کاهش حرکت جنین در بارداری؛ علت کم‌شدن تکان جنین و زمان مراجعه

حرکت جنین یکی از مهم‌ترین نشانه‌هایی است که مادران باردار برای بررسی سلامت نوزاد خود به آن توجه می‌کنند. تکان‌های جنین معمولاً از نیمه دوم بارداری بیشتر احساس می‌شوند و تغییر در الگوی طبیعی این حرکات می‌تواند باعث نگرانی مادر شود. اگرچه گاهی کاهش حرکت جنین به‌دلایل طبیعی مانند تغییر وضعیت خواب جنین یا پربودن رحم اتفاق می‌افتد، در برخی موارد می‌تواند نشانه‌ای از نیاز به بررسی پزشکی باشد. آگاهی از علت‌های احتمالی کم‌شدن تکان جنین، روش صحیح شمارش حرکات و شناخت زمان مناسب برای مراجعه به پزشک یا بیمارستان، به مادران کمک می‌کند تا درصورت بروز مشکل، سریع‌تر اقدام کنند. در این مقاله با دلایل کاهش حرکت جنین، روش‌های بررسی آن و زمان‌هایی که مراجعه فوری ضروری است آشنا می‌شویم.

حرکت جنین چیست و چرا اهمیت دارد؟

حرکت جنین به حرکات نوزاد در داخل رحم گفته می‌شود که می‌تواند شامل لگدزدن، چرخیدن و کش‌وقوس‌دادن بدن باشد. این حرکات معمولاً توسط مادر احساس می‌شوند و ممکن است از هفته ۱۶ تا ۲۵ بارداری آغاز شوند. تعداد و شدت حرکات جنین می‌تواند تحت‌تأثیر عوامل مختلفی مانند الگوی خواب جنین، میزان فعالیت مادر و وضعیت قرارگیری جنین در رحم متفاوت باشد.

حرکت جنین معمولاً یکی از شاخص‌های مهم برای بررسی سلامت نوزاد در نظر گرفته می‌شود. حرکات منظم جنین اغلب نشان‌دهنده دریافت اکسیژن کافی و وضعیت مناسب سلامت او هستند. کاهش حرکت جنین گاهی می‌تواند نشانه وجود مشکل برای جنین، کمبود اکسیژن، یا اختلال در عملکرد جفت یا بند ناف باشد. به همین دلیل، پیگیری و بررسی حرکات جنین بخش مهمی از ارزیابی وضعیت سلامت نوزاد در دوران بارداری محسوب می‌شود.

چگونه می‌توان حرکت جنین را پیگیری کرد؟

برای پیگیری حرکات جنین می‌توان از روش‌هایی ساده مانند شمارش حرکات او کمک گرفت.

پیگیری حرکت جنین با شمارش حرکات جنین

شمارش تعداد دفعاتی که جنین در یک ساعت یا در یک بازه زمانی مشخص حرکت می‌کند، می‌تواند به شما کمک کند میزان فعالیت او را پیگیری کنید. پزشک یا ماما می‌تواند روش صحیح شمارش حرکات جنین را به شما آموزش دهد و دستورالعمل‌های لازم را ارائه کند.

مصرف مایعات کافی و حفظ آرامش برای پیگیری حرکت جنین

گاهی نوشیدن یک لیوان آب خنک یا درازکشیدن به پهلو می‌تواند باعث تحریک و حرکت جنین شود، به‌خصوص زمانی که جنین فقط در حال استراحت یا خواب است.

کاهش حرکت جنین چیست و چه دلایلی دارد؟

کاهش حرکت جنین به این معناست که مادر نسبت به حالت معمول، لگدزدن، چرخیدن یا سایر حرکات جنین را کمتر احساس می‌کند. این وضعیت می‌تواند به‌دلایل مختلفی رخ دهد، از جمله:

تغییرات طبیعی جنین یکی از دلایل کاهش حرکت جنین

جنین‌ها دارای چرخه خواب و بیداری هستند و ممکن است هنگام خواب، حرکات کمتری داشته باشند. تغییر در الگوی حرکتی جنین همیشه به معنی وجود مشکل نیست.

وضعیت قرارگیری جنین و کاهش حرکت جنین

نحوه قرارگرفتن جنین در رحم می‌تواند بر توانایی حس‌کردن حرکات تأثیر بگذارد. مثلاً، اگر جنین به‌سمت داخل رحم قرار گرفته باشد یا در وضعیتی باشد که حرکاتش به‌راحتی احساس نشود، ممکن است مادر تصور کند فعالیت جنین کاهش یافته است.

اندازه جنین از علت های کاهش حرکت جنین

با رشد جنین و کمترشدن فضای حرکت در رحم، نوع حرکات ممکن است تغییر کند؛ به‌طوری‌که حرکات کمتر اما گاهی قوی‌تر احساس شوند.

مشکلات مربوط به جفت و امکان کاهش حرکت جنین

اختلالات جفت، مانند نارسایی جفت، می‌توانند باعث کاهش خون‌رسانی و اکسیژن‌رسانی به جنین شوند و درنتیجه حرکت جنین را کاهش دهند.

مشکلات مربوط به بند ناف و کاهش حرکت جنین

مشکلاتی مانند فشردگی بند ناف می‌توانند جریان خون و اکسیژن‌رسانی به جنین را محدود کرده و بر میزان فعالیت او تأثیر بگذارند.

کاهش حرکت جنین چه زمانی باید جدی گرفته شود؟

اگر چند ساعت لگد یا حرکتی از جنین احساس نکردید، فوراً نگران نشوید. جنین مانند خود شما دوره‌هایی از استراحت، خواب و فعالیت دارد و طبیعی است که میزان حرکات او در طول روز تغییر کند.

در برخی موارد، ممکن است لازم باشد به‌جای یک ساعت، حرکات جنین را به‌مدت دو ساعت بررسی کنید. اگر پس از دو ساعت هنوز ۱۰ حرکت از جنین احساس نکردید، بهتر است موضوع را به پزشک یا مراقب سلامت خود اطلاع دهید. پزشک با معاینه یا آزمایشاتی مانند سونوگرافی موقعیت جنین می‌تواند تشخیص دهد که آیا انجام بررسی‌ها یا پایش‌های بیشتر لازم است یا خیر.

به یاد داشته باشید که شمارش حرکات جنین نباید باعث اضطراب شما شود. با پزشک متخصص زنان یا ماما درباره تعداد معمول حرکاتی که باید در طول روز احساس کنید و نشانه‌هایی که باید به آن‌ها توجه داشته باشید، صحبت کنید.

چه تعداد حرکت جنین در روز طبیعی است؟

متخصصان مراقبت‌های بارداری درباره تعداد حرکاتی که باید در یک بازه زمانی مشخص احساس شود، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. برای مثال، کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان (ACOG) توصیه می‌کند مادر بررسی کند که آیا در مدت دو ساعت، ۱۰ حرکت از جنین شامل لگد، تکان‌های ظریف، غلت‌زدن یا چرخش بدن احساس می‌کند یا خیر.

اگر در دو ساعت ۱۰ حرکت احساس نکردید، لزوماً به معنی وجود مشکل نیست. می‌توانید کمی بعد دوباره شمارش حرکات را امتحان کنید. اگر همچنان حرکتی احساس نکردید، بهتر است برای دریافت راهنمایی با پزشک یا مراقب سلامت خود تماس بگیرید.

چرا بعضی روزها حرکت جنین کم می‌شود؟

بعضی روزها کاهش حرکت جنین ممکن است کاملاً طبیعی باشد و همیشه نشانه وجود مشکل نیست. از شایع‌ترین دلایل کم‌شدن موقت حرکات جنین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خواب بودن جنین: جنین چرخه‌های خواب و بیداری دارد و ممکن است بین ۲۰ تا ۹۰ دقیقه در خواب باشد. در این مدت حرکات او کمتر احساس می‌شود.
• تغییر وضعیت قرارگیری جنین: اگر جنین به سمتی قرار گرفته باشد که دست و پاهایش به‌سمت داخل رحم باشد، ممکن است حرکاتش کمتر احساس شوند.
• سن بارداری: در اواخر بارداری، به‌دلیل کم‌شدن فضای داخل رحم، نوع حرکات تغییر می‌کند. حرکات ممکن است کمتر به‌شکل لگد باشند و بیشتر به‌صورت فشار، کشش یا غلتیدن احساس شوند.
• فعالیت مادر: هنگام راه‌رفتن یا انجام فعالیت‌های روزانه، حرکات جنین ممکن است کمتر به چشم بیایند یا احساس نشوند.
• محل قرارگیری جفت: اگر جفت در قسمت جلویی رحم (جفت قدامی) قرار داشته باشد، ممکن است شدت حرکات جنین کمتر احساس شود.

درهرحال، اگر متوجه شدید که حرکات جنین به‌طور قابل‌توجهی کمتر از الگوی همیشگی او شده است یا طی دو ساعت، باوجود استراحت و تمرکز، حرکات کافی احساس نمی‌کنید، نباید منتظر بمانید. در این شرایط لازم است هرچه سریع‌تر با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید تا وضعیت جنین درصورت نیاز با آزمایشات دقیق‌تری مانند سونوگرافی چهار‌بعدی یا سونوگرافی سه‌بعدی جنین  بررسی شود.

روند طبیعی حرکات جنین در طول بارداری

در اولین بارداری، بیشتر مادران معمولاً حرکات جنین را بین هفته‌های ۱۶ تا ۲۵ بارداری، یعنی در سه‌ماهه دوم، احساس می‌کنند. به اولین احساس حرکت جنین «تکان‌های اولیه جنین» (Quickening) گفته می‌شود. این حرکات در ابتدا بیشتر شبیه بال‌زدن پروانه، قلقلک یا حباب‌های ریز در شکم هستند و ممکن است به‌راحتی با حرکات روده اشتباه گرفته شوند. البته تکان‌نخوردن جنین در ماه پنجم به‌ویژه در بارداری اول لزوماً نگران‌کننده نیست، چون ممکن است هنوز تشخیص حرکات جنین دشوار باشد.

در بارداری‌های بعدی، ممکن است مادر حرکات جنین را زودتر احساس کند، زیرا تجربه بیشتری دارد و بهتر می‌تواند تفاوت بین حرکات جنین و سایر احساسات شکمی را تشخیص دهد. همچنین اگر در سه‌ماهه دوم گاهی چند ساعت یا حتی یک روز حرکات جنین کمتر از حد معمول احساس شود، معمولاً جای نگرانی ندارد؛ زیرا در این دوره، الگوی حرکات جنین هنوز کاملاً منظم نشده است.

با ورود به سه‌ماهه سوم بارداری، حرکات جنین باید به‌طور منظم احساس شوند و معمولاً شدت آن‌ها نیز بیشتر می‌شود. در این مرحله، حرکات دیگر فقط به‌صورت لرزش‌های خفیف نیستند و مادر لگدها، غلت‌زدن و کش‌وقوس‌های جنین را واضح‌تر احساس می‌کند. به همین دلیل، بسیاری از پزشکان توصیه می‌کنند از هفته ۲۸ بارداری شمارش روزانه حرکات جنین آغاز شود تا اطمینان حاصل شود که جنین فعالیت طبیعی دارد.

البته باید توجه داشت که همه جنین‌ها الگوی حرکتی یکسانی ندارند. برخی به‌طور طبیعی فعال‌تر و برخی آرام‌تر هستند. مهم‌ترین نکته این است که مادر با الگوی طبیعی حرکات جنین خود آشنا باشد و هرگونه کاهش یا تغییر قابل‌توجه نسبت به همان الگوی همیشگی را جدی بگیرد.

همچنین ممکن است پس از چند روز متوجه شوید که جنین در زمان‌های خاصی از روز، مانند صبح‌ها یا بعد از صرف غذا، فعالیت بیشتری دارد. شناخت این الگوی اختصاصی به شما کمک می‌کند راحت‌تر متوجه تغییرات غیرطبیعی در حرکات جنین شوید.

کم‌شدن حرکت جنین در هفته ۲۷ طبیعی است؟

حتماً به‌دنبال علت کم‌شدن حرکت جنین در هفته ۲۷ باشید. چون به‌طور طبیعی نباید این اتفاق بیفتد. در ماه هفتم بارداری، جنین همچنان می‌چرخد و تغییر وضعیت می‌دهد، اما به‌دلیل بزرگ‌ترشدن، نوع حرکات متفاوت به نظر می‌رسد. لگدها، مشت‌ها، فشار آرنج و غلت‌زدن‌ها قوی‌تر می‌شوند و گاهی حتی ممکن است برای مادر کمی دردناک باشند.

کم‌شدن حرکت جنین در هفته ۲۸ چه زمانی خطرناک است؟

کم‌شدن حرکت جنین در هفته ۲۸ بارداری (پایان ماه هفتم) زمانی خطرناک است که حرکات او نسبت به الگوی همیشگی‌اش به‌طور واضح و ناگهانی کمتر شود. هان‌طور که گفته شد در ماه هفتم جنین همچنان می‌چرخد و تغییر وضعیت می‌دهد، اما نوع حرکات متفاوت به نظر می‌رسد.

پس مراجعه به پزشک برای شناسایی علت کم‌تکان‌خوردن جنین در ماه هفتم اهمیت زیادی دارد.

کم‌شدن حرکت جنین در هفته ۳۴ طبیعی است؟

خیر. در ماه نهم بارداری، جنین تقریباً به وزن و قد نهایی خود رسیده است. در این زمان ممکن است نوع حرکات تغییر کند؛ به‌جای لگدهای سریع و پیاپی، بیشتر حرکات بزرگ‌تر مانند چرخش بدن یا فشارهای محکم احساس می‌شوند. اما تعداد حرکات نباید به‌طور قابل‌توجهی کاهش یابد. آشنایی با راهنمای ماه نهم بارداری و بررسی وضعیت مادر و جنین می‌تواند برایتان مفید باشد.

اگر متوجه کاهش حرکت جنین شدید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

چه زمانی کاهش حرکت جنین نیاز به مراجعه فوری دارد؟

به‌طور کلی، انتظار می‌رود که حداقل ۱۰ حرکت جنین طی دو ساعت احساس شود. اگر باوجود اقداماتی مانند استراحت، درازکشیدن به پهلوی چپ یا خوردن یک میان‌وعده، در مدت دو ساعت کمتر از ۱۰ حرکت احساس کردید، باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.

اگر بیش از ۲۸ هفته باردار هستید، ممکن است پزشک از شما بخواهد برای انجام تست بدون استرس (NST) مراجعه کنید. در این آزمایش، ضربان قلب و حرکات جنین بررسی می‌شود تا مشخص شود آیا جنین در وضعیت مناسبی قرار دارد یا نیاز به ارزیابی‌های بیشتر دارد. براساس نتیجه این آزمایش، پزشک تصمیم می‌گیرد که آیا انجام آزمایش‌های تکمیلی یا اقدامات درمانی ضروری است یا خیر.

درصورت کاهش محسوس یا ناگهانی حرکات جنین، به‌ویژه اگر الگوی طبیعی حرکات او تغییر کرده باشد، مراجعه سریع به پزشک اهمیت زیادی دارد. تشخیص و بررسی به‌موقع می‌تواند در حفظ سلامت مادر و جنین نقش مهمی داشته باشد.

برای تکان‌خوردن جنین چه کاری انجام دهیم؟

گاهی ممکن است مدتی طول بکشد تا لگد، غلت‌زدن یا سایر حرکات جنین را احساس کنید.

روش‌های بی‌خطر برای تحریک حرکت جنین در خانه

اگر مدتی است حرکتی احساس نکرده‌اید، می‌توانید این روش‌ها را امتحان کنید:

• کمی پیاده‌روی کنید یا بدن خود را به‌آرامی حرکت دهید.
• یک لیوان آبمیوه یا نوشیدنی شیرین بنوشید.
• یک وعده غذایی یا میان‌وعده سبک میل کنید.
• به پهلوی چپ دراز بکشید؛ این وضعیت جریان خون به رحم و جنین را بهبود می‌بخشد.
• با صدای ملایم موسیقی پخش کنید؛ برخی جنین‌ها ممکن است به صدا واکنش نشان دهند.
• شکمتان را نوازش کنید.

بااین‌حال، اگر پس از انجام این اقدامات همچنان کاهش قابل‌توجهی در حرکات جنین احساس کردید، منتظر نمانید و در اسرع وقت با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.

بهترین وضعیت بدن برای احساس حرکت جنین

درازکشیدن به پهلوی چپ معمولاً احتمال حرکت جنین را افزایش می‌دهد، چون در این وضعیت خون‌ٰسانی به جنین بهتر می‌شود؛ اما اگر مدتی است حرکت جنین را احساس نکردید، تغییر وضعیت ممکن است سودمند باشد. اگر دراز کشیده‌اید، به پهلوی دیگر بچرخید یا بلند شوید و بنشینید. اگر ایستاده‌اید، بنشینید یا برای مدتی به پهلوی چپ دراز بکشید. گاهی تنها تغییر وضعیت بدن کافی است تا جنین دوباره شروع به حرکت کند.

برای تکان‌خوردن جنین چه بخوریم؟

خوردن یک میان‌وعده سبک نیز ممکن است به افزایش فعالیت جنین کمک کند. میان‌وعده‌هایی که حاوی کربوهیدرات‌های پیچیده و پروتئین هستند، مانند مغزها (آجیل)، نان سبوس‌دار همراه با پنیر یا ماست، می‌توانند انتخاب مناسبی باشند.

اگر پس از صرف غذا یا میان‌وعده همچنان کاهش قابل‌توجهی در حرکات جنین احساس می‌کنید، باید بدون تأخیر با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید، زیرا بررسی پزشکی بهترین راه برای اطمینان از سلامت جنین است.

آیا شیرینی و نوشیدنی سرد حرکت جنین را زیاد می‌کند؟

برخی متخصصان معتقدند نوشیدن یک نوشیدنی خنک، به‌ویژه اگر حاوی مقدار کمی قند باشد، ممکن است در بعضی موارد باعث افزایش موقت حرکات جنین شود. البته اگر به دیابت بارداری مبتلا هستید، باید مصرف نوشیدنی‌های شیرین را طبق توصیه پزشک محدود کنید.

نکته مهم این است که نوشیدنی حتماً نباید شیرین باشد؛ در برخی افراد، نوشیدن یک لیوان آب خنک نیز ممکن است به احساس بهتر حرکات جنین کمک کند. بااین‌حال، شواهد علمی درباره اثربخشی این روش‌ها قطعی نیست و نباید به‌عنوان جایگزین ارزیابی پزشکی درصورت کاهش حرکات جنین در نظر گرفته شوند.

تست شمارش حرکت جنین چگونه انجام می‌شود؟

برای شمارش حرکات جنین می‌توانید از یک اپلیکیشن مخصوص، تایمر تلفن همراه یا حتی یک کاغذ و قلم استفاده کنید.

مراحل شمارش حرکات جنین:

1. زمانی را انتخاب کنید که کمترین حواس‌پرتی را داشته باشید یا معمولاً در آن زمان حرکات جنین را بیشتر احساس می‌کنید.
2. بسیاری از مادران هنگام استراحت یا پس از صرف غذا، حرکات جنین را بهتر احساس می‌کنند.
3. در وضعیت راحت قرار بگیرید؛ بهتر است به پهلوی چپ دراز بکشید یا روی صندلی بنشینید و پاهای خود را کمی بالا قرار دهید.
4. دست‌های خود را روی شکم بگذارید.
5. زمان‌سنج را روشن کنید.
6. هر بار که لگد، غلت یا حرکت مشخصی احساس کردید، آن را یک حرکت حساب کنید.
7. شمارش را تا رسیدن به ۱۰ حرکت ادامه دهید.
8. پس از رسیدن به ۱۰ حرکت، مدت زمانی را که طول کشیده است یادداشت کنید.

روش دیگر این است که یک تایمر یک‌ساعته تنظیم کنید و هر بار که حرکت جنین را احساس کردید، یک علامت روی کاغذ بگذارید. در پایان ساعت، تعداد علامت‌ها را بشمارید.

پس از چند روز شمارش، به‌تدریج با الگوی طبیعی حرکات جنین خود آشنا می‌شوید. اگر بعد از آن متوجه کاهش قابل‌توجه یا تغییر غیرعادی در الگوی همیشگی حرکات شدید، بهتر است در اسرع وقت با پزشک یا ماما تماس بگیرید.

شمارش حرکات جنین را از چه زمانی باید شروع کرد؟

شمارش حرکات جنین به‌ویژه در سه‌ماهه سوم بارداری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا تغییر در الگوی حرکات در این دوره گاهی می‌تواند نشانه وجود یک مشکل باشد. بهتر است با پزشک یا ماما درباره زمان مناسب شروع شمارش حرکات و الگوی طبیعی حرکات جنین در بارداری خود مشورت کنید. ازآنجاکه هر بارداری شرایط متفاوتی دارد، پزشک می‌تواند براساس وضعیت شما بهترین توصیه را ارائه دهد.

کلام آخر دکتردکتر

کاهش حرکت جنین همیشه به معنای وجود مشکل نیست و گاهی به‌دلیل خواب جنین، تغییر وضعیت او در رحم یا پیشرفت طبیعی بارداری رخ می‌دهد. بااین‌حال، آشنایی با الگوی طبیعی حرکات جنین و توجه به هرگونه تغییر قابل‌توجه، یکی از ساده‌ترین و مهم‌ترین راه‌های پایش سلامت او در دوران بارداری است. اگر احساس می‌کنید حرکات جنین نسبت به روزهای قبل کمتر شده یا تغییر محسوسی در الگوی همیشگی آن ایجاد شده است، ابتدا در محیطی آرام به پهلوی چپ دراز بکشید و حرکات او را طبق توصیه پزشک شمارش کنید. درصورتی که کاهش حرکات ادامه داشت یا به تعداد طبیعی حرکات نرسیدید، مراجعه سریع به پزشک یا مرکز درمانی ضروری است.

تشخیص و بررسی به‌موقع می‌تواند در بسیاری از موارد از بروز عوارض جدی برای مادر و جنین پیشگیری کند و اطمینان خاطر بیشتری در ادامه بارداری به همراه داشته باشد. می‌توانید سریع و ساده در دکتردکتر از متخصص زنان و زایمان وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.

سوالات متداول

منابع

Clevelandclinic

Valleyperinatal

Whattoexpect

Healthline