علت قارچ ناخن چیست و چگونه از آن جلوگیری کنیم؟

قارچ ناخن یکی از عفونت‌های شایع ناخن است که می‌تواند باعث تغییر رنگ، ضخیم شدن، شکنندگی یا جدا شدن ناخن از بستر آن شود. این عفونت بیشتر در ناخن‌های پا دیده می‌شود و در صورت درمان نشدن ممکن است به تدریج گسترش پیدا کند یا دوباره عود شود. تماس با محیط‌های مرطوب و آلوده، پوشیدن کفش‌های بسته برای مدت طولانی و آسیب‌دیدگی ناخن از عواملی هستند که احتمال ابتلا را افزایش می‌دهند. اما علت قارچ ناخن چیست و چگونه می‌توان از آن جلوگیری کرد؟ در این مقاله با مهم‌ترین عوامل ایجادکننده قارچ ناخن، علائم آن و راهکارهای مؤثر برای پیشگیری آشنا می‌شویم.

قارچ ناخن چیست؟

قارچ ناخن یک عفونت شایع ناخن است. این عفونت معمولا به‌صورت لکه‌ای سفید یا زرد مایل به قهوه‌ای در زیر نوک ناخن دست یا پا شروع می‌شود. قارچ ناخن می‌تواند علت شکستن ناخن باشد. با عمیق‌تر شدن عفونت قارچی، ممکن است رنگ ناخن تغییر کند، ضخیم شود و لبه آن شروع به خرد شدن و شکستن کند. قارچ ناخن ممکن است چندین ناخن را درگیر کند.

اگر عفونت خفیف باشد و مشکلی برای شما ایجاد نکند، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشید. اما اگر قارچ ناخن دست یا پا باعث درد و ضخیم شدن ناخن شده باشد، مراقبت‌های خانگی و داروها می‌توانند به درمان آن کمک کنند. بااین‌حال، حتی در صورت موفقیت‌آمیز بودن درمان، قارچ ناخن اغلب دوباره عود می‌کند.

قارچ ناخن با نام اونیکومایکوزیس (Onychomycosis) نیز شناخته می‌شود. زمانی که قارچ نواحی بین انگشتان پا و پوست پا را عفونی کند، به آن پای ورزشکار (Tinea pedis) گفته می‌شود.

انواع قارچ ناخن

عفونت‌های قارچی ناخن شایع هستند و برآوردها نشان می‌دهند که حدود ۳ تا ۱۲ درصد افراد به این عفونت‌ها مبتلا می‌شوند. انواع مختلفی از قارچ‌ها می‌توانند باعث عفونت ناخن شوند.

اونیکومایکوزیس زیرناخنی دیستال (DSO)

این نوع اونیکومایکوزیس شایع‌ترین نوع عفونت قارچی ناخن است. همان قارچ‌هایی که باعث پای ورزشکار می‌شوند، می‌توانند DSO را نیز ایجاد کنند. عفونت از پوست زیر بستر ناخن شروع می‌شود. با تجمع مواد زائد در زیر ناخن، ممکن است ناخن خرد و شکننده شود یا حتی از پوست جدا شود. با وجود شیوع بالای اونیکومایکوزیس زیرناخنی دیستال، درمان آن همچنان دشوار است.

اونیکومایکوزیس سطحی سفید (WSO)

اونیکومایکوزیس سطحی سفید، بالاترین لایه ناخن دست یا پا را درگیر می‌کند. لکه‌های سفید روی سطح ناخن ظاهر می‌شوند و ممکن است سطح ناخن حالتی گچی پیدا کند. درمان WSO به‌نسبت آسان است، زیرا عفونت به فضای بین ناخن و پوست نمی‌رسد.

اونیکومایکوزیس کاندیدایی (CO)

اگرچه اونیکومایکوزیس کاندیدایی کمتر شایع است، می‌تواند ناخن و پوست اطراف آن را درگیر کند و باعث درد شود. در این نوع عفونت ممکن است پوست یا ناخن به رنگ سفید، سبز یا قهوه‌ای درآید و ناخن از بستر خود جدا شود. التهاب، حساسیت یا تورم پوست اطراف ناحیه درگیر نیز می‌تواند باعث درد شود.

درماتوفیت

اونیکومایکوزیسی که توسط درماتوفیت‌ها ایجاد می‌شود، تینئا اونگوییوم (Tinea unguium) نام دارد. این عفونت بیشتر ناخن‌های پا را درگیر می‌کند، اما ممکن است در ناخن‌های دست نیز ایجاد شود.

حدود ۹۰ درصد عفونت‌های قارچی ناخن پا و ۵۰ درصد عفونت‌های قارچی ناخن دست ناشی از درماتوفیت‌ها هستند. درماتوفیت‌ها همچنین مسئول بیماری درمافیتوز (نوعی بیماری قارچ پوستی) و نوعی خارش پوستی به نام خارش ژوک هستند.

کپک‌ها

برخی عفونت‌های ناخن توسط کپک‌های غیردرماتوفیتی ایجاد می‌شوند. کپک‌ها یکی از عوامل رو به افزایش عفونت‌های ناخن هستند و به نظر می‌رسد در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری شایع‌تر باشند.

مخمرها

برخی گونه‌های مخمر، مانند کاندیدا آلبیکانس، نیز می‌توانند باعث عفونت ناخن شوند. عفونت‌های ناشی از مخمر معمولا ناخن‌های دست را درگیر می‌کنند.

علت قارچ ناخن چیست؟

قارچ ناخن در اثر انواع مختلفی از قارچ‌ها ایجاد می‌شود. شایع‌ترین عامل، گروهی از قارچ‌ها به نام درماتوفیت‌ها هستند. مخمرها، باکتری‌ها و کپک‌ها نیز می‌توانند باعث عفونت ناخن شوند. تغییر رنگ ناشی از عفونت باکتریایی معمولا به رنگ سبز یا سیاه دیده می‌شود.

عفونت قارچی پا یا پای ورزشکار می‌تواند به ناخن‌ها سرایت کند و برعکس، عفونت قارچی ناخن نیز ممکن است به پوست پا منتقل شود. همچنین تماس با محیط‌هایی که شرایط مناسبی برای رشد قارچ دارند، می‌تواند باعث انتقال عفونت شود؛ برای مثال، کاشی کف دوش باشگاه یا فضای داخل کفش‌های بسته، عرق‌کرده و مرطوب.

متن انگلیسی:
The older you get, the more likely you are to develop nail fungus. About 1 in 5 people over 60 have it. And up to half of people over 70 have it. But while nail fungus in children and younger adults isn’t common, it’s still possible.

ترجمه متن:
با افزایش سن، احتمال ابتلا به قارچ ناخن بیشتر می‌شود. حدود یک نفر از هر پنج فرد بالای ۶۰ سال به این عفونت مبتلا است و در افراد بالای ۷۰ سال، این میزان به حدود ۵۰ درصد می‌رسد. اگرچه قارچ ناخن در کودکان و بزرگسالان جوان شایع نیست، همچنان ممکن است در این گروه‌های سنی نیز ایجاد شود.

clevelandclinic

علائم قارچ ناخن چیست؟

مهم‌ترین علامت قارچ ناخن دست یا پا، نوعی دیستروفی ناخن (تغییر شکل و ساختار ناخن) است که می‌تواند یک یا چند مورد از علائم زیر را شامل شود:

• تغییر رنگ: ناخن‌های درگیر ممکن است سفید، زرد یا قهوه‌ای غیرطبیعی به نظر برسند. رنگ ناخن ممکن است حالت کدر یا لکه‌لکه پیدا کند.
• تغییر بافت: ناخن‌ها ممکن است ترک بخورند یا حالتی خردشونده و پوسته‌پوسته پیدا کنند.
• تغییر شکل: ناخن‌ها ممکن است ضخیم یا بدشکل شوند یا از بستر خود جدا شوند.

درد معمولا از علائم قارچ ناخن نیست. قارچ ناخن در ناخن‌های پا شایع‌تر است.

تشخیص قارچ ناخن

برای تشخیص قارچ ناخن دست یا پا پزشک از ترکیبی از روش‌ها استفاده می‌کند. ابتدا ناخن‌ها را معاینه می‌کند و درباره تغییرات ایجادشده در ناخن یا علائمی که متوجه شده‌اید، از شما سؤال می‌پرسد.

برای تأیید تشخیص و تعیین نوع قارچ عامل عفونت، انجام آزمایش‌های آزمایشگاهی ضروری است. پزشک ممکن است بخشی از ناخن را کوتاه کند یا از بافت آن نمونه‌برداری و خراش‌برداری کند و نمونه را برای بررسی به آزمایشگاه بفرستد. گاهی نیز آزمایش خون انجام می‌شود. آزمایش‌های آزمایشگاهی احتمالی شامل موارد زیر هستند:

• ایمونواستینینگ (Immunostaining): بررسی نمونه بافتی و مشاهده آن زیر میکروسکوپ.
• آزمایش PCR یا ELISA: برای شناسایی عوامل عفونی یا اجزای مرتبط با آن‌ها.
• کشت قارچ: تلاش برای رشد دادن قارچ از نمونه بافتی و شناسایی عامل عفونت.

درمان قارچ ناخن پا و دست چیست؟

درمان قارچ ناخن پا و دست به شدت عفونت، تعداد ناخن‌های درگیر، میزان ضخیم‌شدن ناخن و نوع قارچ عامل عفونت بستگی دارد. پیش از شروع درمان، بهتر است تشخیص توسط پزشک تأیید شود؛ زیرا بیماری‌هایی مانند پسوریازیس ناخن یا برخی عفونت‌های باکتریایی و مخمری می‌توانند ظاهری شبیه قارچ ناخن ایجاد کنند. برای تشخیص دقیق، ممکن است پزشک از ناخن نمونه‌برداری یا خراش پوستی انجام دهد و آن را در آزمایشگاه بررسی کند.

درمان قارچ ناخن معمولا سریع نیست و ممکن است چند ماه طول بکشد، زیرا برای از بین رفتن ظاهر ناخن آسیب‌دیده باید ناخن سالم به‌تدریج رشد کند. همچنین احتمال عود عفونت حتی پس از درمان موفق وجود دارد.

درمان دارویی قارچ ناخن

داروهای ضدقارچ ناخن به دو گروه خوراکی و موضعی تقسیم می‌شوند. در عفونت‌های متوسط تا شدید، داروهای خوراکی مانند تربینافین و ایتراکونازول از گزینه‌های درمانی مهم هستند. این داروها با مهار یا از بین بردن قارچ، به رشد تدریجی ناخن سالم کمک می‌کنند. درمان خوراکی ممکن است چند هفته ادامه داشته باشد، اما مشاهده نتیجه نهایی تا زمان رشد کامل ناخن چند ماه طول می‌کشد.

قوی‌ترین پماد ضد قارچ ناخن

انتخاب قوی‌ترین پماد ضدقارچ برای شما به نوع و شدت عفونت و میزان درگیری ناخن بستگی دارد. ضمن اینکه نفوذ دارو از سطح ناخن به محل عفونت دشوار است.

در عفونت‌های محدودتر، داروهای موضعی مانند سیکلوپیروکس، افیناکونازول و تاوابورول به‌صورت محلول، لاک یا کرم روی ناخن استفاده می‌شوند. نازک کردن ناخن ممکن است به رسیدن بهتر داروی موضعی به لایه‌های زیرین کمک کند. این درمان‌ها معمولا به مصرف مداوم و طولانی‌مدت نیاز دارند.

قطره قارچ ناخن

قطره‌ها و محلول‌های ضدقارچ از درمان‌های موضعی قارچ ناخن هستند و به‌طور مستقیم روی ناخن آسیب‌دیده استفاده می‌شوند. برخی از داروهای تجویزی مانند سیکلوپیروکس به شکل محلول یا لاک ناخن و برخی دیگر مانند افیناکونازول به شکل محلول موضعی عرضه می‌شوند. در صورت ضخیم بودن ناخن، پزشک ممکن است ابتدا آن را نازک یا دبریدمان کند تا دارو بهتر به محل عفونت برسد.

درمان قارچ ناخن با لیزر

در لیزردرمانی انرژی لیزر را به صفحه ناخن و بافت‌های اطراف آن منتقل می‌شود. نور لیزر به‌تدریج قارچ را گرم می‌کند. در نتیجه قارچ ناخن دست یا پا در اثر حرارت از بین می‌رود. پس از انجام این روش، با رشد تدریجی ناخن، ظاهر آن نیز شفاف‌تر و سالم‌تر می‌شود.

بااین‌حال، بیشتر منابع معتبر لیزر را درمان قطعی یا جایگزین همیشگی داروهای ضدقارچ نمی‌دانند. و لیزر را در کنار روش‌های دیگری مانند درمان‌های شیمیایی به‌عنوان گزینه‌ای قابل‌بررسی ذکر می‌کند.

بنابراین اگر فردی قصد درمان قارچ ناخن با لیزر را دارد، بهتر است ابتدا تشخیص عفونت و شدت آن توسط متخصص پوست تأیید شود و درباره مناسب بودن لیزر در کنار یا به‌جای درمان دارویی تصمیم‌گیری شود.

درمان قارچ ناخن با جراحی

جراحی معمولا برای موارد شدید یا شرایطی که درمان دارویی مناسب یا کافی نیست، مطرح می‌شود. پزشک ممکن است بخشی از ناخن یا کل ناخن را به‌طور موقت بردارد تا داروی ضدقارچ بتواند به‌طور مستقیم به محل عفونت برسد. در موارد خاص، برداشتن دائمی ناخن و ریشه آن نیز امکان‌پذیر است، اما این روش کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

برداشتن ناخن به‌تنهایی به معنی درمان عفونت قارچی نیست؛ زیرا قارچ ممکن است در بافت‌های اطراف یا بستر ناخن باقی بماند. به همین دلیل، پزشک ممکن است پس از برداشتن ناخن از درمان ضدقارچ نیز استفاده کند.

درمان خانگی قارچ ناخن

در موارد خفیف، برخی اقدامات مراقبتی می‌توانند به کنترل عفونت کمک کنند. کوتاه و نازک کردن ناخن، خشک نگه داشتن دست و پا و استفاده از محصولات ضدقارچ بدون نسخه از اقداماتی هستند که ممکن است مفید باشند. نازک کردن ناخن همچنین می‌تواند به نفوذ بهتر داروی ضدقارچ به لایه‌های درگیر کمک کند.

اثر برخی مواد طبیعی مانند روغن درخت چای نیز به دلیل داشتن اثرات ضدقارچی مورد مطالعه قرار گرفته‌ است، اما شواهد موجود برای جایگزین کردن آن‌ها با درمان‌های استاندارد کافی نیست. بنابراین استفاده از موادی مانند سرکه سیب یا روغن درخت چای نباید باعث تأخیر در تشخیص و درمان پزشکی شود.

متن انگلیسی:
Some research suggests that the nutritional supplement biotin might help strengthen weak or brittle fingernails. Also, some research shows that tea tree oil has anti-fungal effects. It is often used to treat nail fungus.

ترجمه متن:
برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مکمل غذایی بیوتین ممکن است به تقویت ناخن‌های ضعیف یا شکننده دست کمک کند. همچنین، برخی مطالعات نشان داده‌اند که روغن درخت چای دارای خواص ضدقارچی است و اغلب برای درمان قارچ ناخن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

Mayoclinic

چگونه از قارچ ناخن پیشگیری کنیم؟

رعایت عادت‌های زیر می‌تواند به پیشگیری از قارچ ناخن، عود مجدد آن و همچنین پیشگیری از پای ورزشکار که ممکن است به ناخن‌ها سرایت کند، کمک کند:

• ناخن‌ها را تمیز و خشک نگه دارید. دست‌ها و پاها را به‌طور مرتب بشویید و پس از تماس با ناخن عفونی، دست‌ها را بشویید. دست‌ها و پاها را به‌خوبی خشک کنید، از پودر ضدقارچ پا استفاده کنید و ناخن‌ها را مرطوب نگه دارید. استفاده از سفت‌کننده ناخن نیز ممکن است به تقویت ناخن و کوتیکول‌ها کمک کند.
• ناخن‌ها را کوتاه نگه دارید. ناخن‌ها را صاف کوتاه کنید، لبه‌های آن‌ها را با سوهان صاف کنید و قسمت‌های ضخیم‌شده را سوهان بکشید. پس از هر بار استفاده، ناخن‌گیر را ضدعفونی کنید. بلند شدن ناخن‌ها فضای بیشتری برای رشد قارچ ایجاد می‌کند.
• از جوراب‌های جاذب رطوبت استفاده کنید یا در طول روز جوراب خود را عوض کنید.
• کفش‌هایی را انتخاب کنید که از مواد قابل تنفس ساخته شده باشند.
• کفش‌های قدیمی را دور بیندازید یا آن‌ها را با مواد ضدعفونی‌کننده یا پودرهای ضدقارچ تمیز کنید.
• در استخرها و رختکن‌های عمومی دمپایی یا کفش مناسب بپوشید.
• برای مانیکور و پدیکور، سالنی را انتخاب کنید که برای هر مشتری از ابزارهای استریل‌شده استفاده می‌کند. ابزارهایی را که در خانه برای پدیکور استفاده می‌کنید نیز ضدعفونی کنید.
• استفاده از لاک ناخن و ناخن مصنوعی را کنار بگذارید.
• اگر به پای ورزشکار مبتلا هستید، آن را با یک محصول ضدقارچ درمان کنید.

بیشتر بخوانید: عوارض کاشت ناخن

قارچ ناخن و دیابت

افراد مبتلا به دیابت به‌طور کلی بیشتر در معرض عفونت‌های ناخن قرار دارند؛ زیرا این بیماری از طریق سازوکارهای مختلف بر عملکرد بدن تأثیر می‌گذارد. مهم‌ترین دلایل عبارت‌اند از:

• ضعیف شدن سیستم ایمنی: دیابت می‌تواند توانایی بدن برای مقابله با عفونت‌ها، از جمله عفونت‌های قارچی ناخن، را کاهش دهد.
• گردش خون ضعیف: کاهش جریان خون که یکی از عوارض شایع دیابت است، رسیدن سلول‌های ایمنی و مواد مغذی به پاها و انگشتان پا را محدود می‌کند و توانایی بدن برای مقابله با عفونت را کاهش می‌دهد.
• نوروپاتی محیطی: آسیب عصبی (نوروپاتی) می‌تواند باعث کاهش حس در پاها شود. در نتیجه، ممکن است فرد متوجه آسیب‌های جزئی نشود؛ این آسیب‌ها می‌توانند به محل ورود عفونت تبدیل شوند.
• افزایش قند خون: بالا بودن سطح گلوکز خون می‌تواند محیط مناسبی برای رشد قارچ‌ها ایجاد کند، زیرا قارچ‌ها از قند به‌عنوان منبع انرژی استفاده می‌کنند.

افراد مبتلا به دیابت باید در طول درمان از نظر بروز علائم عفونت ثانویه یا سایر عوارض، به‌دقت تحت نظر باشند.  برای این افراد، تشخیص و درمان زودهنگام اهمیت زیادی دارد و می‌تواند روند درمان را ساده‌تر و به بهبودی کمک کند، همچنین می‌تواند از زخم دیابت پیشگیری کند.

قند خون بالا محیط مناسبی برای رشد قارچ‌ها ایجاد می‌کند. افزایش قند خون همچنین می‌تواند سیستم ایمنی را تضعیف کند و توانایی بدن برای مقابله با عفونت‌ها را کاهش دهد. علاوه بر این، کنترل مناسب قند خون می‌تواند به بهبود گردش خون کمک و رسیدن سلول‌های ایمنی به پاها و ناخن‌ها را آسان‌تر کند. بنابراین، پایبندی به برنامه مدیریت دیابت، از جمله داشتن رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم، می‌تواند خطر ابتلا به قارچ ناخن پا یا دست را کاهش دهد.

چه زمانی برای قارچ ناخن به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر اقدامات مراقبتی مؤثر نبوده‌اند و ناخن به‌تدریج تغییر رنگ داده، ضخیم‌تر یا بدشکل شده است، بهتر است به پزشک یا متخصص مراقبت‌های بهداشتی مراجعه کنید. همچنین در صورت وجود موارد زیر با پزشک مشورت کنید:

• اگر دیابت دارید و فکر می‌کنید به قارچ ناخن مبتلا شده‌اید.
• اگر اطراف ناخن خونریزی دارید.
• اگر اطراف ناخن دچار تورم یا درد شده است.
• اگر در راه رفتن مشکل دارید.

کلام آخر دکتردکتر

قارچ ناخن یک عفونت شایع است که بیشتر در ناخن‌های پا دیده می‌شود و معمولا در اثر قارچ‌های درماتوفیت، مخمرها یا کپک‌ها ایجاد می‌شود. تغییر رنگ، ضخیم‌شدن، شکنندگی و تغییر شکل ناخن از علائم رایج آن هستند. درمان با توجه به شدت عفونت می‌تواند شامل داروهای موضعی یا خوراکی و در برخی موارد روش‌هایی مانند لیزر یا برداشتن ناخن باشد. تشخیص و درمان به‌موقع می‌تواند از گسترش عفونت و عود مجدد آن جلوگیری کند. می‌توانید برای بررسی سلامت ناخن‌هایتان در دکتردکتر از متخصص وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.

سؤالات متداول

منابع

clevelandclinic

mayoclinic

healthline

dermatologyofct

brownhealth

dermaltherapy