حاملگی خارج از رحم یکی از فوریتهای مهم در حوزه سلامت زنان است که در صورت تشخیص دیرهنگام ممکن است عوارض جدی و حتی تهدیدکننده حیات داشته باشد. علائم اولیهٔ این وضعیت ممکن است خفیف و شبیه بارداری طبیعی یا حتی یک قاعدگی نامنظم باشد، اما برخی نشانهها هشداردهندهاند و نیاز به مراجعه فوری پزشکی دارند. شناخت بهموقع این علائم حیاتی میتواند از خونریزی داخلی، آسیب به اندامهای تناسلی و خطرات جدیتر پیشگیری کند. در این مقاله توضیح میدهیم حاملگی خارج از رحم چه علائمی دارد، چطور بفهمیم حاملگی خارج از رحم داریم و چطور درمانش کنیم.
حاملگی خارج از رحم چیست؟
در پاسخ به اینکه حاملگی خارج از رحم یعنی چه باید گفت حاملگی خارج از رحم به وضعیتی گفته میشود که جنین خارج از رحم شکل میگیرد. این اتفاق زمانی رخ میدهد که تخمک بارورشده در محلی لانهگزینی کند که شرایط برای رشد طبیعی جنین فراهم نباشد. شایعترین محل حاملگی خارج از رحم لوله فالوپ است (ساختاری که تخمدانها را به رحم متصل میکند). بهندرت ممکن است حاملگی خارج از رحم در تخمدان، حفره شکمی یا دهانه رحم رخ دهد. حاملگیهای خارج از رحم نمیتوانند ادامه پیدا کنند، زیرا فقط رحم برای نگهداری و رشد جنین مناسب است.
حاملگی خارج از رحم ممکن است تهدیدکننده حیات باشد، بهویژه اگر لوله فالوپ پاره شود. این وضعیت بهعنوان حاملگی خارج از رحم پارهشده شناخته میشود و میتواند منجر به خونریزی شدید، عفونت و گاهی مرگ شود. این وضعیت یک اورژانس پزشکی و نیازمند اقدام سریع ارائهدهندگان خدمات بهداشتی و درمانی است.
حاملگی خارج از رحم تقریباً در ۲٪ از کل بارداریها رخ میدهد.
حاملگی خارج از رحم چگونه اتفاق میافتد؟
حاملگی خارج از رحم زمانی رخ میدهد که تخمک بارورشده خارج از رحم لانهگزینی کند. معمولاً تخمک باید از لوله فالوپ عبور کند و در دیواره رحم جای گیرد تا بتواند رشد کند. در حاملگی خارج از رحم، تخمک در یکی از ساختارهای مسیر حرکت خود لانهگزینی میکند. شایعترین محل این اتفاق داخل لوله فالوپ است و حدود ۹۰٪ حاملگیهای خارج از رحم در این محل رخ میدهند. حاملگی خارج از رحم در تخمدان راست یا چپ بهندرت اتفاق میافتد.
علت حاملگی خارج از رحم چیست؟
چه چیزی باعث حاملگی خارج از رحم میشود؟ در اکثر موارد، عواملی که حرکت تخمک در لوله فالوپ را کند یا مسدود میکنند باعث حاملگی خارج از رحم میشوند. این شرایط ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:
- وجود بافت اسکار، چسبندگی یا التهاب بهدنبال جراحی قبلی لگن.
- آسیب به لوله فالوپ، مانند آسیب ناشی از عفونتهای منتقلشونده از راه جنسی (STI).
- تولد با لوله فالوپ غیرطبیعی یا نامنظم.
- وجود رشد یا تودهای که مسیر لوله فالوپ را مسدود کرده باشد.
عفونتهای لگنی و رحمی
عفونتهای منتقله از راه جنسی مانند سوزاک یا کلامیدیا میتوانند باعث التهاب در لولههای فالوپ و سایر اندامهای اطراف شوند و خطر حاملگی خارج رحمی را افزایش دهند.
سابقه جراحی رحم یا لولهها
جراحی برای اصلاح لوله فالوپ مسدود یا آسیبدیده میتواند خطر حاملگی خارج رحمی را افزایش دهد. جراحی پیشین رحم نیز ممکن است همین تأثیر را داشته باشد و علت حاملگی خارج از رحم باشد.
مصرف سیگار
سیگارکشیدن درست پیش از باردارشدن ممکن است خطر بارداری خارج از رحم را افزایش دهد. هرچه میزان مصرف سیگار بیشتر باشد، این خطر نیز بیشتر میشود. اگر به بارداری فکر میکنید یا باردار هستید، خوب است با مطالعه بارداری: راهنمای کامل 0 تا 100 بارداری برای روند ایمن و سالم آن آماده شوید.
بارداری با آییودی (IUD)
احتمال باردار شدن هنگام استفاده از دستگاه داخلرحمی (IUD) نادر است؛ اما اگر با وجود IUD باردار شوید، احتمال خارجرحمی بودن بارداری بیشتر است. بستن لولههای رحمی (روشی دائمی برای پیشگیری از بارداری که به آن «بستن لولهها» گفته میشود) نیز در صورت وقوع بارداری پس از این عمل، خطر حاملگی خارج رحمی را افزایش میدهد.
علائم حاملگی خارج از رحم چیست؟
علائم اولیه حاملگی خارج از رحم ممکن است شباهت زیادی به علائم بارداری طبیعی داشته باشد. بااینحال، ممکن است علائم اضافی زیر نیز دیده شود. این ۷ علامت حیاتی را نادیده نگیرید:
- خونریزی واژینال؛
- درد در ناحیه پایین شکم، لگن و کمر؛
- سرگیجه یا ضعف.
اگر لوله فالوپ پاره شود، درد و خونریزی میتواند به حدی شدید باشد که علائم زیر نیز ظاهر شوند:
- غش کردن؛
- افت فشار خون (هیپوتانسیون)؛
- درد شانه؛
- فشار رکتال یا مشکلات رودهای.
وقتی لوله فالوپ پاره میشود، ممکن است درد ناگهانی و شدید در پایین شکم ایجاد شود. این یک اورژانس پزشکی است؛ باید فوراً با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
در ادامه، موارد نیازمند توضیح را بیشتر بررسی میکنیم.
خونریزی غیرطبیعی واژینال
خونریزی واژینال معمولاً کمی با پریود معمول شما تفاوت دارد. اغلب قطع و وصل میشود و ممکن است رقیق و به رنگ قهوهای تیره باشد.
برخی زنان این خونریزی را با قاعدگی اشتباه میگیرند و متوجه بارداری خود نمیشوند. خونریزی واژینال در دوران بارداری نسبتاً شایع است و لزوماً نشانه یک مشکل جدی نیست، اما در صورت مشاهده آن باید با پزشک مشورت کنید.
درد شکم و لگن از علائم حاملگی خارج از رحم
ممکن است دچار درد شکم و لگن شوید که معمولاً در قسمت پایین و در یک سمت احساس میشود. این درد میتواند ناگهانی یا تدریجی ایجاد شود و ممکن است مداوم باشد یا به صورت متناوب ظاهر شود.
درد شکم میتواند علل مختلفی داشته باشد، از جمله عفونتهای گوارشی یا تجمع گاز، بنابراین لزوماً به معنای بارداری خارج رحمی نیست. اما اگر درد شکمی دارید و احتمال میدهید باردار باشید، حتماً باید از پزشک مشاوره بگیرید.
درد شانه
درد نوک شانه ممکن است از علائم حاملگی خارج از رحم باشد. این درد، دردی غیرمعمول است که در محل اتصال شانه به بازو احساس میشود.
دلیل دقیق بروز آن مشخص نیست، اما میتواند نشانه بارداری خارج رحمی همراه با خونریزی داخلی باشد؛ بنابراین در صورت داشتن چنین دردی باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
مشکلات رودهای
ممکن است موارد زیر را مشاهده کنید:
- درد یا احساس فشار در ناحیه مقعد هنگام دفع مدفوع؛
- درد هنگام ادرار کردن؛
- اسهال.
برخی تغییرات در الگوی طبیعی مثانه و روده در دوران بارداری طبیعی است و این علائم میتوانند ناشی از عفونتهای ادراری یا عفونتهای گوارشی باشند. با این حال، اگر این علائم را دارید و احتمال میدهید باردار باشید، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
علائم اورژانسی و خطرناک
در برخی موارد، حاملگی خارج رحمی ممکن است به اندازهای رشد کند که باعث پارگی لوله فالوپ شود. پارگی بسیار جدی است و باید در سریعترین زمان ممکن برای ترمیم لوله فالوپ جراحی انجام شود. نشانههای پارگی شامل ترکیبی از موارد زیر است:
- درد تیز، ناگهانی و شدید در شکم؛
- احساس سرگیجه شدید یا غش کردن؛
- احساس تهوع.
حاملگی خارج از رحم چگونه تشخیص داده میشود؟
چگونه حاملگی خارج از رحم را تشخیص دهیم؟ بیشتر زنان تا زمانی که برای ویزیت پیش از زایمان، آزمایش خون یا سونوگرافی به پزشک مراجعه کنند، نمیدانند که حاملگیشان خارج از رحم است. پزشک ممکن است بر اساس مشاهدات در این ویزیت، به حاملگی خارج از رحم مشکوک شود. برای تشخیص، پزشک چندین آزمایش انجام میدهد که شامل موارد زیر است:
- آزمایش ادرار: در این آزمایش، یا روی نوار تست ادرار میریزید یا ادرار را در ظرف میدهید و نوار تست در نمونه فرو برده میشود.
- آزمایش خون: پزشک ممکن است میزان هورمون hCG (گنادوتروپین جفتی انسانی) را بررسی کند. بدن فقط در دوران بارداری این هورمون را تولید میکند. مقدار پایین hCG ممکن است نشاندهنده حاملگی خارج از رحم باشد، زیرا سطح این هورمون بهطور چشمگیری زمانی که تخمک در رحم لانهگزینی میکند، افزایش مییابد. پس این آزمایش خون حاملگی خارج از رحم را نشان می دهد.
- سونوگرافی: پزشک از این روش برای تشخیص محل لانهگزینی تخمک بارور استفاده میکند بنابراین حاملگی خارج از رحم با سونوگرافی مشخص میشود.
- کولدوسنتز (culdocentesis): در صورت شک به پارگی لوله، ممکن است انجام شود، اگرچه این روش بهندرت استفاده میشود.
پس از تأیید حاملگی خارج از رحم و تعیین محل لانهگزینی تخمک، پزشک طرح درمانی را با شما مطرح میکند. حاملگی خارج از رحم یک اورژانس پزشکی است و درمان سریع آن اهمیت زیادی دارد.
اگر گمان میکنید که حاملگی خارج از رحم با تست بارداری مشخص میشود، اینطور نیست؛ تست بارداری فقط بارداری را مشخص میکند اما روشن نمیکند که حاملگی خارج از رحم است.
بارداری خارج از رحم از هفته چندم مشخص میشود؟
در پاسخ به اینکه بارداری خارج رحمی در چند هفتگی مشخص میشود، باید بدانید حاملگی خارج از رحم معمولاً در اوایل بارداری تشخیص داده میشود. ارائهدهندگان خدمات بهداشتی معمولاً آن را در سهماهه اول بارداری (تا ۱۲ هفته) شناسایی میکنند، اما بیشتر زنان در حدود هفته ۸ بارداری متوجه میشوند که حاملگیشان خارج از رحم است.
روشهای درمان حاملگی خارج از رحم چیست؟
ارائهدهندگان خدمات بهداشتی حاملگی خارج از رحم را با دارو یا جراحی درمان میکنند.
مصرف قرص و دارو برای درمان حاملگی خارج از رحم
در برخی موارد، پزشک ممکن است دارویی به نام متوترکسات (methotrexate) تجویز کند تا رشد تخمک بارور متوقف شده و حاملگی خاتمه یابد. این دارو به لوله فالوپ آسیب نمیزند، اما اگر لوله فالوپ قبلاً پاره شده باشد، نمیتوان از این روش استفاده کرد.
متوترکسات معمولاً به صورت یک تزریق واحد داده میشود. این روش نسبت به جراحی کمتر تهاجمی است، اما نیاز به ویزیتها و پیگیری منظم دارد تا پزشک بتواند سطح هورمون hCG را کنترل کند. در موارد نادر، اگر سطح hCG با یک دوز کاهش کافی نداشته باشد، تزریق دوم لازم میشود. لازم است با پزشک درباره عوارض و ریسکهای احتمالی متوترکسات صحبت کنید تا از انتظارات خود آگاه باشید.
روش جراحی حاملگی خارج از رحم
اگر لوله فالوپ پاره شده باشد یا در خطر پارگی قرار داشته باشد، پزشک حاملگی خارج از رحم را با جراحی رفع میکند. این یک جراحی اورژانسی و نجاتبخش زندگی است.
جراحی معمولاً به صورت لاپاراسکوپی انجام میشود (از طریق چند برش کوچک در شکم) و بیمار تحت بیهوشی کامل است. در لاپاراسکوپی حاملگی خارج از رحم جراح ممکن است کل لوله فالوپ را همراه با تخمک بردارد یا فقط تخمک را از لوله خارج کند و لوله را حفظ کند.
آیا بعد از حاملگی خارج از رحم امکان بارداری وجود دارد؟
اگر به عوارض بعد از عمل حاملگی خارج از رحم فکر میکنید، باید بدانید اکثر زنانی که سابقه حاملگی خارج از رحم دارند، میتوانند در آینده حاملگی موفقیتآمیز داشته باشند. با این حال، احتمال بارداری خارج از رحم مجدد در آنها کمی بالاتر است. مهم است که با پزشک خود درباره علل حاملگی خارج از رحم قبلی و عوامل خطر احتمالی برای حاملگی آینده صحبت کنید.
چه مدت باید پس از حاملگی خارج از رحم صبر کرد تا دوباره باردار شد؟
بهتر است پس از درمان حاملگی خارج از رحم، با پزشک خود درباره بارداریهای آینده مشورت کنید. اگرچه بارداری ممکن است سریع اتفاق بیفتد، معمولاً توصیه میشود حدود ۳ ماه صبر کنید. این زمان به لوله فالوپ فرصت ترمیم و خطر حاملگی خارج از رحم مجدد را کاهش میدهد.
اگر لوله فالوپ برداشته شده باشد، هنوز میتوان باردار شد؟
در اکثر موارد، حتی اگر حین درمان حاملگی خارج از رحم یک لوله فالوپ برداشته شده باشد، هنوز امکان بارداری وجود دارد. بیشتر زنان با دو لوله فالوپ متولد میشوند و وجود یک لوله برای بارداری کافی است. تخمکها میتوانند از لوله باقیمانده عبور کنند.
همچنین روشهای کمک باروری مانند IVF وجود دارند که نیاز به لوله فالوپ ندارند. مهم است که با پزشک درباره برنامههای بارداری آینده صحبت کنید تا با هم یک طرح مناسب برای کاهش عوامل خطر احتمالی داشته باشید.
کلام آخر دکتردکتر
حاملگی خارج از رحم یک وضعیت اورژانسی و بالقوه خطرناک است که در صورت تشخیص دیرهنگام ممکن است به پارگی لوله فالوپ، خونریزی داخلی و حتی تهدید جان مادر منجر شود. نکته کلیدی این است که علائم اولیه مانند خونریزی غیرطبیعی واژینال و درد یکطرفه شکم گرفته ممکن است با مشکلات شایعتری اشتباه گرفته شوند. نادیده گرفتن این نشانهها میتواند پیامدهای جدی داشته باشد. بنابراین هر فردی که احتمال بارداری میدهد و با چنین علائمی مواجه میشود، باید بدون تأخیر ارزیابی پزشکی انجام دهد.
تشخیص زودهنگام نهتنها از عوارض خطرناک پیشگیری میکند، بلکه در بسیاری از موارد امکان درمان سادهتر و حفظ سلامت باروری را نیز فراهم میسازد. اگر باردار هستید یا در فکر آن برای پیشبرد ایمن و سلامت این دوران از بهترین متخصصان در دکتردکتر وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
سوالات متداول
