IVF چیست؟ مراحل انجام، هزینه، درصد موفقیت و شانس بارداری با آی‌وی‌اف

IVF (لقاح آزمایشگاهی) روشی برای درمان ناباروری است که در آن تخمک‌ها و اسپرم در محیط آزمایشگاه و خارج از بدن زوجین با هم ترکیب می‌شوند. افرادی که برای بارداری به کمک نیاز دارند، از این روش استفاده می‌کنند. در ادامه شما را با این تکنیک بیشتر آشنا می‌کنیم و به سؤال‌های رایجی مانند چند روز بعد از آی‌وی‌اف بارداری مشخص می‌شود و فرق بچه‌های آی‌وی‌اف با طبیعی چیست، نیز پاسخ می‌دهیم. همراهمان بمانید.

IVF چیست و چگونه انجام می‌شود؟

لقاح آزمایشگاهی یا IVF نوعی فناوری تولیدمثل کمکی (ART) است که در آن اسپرم و تخمک در خارج از بدن انسان لقاح می‌یابند. سختی‌های آی‌وی‌اف و پیچیدگی‌های آن زیاد است و شامل استخراج تخمک‌ها از تخمدان‌ها و ترکیب دستی آنها با اسپرم در آزمایشگاه برای لقاح می‌شود. چند روز پس‌از لقاح، تخمک بارورشده (جنین) در داخل رحم قرار می‌گیرد. بارداری زمانی اتفاق می‌افتد که این جنین خود را به دیوارۀ رحم متصل کند.

افراد به دلایل مختلفی، ازجمله مشکلات ناباروری یا ابتلای یکی از زوجین به بیماری خاص، پس‌از نتیجه‌نگرفتن از سایر روش‌های باروری یا بارداری در سنین بالا، عمل آی‌وی‌اف را امتحان می‌کنند. همچنین، این روش انتخاب افرادی است که می‌خواهند بدون شریک زندگی با استفاده از اسپرم اهدایی بچه‌دار شوند. استفاده از این روش برای بارداری در حین یا بعد از یائسگی نیز کاربرد دارد. به‌طور کلی درصورت وجود شرایط زیر در شما یا شریک زندگیتان، پزشکان آی‌وی‌اف را پیشنهاد می‌کنند:

• مسدودبودن یا آسیب‌دیدگی لوله‌های فالوپ (به‌علت عفونت لوله رحم)؛
• آندومتریوز؛
• تعداد کم اسپرم یا سایر اختلالات اسپرم؛
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PMOS) یا سایر بیماری‌های تخمدان؛
• فیبروم رحم؛
• خطر انتقال بیماری یا اختلال ژنتیکی؛
• ناباروری بدون دلیل مشخص؛
• استفاده از تخمک اهدایی یا رحم جایگزین.

مراحل انجام IVF از تحریک تخمدان تا انتقال جنین

پیش‌از انجام IVF، باید به‌دفعات برای معاینه به پزشک مراجعه کنید و آزمایش‌هایی را نیز انجام دهید؛ بنابراین آماده باشید که این روند مدتی طول بکشد. همچنین از پزشک سؤال‌های خود را بپرسید و مطمئن شوید که می‌دانید چه مراحلی در پیش دارید. پیش‌از IVF، زنان بیشتر اوقات باید آزمایش‌های هورمونی، آزمایش AMH، سونوگرافی و درصورت لزوم، آزمایش‌هایی مانند عکس رنگی رحم را انجام دهند. در مردان نیز وضعیت اسپرم بررسی می‌شود. علاوه‌بر این، ممکن است پزشک آزمایش‌های خون و غربالگری‌های عفونی را برای ایمنی درمان تجویز کند. به‌طور کلی، مراحل رایج انجام IVF به شرح زیر هستند:

تحریک کنترل‌شدۀ تخمدان

برای تحریک تولید چندین تخمک در هر تخمدان (در مقابل تولید معمول تنها یک تخمک در ماه) هورمون تزریق می‌شود تا شانس بارداری افزایش یابد. این نوع تحریک، در ابتدا مستلزم تزریق روزانۀ آگونیست‌های GnRH (مانند لوکرین) است تا تخمک‌گذاری طبیعی بدن سرکوب شود. انجام این تزریق این اطمینان را به وجود می‌آورد که فولیکول‌های تخمدان به‌صورت ‌هم‌زمان رشد می‌کنند. این مرحله به‌طور معمول در نیمۀ دوم چرخۀ قاعدگی شروع می‌شود و حدود ۱۴ تا ۲۰ روز ادامه می‌یابد. ممکن است برخی بیماران نیاز باشد که تزریق‌ها را برای مدت بیشتری انجام دهند.

ازطرفی تیم درمان، آزمایش‌های خون و سونوگرافی را برای اطمینان از دستیابی به پاسخ مطلوب انجام می‌دهد. سپس برای تحریک رشد فولیکول‌ها در تخمدان‌ها، تزریق روزانۀ هورمون‌های گنادوتروپین (مانند گونال‌اف یا پیورگون) به داخل عضله یا بافت زیرجلدی ران یا باسن انجام می‌شود. پس‌از چند روز تزریق گنادوتروپین، سونوگرافی ترانس‌واژینال برای تعیین تعداد و اندازۀ فولیکول‌های درحال‌رشد انجام می‌شود. درصورت نرسیدن فولیکول‌ها به‌اندازۀ مطلوب، به تزریق‌های بیشتری نیاز خواهد بود. هنگامی که فولیکول‌ها به‌اندازۀ مطلوب رسیدند، با قطع تزریق آگونیست GnRH و گنادوتروپین‌ها، تزریق گنادوتروپین جفتی انسان (hCG) انجام می‌شود. هورمون hCG برای بلوغ نهایی تخمک‌ها پیش‌از جمع‌آوری آنها ضروری است.

آماده‌سازی اسپرم

نیازی نیست همسر شما در طول دورۀ تزریق گنادوتروپین و پیش‌از جمع‌آوری تخمک برای IVF از رابطۀ جنسی پرهیز کند، اما در روز جمع‌آوری باید ازطریق خودارضایی، نمونۀ مایع منی را در اختیار آزمایشگاه قرار دهد.

جمع‌آوری تخمک

زمان جمع‌آوری تخمک حدود ۳۶ ساعت پس‌از تزریق hCG خواهد بود. پزشک برداشت تخمک را با واردکردن سوزن مخصوص متصل به پروب واژینال سونوگرافی به داخل تخمدان و خارج‌کردن کمپلکس تخمک-کومولوس (حاوی تخمک) انجام می‌دهد. تیم پزشکی داروی آرام‌بخش خفیفی به شما می‌دهد، زیرا در طول این روش تنها ناراحتی جزئی را احساس خواهید کرد.

پس‌از جمع‌آوری تخمک، پیش‌از رفتن به خانه چند ساعت تحت‌نظر خواهید بود. بسته به میزان موفقیت عمل تحریک، ممکن است چندین تخمک به‌طور ‌هم‌زمان برداشت شوند. به‌طور قطعی همۀ فولیکول‌ها تخمک ندارند و بعضی از آنها برای لقاح به‌اندازۀ کافی بالغ نیستند. همچنین باید از شب قبل جمع‌آوری تخمک ناشتا باشید.

لقاح

پس‌از برداشت تخمک، اسپرم در ظرفی به تخمک‌ها برای انجام لقاح ازطریق انتخاب طبیعی در آزمایشگاه، اضافه می‌شود. درصورت پایین‌بودن کیفیت اسپرم‌ها یا داشتن سابقۀ مشکل در لقاح، ممکن است در روز جمع‌آوری تخمک، تزریق داخل‌ سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI) انجام شود. متخصص در طول این روش، اسپرم واحدی را ازطریق میکروسوزن به داخل هر تخمک تزریق می‌کند. روز بعد پزشک با انجام بررسی‌هایی انجام لقاح را تأیید می‌کنند. بااین‌حال، در حدود ۱۰ درصد از زوجین، به‌هیچ‌وجه لقاحی شکل نمی‌گیرد.

انتقال جنین

پزشک جنین‌های بارورشده را بین روز دوم تا پنجم پس‌از لقاح با استفاده از کاتتر ظریفی به داخل رحم منتقل می‌کند که اغلب درد ندارد و تنها چند دقیقه طول می‌کشد. توصیه می‌شود پیش‌از عمل انتقال جنین از شب قبل ناشتا باشید. به‌طور معمول حداکثر دو جنین در هر بار منتقل می‌شوند. درصورت ناکافی‌بودن جنین‌ها یا در بیماران جوان‌تر، ممکن است تعداد کمتری انتقال یابد. گاهی در شرایط استثنایی تا سه جنین نیز منتقل می‌شود.

مدت کوتاهی پس‌از انتقال جنین می‌توانید به خانه بروید. برای تقویت دیوارۀ رحم و افزایش شانس لانه‌گزینی جنین‌ها در عمل IVF، هورمون‌هایی به‌صورت خوراکی، واژینال یا حتی تزریقی دریافت خواهید کرد. هیچ محدودیتی برای انجام فعالیت‌ها ازجمله رابطۀ جنسی وجود ندارد.

فریزکردن جنین‌های اضافی

ممکن است درصدی از بیماران جنین‌های اضافی با کیفیت خوب داشته باشند. این جنین‌ها را می‌توان برای استفاده در آینده فریز کرد. بیماران برای چرخه‌های آینده، نیازی به انجام مجدد تحریک کنترل‌شدۀ تخمدان و جمع‌آوری تخمک ندارند. باوجوداین، باید هزینۀ سالانه‌ای برای نگهداری جنین‌های فریزشده پرداخت کنند و می‌توان آنها را تا ۱۰ سال نگهداری کرد.

آزمایش بارداری

بین ۱۴ تا ۱۷ روز پس‌از انتقال جنین، باید برای انجام آزمایش بارداری و اندازه‌گیری هورمون بارداری b-hCG در خون باید به مرکز درمان مراجعه کنید. درصورت بارداری، تیم درمان سونوگرافی‌ها و آزمایش‌های خون بعدی را برای اطمینان از روند طبیعی بارداری برنامه‌ریزی می‌کند.

هزینه IVF در سال 1405 چقدر است؟

مجموع هزینه IVF به عوامل متعددی بستگی دارد. انجام تمامی مراحل زیر بر مقدار آن اثر می‌گذارند:

• مشاورۀ اولیه و آزمایش‌های تشخیصی: هزینه‌های این مرحله شامل اولین قرار ملاقات با متخصص باروری یا غدد درون‌ریز تولیدمثل، بررسی سوابق پزشکی، معاینه‌های فیزیکی، آزمایش‌های خون، سونوگرافی‌ها و آنالیز اسپرم است.
• داروها: IVF به داروهای مختلفی برای تحریک تخمدان‌ها، کنترل چرخه قاعدگی و آماده‌سازی بدن برای انتقال جنین نیاز دارد. قیمت این داروها متغیر است، اما بخش بزرگی از مجموع هزینه‌ها را تشکیل می‌دهد.
• جمع‌آوری تخمک: برداشتن تخمک‌های بالغ از تخمدان‌ها به عمل جراحی نیاز دارد و به همین علت به مخارج شما هزینۀ بیهوشی در آی‌وی‌اف نیز اضافه می‌شود.
• جمع‌آوری اسپرم: درصورت نیاز، پزشک آزمایش‌هایی را برای آنالیز اسپرم و آماده‌سازی آن برای لقاح تجویز می‌کند.
• تلقیح یا تزریق داخل‌سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI): گاهی، متخصصان باروری استفاده از روش آزمایشگاهی خاصی را برای بارورکردن تخمک‌ها با اسپرم پیشنهاد می‌دهند که هزینۀ متفاوتی دارند.
• کشت جنین: پس‌از بارورشدن تخمک‌ها با اسپرم، جنین‌های به‌دست‌آمده باید چند روز در آزمایشگاه کشت شوند و تحت نظارت قرار گیرند که هزینه‌ای برای آن دریافت می‌شود.
• انتقال جنین: اگر جنین‌ها بلافاصله پس‌از برداشت و کشت منتقل شوند، هزینه‌ای برای عمل انتقال و قرارگرفتن آنها در رحم در نظر گرفته می‌شود.
• فریزکردن: اگر انتقال جنین‌ها بلافاصله انجام نشود، فریزکردن و نگهداری آنها برای استفاده در آینده هزینه دارد.
• آزمایش ژنتیک انتخابی: گاهی پزشک آزمایش ژنتیک پیش‌از لانه‌گزینی (PGT) را برای غربالگری ناهنجاری‌های ژنتیکی جنین‌ها توصیه می‌کند.
• روش‌های اضافی: درصورت نیاز، چرخۀ IVF باید همراه با مراحل دیگری مانند هچینگ کمکی یا بیوپسی جنین باشد که هزینه‌های اضافه‌ای دارند.

علاوه‌بر این، شرکت‌های ارائه‌دهندۀ بیمه پایه یا تکمیلی، گاهی بخشی از هزینه‌های درمان را پوشش می‌دهند. بااین‌حال، سهم پرداختی شرکت بیمه برای تمامی زوجین یکسان نیست. مبلغ نهایی پرداختی به عواملی مانند نوع بیمه، مفاد قرارداد، تعرفه‌های قانونی، مستندات پزشکی ارائه‌شده و مراحل درمانی طی‌شده بستگی دارد.

به‌طور کلی برای پاسخ به مجموع هزینه عمل ivf چیست، در جدول زیر هزینۀ این عمل را در یکی از کلینیک‌های اصفهان می‌بینید، اما برای اطلاع بهتر از هزینه‌ها و همچنین به‌دلیل نوسان قیمت‌ها، با کلینیک مدنظر خود تماس بگیرید. علاوه‌بر این، بسته به کلینیک، هزینه آی‌وی‌اف برای پسردار شدن ۵۰ تا ۷۰ میلیون تومان را به مجموع هزینه‌های شما اضافه می‌‌کند.

آیا IVF بار اول جواب می‌دهد؟

اگر به انجام IVF فکر می‌کنید یا در حال گذراندن مراحل آن هستید، شاید بپرسید آیا آی‌وی‌اف بار اول جواب می‌دهد؟ در پاسح به این سؤال تمامی جنبه‌های تأثیرگذار بر میزان موفقیت IVF در تلاش اول را بررسی می‌کنیم.

سن یکی از عوامل مهم در IVF

سن بارداری در آی‌وی‌اف مهم‌ترین عامل در تعیین میزان موفقیت این روش در مرتبۀ اول است. باروری به‌طور طبیعی با افزایش سن کاهش می‌یابد. به‌طور معمول، زنان زیر ۳۵ سال به‌دلیل ذخیرۀ تخمدان بالا و کیفیت مطلوب تخمک، بیشترین میزان موفقیت را در درمان IVF دارند. با افزایش سن زنان، کیفیت و کمیت تخمک‌هایشان کاهش می‌یابد که شانس موفقیت آنها را در IVF پایین می‌آورد. در بخش بعدی این عامل را بیشتر توضیح می‌دهیم.

علت و مدت‌زمان ناباروری یکی از عوامل تأثیر گذاری در IVF

دلیل انجام درمان IVF در بیماران مختلف متفاوت است. درمان بعضی مشکلات ناباروری آسان‌تر از بقیه است. موفقیت IVF در زوجینی دچار به ناباروری بدون دلیل، در مقایسه با افراد دارای علت معلوم، دشوارتر است. همچنین زنانی که مشکل تخمک‌گذاری یا انسداد لوله‌های فالوپ دارند، در مقایسه با بیماران مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) شدید یا آندومتریوز، راحت‌تر در تلاش اول باردار می‌شوند.

کیفیت تخمک و اسپرم یکی از عوامل تأثیرگذار بر میزان موفقیت IVF

کیفیت تخمک و اسپرم نیز میزان موفقیت درمان IVF در بار اول را تعیین می‌کند. شانس مردانی که تعداد اسپرم کم، تحرک ضعیف اسپرم یا اسپرم‌هایی با شکل غیرطبیعی دارند، کمتر است. همچنین، زنانی با ذخیرۀ تخمدان پایین یا تخمک‌های بی‌کیفیت جنین‌های باکیفیتی به دست نمی‌آورند.

کیفیت جنین و موفقیت IVF

کیفیت جنین در آی‌وی‌اف تعیین می‌کند آیا لانه‌گزینی انجام می‌شود یا خیر. هر جنین براساس میزان زنده‌مانی و رشد خود درجه‌بندی می‌شود. جنین‌های با درجۀ بالاتر شانس بیشتری برای لانه‌گزینی موفق و بارداری دارند.

نحوۀ تحریک تخمدان یکی از عوامل مهم در IVF

تحریک تخمدان باید متناسب با عوامل فردی مانند سطح هورمون‌ها و نحوۀ پاسخگویی بدن به تحریک تنظیم شود. اگر تحریک تخمدان کافی به‌درستی انجام نشود، در زمان نامناسبی تخمک‌گذاری می‌کنید یا تخمک‌های کافی در اختیار نخواهید داشت.

انتقال جنین و تأثیرگذاری آن بر IVF

برای انتقال موفق جنین در IVF چندین عامل باید در بهترین حالت باشند. تعداد جنین‌های انتخابی برای انتقال و کیفیت آنها بر وقوع بارداری تأثیر می‌گذارد. زمان‌بندی نیز اهمیت دارد و تعیین زمان مناسب برای انتقال، شانس بارداری موفق را افزایش می‌دهد.

پذیرش رحم و میزان موفقیت IVF

پس‌از انتقال جنین، جنین باید خود را روی آندومتر یا دیوارۀ رحم جای دهد (لانه‌گزینی کند). اگر ضخامت آندومتر کافی نباشد، لانه‌گزینی شکست می‌خورد.

عوامل مربوط به سبک زندگی و تأثیر آن بر IVF

عادت‌ها و عوامل سبک زندگی بر سلامت کلی شما تأثیر می‌گذارند که ازجمله عوامل وابسته به موفقیت IVF در مرتبۀ اول است. سبک زندگی بی‌تحرک به قدرت باروری در مردان و زنان آسیب می‌رساند. عادت‌هایی مانند سیگارکشیدن و مصرف الکل نیز با آسیب‌رساندن به کیفیت تخمک و اسپرم، تأثیر منفی بر باروری دارند. رژیم غذایی شما نیز به‌طور مستقیم بر سلامت و قدرت باروریتان نقش دارد.

وزن یکی از عوامل مهم در موفقیت IVF

اضافه‌وزن انجام مراحل IVF مانند نظارت بر تخمدان و جمع‌آوری تخمک را دشوارتر می‌کند و خطر عوارض بارداری را افزایش می‌دهد. همچنین میزان موفقیت IVF در تلاش اول را کاهش می‌دهد. ازطرفی، زنان دارای کمبود وزن برای تولید تخمک‌های بالغِ کافی دچار مشکل می‌شوند.

تخصص و عوامل تأثیرگذار بر IVF

کلینیک تخصص کلینیک باروری و تیم پزشکی آنها را دست‌کم نگیرید. تیم مراقبتی خوب درمان IVF شما را حتی در سخت‌ترین شرایط با موفقیت به پایان می‌رساند. ازطرفی، انتخاب کلینیک نامعتبر با درصد موفقیت پایین، شانس موفقیت IVF در تلاش اول را کاهش می‌دهد.

درمجموع، به‌گفتۀ بعضی منابع، میانگین درصد موفقیت IVF در تلاش اول به‌طور معمول در حدود ۲۰ تا ۳۵ درصد برآورد می‌شود.

درصد موفقیت IVF براساس سن

برای توضیح درصد موفقیت IVF براساس سن، به تحقیق سایت وارتا (VARTA) استناد می‌کنیم. تحقیقی روی هزاران زن که چرخۀ IVF را در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ شروع کرده‌اند، انجام شده است تا مشخص شود چند نفر از آنها پس‌از یک، دو و سه چرخۀ تحریک‌شده بچه‌دار شده‌اند. واحد ملی آمار و اپیدمیولوژی پری‌ناتال دانشگاه نیو ساوت ولز این پژوهش را انجام داده است. در این بررسی، زنان به‌مدت حداقل ۳ و حداکثر ۴ سال تحت‌نظر بودند تا نتایج درمانی آنها مشخص شود.

طبق نتایج، بیشتر افرادی که IVF انجام می‌دهند، صرف‌نظر از سنشان، پس‌از چرخۀ اول بچه‌دار نمی‌شوند. همچنین، داده‌ها ثابت می‌کنند هرچه در زمان شروع فرایند IVF جوان‌تر باشید، احتمال بچه‌دارشدن شما بیشتر است. علاوه‌بر این، ۴۸ درصد از زنانی که درمان را در سن ۳۰ تا ۳۱سالگی شروع کرده‌اند، پس‌از چرخۀ تحریک‌شدۀ اول بچه‌دار شده‌اند. این میزان پس‌از دو چرخه به ۶۱ درصد و پس‌از سه چرخه به ۶۷ درصد افزایش یافته است.

در مقایسه، زنانی که درمان را در ۳۴ تا ۳۵سالگی شروع کرده‌اند، پس‌از چرخۀ اول ۴۰ درصد، پس‌از دو چرخه ۵۴ درصد و پس‌از سه چرخه ۶۱ درصد شانس بچه‌دارشدن داشته‌اند. برای زنان ۴۰ تا ۴۱ساله در زمان شروع درمان، شانس بچه‌دارشدن پس‌از چرخۀ اول ۱۳ درصد بوده است. این احتمال پس‌از دو چرخه به ۲۱ درصد و پس‌از سه چرخه به ۲۵ درصد رسیده است.

این تحقیق کمک می‌کند انتظارهای واقع‌بینانه‌تری از نتایج IVF داشته باشید. آگاهی از اینکه بیشتر افراد برای شانس موفقیت معقول به بیش‌از یک چرخۀ تحریک‌شده نیاز دارند، مفید است. همچنین، دانستن اینکه تولد نوزاد با IVF پس‌از ۴۰سالگی نادر است، در تصمیم‌گیری برای مدت‌زمان ادامۀ درمان اثر خواهد داشت. در جدول زیر می‌توانید جزئیات کامل داده‌ها را براساس سن زنان در زمان شروع درمان مشاهده کنید.

گرچه دقت کنید این داده‌ها فقط میانگین را نشان می‌دهند. علاوه‌بر این، اگر زنی در دهۀ ۴۰ زندگی خود از تخمک‌های اهدایی زنی جوان‌تر استفاده کند، شانسی برابر با زنان هم‌سن فرد اهداکننده خواهد داشت. همچنین ممکن است برخی زنان حاضر در این تحقیق به‌طور طبیعی باردار و بچه‌دار شده باشند. این تولدها در این مجموعه داده به حساب نیامده‌اند، زیرا نتیجۀ درمان IVF نبوده‌اند.

تعداد تخمک مناسب برای IVF

آیا تعداد تخمک‌های برداشت‌شده در مرحلۀ جمع‌آوری تخمک بر احتمال بارداری در چرخۀ IVF تأثیر می‌گذارد؟ هنگام تلاش برای لقاح آزمایشگاهی، میزان پاسخ تخمدان‌ها به داروهای تزریقی FSH برای تحریک تخمدان در زنان مختلف متفاوت است که باعث می‌شود در مرحلۀ جمع‌آوری، تعداد تخمک‌های متفاوتی برداشت شود. پیش‌از تحریک تخمدان‌ها با داروهای حاوی FSH، شمارش فولیکول‌های آنترال بهترین روش برای پیش‌بینی میزان پاسخ‌دهی تخمدان و تعداد تخمک‌های برداشت‌شده در فرایند IVF است.

طبق مطالعه‌ای، با افزایش سن زنان، مزایای برداشت تعداد زیاد تخمک کاهش می‌یابد. این مطالعه مشخص کرد که برای تولید ۱ و ۲ جنین یوپلوئید (طبیعی) در ۳۴سالگی، به‌ترتیب به ۵ و ۱۴ تخمک نیاز است. باوجوداین، در ۳۸سالگی به ۱۰ و ۲۴ تخمک نیاز خواهد بود؛ بنابراین، هرچه سن زن بیشتر باشد، برای افزایش شانس به‌دست‌آوردن جنین دارای کروموزوم‌های طبیعی در چرخۀ IVF، باید تخمک‌های بیشتری جمع‌آوری شود.

ازطرفی، باتوجه‌به اینکه کیفیت تخمک‌ها در سنین پایین‌تر بهتر است، زن جوان‌تر با تخمک‌های کمتر، شانس بارداری برابری با زن مسن‌تر با تخمک‌های بیشتر دارد. به‌طور کلی، داشتن حدود ۱۰ تا ۱۲ تخمک بالغ پس‌از برداشت، تعداد مناسبی برای IVF است (البته همۀ تخمک‌های برداشت‌شده برای لقاح به‌اندازۀ کافی بالغ نمی‌شوند).

این تعداد، شانس زن برای داشتن حداقل یک جنین طبیعی را افزایش می‌دهد. وجود یک جنین طبیعی، شانس بارداری را به ۶۵ درصد می‌رساند، زیرا همۀ جنین‌های طبیعی منجر به بارداری نمی‌شوند؛ درنتیجه، در اختیارداشتن چندین جنین طبیعی برای انتقال مجدد درصورت شکست انتقال اول، بیشترین شانس موفقیت را به همراه دارد. به‌طور کلی، برای تعیین بهترین تعداد تخمک مناسب برای آی‌وی‌اف، باید عوامل متعددی را در نظر گرفت. ازجمله:

• ویژگی‌های فردی بیمار (مانند سن و ذخیرۀ تخمدان)؛
• علت اصلی تجویز درمان؛
• تمرکز بیمار بر نرخ بارداری فقط پس‌از انتقال جنین تازه یا نرخ بارداری تجمعی پس‌از انتقال جنین‌های تازه و فریزشدۀ IVF؛
• تعداد جنین‌های منتقل‌شده (انتقال یک یا چند جنین)؛
• پروتکل‌های آزمایشگاهی؛
• خواسته‌های بیمار.

علاوه‌بر این، تلاش برای برداشت تعداد زیاد تخمک (به‌طور معمول بیش ‌از ۱۵ عدد) خطر سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS) را افزایش می‌دهد. این سندرم عارضه‌ای جدی در روند تحریک تخمدان است. بااین‌حال، پروتکل‌های جدیدتر IVF این خطر را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهند. این روش‌ها به متخصصان باروری اجازه می‌دهند تا نتایج یک چرخۀ IVF را به حداکثر برسانند؛ درنتیجه، هزینه‌های مالی، جسمی و عاطفی درمان ناباروری کاهش می‌یابد. افزایش تعداد تخمک‌ها همیشه باید با ایمنی کامل انجام شود، به‌عبارت‌دیگر باید دربارۀ رویکرد اختصاصی خود با متخصص باروری مشورت کنید.

علت تشکیل‌نشدن جنین در IVF

۵ تا ۱۰ درصد از چرخه‌های IVF منجر به تشکیل جنین نمی‌شوند. در چنین شرایطی از تلاش برای بچه‌دارشدن دست نکشید. گاهی تخمک‌ها به‌درستی رشد نمی‌کنند یا داروها اثربخش نیستند. علت آن واکنش منحصربه‌فرد بدن افراد است.

پزشکان از این چرخه‌های ناموفق اطلاعات زیادی به دست می‌‎آورند و برنامۀ درمانی و داروهای شما را تغییر می‌دهند تا بدنتان در چرخۀ بعدی پاسخ بهتری بدهد. طبق تجربیات کسانی که آی‌وی‌اف کرده‌اند، بسیاری از افرادی که در ابتدا هیچ تخمکی نداشتند، در ادامۀ مسیر توانستند جنین‌های سالم و نتایج موفقیت‌آمیزی داشته باشند. بااین‌حال شاید بپرسید علت تشکیل‌نشدن جنین در آی‌وی‌اف چیست؟ رایج‌ترین دلایل این اتفاق عبارت‌اند از:

پاسخ ضعیف تخمدان به تحریک برای موفقیت IVF یکی از دلایل تشکیل نشدن جنین

تخمدان‌ها باید پس‌از مصرف داروهای باروری، تخمک‌های متعددی تولید کنند. بااین‌حال، تخمدان‌ها در برخی زنان پاسخ مناسبی نمی‌دهند. این وضعیت را پاسخ ضعیف تخمدان می‌نامند. اگر ذخیرۀ تخمدان پایین باشد (AMH پایین) یا سن زن بالای ۳۸ سال باشد، احتمال بروز این مشکل وجود دارد. وقتی تعداد فولیکول‌ها کمتر باشد، احتمال رشد کافی تخمک‌ها برای جمع‌آوری کاهش می‌یابد.

سندرم فولیکول خالی (EFS) یکی از علت های تشکیل‌نشدن جنین در IVF

در یک مورد از هر هزار مورد، فولیکول‌ها به‌طور طبیعی در سونوگرافی رشد می‌کنند، اما هنگام برداشت، هیچ تخمکی یافت نمی‌شود. ازجمله دلایل رایج آن عمل‌نکردن صحیح آمپول آزادسازی (hCG)، تزریق در زمان نامناسب یا وجود مشکلات نادر در تخمدان‌ها است. ممکن است پزشک در چرخه‌های بعدی IVF زمان تزریق آمپول آزادسازی را تغییر دهد، دُز آن را بیشتر کند یا از محرک دوگانه (hCG + لوپرون) استفاده کند.

تخمک‌گذاری زودرس پیش‌از جمع‌آوری و تشکیل نشدن جنین در IVF

گاهی تخمک‌ها پیش‌از آنکه پزشکان بتوانند آنها را جمع‌آوری کنند، به‌خودی‌خود آزاد می‌شوند. این اتفاق درصورت تأخیر در تزریق آمپول آزادسازی یا افزایش زودهنگام هورمون LH رخ می‌دهد. در بیشتر مواقع، با نظارت دقیق و زمان‌بندی بی‌نقص می‌توان جلوی این مشکل را گرفت.

مشکلات مربوط به کیفیت تخمک از عوامل مهم در تشکیل نشدن جنین

گاهی تخمک‌ها جمع‌آوری می‌شوند، اما به‌طور کامل رشد نکرده‌اند یا کیفیت خوبی ندارند؛ درنتیجه امکان لقاح وجود ندارد. زنانی که دچار PCOS، افت کیفیت تخمک ناشی از افزایش سن یا استرس شدید هستند، اغلب با این مشکل مواجه می‌شوند. مصرف مکمل‌هایی مانند کوآنزیم کیوتن (CoQ10)، DHEA و ویتامین‌ها به حفظ سلامت تخمک‌ها در آینده کمک می‌کند.

لقاح ناموفق از علت های مهم در تشکیل نشدن جنین در IVF

لقاح همیشه و حتی باوجود جمع‌آوری تخمک‌ها اتفاق نمی‌افتد. دلایل زیادی برای آن وجود دارد، ازجمله:

• کیفیت پایین اسپرم (حرکت نمی‌کند یا شکل طبیعی ندارد)؛
• ضخیم‌بودن پوستۀ اطراف تخمک که اسپرم قادر به نفوذ در آن نیست؛
• شکست روش ICSI در زمانی که اسپرم نمی‌تواند تخمک را فعال کند.

در این شرایط، روش‌های آزمایشگاهی پیشرفته‌تری مانند PICSI، IMSI یا تحریک کمکی تخمک (AOA) مفید هستند.

مشکلات آزمایشگاهی یا فنی و تشکیل نشدن جنین در IVF

مشکلات فنی، مانند خرابی ابزارهای آزمایشگاهی یا تغییر در محیط کشت، گاه‌به‌گاه رخ می‌دهند، اما چندان رایج نیستند. آزمایشگاه‌های معتبر IVF برای جلوگیری از این خطرات، بررسی‌های کیفی سخت‌گیرانه‌ای را اعمال می‌کنند.

مشکلات ژنتیکی یا کروموزومی یکی از دلایل مهم تشکیل نشدن جنین در IVF

تمامی تخمک‌ها به‌درستی بارور نمی‌شوند و بعضی از آنها به‌دلیل داشتن مشکلات ژنتیکی مانع رشد جنین می‌شوند. این مشکل برای افراد بالای ۳۸ سال یا کسانی که چندین چرخۀ ناموفق داشته‌اند، بیشتر رخ می‌دهد. ممکن است پزشکان برای یافتن جنین‌های سالم و استفاده از آنها در تلاش‌های بعدی IVF، انجام آزمایش ژنتیک پیش‌از لانه‌گزینی (PGT-A) را پیشنهاد دهند.

تعیین جنسیت با IVF چگونه انجام می‌شود؟

تعیین جنسیت با آی‌وی‌اف امکان‌پذیر است و با استفاده از روشی به نام تشخیص ژنتیکی پیش‌از لانه‌گزینی (PGT) انجام می‌شود. رایج‌ترین دلایل برای تعیین جنسیت ازطریق IVF عبارت‌اند از:

• جلوگیری از انتقال بیماری‌های ژنتیکی وابسته به جنسیت؛
• ایجاد تعادل در جنسیت افراد خانواده؛
• ترجیح شخصی یا سایر دلایل غیرپزشکی.

تعیین جنسیت پیش‌از قرارگرفتن جنین در رحم زن انجام می‌شود، به این شکل که ابتدا متخصصان با استفاده از بیوپسی، سلول واحدی را از جنین برمی‌دارند. هنگامی که جنین به روز پنجم رشد می‌رسد (با حدود ۱۰۰ سلول)، آنها این سلول را برای آزمایش جدا می‌کنند. این بیوپسی ساختار کامل ژنتیکی جنین ازجمله جنسیت آن را مشخص می‌کند.

زمانی که آزمایشگاه مشخص می‌کند کدام جنین‌ها XX (دختر) و کدام XY (پسر) هستند، فقط جنین‌های دلخواه به رحم منتقل می‌شوند. این فرایند جنسیت نوزاد را پیش‌از شروع بارداری تضمین می‌کند. گاهی مرتب‌سازی اسپرم نیز انجام می‌شود. در این روش، پزشکان اسپرم‌های X و Y را پیش‌از لقاح از یکدیگر جدا می‌کنند. البته این تکنیک به‌اندازۀ PGT قابل‌اطمینان نیست.

درصد موفقیت تعیین جنسیت با IVF

شاید بپرسید آیا تعیین جنسیت با آی‌وی‌اف صددرصد است؟ در پاسخ باید بگوییم درصد موفقیت آی‌وی‌اف تعیین جنسیت و زمان استفاده از روش PGT بسیار بالا و به‌طور معمول در حدود ۹۹ درصد است. بااین‌حال، هیچ تضمینی وجود ندارد که جنین‌هایی با جنسیت دلخواه برای انتقال به داخل رحم در دسترس باشند.

IVF برای پسردارشدن

پزشکان زمان انجام عمل آی‌وی‌اف برای پسردارشدن، مراحل رایج آن را با آزمایش ژنتیک پیش‌از لانه‌گزینی برای آنیوپلوئیدی (PGT-A) ترکیب می‌کنند. جنین‌شناسان نیز برای تشخیص نوع کروموزوم (XY برای پسران) از جنین‌ها بیوپسی می‌گیرند که اجازه می‌دهد تا کلینیک به‌طور خاص، جنین پسر را به داخل رحم منتقل کند. برای اطلاع از سایر روش‌های علمی و سنتی پسردارشدن با متخصص باروری صحبت کنید. شما می‌توانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید.

چند روز بعد از IVF بارداری مشخص می‌شود؟

ممکن است وسوسه شوید چند روز پس‌از انتقال جنین تست بارداری بدهید، اما کلینیک‌های باروری توصیه می‌کنند ابتدا دورۀ معمول ۱۴روزه را سپری کنید، زیرا انجام زودهنگام آزمایش بارداری پس‌از انتقال جنین در IVF، اغلب نتایج کاذبی به همراه دارد. دلیل آن متغیربودن سطح هورمون hCG (هورمون تأیید بارداری در آزمایش) در مراحل مختلف درمان باروری است؛ مثلاً بارداری در مراحل بسیار اولیه هورمون hCG طبیعی زیادی تولید نمی‌کند که باعث نتیجۀ منفی کاذب و ناامیدی فرد می‌شود.

 احتمال بارداری طبیعی بعد از IVF ناموفق

طبق تحقیقات منتشرشده در سایت «مدیکال نیوز تودی»، بین ۱۷ تا ۲۶ درصد از زنانی که چرخۀ IVF ناموفقی داشته‌اند، در کمتر از پنج سال به‌طور طبیعی باردار شده‌اند. پژوهش‌های دیگر آمار بارداری بعد از آی‌وی‌اف ناموفق را بیشتر می‌دانند. براساس مطالعۀ منتشرشده در «مجلۀ علوم پزشکی آمریکای شمالی» در سال ۲۰۱۲، تا ۲۰ درصد از زنان می‌توانند پس‌از IVF به بارداری طبیعی برسند. این شانس به عواملی مانند علت اولیۀ ناباروری، سن و ذخیرۀ تخمدان بستگی دارد.

ازنظر بازۀ زمانی، بیشتر بارداری‌های طبیعی در فاصلۀ دو تا پنج سال پس‌از IVF اتفاق می‌افتند. گرچه احتمال بارداری طبیعی بعد از آی‌وی‌اف با گذشت زمان کاهش می‌یابد، تا چند سال پس‌از درمان IVF همچنان امکان‌پذیر است، اما شاید بپرسید در چه شرایطی بارداری طبیعی پس‌از IVF ناموفق اتفاق می‌افتد؟ عوامل تأثیرگذار بر شانس بارداری طبیعی عبارت‌اند از:

• سن: ازآنجا‌که زنان زیر ۳۵ سال ذخیرۀ تخمدان مطلوب و تخمک‌های سالم‌تری دارند، شانس آنها برای بارداری طبیعی پس‌از IVF بیشتر است.
• تشخیص: بیماری لوله‌های فالوپ احتمال بارداری طبیعی را پایین می‌آورد، درحالی‌که ناباروری بدون دلیل مشخص، اختلال هورمونی خفیف یا مشکلات تخمک‌گذاری شانس بیشتری به همراه دارند.
• مدت‌زمان ناباروری: دورۀ کوتاه‌تر ناباروری همواره با نرخ بالاتر بارداری طبیعی در ارتباط است.
• عوامل سبک زندگی: کنترل وزن، بهبود رژیم غذایی، ورزش منظم و کاهش استرس ازجمله عوامل افزایش‌دهندۀ شانس بارداری طبیعی هستند.
• بارداری‌های قبلی: داشتن سابقۀ بارداری قبلی شاخص مثبتی است، حتی اگر به تولد نوزاد زنده ختم نشده باشد.
• عوامل مردانه: اگر ناباروری به‌علت مشکلات مردانه بوده و این شرایط بهبود یافته باشد، احتمال بارداری طبیعی بیشتر می‌شود.

فرق بچه‌های IVF با طبیعی چیست؟

همیشه این سؤال برای زوجین وجود دارد که نوزدان آن‌ها پس‌از IVF ازنظر رشد، مراحل مهم رشد، سیستم ایمنی، هوش، رشد عاطفی و جسمی و شباهت‌های ژنتیکی با والدین خود، چه تفاوتی با نوزادانی دارند که به‌طور طبیعی لقاح یافته‌اند؟ در طول سال‌ها، براساس تحقیقات متعدد دربارۀ مشکلات کودکان آی‌وی‌اف، هیچ تفاوت بارز جسمی، ذهنی یا رفتاری بین آنها و نوزادان متولدشده ازطریق لقاح طبیعی دیده نشده است. هرگونه خطر جزئی که گاهی مشاهده می‌شود، به‌طور معمول به سلامت مادر یا شرایط بارداری ارتباط دارد و مربوط به IVF نیست؛ بنابراین نوزادان IVF نیز به‌همان اندازۀ نوزدان دیگر توانایی رشد کامل جسمی، ذهنی و عاطفی را دارند.

کلام آخر دکتردکتر

لقاح آزمایشگاهی (IVF) روشی برای درمان ناباروری است که در آن تخمک و اسپرم در خارج از بدن با هم ترکیب می‌شوند تا پس‌از رشد اولیه، جنین به رحم منتقل شود. این روش به افزایش شانس بارداری در شرایطی مانند کیفیت پایین اسپرم، انسداد لوله‌های فالوپ، آندومتریوز و ناباروری بدون دلیل مشخص کمک می‌کند.

برای آنکه بدانید این روش مناسب وضعیت شما و همسرتان است، باید از متخصص باروری و متخصص زنان و زایمان کمک بگیرید. شما می‌توانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعۀ حضوری به متخصص مربوطه بگیرید. همچنین اگر سؤال بیشتری دربارۀ روش‌های تقویت اسپرم برای آی‌وی‌اف یا بتا در آی‌وی‌اف باید چند باشد دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آماده‌اند تا به‌صورت آنلاین پاسخ‌گوی شما باشند.

سوالات متداول

منابع

singhealth.com

indiraivf

thebridgeclinic

now-fertility

ccrmivf

varta.org

theivfcenter

corionfertilityclinic

fakihivfoman

fertilityworld

my.clevelandclinic

monashivf

hfea.gov

pacificreproductivecenter

pfcla