اگزمای صورت چرا ایجاد می‌شود و چگونه درمانش کنیم؟

پوست صورت به‌دلیل تماس مداوم با نور خورشید، آلودگی، مواد آرایشی و تغییرات آب‌وهوایی، بیش از سایر قسمت‌های بدن در معرض آسیب قرار دارد. یکی از مشکلات شایع این ناحیه، اگزمای صورت است؛ بیماری‌ای التهابی که می‌تواند با علائمی مانند خشکی، قرمزی، خارش، پوسته‌پوسته‌شدن و گاهی ترک‌خوردگی پوست ظاهر شود. این عارضه علاوه‌بر ایجاد ناراحتی جسمی، ممکن است بر اعتمادبه‌نفس و کیفیت زندگی فرد نیز تأثیر بگذارد. در این مقاله بررسی می‌کنیم که اگزمای صورت چرا ایجاد می‌شود، چه علائمی دارد و مؤثرترین روش‌های درمان و پیشگیری از آن کدام‌اند.

اگزما صورت چیست؟

اگزما صورت یکی از انواع شایع اگزما است که پوست صورت را درگیر می‌کند و باعث ایجاد لکه‌های خشک و خارش‌دار، قرمزی، پوسته‌پوسته‌شدن یا تشکیل دلمه روی پوست می‌شود. این عارضه اغلب در نواحی حساس صورت مانند گونه‌ها، پیشانی، اطراف چشم‌ها (اگزمای دور چشم)، بینی، دهان و زیر ریش یا سبیل دیده می‌شود. عوامل محیطی مانند هوای خشک، تغییرات دما و اصطکاک ناشی از ماسک یا لباس می‌توانند علائم اگزمای صورت را تشدید کنند.

اگزما یک بیماری مسری نیست و ازطریق تماس مستقیم یا نزدیک با فرد مبتلا به دیگران منتقل نمی‌شود.

علائم اگزما صورت

شدت علائم اگزمای صورت از خفیف تا شدید متغیر است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• تورم و التهاب پوست؛
• خارش پوست؛
• بثورات پوستی همراه با تغییر رنگ پوست از قرمز تا بنفش یا قهوه‌ای تیره؛
• لکه‌های خشک، زبر یا پوسته‌پوسته؛
• احساس درد یا سوزش در ناحیه درگیر؛
• ایجاد چین‌وچروک در پوست زیر چشم‌ها؛
• برجستگی‌ها یا تاول‌های کوچک.

علائم اگزمای صورت می‌توانند هر بخشی از پوست صورت، از چانه تا پیشانی، را درگیر کنند، اما گونه‌ها شایع‌ترین محل بروز این بیماری هستند.

در نوزادان، اگزما بیشتر روی گونه‌ها ظاهر می‌شود، درحالی‌که در بزرگسالان معمولاً علائم در اطراف چشم‌ها، دهان یا زیر موهای صورت (ریش و سبیل) دیده می‌شود.

علت اگزما صورت چیست؟

انواع اگزما، از اگزمای پوست سر تا اگزمای دست و صورت معمولاً براثر ترکیبی از عوامل مختلف ایجاد می‌شود.

عوامل محرک محیطی یکی از دلایل اگزما صورت

حتی اگر به ماده خاصی حساسیت نداشته باشید، بسیاری از عوامل محیطی می‌توانند باعث تحریک پوست و انواع حساسیت پوستی شوند. این عوامل شامل گیاهان، حیوانات، صابون‌ها و شوینده‌ها، برخی پارچه‌ها، آلاینده‌هایی مانند دود، و همچنین میزان رطوبت هوا هستند.

واکنش بیش‌ از حد سیستم ایمنی و ایجاد اگزما صورت

سیستم ایمنی وظیفه دارد از بدن در برابر عوامل بیماری‌زا مانند باکتری‌ها و ویروس‌ها محافظت کند. در افراد مبتلا به اگزما، سیستم ایمنی ممکن است سلول‌های پوست یا محرک‌ها و آلرژن‌های بی‌ضرر را به‌اشتباه تهدید تلقی کند و به آن‌ها واکنش نشان دهد. این واکنش باعث التهاب، قرمزی و خارش پوست می‌شود.

ژنتیک یکی از علت های اگزما صورت

ژن‌ها در حفظ عملکرد طبیعی سد محافظتی پوست نقش مهمی دارند. برخی تغییرات ژنتیکی می‌توانند توانایی پوست در محافظت از بدن در برابر عوامل محیطی را کاهش دهند. به همین دلیل، افرادی که سابقه اگزما در خانواده دارند، بیشتر در معرض ابتلا به اگزمای صورت هستند.

چه عواملی باعث تشدید اگزما صورت می‌شوند؟

محرک‌های اگزمای صورت در هر فرد متفاوت هستند، اما شایع‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• صابون‌ها و شوینده‌ها؛
• آب‌وهوای خشک و رطوبت پایین؛
• تماس با مواد حساسیت‌زا (آلرژن‌ها)؛
• لوازم آرایشی؛
• برخی پارچه‌ها یا جنس لباس؛
• دود و سایر آلاینده‌های هوا؛
• استرس.

درمان دارویی اگزما صورت

اگزما درمان قطعی ندارد و معمولاً دوره‌های بهبود و عود را تجربه می‌کند. بهترین روش درمان به عامل یا عواملی بستگی دارد که باعث تشدید علائم در هر فرد می‌شوند. پزشک با بررسی سابقه و شرایط شما، محرک‌های احتمالی را شناسایی می‌کند تا بتوانید تاحدامکان از آن‌ها دوری کنید. در زمان عود بیماری نیز ممکن است یکی یا چند مورد از درمان‌های زیر توصیه شود.

کورتیکواستروئیدهای موضعی و درمان دارویی اگزما صورت

کرم‌های استروئیدی از مهم‌ترین درمان‌های اگزما هستند. کرم هیدروکورتیزون بدون نسخه می‌تواند به کاهش قرمزی و خارش پوست کمک کند و معمولاً روزی یک تا دو بار به‌مدت چند هفته استفاده می‌شود. اگر این دارو مؤثر نباشد، پزشک ممکن است کورتیکواستروئید قوی‌تری تجویز کند. چون مصرف طولانی‌مدت این داروها می‌تواند باعث نازک‌شدن پوست شود، انتخاب بهترین پماد برای اگزمای پوستی باید فقط طبق دستور پزشک و به‌مدت محدود استفاده شوند.

مهارکننده‌های کلسینورین یکی از داروهای درمان اگزما صورت

اگر کورتیکواستروئیدها مؤثر نباشند یا برای نواحی حساس مانند صورت مناسب نباشند، پزشک ممکن است مهارکننده‌های کلسینورین را تجویز کند. این داروها با مهار برخی مواد شیمیایی دخیل در التهاب، به کاهش علائم اگزما کمک می‌کنند و به‌ویژه برای پلک‌ها، گردن و چین‌های پوستی کاربرد دارند. ازجمله این داروها می‌توان به پیمکرولیموس (Elidel) و تاکرولیموس (Protopic) اشاره کرد.

داروهای بیولوژیک تزریقی برای درمان اگزما صورت

در موارد متوسط تا شدید، ممکن است از داروهای بیولوژیک استفاده شود. این داروها با تعدیل عملکرد سیستم ایمنی، التهاب پوست را کاهش می‌دهند. دوپیلوماب، لِبریکیزوماب، نمولیزوماب و ترالوکینوماب از داروهای این گروه هستند که در برخی بیماران تجویز می‌شوند.

درمان دارویی اگزما صورت با آنتی‌هیستامین‌ها

برای کاهش خارش، تورم و التهاب، پزشک ممکن است مصرف آنتی‌هیستامین را توصیه کند. اگر این داروها مؤثر نباشند، در برخی موارد از داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی استفاده می‌شود.

داروهای ضدقارچ و درمان اگزما صورت

گاهی رشد بیش‌ از حد نوعی مخمر طبیعی روی پوست می‌تواند باعث تشدید اگزمای آتوپیک، به‌ویژه در ناحیه سر یا گردن شود. در این شرایط، پزشک ممکن است داروهای ضدقارچ تجویز کند.

مهارکننده‌های JAK برای درمان دارویی اگزما صورت

مهارکننده‌های JAK گروه جدیدی از داروها هستند که با مهار آنزیم‌های Janus Kinase (JAK)، التهاب را کاهش می‌دهند. ازجمله این داروها می‌توان به روکسولیتینیب (Opzelura) به‌صورت کرم موضعی و آبروسیتینیب (Cibinqo) و اوپاداسیتینیب (Rinvoq) به‌صورت قرص اشاره کرد. این داروها معمولاً برای بیماران مبتلا به اگزمای آتوپیک متوسط تا شدید که به درمان‌های دیگر پاسخ نداده‌اند، تجویز می‌شوند.

مهارکننده‌های PDE4 و درمان اگزما صورت

مهارکننده‌های PDE4 با کاهش فعالیت آنزیم PDE4، التهاب و خارش پوست را کم می‌کنند و برای درمان اگزمای پوست صورت، حتی پلک‌ها، مناسب هستند. کریسابورول (Eucrisa)، دیفامیلاست (Adquey) و روفلومیلاست (Zoryve) از داروهای این گروه به شمار می‌روند. برخی از این داروها برای درمان اگزمای کودکان نیز با رعایت محدودیت‌های سنی قابل‌استفاده هستند.

نوردرمانی برای درمان اگزما صورت

نوردرمانی با اشعه فرابنفش (UV) ممکن است برای افرادی که اگزمای متوسط تا شدید دارند و به درمان‌های موضعی پاسخ مناسبی نداده‌اند، مفید باشد. البته، استفاده طولانی‌مدت از این روش می‌تواند خطر ابتلا به سرطان پوست را افزایش دهد؛ بنابراین باید فقط تحت‌نظر پزشک انجام شود.

درمان خانگی اگزما صورت

برخی مراقبت‌های ساده در خانه می‌توانند به کاهش علائم اگزمای صورت و جلوگیری از تشدید آن کمک کنند، از مرطوب‌کردن منظم پوست و شست‌وشوی ملایم گرفته تا پرهیز از عوامل تحریک‌کننده.

استفاده صحیح از مرطوب‌کننده یکی از روش های خانگی درمان اگزما صورت

از کرم‌ها و پمادهای غلیظ به‌جای لوسیون‌های رقیق استفاده کنید، زیرا این محصولات بهتر از تبخیر رطوبت پوست جلوگیری می‌کنند. بهترین زمان برای استفاده از مرطوب‌کننده، بلافاصله پس از شستن صورت است. اگر پمادها برایتان بیش از حد چرب هستند، می‌توانید آن‌ها را فقط شب‌ها استفاده کنید. همچنین بهتر است مرطوب‌کننده‌هایی را انتخاب کنید که مخصوص پوست حساس بوده و فاقد عطر و رنگ باشند، زیرا این مواد ممکن است باعث تشدید اگزما شوند.

شست‌وشوی ملایم پوست و درمان خانگی اگزما صورت

صابون‌های معمولی می‌توانند پوست را تحریک کنند، اما شستن صورت فقط با آب نیز همیشه کافی نیست، به‌ویژه اگر پوست چربی دارید. بهتر است از شوینده‌های ملایم و بدون صابون یا پاک‌کننده‌های نرم‌کننده (امولینت) استفاده کنید و پس از شست‌وشو، صورت را با یک حوله نرم به‌آرامی خشک کنید.

کمپرس سرد برای کاهش خارش و درمان اگزما صورت

در دوره‌های تشدید اگزمای صورت، استفاده از کمپرس سرد می‌تواند به‌سرعت خارش و احساس سوزش پوست را کاهش دهد. برای این کار، یک پارچه تمیز و مرطوب یا کمپرس خنک را چند دقیقه روی نواحی درگیر قرار دهید. این کار به کاهش التهاب و تسکین پوست تحریک‌شده کمک می‌کند. البته دقت داشته باشید که کمپرس فقط خنک باشد و از یخ یا سرمای شدید استفاده نکنید، زیرا سرما‌ی بیش‌ از حد می‌تواند باعث تحریک بیشتر پوست شود.

درمان خانگی اگزما صورت با پرهیز از محرک‌های پوستی

پرهیز از محرک‌های پوستی یکی از مهم‌ترین اقدامات برای کنترل اگزمای صورت است. حتی اگر داروهای موضعی یا خوراکی استفاده کنید، تماس مداوم با عوامل محرک می‌تواند باعث عود یا تشدید علائم شود.

شناسایی محرک‌های اختصاصی هر فرد و اجتناب از آن‌ها، در کنار استفاده منظم از مرطوب‌کننده و درمان‌های تجویزشده توسط پزشک، نقش مهمی در کاهش دفعات عود و کنترل علائم اگزمای صورت دارد.

کنترل استرس و درمان خانگی اگزما صورت

استرس یکی از شناخته‌شده‌ترین عوامل تشدیدکننده اگزما است. کاهش استرس می‌تواند به کنترل بهتر علائم بیماری اگزمای صورت کمک کند. توصیه می‌شود به‌طور منظم فعالیت بدنی داشته باشید. از تکنیک‌های آرامش‌بخشی مانند مدیتیشن و ذهن‌آگاهی استفاده کنید. گذراندن وقت در طبیعت و صحبت‌کردن درباره احساساتتان با افراد قابل‌اعتماد می‌تواند مفید باشد.

برای درمان اگزما صورت چه بخوریم؟

تشخیص اینکه کدام غذاها باعث تشدید علائم اگزما می‌شوند یا به بهبود آن کمک می‌کنند، همیشه آسان نیست، زیرا حساسیت‌های غذایی در افراد مختلف متفاوت است. به همین دلیل، غذایی که برای یک فرد مفید است، ممکن است در فرد دیگری که به آن حساسیت دارد، علائم اگزما را بدتر کند.

بااین‌حال، به‌طور کلی پیروی از یک رژیم غذایی مناسب اگزما می‌تواند برای بسیاری از افراد مبتلا به اگزما مفید باشد. این رژیم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• چربی‌های سالم: مانند اسیدهای چرب امگا ۳ که در ماهی‌های چرب، روغن بذر کتان و دانه چیا یافت می‌شوند.
• میوه‌ها و سبزیجات تازه: مانند سبزی‌های برگ‌دار، انواع توت، سیب و سایر خوراکی‌های گیاهی.
• مواد غذایی پروبیوتیک: برای حمایت از سلامت روده، مانند ماست و کفیر (البته درصورتی‌که به لاکتوز حساسیت نداشته باشید).
• غلات کامل: مانند برنج قهوه‌ای و جو دوسر.
• غلات بدون گلوتن: مانند ذرت و کینوا.

آیا درمان قطعی اگزما صورت امکان‌پذیر است؟

علائم اگزمای صورت معمولاً با درمان طی چند هفته برطرف می‌شوند، اما اگزما یک بیماری مزمن است و ممکن است در آینده دوباره عود کند. بهترین راه برای پیشگیری از بازگشت علائم، اجتناب از محرک‌ها و آلرژن‌های شناخته‌شده، حفظ رطوبت پوست و رعایت برنامه درمانی توصیه‌شده توسط پزشک است. اگر باوجود درمان، علائم همچنان ادامه داشته باشند یا مرتب عود کنند، لازم است برای بررسی درمان‌های دارویی مناسب به پزشک مراجعه کنید.

کلام آخر دکتردکتر

اگزما صورت یک بیماری التهابی مزمن پوست است که می‌تواند با علائمی مانند خشکی، خارش، قرمزی و پوسته‌پوسته‌شدن ظاهر شود، و درصورت کنترل‌نشدن، کیفیت زندگی فرد را تحت‌تأثیر قرار دهد. اگرچه درمان قطعی برای اگزما وجود ندارد، با شناسایی عوامل محرک، استفاده منظم از مرطوب‌کننده‌های مناسب، رعایت اصول مراقبت از پوست و بهره‌گیری از درمان‌های تجویزشده توسط پزشک، می‌توان علائم را به‌خوبی کنترل، و از عودهای مکرر پیشگیری کرد.

درصورتی‌که اگزمای صورت شدید باشد، به درمان‌های خانگی پاسخ ندهد یا با علائمی مانند ترشح، درد شدید یا نشانه‌های عفونت همراه شود، مراجعه به متخصص پوست برای بررسی و انتخاب درمان مناسب ضروری است. امکان گرفتن وقت ویزیت آنلاین یا حضوری سریع و ساده در دکتردکتر فراهم است.

سوالات متداول

منابع

Webmd

Clevelandclinic

Nationaleczema

Skinsurgerycenter

Clevelandclinic