آزمایش CA125 یک آزمایش خون ساده است که آنتیژن سرطان ۱۲۵ را در بدن اندازهگیری میکند. البته پیش از هر چیز این نکته را به خاطر داشته باشید که CA125 بالا همیشه نشانه سرطان نیست و عوامل بیخطر دیگری نیز میتوانند باعث افزایش میزان آن در خون شوند. کاربرد اصلی این آزمایش برای پیگیری روند درمان سرطان تخمدان و غربالگری این سرطان در افراد پرریسک است. در ادامه قصد داریم شما را در شناخت بهتر تست CA125، کاربردهای مختلف آن، تفسیر نتایج و آمادگی برای آزمایش همراهی کنیم.
آزمایش CA125 چیست؟
آزمایش CA125 یک آزمایش خون است که میزان پروتئین CA125 را در بدن اندازهگیری میکند. این پروتئین گاهی با نام آنتیژن ۱۲۵ نیز شناخته میشود و یکی از زیستنشانگرهای وجود بیماری در بدن است. برای مثال، گاهی سطح بالای CA125 میتواند نشانه سرطان تخمدان باشد.
البته نمیتوان نتیجه آزمایش CA125 را یک تشخیص قطعی در نظر گرفت، زیرا احتمال دریافت نتیجه مثبت کاذب و منفی کاذب وجود دارد؛ یعنی:
- ممکن است با وجود ابتلا به سرطان نیز سطوح آن معمولی باشند (منفی کاذب)؛
- یا بدون ابتلا به سرطان نیز در خون افزایش پیدا کنند (مثبت کاذب).
به همین دلیل است که آزمایش CA125 روشی مؤثر برای غربالگری سرطان تخمدان به شمار نمیرود. در عمل، پزشک این آزمایش خون را برای بررسی روند برخی انواع سرطان تجویز میکند، مخصوصا در حین درمان و پس از آن.
همچنین گاهی برای تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان در افرادی که ریسک بالاتری دارند به کار میرود؛ برای مثال افرادی که در اعضای خانواده خود سابقه سرطان تخمدان داشتهاند یا نوعی جهش ژنتیکی دارند که میتواند خطر ابتلا به این بیماری را تقویت کند. آزمایش CA125 برای افرادی که هیچ علائم یا ریسک مضاعفی ندارند کاربردی نیست. حتی گاهی همراهی نتیجه مثبت این آزمایش با علائمی مانند درد تخمدان چپ و راست نیز نشانه بیماریهای بیخطر است.
مقدار نرمال CA125 چقدر است؟
بهتر است تفسیر آزمایش CA125 را به پزشک خود بسپارید. مقدار نرمال این آنتیژن در خون میتواند بسته به آزمایشگاه و آزمایش متفاوت باشد. به طور کلی، مقادیر بالاتر از ۳۵ واحد در میلیلیتر غیرعادی محسوب میشود. البته که افزایش سطح CA125 به معنای ابتلا یا بازگشت سرطان نیست. برای تشخیص دقیق علت آن، باید با پزشک خود مشورت کنید و آزمایشهای بیشتری انجام دهید.
محدوده طبیعی CA125 در زنان
محدوده طبیعی CA125 در زنان بین ۰ تا ۳۵ واحد در میلیلیتر است. البته سطوح آن با افزایش سن و شروع یائسگی کاهش مییابد. به همین دلیل، برخی محققان در پژوهشهایی روی بیماران در سنین بالاتر، سقف محدوده نرمال را بین ۲۲ تا ۳۰ واحد در میلیلیتر در نظر میگیرند.
CA125 نرمال در مردان
این آزمایش به عنوان نشانگر سرطان تخمدان در زنان شناخته میشود، اما در موارد محدودی برای تشخیص برخی عارضهها در مردان نیز کاربرد دارد. در مردان، CA125 نرمال کمتر از ۲۰.۱۷ واحد در میلیلیتر است.
تست CA125 در مردان برای تشخیص آسیت (آب آوردن شکم)، بیماریهای قلبی و وجود تومور در پریتونیت استفاده میشود.
CA125 بالا نشانه چیست؟
پزشک برای تفسیر نتایج CA125، سایر معاینات و آزمایشها را نیز در نظر میگیرد. بهطور کلی:
- اگر CA125 فقط کمی بالا باشد، میتواند ناشی از بیماریهای خوشخیمی مانند آندومتریوز یا فیبروم باشد.
- افزایش قابلتوجه آن از نشانههای سرطان تخمدان است، اما برای تایید این تشخیص کافی نیست. برخی تومورهای خوشخیم و بیماریهای دیگر نیز میتوانند به افزایش سطح CA125 منجر شوند.
در برخی شرایط بیخطر یا انواع دیگر سرطان نیز میزان CA125 خون افزایش مییابد؛ برای مثال:
- قاعدگی؛
- بارداری؛
- اندومتریوز؛
- بیماری التهابی لگن یا عفونت لگن (PID)؛
- فیبروم رحم یا تودههای خوشخیم دیگر؛
- سرطانهای دیگری مثل سرطان لوزالمعده یا سرطان لولههای فالوپ؛
- بیماری کبدی؛
- بیماری التهابی روده؛
- جراحی اخیر؛
- پارگی کیست تخمدان.
از آنجا که دلایل مختلفی به CA125 بالا منجر میشود، برای تشخیص قطعی بیماری باید همراه با آزمایشهای دیگر به کار رود.
CA125 پایین یا نرمال چه معنایی دارد؟
میزان آنتیژن سرطانی CA125 در افراد سالم بین ۰ تا ۳۵ واحد در میلیلیتر است و اگر نتایج آزمایش در این بازه باشد، یعنی اختلالی یافت نشده است. البته این الزاما به معنای سلامت بیمار نیست، زیرا همه مبتلایان سرطان تخمدان دچار افزایش CA125 نمیشوند.
اگر میزان این آنتیژن در حین درمان سرطان تخمدان کاهش یابد، میتواند نشانه اثربخشی درمان باشد.
محدودیتهای آزمایش CA125
اگر میزان CA125 با سرطان تخمدان ارتباط دارد، چرا برای غربالگری در همه زنان بهکار نمیرود؟ پاسخ این سوال در محدودیتهای آزمایش نهفته است:
- حدود ۵۰ درصد از مبتلایان سرطان تخمدان در مراحل اولیه دچار افزایش CA125 نمیشوند؛
- حدود ۲۰ درصد از مبتلایان به سرطان پیشرفته تخمدان نیز در محدوده CA125 نرمال قرار دارند.
همچنین یکی دیگر از محدودیتهای این آزمایش، احتمال مثبت کاذب است. همانطور که بالاتر توضیح دادیم، عارضههای سرطانی و غیرسرطانی دیگری، حتی عملکردهای عادی بدن مثل قاعدگی، میتوانند سطح این آنتیژن را در خون بالا ببرند. همچنین بافتهای عادی و سالم تخمدان، لوزالمعده، سینه و پوشش محافظ قفسه سینه و معده نیز مقادیر محدودی از CA125 آزاد میکنند.
چه زمانی آزمایش CA125 تجویز میشود؟
پزشکان در این شرایط از آزمایش CA125 برای بررسی سلامت بیمار استفاده میکنند:
تشخیص اولیه در افراد پرریسک
این آزمایش برای افرادی تجویز میشود که ریسک بالاتری برای ابتلا به سرطان تخمدان دارند. اگر CA125 بالا باشد، آزمایشهای بیشتری برای تایید تشخیص سرطان نیاز خواهد بود. اما چه افرادی ریسک بالاتری برای ابتلا به سرطان تخمدان دارند؟ موارد پرریسک شامل:
- ابتلای مادر، خواهر یا حداقل دو عضو دیگر از بستگان به سرطان تخمدان؛
- سابقه ابتلا به سرطان سینه یا سرطان روده در اعضای خانواده؛
- ابتلا به سندروم لینچ (سرطان غیرپولیپی ارثی روده بزرگ)، که ریسک ابتلا به بسیاری از انواع سرطان را بالا میبرد؛
- ناهنجاری در ژنهای BRCA 1 و BRCA 2؛
- سابقه ابتلا به سرطان سینه، سرطان رحم یا سرطان روده.
پیگیری روند درمان سرطان با آزمایش CA125
در افرادی که تشخیص سرطان تخمدان را دریافت کردهاند، آزمایش CA125 به این دلایل چندین بار تکرار میشود:
- اگر در طول درمان میزان این آنتیژن در خون کاهش یابد، یعنی سرطان رو به بهبود است؛
- اگر پس از درمان، دوباره افزایش یابد، میتواند نشانه بازگشت سرطان باشد.
توده غیرعادی در حفره لگن
اگر در آزمایشهای تصویربرداری یک توده غیرعادی در حفره لگن مشاهده شود و احتمال ابتلا به سرطان تخمدان وجود داشته باشد، پزشک آزمایش CA125 را برای بررسی بیشتر این احتمال تجویز میکند.
قدم بعد از نتیجه غیرطبیعی چیست؟
اگر نتیجه CA125 مثبت باشد، معمولا پزشک برای بررسی دقیقتر مشکل، از آزمایشهای دیگر کمک میگیرد، برای مثال سونوگرافی ترانس واژینال یا MRI.
اگر پزشک با بررسی علائم، تصویربرداریها یا سطح بالای CA125، به سرطان تخمدان مشکوک شود، معمولا برای تایید باید از عمل جراحی کمک بگیرد:
- لاپاراتومی یا لاپاروسکوپی که برای نگاه کردن به درون شکم استفاده میشوند؛
- بافتهای مشکوک نمونهبرداری و آزمایش میشوند؛
- اگر توده سرطانی پیدا شود، جراح با بررسی بافت اطراف، میزان گسترش آن را بررسی میکند.
آمادگی برای آزمایش CA125
شاید حالا این سؤال ذهن شما را مشغول کند که آیا برای آزمایش CA125 باید ناشتا بود؟ در این آزمایش، فقط یک نمونه خون از شما گرفته میشود و نیازی به ناشتا بودن یا آمادگی خاصی نیست. هزینه آزمایش CA125 نیز در سال ۱۴۰۵ و با تعرفه آزاد معادل ۵۴۱،۳۰۰ تومان است.
نکته مهم این است که پزشک خود را در جریان همه داروها و مکملهای مصرفی خود بگذارید. همچنین بیماریهای اخیر و چرخه قاعدگی را با پزشک در میان بگذارید؛ چرا که میتوانند نتیجه آزمایش CA125 شما را تحت تاثیر قرار دهند. پزشک با اطلاع از این موارد بهترین زمان آزمایش CA125 را تعیین میکند.
کلام آخر دکتردکتر
آزمایش CA125 میتواند مفید باشد، اما فقط در موارد محدود. پزشک شما میتواند از این آزمایش به عنوان ابزاری برای بررسی اثربخشی درمان سرطان استفاده کند. همچنین در افرادی که ریسک بالایی دارند برای غربالگری سرطان استفاده میشود. همچنین باید این را در نظر داشته باشید که CA125 بالا الزاما نشانه سرطان نیست. اگر نتیجه این آزمایش شما را نگران کرده است، میتوانید با دریافت مشاوره پزشکی آنلاین و فوری از دکتردکتر، دغدغههای خود را با پزشک متخصص در میان بگذارید و پاسخ سوالاتتان را دریافت کنید.
