد؛ چرا که قلب مجبور است برای رساندن اکسیژن به این بافت‌های اضافه، سخت‌تر کار کند. چاقی معمولا با فشار خون و دیابت هم همراه است که این خطر را چند برابر می‌کند.
• مشکلات دریچه‌ قلب: اگر دریچه‌های قلب به درستی باز یا بسته نشوند، خون به خوبی جریان پیدا نمی‌کند و به درون محفظه‌های قلب پس می‌زند؛ این اتفاق به‌مرور قلب را ناتوان می‌کند.
• سبک زندگی ناسالم (سیگار و الکل): دخانیات رگ‌ها را تنگ و سفت می‌کنند. الکل نیز سلول‌های عضلانی قلب را مسموم کرده و باعث ضعف ناگهانی آن می‌شود.
• بیماری‌های مادرزادی و ژنتیک: برخی افراد با نقص‌های ساختاری در قلب به دنیا می‌آیند یا ژن‌هایی دارند که عضله قلبشان را ضعیف بار می‌آورد.
• بیماری‌های مزمن دیگر: مشکلات شدید ریوی، کم‌خونی شدید و طولانی‌مدت و اختلالات تیروئید می‌توانند قلب را به سمت نارسایی سوق دهند.

تشخیص نارسایی قلبی

تشخیص نارسایی قلبی نیز مانند تشخیص بیماری‌های قلبی دیگر توسط پزشک متخصص صورت می‌گیرد. بررسی علائم فیزیکی بیمار می‌تواند به تشخیص نارسایی قلبی کمک کند، با این‌حال به تنهایی برای تشخیص کافی نیست و نیاز است سایر آزمایش‌ها و بررسی‌های تشخیصی نیز صورت بگیرند.

مهم‌ترین آزمایش‌ها و بررسی‌های تشخیصی نارسایی قلبی عبارتند از:

• آزمایش خون؛
• آزمایش ادرار؛
• تست‌های پپتید ناتریورتیک پلاسمایی؛
• تست‌های کاتتریزاسیون شریان ریوی جهت پرشدگی؛
• اشعه ایکس قفسه سینه؛
• اکوکاردیوگرافی از قفسه سینه؛
• ام‌آر‌ای قلبی یا سی‌تی‌اسکن؛
• الکتروکاردیوگرام؛
• آنژیوگرافی؛
• سنجش استرس.

درمان نارسایی قلبی

نارسایی قلبی معمولاً یک بیماری مزمن است. با وجود این‌که برخی راه‌های درمانی وجود دارد، اما معمولاً بیماری به‌طور کامل بهبود پیدا نمی‌کند و در بیشتر موارد نیاز به درمان مادام‌العمر دارد. برای درمان نارسایی قلبی، روش‌های مختلفی معرفی شده، که اغلب ترکیبی از روش‌های دارویی و غیردارویی در مورد بیماران توسط دکتر نارسایی قلبی استفاده می‌شود.

درمان نارسایی قلبی با باتری

باتری قلب که پیس‌میکرو یا ضربان‌ساز هم نامیده می‌شود، یکی دیگر از روش‌های درمان نارسایی‌های قلبی است. این وسیله، توسط پزشک متخصص قلب و عروق در زیر پوست قفسه سینه گذاشته می‌شود و به منظم‌شدن ضربان قلب کمک می‌کند. انواع باتری قلب عبارتند از:

• ضربان‌ساز تک محفظه‌ای؛
• ضربان‌ساز دو محفظه‌ای؛
• ضربان‌ساز دوطرفه.

که در مورد نارسایی قلبی معمولاً از نوع دوطرفه استفاده می‌شود.

درمان نارسایی قلبی با ورزش

افرادی که به بیماری نارسایی قلبی مبتلا هستند، باید سبک زندگی خود را تغییر دهند. کاهش وزن و ورزش کردن، تا جایی که علايم بیماری اجازه می‌دهد، تا حد زیادی می‌تواند در کنترل بیماری و بهبود وضعیت کمک‌کننده باشد. دریافت برنامه‌های ورزشی از پزشک متخصص، که «بازتوانی قلبی» نام دارند، تاثیر بسیار خوبی روی سلامت جسم و روح شما خواهند داشت.

البته، سبک زندگی سالم، تنها محدود به این دو مورد نمی‌شود. برای این‌که به درمان نارسایی قلبی خود کمک کنید لازم است موارد زیر را رعایت کنید:

• ترک یا کاهش مصرف الکل؛
• ترک سیگار؛
• رژیم غذایی سالم (بدون چربی و نمک)؛
• خواب و استراحت کافی.

درمان نارسایی قلب با رژیم غذایی

رعایت رژيم غذایی، علاوه بر این‌که می‌تواند خطر ابتلا به نارسایی قلبی را کاهش دهد، بلکه به درمان آن هم کمک می‌کند. برای دریافت رژیم غذایی مناسب، علاوه بر دکتر قلب، از یک متخصص تغذیه خوب در تهران نیز می‌توانید کمک بگیرید.

نکاتی که باید در مورد تعذیه و رژیم غذایی به آن توجه کنید عبارتند از:

• دوری از غذاهای پرنمک؛
• مصرف سبزیجات تازه؛
• مصرف میوه‌های تازه؛
• مصرف گوشت، مرغ و ماهی تازه؛
• مصرف ماست، شیر کم‌چرب، تخم‌مرغ، حبوبات و برنج؛
• پرهیز از غذاهای آماده و کنسروی؛
• مصرف مایعات به اندازه کافی (دو تا سه لیتر در روز)؛
• دوری از الکل و دخانیات؛
• دوری از روغن و کره‌های حیوانی و جایگزینی روغن کنجد و زیتون؛
• مصرف غلات کامل.

دارو برای نارسایی قلبی

داروها خط اول و مهم‌ترین بخش درمان نارسایی خفیف قلبی هستند. پزشکان از ترکیب چند داروی کلیدی استفاده می‌کنند:

• داروهای مهارکننده مانند ACE یا ARNI برای شل کردن رگ‌ها و کاهش فشار خون؛
• بتابلوکرها برای تنظیم ضربان و استراحت دادن به قلب؛
• داروهای مدر (ادرارآور) برای دفع مایعات اضافی و کاهش ورم بدن .

 مصرف دقیق این داروها طول عمر بیماران را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.

درمان نارسایی قلبی با پیوند قلب

زمانی که بیماری به مرحله پایانی و بسیار پیشرفته می‌رسد و شاهد فقط ۱۵ درصد کارکرد قلب یا کمتر هستیم، دیگر دارو پاسخگو نیست. در این حالت پیوند قلب به‌عنوان تنها راهکار طلایی و نجات‌بخش مطرح می‌شود. در این جراحی پیچیده، قلب آسیب‌دیده بیمار با یک قلب سالم از فردی که دچار مرگ مغزی شده جایگزین می‌شود. این روش شانسی دوباره برای یک زندگی باکیفیت و طولانی به بیمار هدیه می‌دهد.

درمان خانگی نارسایی قلبی امکان دارد؟

درمان خانگی به معنای معجزه یا گیاه دارویی که آریتمی قلبی یا سخت‌تر از آن، نارسایی قلبی را به‌طور کامل ریشه‌کن کند، وجود ندارد. اما مدیریت خانگی بخش جدایی‌ناپذیر از پروسه درمان است. برای قلبی که ۳۰ درصد کار میکند، رعایت نکاتی مثل محدودیت شدید مصرف نمک (برای جلوگیری از تجمع آب در بدن)، کنترل روزانه وزن (برای مچ کردن ورم احتمالی)، پیاده‌روی سبک روزانه و ترک کامل سیگار، بازدهی داروهای پزشکی را چند برابر می‌کنند.

درمان نارسایی قلبی با قلب مصنوعی

برای بیمارانی که در صف طولانی انتظار پیوند قلب هستند یا به دلایلی شرایط پیوند را ندارند، باید از فناوری کمک گرفت. قلب مصنوعی یا دستگاه‌های کمک‌بطنی پمپ‌های مکانیکی کوچکی هستند که با جراحی در بدن قرار گرفته و وظیفۀ پمپاژ خون را به عهده می‌گیرند. این دستگاه‌ها می‌توانند سال‌ها بیمار را زنده و سرحال نگه دارند.

درمان براساس مراحل پیشرفت بیماری

درمان نارسایی قلبی تا حد بسیار زیادی به مرحلۀ پیشرفت بیماری وابسته است. در جدول زیر به اقدامات درمانی متناسب با وضعیت بیمار در هر مرحله اشاره کرده‌ایم.

پیشگیری از نارسایی قلبی

برای پیشگیری از نارسایی قلبی قبل از هرچیز باید سبک زندگی سالمی داشت. با یک‌سری تغییرات کوچک در رژیم‌ غذایی و فعالیت‌های روزمره، احتمال ابتلا به نارسایی‌های قلبی کمتر می‌شود. برخی از این تغییرات عبارتند از:

• مراقبت از وزن تا در محدوده طبیعی بماند؛
• ورزش منظم؛
• دوری از مصرف چربی‌های اشباع‌شده، قندهای ساده، نمک و الکل؛
• ترک سیگار؛
• کاهش‌ استرس و فشارهای روانی، استراحت و خواب‌کافی؛
• رژیم غذایی درست و حاوی میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین‌های بدون‌چربی.

به‌علاوه، درصورتی که خطر ابتلا به نارسایی قلبی در شما بالا است، یا بیماری زمینه‌ای دارید که می‌تواند زمینه ابتلا به نارسایی قلبی باشد، می‌توانید با مشورت پزشک متخصص، با مصرف برخی داروها از بروز نارسایی قلبی پیشگیری کنید.

طول عمر بیماران مبتلا به نارسایی قلبی

نمی‌توان طول عمر مشخصی برای بیماران مبتلا به نارسایی قلبی در نظر گرفت، زیرا پیش‌بینی آینده به مرحلۀ بیماری، سن‌و‌سال فرد و میزان تعهد او به درمان بستگی دارد.

آمارهای قدیمی‌ نرخ بقای ۵ساله را حدود ۵۰ درصد اعلام می‌کردند، اما امروز به‌لطف نسل جدید داروهای قلب، باتری‌ها و جراحی‌های پیشرفتۀ پیوند قلب، بسیاری از بیماران مبتلا به نارسایی قلبی می‌توانند سالیان سال زندگی باکیفیتی داشته باشند.

چه زمانی به دکتر قلب مراجعه کنیم؟

درصورت مشاهده علائم بیماری، نیاز است به سرعت خودتان را به یک متخصص قلب و عروق نشان دهید. مهم‌ترین علائمی که می‌توانند نشان‌دهنده ابتلا به نارسایی قلبی باشند عبارتند از:

• تنگی نفس؛
• خستگی؛
• تورم در پا یا مچ‌ پا؛
• تپش قلب؛
• تورم شکم.

برای آشنایی با تمام علائم، عنوان علائم نارسایی قلبی در بالا را مطالعه کنید. اگر یک یا چند مورد از این علائم را داشتید، حتما در سریع‌ترین زمان ممکن به متخصص قلب مراجعه کنید. مثلا اگر ساکن شهر تهران هستید، می‌توانید از میان بیش از 267 پزشک فعال در این حوزه، نوبت دکتر قلب تهران خود را برای درمان نارسایی قلبی، به‌صورت اینترنتی از طریق دکتردکتر، ثبت کنید.

کلام آخر دکتردکتر

نارسایی قلب یکی از شایع‌ترین بیماری‌های قلبی است که اگر به‌موقع تشخیص داده‌شده و درمان نشود، می‌تواند عوارض سختی در پی داشته باشد و حتی به قیمت جان بیمار تمام شود. درصورتی‌که علائم این بیماری در شما یا نزدیکان‌تان وجود دارد، می‌توانید برای نوبت‌دهی اینترنتی از بهترین پزشکان متخصص قلب و عروق تهران از سایت دکتردکتر اقدام نمایید. درنهایت، اگر سوالی خارج از موارد مطرح شده در این مطلب برایتان پیش آمده، یا تجربه‌ای درخصوص نارسایی قلبی دارید، می‌توانید با ما و دیگر خوانندگان مجله دکتردکتر به اشتراک بگذارید.

منابع

mayoclinic

nhs

heart

cdc

clevelandclinic

health.harvard

سؤالات متداول