همه چیز درباره جوش‌های ته زبان و گلو؛ علت، انواع، علائم و درمان

برآمدگی‌های کوچک یا جوش‌ ته گلو که ممکن است متورم به نظر برسند، معمولاً نشانه‌ای از تحریک غیر معمول هستند. این برجستگی‌ها ممکن است بلع را دشوار کرده و به عنوان یک شاخص برای چند بیماری مختلف در نظر گرفته شود. ظاهر بیرونی آن‌ها از جمله رنگ به پزشک کمک می‌کند تا علت زمینه‌ای را شناسایی کند. بسیاری از علل ایجاد جوش ته گلو جدی نیستند و به راحتی با درمان‌های خانگی درمان می‌شوند. اما برخی از آنها نیاز به مراجعه فوری به متخصص گوش و حلق و بینی و پیگیری درمان دارویی دارند. در این مقاله به علل، تشخیص و درمان جوش ته گلو می‌پردازیم.

اگر سوالی درباره جوش ته گلو دارید، می‌توانید در انتهای همین مطلب و در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر، پاسخ دهد.

جوش ته گلو چیست؟

جوش ته گلو یا جوش ته زبان یک برآمدگی‌ کوچک است که یک‌باره روی بافت نرم انتهای دهان و ابتدای حلق خودنمایی می‌کند. این زائده معمولا به رنگ مخاط طبیعی یا کمی قرمز است و با احساسی ناخوشایند مثل گیر کردن یک خار کوچک موقع قورت دادن آب‌دهان همراه است.

شاید با دیدن جوش سر سفید ته گلو نگران شوید، اما بدانید این جوش‌ها در بیشتر مواقع نشانۀ بی‌خطری از واکنش موضعی بافت گلو هستند و دردسر بزرگی محسوب نمی‌شوند.

علائم جوش ته گلو

با مشاهده این علائم بهتر است به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید:

• حس گیر کردن تکه‌ای غذا یا وجود یک مانع کوچک در حلق هنگام قورت دادن بزاق؛
• درد مبهم، خفیف، خارش یا احساس سوزش ملایم در عمق گلو که با صحبت یا بلع تشدید می‌شود؛
• نیاز مکرر به سرفه کردن و صاف‌کردن گلو؛
• تغییرات تنفسی و مخاطی شامل گرفتگی بینی، آبریزش پشت حلق یا سرفه‌های خشک و کوتاه.

علت جوش ته گلو چیست؟

در این بخش به چند مورد از شایع‌ترین علت جوش قرمز ته زبان اشاره می‌کنیم.

سنگ‌فرش

زمانی است که بافت پشت گلو در پاسخ به مخاط اضافی در گلو ملتهب می‌شود، از این رو این بیماری اغلب با آنفولانزا همراه است. سنگ‌فرش به راحتی قابل درمان است و جز کمی تحریک هیچ آسیب دیگری ایجاد نمی‌کند.

فارنژیت

فارنژیت در اصل به معنی گلودرد است و عامل 60 درصد موارد مربوط به جوش‌های ته گلو است. این بیماری در اثر عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی ایجاد می‌شود، بنابراین بسیاری از بیماران مبتلا به بیماری‌های دیگر مانند آبله مرغان یا کرونا نیز به فارنژیت گلو مبتلا می‌شوند. جوش ته گلو و کرونا در کودکان بسیار شایع‌تر از بزرگسالان است، زیرا کودکان سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند، بنابراین بدن آن‌ها قادر به مبارزه با باکتری‌ها و ویروس‌ها نیست.

سرطان

در موارد فوق‌العاده نادر، برآمدگی‌های پشت گلو نتیجه سرطان است؛ به‌ویژه سرطانی که به بقیه بدن گسترش می‌یابد. اگر برجستگی یا تورم در گلو در سراسر گلو پخش شود، احتمالاً فرد مبتلا به سرطان است.

رفلاکس معده

بازگشت مداوم اسید معده به داخل مری و ناحیه حلق، مخاط ظریف و حساس انتهای گلو را به‌شدت آزار می‌دهد. این تماس مکرر با اسید، باعث سوزش، التهاب مزمن و شکل‌گیری برجستگی‌های واکنشی و دردناک در حلق می‌شود و معمولا با ترشح ترش و احساس ناراحتی در قفسه سینه همراه است.

آلرژی و ترشحات پشت حلق

حساسیت‌های فصلی، عوامل محیطی یا واکنش به برخی مواد غذایی باعث ریزش مداوم ترشحات مخاطی از سینوس‌ها به سمت پشت گلو می‌شوند. این عبور و ماندگاری مداوم ترشحات، بافت حلق را تحریک کرده و سیستم ایمنی را وادار به ایجاد جوش و دانه‌های حساسیتی می‌کند.

استعمال دخانیات و دود محیطی

علت جوش قرمز ته گلو گاه چیزی جز سیگارکشیدن نیست. تنفس دود حاصل از سیگار، قلیان یا قرار گرفتن طولانی‌مدت در هوای آلوده و پر از ذرات معلق، سلول‌های دفاعی و بافت مخاطی حلق را تحریک می‌کند. این تحریک شیمیایی مداوم، سیستم ایمنی موضعی را وادار به تورم شدید و بروز دانه‌های سنگفرشی واکنشی می‌سازد.

روش‌های تشخیص جوش ته زبان

اگرچه برجستگی‌های کوچک در پشت گلو لزوماً نشانه‌ای از یک مشکل عمده سلامتی نیستند، اما بهتر است پزشک گلوی شما را برای تعیین علت اصلی بررسی کند. هرچه زودتر علت تشخیص داده شود، زودتر و بهتر درمان خواهید شد. پزشک تعدادی آزمایش اساسی مختلف را برای تشخیص این مشکل انجام می‌دهد:

نتایج حاصل از آزمایشات یا تشخیص می‌تواند عمق مشکل را نشان دهد. برجستگی‌های سفید در گلو در اثر عفونت‌های باکتریایی، شیمیایی یا در موارد نادر قارچی ایجاد می‌شود. اما برجستگی‌های قرمز در گلو نشانه عفونت‌های ویروسی است. ترکیبی از جوش‌های قرمز و سفید ته گلو می‌تواند نشان دهنده تبخال دهان، برفک دهان، گلودرد استرپتوکوکی یا در موارد معدودی سرطان دهان باشد.

تعداد قابل توجهی از جوش‌های ته گلو صرف نظر از رنگ، نشان می‌دهد که فرد ممکن است از یک عفونت ویروسی یا باکتریایی جدی رنج ببرد. حتی ممکن است شواهدی از سرطان بالقوه باشد؛ چرا که جوش‌ها در سراسر گلو و دهان پخش شده‌اند.

انواع جوش ته گلو

انواع جوش ته گلو عبارت‌اند از:

• جوش‌های مخاطی یا سنگفرشی: شایع‌ترین نوع برآمدگی‌ ته گلو که به‌شکل دانه‌های ریز و برجسته مشابه سنگفرش روی دیواره خلفی حلق ظاهر می‌شوند. این حالت براثر تحریک، تورم و افزایش حجم بافت‌های لنفاوی و ایمنی گلو اتفاق می‌افتد.
• دانه‌های عفونی و چرکی (ناشی از سرماخوردگی یا گلودرد استرپتوکوکی): گاهی این جوش‌ها با پوشش‌های سفیدرنگ، ترشحات چرکی یا دانه‌های قرمز کوچک همراه هستند که نشانه فعالیت ویروس‌ها یا باکتری‌ها در بافت لوزه‌ها و مخاط حلق است.
• برجستگی‌های ناشی از آلرژی و ترشحات پشت حلق: اگر مخاط و ترشحات مداوم از سینوس‌ها به‌سمت پشت گلو سرازیر شوند، بافت مخاطی تحریک شده و جوش‌های واکنشی و خارشی بسیار حساسی ظاهر می‌شوند.

انواع جوش ته زبان

انواع جوش ته زبان بسته به شکل ظاهری عبارت است از:

• برجستگی‌های قرمز در قسمت نوک و کناره‌های زبان (التهابی): این ضایعات معمولا به‌صورت دانه‌های کوچک و قرمز‌رنگ براثر تحریک پرزهای چشایی، استرس، غذاهای تند یا آسیب‌های جزئی بروز می‌کنند و غالبا با سوزش و درد خفیف همراه‌اند.
• دانه‌های سفید یا زرد روی سطح زبان: این پدیده‌ها اغلب ناشی از ورم شدید پرزهای چشایی به رنگ سفید، یا تجمع باکتری‌ها و سلول‌های مرده روی زبان هستند و گاهی شکل لکه‌های پنیرکی برفک دهانی را به خود می‌گیرند.
• برجستگی‌های درشت و طبیعی در انتهای زبان: اینها جوش واقعی نیستند، بلکه ساختارهای طبیعی و درشت پرزهای چشایی در قاعده و عقب زبان هستند که به‌صورت ردیفی در انتهای زبان قرار دارند و هنگام بیماری یا خشکی دهان بزرگ‌ و قابل‌لمس‌ می‌شوند.

روش های پیشگیری جوش ته گلو

برای پیشگیری از جوش ته گلو و جوش ته زبان باید از بافت مخاطی حلق در برابر محرک‌ها محافظت کرده و راهی برای کاهش التهاب‌ مزمن و تقویت سد دفاعی بدن بیابید.

مخاط گلو بسیار حساس است، تغییرات کوچک در سبک زندگی و رعایت چند نکته ساده از بروز این برجستگی‌های آزاردهنده جلوگیری می‌کند:

• درمان ریشه‌ای رفلاکس معده: برگشت اسید معده به مری و حلق یکی از دلایل اصلی‌ تحریک بافت گلو و تشکیل دانه‌ در دهان است. پرهیز از خوابیدن بلافاصله پس‌از غذا، کاهش مصرف کافئین، غذاهای چرب یا تند و کنترل اسید معده نقش مستقیمی در پیشگیری از این عارضه دارد.
• مدیریت کامل آلرژی‌ و حساسیت‌ فصلی: ترشحات پشت حلق ناشی از آلرژی مدام بافت خلفی حلق را تحریک می‌کنند. شناسایی عوامل حساسیت‌زا، استفاده به‌موقع از آنتی‌هیستامین‌ها با نظر پزشک و دور نگه داشتن خانه از گرد‌و‌غبار و پرز حیوانات مانع از شکل‌گیری این تحریکات می‌شود.
• حفظ هیدراتاسیون بدن با نوشیدن آب کافی: خشکی دهان و گلو مقاومت مخاط را در برابر عوامل محرک و عفونی کاهش می‌دهد. نوشیدن مداوم آب در طول روز به مرطوب نگه‌داشتن بافت حلق کمک کرده و جلوی التهاب‌ موضعی را خواهد گرفت.
• پرهیز جدی از دود، دخانیات و هوای آلوده: دود سیگار، قلیان و قرارگرفتن در محیط‌های آلوده یا پر از گرد، سیستم ایمنی مخاطی را تضعیف کرده و سلول‌های دفاعی حلق را وادار به تورم و واکنش دفاعی می‌کند. گاهی اوقات این واکنش دفاعی با ایجاد جوش‌ سنگفرشی همراه می‌شود.
• رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان: مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان و دهانشویه‌ مناسب از تجمع باکتری‌ها و سرایت آن‌ها به‌سمت لوزه‌ها و انتهای حلق جلوگیری می‌کند. این امر مانع عفونت‌ موضعی گلو خواهد شد.
• تقویت سیستم ایمنی بدن با تغذیه سالم: گنجاندن ویتامین‌ها به‌ویژه ویتامین C و D در برنامه غذایی، مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه و استراحت کافی، قدرت دفاعی بدن را در برابر ویروس‌ها و عوامل عفونی ایجادکننده گلودرد و ضایعات مخاطی بالا می‌برد.

درمان جوش‌ ته گلو

دیدن این برجستگی‌ها در انتهای گلو یا روی زبان، هرچند آزاردهنده و نگران‌کننده به نظر می‌رسد، جای نگرانی ندارد؛ چراکه این تغییرات مخاطی قابل‌درمان هستند و با روش‌های مناسب به حالت عادی برمی‌گردند. بهبودی و درمان دانه های سفید ته گلو مجموعه‌ای از راهکارهای خانگی ساده تا رویکردهای دارویی تخصصی را در بر می‌گیرد. انتخاب مسیر درست به تشخیص دقیق علت اصلی بستگی دارد.

درمان دارویی جوش ته گلو

اگر مشکل جدی‌تر یا بخشی از یک مشکل سلامتی بزرگ‌تر مانند سرطان یا آبله مرغان باشد، پس از رفع مشکل اصلی جوش‌های ته گلو هم از بین می‌روند. پزشک برای درمان جوش ته زبان موارد زیر را تجویز خواهد کرد:

• عفونت باکتریایی: پزشک در مواردی مانند گلودرد استرپتوکوکی علت ایجاد جوش ته گلو باشد آنتی بیوتیک تجویز خواهد کرد.
• عفونت‌های قارچی: برای عفونت‌هایی مثل برفک دهان یک ضد قارچ مانند نیستاتین (بیو استاتین)، ایتراکونازول (اسپورانوکس) یا فلوکونازول (دیفلوکان) تجویز خواهد شد.
• عفونت ویروسی: برای مواردی مثل تبخال، پزشک داروهای ضد ویروسی مانند فامسیکلوویر (فامویر)، آسیکلوویر (زویراکس) یا والاسیکلوویر (والترکس) تجویز خواهد کرد.

نکته: اگر پزشک شما به سرطان دهان مشکوک باشد، ممکن است برای تایید تشخیص بیوپسی را تجویز کند. اگر سرطان تایید شود، درمان ممکن است شامل شیمی درمانی، جراحی یا هر دو باشد.

درمان خانگی جوش ته گلو

اغلب اوقات، جوش‌های ته گلو را می‌توان با روش‌های خانگی ساده درمان کرد. از روش‌های درمان خانگی جوش های ته زبان و گلو می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• غرغره کردن گلو با آب نمک؛
• خوردن عسل؛
• مصرف مسکن هایی مانند ایبوپروفن برای تسکین درد؛
•  هیدراتاسیون مناسب؛
• رعایت بهداشت دهان و دندان (مشواک، نخ دندان و دهان‌شویه)؛
• محدودیت یا قطع مصرف مصرف لبنیات و شکر؛
• خودداری از مصرف غذاهای آلرژی‌زا مثل گندم، لبنیات، صدف و تخم مرغ؛
• مصرف پاستیل گلو (استرپسیل).

از جوش ته گلو نترسید!

منابع

shifa4u.com
healthline.com
clevelandclinic
medicalnewstoday

سؤالات متداول