بیاشتهایی عصبی یک بیماری جدی است، نه نوعی سبک زندگی که آن را انتخاب کرده باشید. این اختلال باعث وسواس شما نسبت به غذاخوردن میشود و ممکن است پیامدهای بسیار خطرناکی به بار آورد. هرچند همه افراد از هر سن و جنسیتی ممکن است به آن مبتلا شوند، اغلب در بین نوجوانان و خانمهای جوان ۱۵ تا ۱۹ ساله رایج است. آمار افزایش مبتلایان به این اختلال برای جامعه پزشکی نگرانکننده است. آنچه به این مشکل دامن میزند، تأثیر استانداردهایی درباره تصویر بدن است که رسانههای اجتماعی ترویج میکنند. حال اگر میخواهید بدانید بیاشتهایی عصبی چیست، در این مطلب از دکتردکتر درباره علائم، عوارض و درمان بیاشتهایی عصبی بهطور کامل توضیح دادهایم.
بیاشتهایی عصبی (آنورکسیا) چیست؟
بیاشتهایی عصبی یا آنورکسیا (Anorexia Nervosa) نوعی اختلال خوردن است که در آن فرد میزان کالری دریافتی خود را بهشدت و بیشازحد محدود میکند. چنین فردی برای پاییننگهداشتن وزن بدن خود تا حد امکان، رژیمهای سختی میگیرد که درنهایت، به سوءتغذیه و اغلب شاخص توده بدنی (BMI) بسیار کم میانجامد.
در زبان پزشکی، بیاشتهایی بهطور کلی بهمعنای بیمیلی به غذاخوردن است. وقتی ویژگی «عصبی» به آن اضافه میشود، یک اختلال روانی به حساب میآید. این بدان معناست که این بیماری در سیستم عصبی فرد شامل مغز، اعصاب، تکانهها و افکار او ریشه دارد و از احساسات منفیاش درباره غذاخوردن، وزن و تصویر بدن ناشی میشود.
بیاشتهایی عصبی افراد را در هر سن، جنسیت، گرایش جنسی، نژاد و قومیت تحتتأثیر قرار میدهد.
انواع بیاشتهایی عصبی
بیاشتهایی عصبی دو نوع کلی و یک نوع فرعی دارد:
نوع محدودکننده کالری
این نوع بیاشتهایی عصبی فقط شامل محدودیت شدید کالری است؛ یعنی فرد بسیار کم غذا میخورد و نوع غذاهایی که میخورد هم محدود است. علاوه بر آن، فرد عادت دارد رفتارهای زیر را انجام دهد:
- شمارش دقیق کالری؛
- حذف برخی از وعدههای غذایی؛
- محدودکردن یا خودداری از خوردن گروههای غذایی خاصی مثل کربوهیدراتها؛
- پیروی از قوانین وسواسی (مثلا خوردن غذاهایی با رنگ خاص).
افرادی که به این نوع بیاشتهایی عصبی مبتلا هستند، ممکن است ورزشهای سنگین انجام دهند. نکته مهم درباره این نوع بیاشتهایی آن است که با دورههای مکرر پرخوری یا رفتار پاکسازی (تخلیه عمدی معده) همراه نیست.
بیاشتهایی عصبی همراه با پرخوری و پاکسازی
در این نوع بیاشتهایی عصبی، افراد بازهم محدودیتهای شدید بر غذایی که میخورند اعمال میکنند. بااینحال، تفاوت آن با نوع اول این است که حداقل در سهماه گذشته باید دورههای پرخوری و پاکسازی معده در این افراد مشاهده شده باشد. پاکسازی شامل روشهایی برای تخلیه معده ازجمله استفراغ عمدی، سوءمصرف ملینها، داروهای ادرارآور یا تنقیه است. این ویژگی از مشخصههای اصلی اختلال دیگری به نام پرخوری عصبی یا بولیمیا (Bulimia Nervosa) است.
بیاشتهایی عصبی غیرمعمول
نوع سومی از بیاشتهایی عصبی وجود دارد که جزو دو دسته اصلی نیست و در دسته «سایر اختلالات تغذیه یا خوردن مشخص» (OSFED) قرار میگیرد. در این حالت، فرد تمام رفتارهای بیاشتهایی عصبی را نشان میدهد ولی شاخص توده بدنی (BMI) او طبیعی یا بالاست (حداقل هنوز کمبود وزن ندارد). به همین دلیل، تشخیص این نوع بیاشتهایی عصبی دشوارتر است.
علائم بیاشتهایی عصبی: جسمی، رفتاری و روانی
علائم بیاشتهایی عصبی را به سه دسته علائم جسمی، رفتاری و روانی تقسیم میکنند. ممکن است فرد مبتلا به این اختلال، ترکیبی از این علائم را نشان دهد یا اصلا هیچ علائم واضحی نداشته باشد. حالا بیایید علائم بیاشتهایی عصبی را بررسی کنیم.
علائم جسمی
علائم جسمی بیاشتهایی عصبی به گونهای هستند که تشخیص آنها با نگاهکردن به ظاهر فرد دشوار است، به این دلیل که برخی از افراد مبتلا به بیاشتهایی عصبی ممکن است خیلی لاغر به نظر نرسند و از سوی دیگر، تفسیر هرکسی از کمبود وزن و لاغری متفاوت است.
یک نشانه ویژه خانمها قطع دوره قاعدگی یا قاعدگی نامنظم است، درحالیکه قرص ضدبارداری مصرف نکردهاند.
بعضی دیگر از علائم جسمی بیاشتهایی عصبی عبارتاند از:
- کاهش وزن ناگهانی، تغییرات مکرر وزن، کاهش مداوم وزن؛
- وزن کمتر از حد متوسط درمقایسهبا قد (BMI کمترمساوی ۱۸٫۵)؛
- ناتوانی در حفظ وزن طبیعی بدن؛
- رشدنکردن متناسب با سن (در کودکان و نوجوانان)؛
- ریتم نامنظم قلب، فشار خون پایین و کمآبی بدن؛
- رنگ آبی انگشتان؛
- خشکی پوست؛
- زردشدن پوست؛
- موهای نازک و شکننده؛
- ریزش موها؛
- غش یا سرگیجه؛
- خستگی و ضعف شدید؛
- حساسیت نسبت به سرما یا احساس سرما درحالیکه دیگران میگویند سرد نیست؛
- نفخ، دشواری در دفع مدفوع و درد معده؛
- ظاهرشدن موهای نازک کرکی روی صورت و بدن؛
- تورم دستها یا پاها؛
- ساییدگی دندانها و پینهبستن بند انگشتان بهدلیل استفراغ؛
- احساس سیری فوری پس از خوردن مقدار کمی غذا؛
- نداشتن احساس گرسنگی حتی بعد از مدت طولانی غذانخوردن؛
- اختلال در سیستم ایمنی بدن (مدام بیمارشدن)؛
- درد استخوان، گرفتگی عضلات، شکستگی تنشی استخوان (Stress fractures) یا کاهش توده استخوانی.
علائم رفتاری بیاشتهایی عصبی
افراد مبتلا به بیاشتهایی عصبی تمرکز شدیدی روی غذاها دارند. گاهی اوقات برای دیگران غذا میپزند ولی خودشان آن را نمیخورند. ممکن است حتی برخی از وعدههای غذایی را حذف کنند یا بهطور کامل فقط گاهگاهی غذا بخورند. اگر از آنها دلیلش را بپرسید، اغلب بهانه میآورند و میگویند رژیم دارند، روزهاند و به گرسنگی اعتراف نمیکنند.
مبتلایان به بیاشتهایی عصبی قوانین سفتوسختی برای خوردن دارند. ممکن است فقط چند غذای خاص را بخورند که اغلب کمچرب و کمکالری است. وسواس خاصی روی مصرف غذاهای سالم دارند و برخی از انواع غذای سالم را هم نمیخورند. عادات غذایی عجیبی هم در پیش میگیرند؛ مثلا ممکن است غذا را فقط بجوند و بهجای قورتدادن، به بیرون تف کنند. به همین دلیل است که بیشتر وقتها در حضور دیگران غذا نمیخورند یا درباره مقدار غذایی که میخورند دروغ میگویند.
سایر علائم رفتاری بیاشتهایی عصبی عبارتاند از:
- الگوها و آیینهای وسواسی درباره غذا یا آمادهسازی آن؛
- رفتارهای پنهانی هنگام غذاخوردن؛
- ورزش اجباری یا بسیار شدید؛
- انکار مداوم گرسنگی؛
- نوشیدن آب بهمقدار بسیار ناچیز؛
- شواهدی از استفراغ یا سوءمصرف ملینها، سرکوبکنندههای اشتها و تنقیه (در آنهایی که به نوع پرخوری/ پاکسازی بیاشتهایی عصبی مبتلا هستند)؛
- مراجعه مکرر به دستشویی در طول صرف غذا یا مدت کوتاهی بعد از آن (بازهم در نوع دوم بیاشتهایی عصبی)؛
- تغییر در لباسپوشیدن (مثلا تعداد زیادی لباس میپوشند تا لاغری خود را مخفی کنند با اینکه هوا گرم است).
علائم روانی بیاشتهایی عصبی
بیاشتهایی عصبی ممکن است با علائم روانی هم همراه باشد. بارزترین علامت آن درگیری ذهنی مداوم این افراد با هرچیزی است که به غذا، خوردن، وزن و شکل بدن مربوط باشد. اگر دو دقیقه کنار این افراد بنشینید، مدام درباره غذا و نگرانی از اضافهوزن صحبت میکنند. در مواردی که بیاشتهایی عصبی در فرد واقعا به جاهای باریکی کشیده است، ممکن است به خودش آسیب برساند، افکار خودکشی داشته باشد یا درباره آن حرف بزند و حتی اقدام به خودکشی کند.
سایر علائم روانی بیاشتهایی عصبی عبارتاند از:
- ترس شدید از افزایش وزن (اندازهگیری مکرر سایز و وزن بدن)؛
- اضطراب یا تحریکپذیری شدید بهویژه در زمان صرف غذا؛
- تفکر سیاهوسفید و انعطافناپذیر درباره خوب یا بد بودن غذاها؛
- حساسیت به نظرات یا انتقادات دیگران درباره شکل بدن یا وزن، عادات غذایی یا ورزشی آنها؛
- عزتنفس پایین و احساس شرم، نفرت از خود یا گناه؛
- تمرکز شدید بر ظاهر (بررسی مکرر بدن در آینه)؛
- نارضایتی از شکل بدن یا داشتن تصویر منفی از بدن؛
- مشکل در تمرکز و توجه؛
- وسواس درباره غذا؛
- اختلالات خواب؛
- احساس بیحوصلگی و تلاش برای انزوای اجتماعی؛
- بیمیلی به رابطه جنسی.
بیاشتهایی عصبی در کودکان و نوجوانان
اختلال بیاشتهایی عصبی اغلب در دوران نوجوانی آغاز میشود اما تعداد زیادی از کودکان هم به بیاشتهایی عصبی مبتلا میشوند. علائم بیاشتهایی عصبی در نوجوانان و کودکان مشابه بزرگسالان است. برای نمونه، بسیار لاغرتر از همسالان خود نشان میدهند، از نظر جسمی متناسب با سن خود رشد نمیکنند و ممکن است برای غذاخوردن بهانه بیاورند. هربار از آنها میپرسید چرا غذا نمیخورند، میگویند گرسنه نیستند. درصورتیکه مجبورشان کنید غذا بخورند به گریه میافتند. ممکن است گاهی از او بشنوید که از شکل بدنش بدش میآید یا میخواهد رژیم بگیرد (با اینکه لاغر است).
مطالعه بیشتر: علت بدغذایی در کودکان
دلایل و عوامل خطر ابتلا به بیاشتهایی عصبی
هیچ علت واحدی برای بیاشتهایی عصبی وجود ندارد؛ بااینحال، میتوان عوامل متعددی را در آغازشدن آن دخیل دانست. برخی از این عوامل شامل علل بیولوژیکی، روانی و اجتماعی هستند و عبارتاند از:
تفاوتهای مغزی
دانشمندان تفاوتهایی را در ساختار و عملکرد مغز افراد مبتلا به بیاشتهایی عصبی مشاهده کردهاند. برای نمونه، در این افراد سطح انتقالدهندههای عصبی مثل سروتونین و دوپامین متفاوت است که بر اشتها، خلقوخو، کنترل تکانه و سیستم پاداش مغز آنها اثر میگذارد.
ژنتیک
داشتن خویشاوندان درجهیک و اعضای خانواده که به یکی از انواع اختلالات خوردن مبتلا باشند، خطر ابتلا به آنورکسیا را در فرد افزایش میدهد. بخشی از این مشکل به ژنهایی مربوط است که از بدو تولد از والدین به کودک به ارث میرسد. بخش دیگر، احتمالا به ارزشها و عاداتی مربوط میشود که در خانواده رایج است و فرد همزمان با بزرگشدن به آنها عادت میکند.
فشار همسالان
فشار همسالان چه در مدرسه، جامعه یا محل کار، نیروهای قدرتمندی برای ایجاد بیاشتهایی عصبی در افراد هستند. این موضوع بهویژه در ورزشکاران، مدلها، خوانندگان و بازیگران که جایگاه اجتماعی آنها به تصویر بدنشان بستگی دارد، پررنگتر است. نوجوانان هم ممکن است نسبت به خودشان و دیگران بهشدت قضاوتگر باشند.
مشکلات روانشناختی
عزتنفس پایین و احساس اینکه «ارزش شخصی من به وزن بدنم بستگی دارد»، میتواند زمینهساز اختلال بیاشتهایی عصبی شود. گاهی این احساسات در سابقه تروما و اختلالات خلقی مثل اضطراب و افسردگی ریشه دارد.
چه کسانی بیشتر به بیاشتهایی عصبی مبتلا میشوند؟
هرکسی ممکن است به بیاشتهایی عصبی مبتلا شود اما معمولا در زنان شایعتر است. شاید به این دلیل که بسیاری از مردان علائم واضحی از خود نشان نمیدهند. البته در سالهای اخیر تعداد مردانی که به بیاشتهایی عصبی مبتلا میشوند رو به افزایش است. احتمال دارد یکی از دلایل آن این باشد که امروزه مردان بیشتر از گذشته نسبت به تصویر بدن خود اهمیت میدهند. براساس آمار بهدستآمده، از هر ۱۰ نفر مبتلا به بیاشتهایی عصبی، ۴ نفر بین ۱۵ تا ۱۹ سال هستند.
تشخیص بیاشتهایی عصبی
بیشتر افرادی که به بیاشتهایی عصبی مبتلا هستند، این موضوع را از دیگران پنهان میکنند. به همین دلیل، تشخیص آن بهویژه در آنهایی که بیاشتهایی غیرمعمول دارند سختتر است. ممکن است با دقتکردن به برخی رفتارهای اطرافیان خود متوجه شوید که به این اختلال مبتلا هستند. در مدرسه، اغلب معلمان و مربیان متوجه تفاوت وزن کودکان و نوجوانان با همسالان یا علائم رفتاری این اختلال در آنها میشوند.
پزشکان براساس سه معیاری که در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) آمده است، بیاشتهایی عصبی را تشخیص میدهند. این سه معیار عبارتاند از:
- محدودیت کالری که به کاهش وزن شدید بیمار منجر شده است؛
- افزایشنیافتن وزن کودک درحالرشد نسبت به قد، جنس، سن و مرحله رشدش؛
- وسواس غیرطبیعی فرد نسبت به وزن بدن و ترس شدید او از افزایش وزن یا چاقی؛
- تصویر ذهنی تحریفشده از خود یا امتناع از پذیرش جدیبودن وضعیت.
پزشک با معاینه فیزیکی و دریافت اطلاعات درباره سوابق پزشکی کامل بیمار ازجمله سابقه سلامت روان او، سعی میکند بیاشتهایی عصبی را تشخیص دهد. سپس سؤالات دقیقی از عادات غذایی، برنامههای ورزشی، استفاده از داروهای کاهش وزن و احساسات و باورهای افراد میپرسد. برخی از آزمایشهای تکمیلی عبارتاند از:
- آزمایش تراکم استخوان؛
- شمارش کامل خون؛
- الکتروکاردیوگرام (EKG)؛
- آزمایش الکترولیت؛
- آزمایش عملکرد کلیه، کبد، تیروئید؛
- آزمایش ادرار.
اگر نشانههایی از بیاشتهایی عصبی در خودتان یا عزیزانتان مشاهده میکنید، حتما برای درمان اقدام کنید. درصورتیکه تمایلی به مراجعه حضوری به پزشک ندارید و نمیخواهید کسی متوجه شود که به چنین بیماری مبتلا هستید، میتوانید از خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر استفاده کنید. این روش بسیار ساده است و بهویژه برای والدین که نمیخواهند احساسات فرزندشان را جریحهدار کنند مزایای زیادی دارد.
درمان بیاشتهایی عصبی: ترکیبی از پزشکی، رواندرمانی و تغذیه
حتی اگر سالها با این اختلال زندگی کرده باشید، بازهم امکان بهبودی از بیاشتهایی عصبی وجود دارد. مسیر درمان طولانی و کمی چالشبرانگیز است ولی اگر واقعا قصد درمان قطعی بیاشتهایی عصبی را دارید، باید ابتدا بپذیرید که این اختلال جدی است. سپس درمان آن را تا بهبودی کامل ادامه دهید.
معمولا درمان بیاشتهایی عصبی بهصورت اختصاصی و باتوجهبه شرایط ویژه هر فرد در نظر گرفته میشود. اهداف درمان عبارتاند از:
- بازگرداندن تغذیه خوب به بیمار؛
- تثبیت روند کاهش وزن؛
- ازبینبردن رفتارهای غذایی تحریفشده؛
- درمان اختلالات روانی زمینهای احتمالی.
نقش رواندرمانی (خانوادهدرمانی، CBT) و دارودرمانی
رواندرمانی به تغییر الگوهای تفکر و رفتار مرتبط با اختلالات خوردن کمک میکند. هدف آن، ایجاد نگرشهای سالم نسبت به غذا، وزن و تصویر بدن شماست. علاوه بر آن، به شما مکانیزمها و تکنیکهای مقابله با استرس و افکار منفی را آموزش میدهد. برخی از افراد مبتلا به بیاشتهایی عصبی همزمان به اختلالات روانی دیگری هم مبتلا هستند که آنورکسیا را تشدید میکند. درمان همزمان این بیماریها بسیار مهم است.
انواع روشهای رواندرمانی
انواع روشهای رواندرمانی عبارتاند از:
- تراپی برای پذیرش و تعهد: این روش بر ایجاد انگیزه برای تغییر رفتارهای شما، صرفنظر از افکار و احساسات تمرکز دارد؛
- درمان شناختی رفتاری (CBT): به دیدگاهها و نگرشهای تحریفشده درباره وزن، شکل بدن، ظاهر و تغییرات رفتاری رسیدگی میکند. اولین گزینهای است که به بزرگسالان توصیه میشود؛
- درمان اصلاح شناختی (CRT): شامل تمرینها و فعالیتهایی است که به بهبود عملکرد شناختی شما و مهارتهای کنترل زندگیتان کمک میکند؛
- رفتاردرمانی دیالکتیکی (DBT): مهارتهای ویژهای شامل ذهنآگاهی، بهبود روابط، مدیریت هیجانات و تحمل استرس را به شما آموزش میدهد؛
- خانوادهدرمانی: حمایت خانواده برای موفقیت در درمان آنورکسیا نقش بسیار مهمی ایفا میکند. درمان مبتنی بر خانواده به روش مادزلی (Maudsley Method) خانواده را مسئول تغذیه شما قرار میدهد. اولین گزینه مناسب برای کودکان و نوجوانان است؛
- رواندرمانی بین فردی (IPT): این نوع درمان روابط و ارتباطات شما را با دیگران اصلاح میکند که ممکن است به کاهش علائم اختلال خوردن در شما کمک کند؛
- رواندرمانی روانپویشی: شامل بررسی علل ریشهای بیاشتهایی عصبی برای کمک به درمان شماست.
اگر تمایل ندارید بهصورت حضوری به روانشناس یا روانپزشک مراجعه کنید و دلیل رفتوآمدتان به مراکز رواندرمانی را به دیگران توضیح دهید، درکتان میکنیم. چرا از خدمات روانشناس آنلاین دکتردکتر استفاده نمیکنید؟ با این روش میتوانید در محیط امن و آرام منزلتان، بهصورت آنلاین نوبت بگیرید تا باتجربهترین روانشناسان سراسر کشور برای درمان شما را یاری کنند. این موضوع بهویژه برای درمان بیاشتهایی عصبی در کودکان که احتمالا از مراجعه به مراکز رواندرمانی استرس میگیرند مهم است.
سایر روشهای درمانی
بهجز رواندرمانی، روشهای دیگری مانند دارودرمانی و تغذیهدرمانی با کمک پزشک متخصص تغذیه هم امکانپذیر است. بااینحال، درصورتیکه درنتیجهٔ بیاشتهایی عصبی به سوءتغذیه شدید یا سایر عوارض جدی آنورکسیا مبتلا شده باشید، ممکن است پزشک دستور بستریشدن در بیمارستان را بدهد.
قرص برای بیاشتهایی عصبی
متأسفانه هنوز دارویی برای درمان مستقیم بیاشتهایی عصبی ساخته نشده است. بااینحال، ممکن است پزشک برخی مکملها مثل ویتامین D یا داروهایی برای رفع اثرات سوءتغذیه برایتان تجویز کند. گاهی اوقات در موارد روانی شدید، ممکن است داروهای مربوط به اختلالات روانی مثل داروهای ضدافسردگی یا داروهای روانپریشی برای درمان نیاز باشد.
عوارض و خطرات جدی بیاشتهایی عصبی
در چرخه گرسنگی در بیاشتهایی عصبی، بدن از موادمغذی ضروری موردنیاز برای عملکرد طبیعیاش محروم میشود. بنابراین، چارهای ندارد جز اینکه سرعت تمام فرایندهای خود را برای صرفهجویی در انرژی کاهش دهد. این موضوع پیامدهای جدی و خطرناکی برای سلامتی دارد.
بدن بهطور کلی در مقابله با استرس ناشی از رفتارهای مربوط به اختلالات خوردن مقاوم است. به همین دلیل، وقتی حتی فرد درمعرض خطر بالای مرگ قرار دارد، ممکن است در آزمایشهای او هیچ مورد مشکوکی دیده نشود. ایست قلبی ناگهانی و برهمخوردن تعادل الکترولیتها ممکن است بدون هیچ هشداری باعث مرگ فرد شوند. بنابراین، تصور نکنید بیاشتهایی عصبی فقط شما را لاغر میکند!
در ادامه برخی از مهمترین عوارض آنورکسیا را توضیح میدهیم:
اختلال در سیستم قلبیعروقی
مصرف کالری بیشازحد کم، بهمعنای آن است که بدن بافت خود را برای استفاده بهعنوان سوخت تجزیه میکند. عضلات از اولین اندامهایی هستند که تجزیه میشوند. مهمترین عضله بدن قلب است. ازآنجاکه قلب انرژی لازم برای پمپاژ خون را به دست نمیآورد، باعث کندی نبض و افت فشار خون میشود که بهنوبه خود، خطر نارسایی قلبی را افزایش میدهد.
از سوی دیگر، آن دسته از افرادی که به پرخوری عصبی و پاکسازی هم مبتلا هستند، با استفاده بیشازحد از ملینها یا استفراغ عمدی، الکترولیتهای بدن خود را تخلیه میکنند. برای نمونه، پتاسیم الکترولیت بسیار مهم است که به ضربان قلب و انقباض عضلات کمک میکند. سایر الکترولیتها، مانند سدیم و کلراید نیز در این فرایند از حالت تعادل خارج میشوند. درنتیجه، برهمخوردن تعادل الکترولیتها به ضربان قلب نامنظم و احتمالا نارسایی قلبی و مرگ میانجامد.
سومین عوارض از این دسته، کاهش میزان متابولیسم در حالت استراحت است که نتیجهای از تلاش بدن برای صرفهجویی در انرژی است.
اختلال در سیستم گوارش
یکی از پیامدهای آنورکسیا هضم آهسته غذاست که بهعنوان گاستروپارزی شناخته میشود. محدودیت غذایی و احتمالا پاکسازی باعث میشود تخلیه طبیعی معده و هضم موادمغذی دچار اختلال شود که با موارد زیر همراه است:
- درد و نفخ معده؛
- احساس سیری زودهنگام؛
- تهوع و استفراغ؛
- نوسانات قند خون؛
- عفونتهای باکتریایی؛
- انسداد یا سوراخشدن روده؛
- یبوست که ممکن است بهدلیل کافینبودن موادمغذی مفید در رودهها، تضعیف عضلات روده یا عادتکردن بدن به ملینها باشد؛
علاوه بر این موارد، ممکن است استفراغ عمدی سبب فرسودگی و پارگی مری یا التهاب پانکراس (پانکراتیت) شود که هردو بسیار خطرناک و مرگبارند.
مشکلات عصبشناختی
مغز تا یکپنجم کالری بدن را مصرف میکند. رژیمگرفتن، روزهگرفتن، گرسنگیکشیدن و/ یا خوردن نامنظم غذا، بهمعنای آن است که انرژی موردنیاز مغز تأمین نمیشود. به همین دلیل است که افراد مبتلا به آنورکسیا اغلب درباره غذا وسواس دارند یا با مشکلات تمرکز و توجه درگیر میشوند. از سوی دیگر، گرسنگی شدید در زمان خواب، بهخوابرفتن و درخوابماندن را با اختلال مواجه میکند.
علاوه بر این، نورونهای بدن برای هدایت جریان الکتریکی در بدن به لیپید نیاز دارند. اگر مصرف چربی کافی نباشد، این لایه محافظ آسیب میبیند و باعث بیحسی و سوزنسوزنشدن دستها، پاها و سایر اندامها میشود. نورونها از الکترولیتها (پتاسیم، سدیم، کلراید و کلسیم) برای ارسال سیگنالهای الکتریکی و شیمیایی در مغز و بدن استفاده میکنند. درنتیجه، کمآبی شدید و نامتعادلشدن الکترولیتها به تشنج و گرفتگی عضلات منجر میشود. دلیل غش یا سرگیجه این افراد این است که مغز و رگهای خونی نمیتوانند خون کافی به مغز برسانند.
اختلال در عملکرد غدد درونریز
بدن بسیاری از هورمونهای موردنیاز خود را بهکمک چربی و کلسترول تولید میکند. بدون چربی و کالری کافی در رژیم غذایی، سطح هورمونهای جنسی مثل استروژن و تستوسترون و هورمونهای تیروئید کاهش مییابد.
وقتی هورمونهای جنسی بهاندازه کافی ترشح نمیشوند، باعث قطع قاعدگی یا نامنظمشدن آن میشوند. استئوپنی، پوکی استخوان و خطر شکستگی استخوانها هم از پیامدهای کاهش شدید این هورمونها است.
سایر عوارض بیاشتهایی عصبی
موارد زیر از دیگر عوارض بیاشتهایی عصبی هستند:
- رشد موهای نازک و کرکی به نام لانگو برای حفظ گرمای بدن در دورههای طولانی گرسنگی؛
- نارسایی کلیه بهدلیل کمآبی شدید؛
- کاهش انواع خاصی از سلولهای خونی؛
- احتمال کمخونی بهدلیل کمبود گلبولهای قرمز خون یا آهن دریافتی از غذا؛
- کاهش گلبولهای سفید بهدلیل سوءتغذیه.
کلام آخر دکتردکتر
در این مطلب، درباره آنورکسیا یا بیاشتهایی عصبی صحبت کردیم. این بیماری از انواع اختلالات خوردن است که در آن فرد بهشکل خودخواسته کالری دریافتی خود از غذاها را بهشدت محدود میکند. علائم و عوارض جدی آنورکسیا نشان میدهند که برخلاف تصور عموم، این اختلال نهتنها ساده نیست بلکه بسیار خطرآفرین است و ممکن است بدون هیچ هشدار یا نشانهای باعث مرگ فرد شود. بنابراین، اگر در خودتان یا عزیزانتان (بهویژه نوجوانان) نشانههای بیاشتهایی عصبی را مشاهده میکنید، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.
ما در دکتردکتر با بهترین پزشکان عمومی، متخصصان تغذیه و رواندرمانگران حرفهای همکاری داریم و به شما کمک میکنیم بدون اینکه نیاز باشد از منزل خارج شوید، خدمات ویزیت آنلاین و روانشناس آنلاین را برای تشخیص و درمان بیاشتهایی عصبی دریافت کنید. همچنین اگر تمایل دارید حضوری ویزیت شوید، نوبت بهترین پزشکان و متخصصان را همین جا خیلی راحت دریافت کنید.
سوالات متداول
منابع
nedc healthdirect hopkinsmedicine nationaleatingdisorders clevelandclinic mayoclinic
