شاید هنگام انتخاب رژیم غذایی از خود پرسیده باشید چرا برنامه‌ای خاص برای فردی معجزه می‌کند، اما برای فردی دیگر هیچ اثری ندارد. سال‌ها پیش یک پزشک طب سنتی به نام پیتر دی‌آدامو مدعی شد که هر گروه خونی رژیم غذایی مخصوص خود را دارد و اگر رژیم غذایی سازگار با خون خود را رعایت کنید، به کاهش وزن دلخواه می‌رسید، از همیشه پرانرژی‌تر می‌شوید و حتی از بیماری‌های مزمن پیشگیری می‌کنید.
در ادامه قصد داریم شما را با رژیم غذایی گروه خونی، تأثیرات علمی و واقعی آن و ریسک‌های احتمالی آشنا کنیم.
رژیم غذایی براساس گروه خونی چیست؟
پیتر دی‌آدامو (Peter J. D’Adamo)، از پزشکان طب سنتی سرشناس، این برنامه غذایی را در دهه ۹۰ میلادی به جهان معرفی کرد. او با انتشار کتابی درباره رژیم غذایی گروه خونی، مدعی شد گروه خونی هر فرد سازوکارهای درونی بدن او را مشخص می‌کند. مهم‌ترین فرضیات او شامل موارد زیر هستند:
- پایه اصلی این فرضیه بر واکنش متقابل مواد پروتئینی ویژه‌ای به نام «لکتین» (Lectin) با گلبول‌های قرمز خون استوار است. لکتین‌ها در بسیاری از غذاها یافت می‌شوند و به قندهای سطح سلول می‌چسبند. به باور دی‌آدامو، مصرف لکتین‌های ناسازگار با آنتی‌ژن خون برای سلامتی خطرناک است و باعث چسبندگی سلول‌های خونی می‌شود.
- این پزشک طب سنتی، چهار رژیم غذایی گروه‌های خونی را بر پایه دوره‌های تکامل طراحی کرده است؛ یعنی اعتقاد دارد دوره‌های شکار، کشاورزی و یک‌جانشینی، و دامداری و کوچ‌نشینی باعث پیدایش گروه‌های خونی مختلف شده‌اند.
اما آیا این باورها پایه و اساس علمی دارند؟ شاید در نگاه اول چنین الگوهایی منطقی به نظر برسند، اما پژوهش‌های پزشکی معتبر این فرضیه‌ها را تأیید نکرده‌اند. بررسی‌های علمی گسترده نشان داده‌اند که هیچ اثباتی برای ارتباط گروه خونی و رژیم غذایی وجود ندارد. پژوهشی در دانشگاه تورنتو نیز نشان داد که تأثیرات مثبت این رژیم، تنها ناشی از کاهش غذاهای فراوری‌شده و افزایش سبزیجات هستند و نه تطابق با گروه خونی!
-
متخصص تغذیه و رژیم4,0 (10)تهراندریافت نوبت آنلاین -
متخصص تغذیه و رژیم5,0 (96)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص تغذیه و رژیم4,5 (44)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص تغذیه و رژیم4,3 (29)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص تغذیه و رژیم4,5 (65)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص تغذیه و رژیم4,1 (14)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص تغذیه و رژیم4,9 (9)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص تغذیه و رژیم4,9 (30)تهراندریافت نوبت آنلاین
رژیم غذایی گروه خونی برای گروه‌های مختلف چگونه است؟
در رژیم غذایی گروه خونی، هر گروه برنامه غذایی و سبک زندگی متفاوتی دارد؛ زیرا طبق گفته دی‌آدامو، هر دسته نیاکان متفاوتی دارد و به همین دلیل، گوارش و واکنش سیستم ایمنی آن‌ها به غذاهای خاصی سازگار است. در ادامه ویژگی‌ها و الگوهای غذایی این چهار گروه را بررسی می‌کنیم.
رژیم غذایی گروه خونی O
دی‌آدامو معتقد است افراد دارای گروه خونی O شکارچی هستند و قدیمی‌ترین گروه خونی بشر به شمار می‌روند. ازآنجاکه شکارچیان بخش عمده‌ای از انرژی خود را از شکار به دست می‌آورند، رژیم غذایی آن‌ها کم‌کربوهیدرات و پرپروتئین است. افراد این گروه اسید معده بالایی دارند و رژیم غذایی به شرح زیر است:
- گوشت بدون چربی، مرغ، ماهی و برخی سبزیجات و میوه‌ها را به‌خوبی هضم می‌کنند؛
- مصرف لبنیات، غلاتی مانند گندم و ذرت و بیشتر حبوبات برای سوخت‌وساز آن‌ها خوب نیست؛
- ورزش‌های هوازی و تمرین‌های پرفشار ورزشی مانند دویدن برای این گروه بسیار مفید است.
برای آشنایی کامل با فهرست غذاهای مجاز، ممنوع و برنامه ورزشی این گروه، به مقاله اختصاصی رژیم گروه خونی O مراجعه کنید.
رژیم غذایی گروه خونی A
در مکتب دی‌آدامو، گروه خونی A به ریشه کشاورزها و آغاز یک‌جانشینی و زراعت برمی‌گردد. اسید معده در این افراد کمتر ترشح می‌شود و به همین دلیل رژیم غذایی این افراد بر پایه گیاه‌خواری استوار است. از ویژگی‌های مهم رژیم غذایی گروه خونی A می‌توان به این موارد اشاره کرد:
- میوه‌ها، سبزیجات تازه، غلات کامل، دانه‌ها و حبوبات در اولویت هستند؛
- مصرف گوشت قرمز و غذاهای فراوری‌شده برای این گروه آسیب‌رسان تلقی می‌شود؛
- تمرین‌های کم‌فشار مانند یوگا و تای‌چی برای مهار ترشح هورمون کورتیزول و کاهش اضطراب در این افراد مناسب هستند.
برای مشاهده جزئیات باید و نبایدهای رژیم غذایی گروه خونی A، می‌توانید مقاله کامل آن را مطالعه کنید.
رژیم غذایی گروه خونی B
دی‌آدامو این دسته از افراد را کوچ‌نشین می‌داند و معتقد است نماینده مهاجرت انسان‌ها به اقلیم‌های گوناگون هستند. رژیم غذایی گروه خونی B متعادل است و طیف وسیعی از غذاها را شامل می‌شود. البته این رژیم همه‌چیزخواری، قانون‌های خاص خود را نیز دارد:
- فراورده‌های لبنی، سبزیجات سبز، تخم‌مرغ و بیشتر انواع گوشت از ارکان اصلی این رژیم هستند؛
- غذاهایی مانند گوشت مرغ، گندم، عدس، گوجه‌فرنگی و بادام‌زمینی برای گروه خونی B ممنوع هستند؛
- ورزش‌های مناسب این گروه شامل فعالیت‌هایی با شدت متوسط، مانند پیاده‌روی تند، دوچرخه‌سواری و کوه‌پیمایی می‌شوند.
اگر می‌خواهید فهرست کامل غذاهای سازگار و ناسازگار این گروه را بدانید، توصیه می‌کنیم مقاله کامل رژیم غذایی گروه خونی B را مطالعه کنید.
رژیم غذایی گروه خونی AB
این گروه نادرترین و تازه‌ترین گروه خونی از نگاه تکاملی به‌شمار می‌رود. رژیم غذایی گروه خونی AB، ترکیبی از ویژگی‌های گروه خونی A و B را دارد؛ بنابراین هم محدودیت‌ها و هم نقاط‌قوت این دو گروه را نشان می‌دهد. افرادی که گروه خونی AB دارند، مثل گروه A اسید معده کمتری ترشح می‌کنند، اما مشابه گروه B با پروتئین‌های حیوانی سازگارند. درباره ویژگی‌های این رژیم غذایی می‌توان گفت:
- مصرف توفو، غذاهای دریایی، لبنیات کم‌چرب و سبزیجات برگ‌سبز برای این افراد بسیار سودمند است؛
- گوشت قرمز، مرغ، لوبیاقرمز، ذرت و نوشیدنی‌های کافئین‌دار در فهرست غذاهای نامناسب قرار دارند؛
- برنامه ورزشی این گروه نیز ترکیبی هماهنگ از تمرین‌های آرامش‌بخش ذهنی و فعالیت‌های بدنی با شدت متوسط است.
در مقاله کامل رژیم غذایی گروه خونی AB، همه جزئیات غذاهای مناسب و ممنوعه این دسته از افراد را شرح داده‌ایم.
آیا رژیم غذایی گروه خونی به کاهش وزن کمک می‌کند؟
خلاصه بگوییم؛ بله! بسیاری از افرادی که رژیم غذایی گروه خونی را دنبال می‌کنند، با کاهش وزن چشمگیری در کوتاه‌مدت مواجه می‌شوند. شاید فکر کنید این تغییر وزن ادعای پیتر دی‌آدامو را تأیید می‌کند، اما حقیقت ماجرا با فرضیه گروه خونی ارتباطی ندارد! کاهش وزن با رژیم غذایی گروه خونی تنها ناشی از حذف خوراکی‌های ناسالم، کاهش کالری دریافتی و مصرف غذاهای طبیعی است.
سازوکارهایی که باعث کاهش وزن می‌شوند، شامل این موارد هستند و می‌توانید به‌جای دنبال‌کردن رژیم گروه خونی، آن‌ها را به عنوان عادت‌های غذایی سالم رعایت کنید:
- حذف قندهای ساده، فست‌فودها، چربی‌های ترانس و خوراکی‌های فراوری‌شده؛
- مصرف بیشتر سبزیجات، آب کافی و منابع پروتئینی باکیفیت برای همه گروه‌های خونی؛
- کاهش مصرف کالری با حذف میان‌وعده‌های پرکالری و غذاهای آماده؛
- رعایت الگویی مشابه رژیم کم‌کربوهیدرات یا پالئو در افراد دارای گروه خونی O؛
- رعایت یک برنامه گیاه‌خواری کامل و افزایش فیبر دریافتی با رژیم غذایی گروه خونی A.
البته این نکته را در نظر داشته باشید که با وجود مؤثربودن، بیشتر متخصصان تغذیه این رژیم را توصیه نمی‌کنند، زیرا حذف گروه‌های بزرگی از مواد غذایی رعایت رژیم را در بلندمدت بسیار سخت می‌کند. افراد زیادی این رژیم را رها می‌کنند و وزن ازدست‌رفته را به‌سرعت برمی‌گردانند.
شواهد علمی درباره رژیم غذایی گروه خونی
پژوهشگران علم تغذیه چندین‌بار ادعاهای پیتر دی‌آدامو را زیر ذره‌بین برده‌اند، اما شواهدی علمی برای اثبات آن پیدا نکرده‌اند. براساس این مطالعات، ارتباطی بین گروه خونی و رژیم غذایی وجود ندارد و همچنین فرضیه پایه تأثیر تکامل بر گروه خونی نیز بی‌اساس است. در ادامه چند مورد از مهم‌ترین پژوهش‌های انجام‌شده و نتایج آن‌ها را بررسی می‌کنیم:
۱. مرور نظام‌مند نشریه تغذیه بالینی آمریکا – سال ۲۰۱۳ در مورد رژیم غذایی گروه خونی
در سال ۲۰۱۳ میلادی، یکی از جامع‌ترین بررسی‌ها درباره این رژیم در نشریه معتبر تغذیه بالینی آمریکا منتشر شد. در این پژوهش، ۱۴۱۵ مطالعه علمی مورد بررسی قرار گرفت تا پیوند احتمالی میان رژیم گروه خونی و شاخص‌های تندرستی آشکار شود.
از میان این حجم عظیم از پژوهش‌ها، تنها یک مقاله معیارهای اولیۀ روش‌شناسی علمی را رعایت کرده بود. آن مطالعه نیز تنوع پاسخ کلسترول خون به رژیم‌های کم‌چرب را بررسی می‌کرد و هیچ شواهدی در تأیید ارتباط گروه خونی با متابولیسم ارائه نداد. پژوهشگران در پایان اعلام کردند هیچ داده علمی معتبری برای اثبات مزایای سلامتی رژیم‌های مبتنی‌بر گروه خونی وجود ندارد.
۲. مطالعه دانشگاه تورنتو در سال ۲۰۱۴ درباره رژیم غذایی گروه خونی
دانشگاه تورنتو پژوهشی بزرگ با حضور ۱۴۵۵ بزرگسال طراحی کرد و هدف آن، بررسی ارتباط میان رعایت رژیم‌های A ،B ،AB و O با نشانگرهای خطرساز قلبی‌عروقی و سوخت‌وساز بود. یافته‌های این آزمایش شامل موارد زیر بودند:
- افرادی که از برنامۀ غذایی گروه A پیروی می‌کردند، شاخص تودۀ بدنی، دور کمر، فشار خون، سطح تری‌گلیسرید و انسولین پایین‌تری داشتند.
- پیروی از برنامۀ غذایی گروه O با کاهش سطح تری‌گلیسرید خون همراه بود.
- تأثیرات این رژیم‌ها هیچ ارتباطی با گروه خونی نداشت، زیرا اگر فردی با گروه خونی O، رژیم گروه A را مصرف می‌کرد، دقیقاً با همان فواید مواجه می‌شد.
دانشمندان بر پایه این داده‌ها نتیجه گرفتند که فواید دیده‌شده صرفاً به کیفیت بالای رژیم برمی‌گردد و ژنوتیپ خونی در این دستاوردها هیچ نقشی ایفا نمی‌کند.
۳. پژوهش‌های جدید سال ۲۰۱۸ و ۲۰۲۰ درمورد رژیم غذایی گروه خونی
در یک مطالعه در سال ۲۰۱۸ بر روی ۹۷۳ بزرگسال مبتلا به اضافه‌وزن مشخص شد که تطابق گروه خونی شرکت‌کنندگان با رژیم غذایی براساس گروه خونی، هیچ تأثیری بر ارتباط میان این رژیم و نشانگرهای بیماری‌های قلبی‌عروقی و متابولیک نداشت.
درنهایت، در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۰، ۶۸ شرکت‌کننده با گروه‌های خونی مختلف به‌مدت ۱۶ هفته از یک رژیم غذایی گیاهی کم‌چرب پیروی کردند. در پایان این ۱۶ هفته، پژوهشگران هیچ تفاوت معناداری در تغییرات شاخص‌های قلبی‌متابولیک میان گروه‌های مختلف خونی مشاهده نکردند.
مزایای احتمالی رژیم غذایی گروه خونی
گرچه علم تغذیه درستی فرضیه‌های این رژیم را تأیید نکرده است، پیروی از آن به‌علت اصلاح عادات نامناسب غذایی فوایدی به همراه دارد. ساختار این برنامه افراد را از مصرف خوراکی‌های زیان‌آور بازمی‌دارد و کیفیت خوراک روزانه را ارتقا می‌دهد. مهم‌ترین مزایای احتمالی این برنامۀ غذایی عبارت‌اند از:
- حذف کامل غذاهای فراوری‌شده، فست‌فودها و قندهای مصنوعی؛
- افزایش چشمگیر مصرف سبزیجات، میوه‌ها و دانه‌های مغذی تازه؛
- ترغیب افراد به فعالیت بدنی منظم و متناسب با ویژگی‌های رفتاری؛
- کاهش وزن سریع در روزهای آغازین به‌علت کاهش کالری دریافتی؛
- اصلاح نسبی شاخص‌های کلسترول و فشار خون براثر افزایش مصرف غذاهای سالم.
معایب و محدودیت‌های رژیم گروه خونی
پیروی کورکورانه از دستورهای این شیوه چالش‌ها و خطرات گوناگونی برای بدن ایجاد می‌کند. متخصصان تغذیه این برنامه را به‌دلیل دسته‌بندی‌های غیرعلمی میان خوراکی‌ها نقد می‌کنند. مهم‌ترین معایب و محدودیت‌های این رژیم عبارت‌اند از:
- حذف کامل گروه‌های غذایی بزرگ مانند لبنیات برای گروه O یا گوشت برای گروه A، بدن را با فقر کلسیم، ویتامین D، آهن و ویتامین B12 روبه‌رو می‌کند؛
- این برنامه بیماری‌های زمینه‌ای افراد مانند دیابت، نقرس، پرفشاری خون یا نارسایی‌های کلیوی را در نظر نمی‌گیرد؛
- حفظ این الگوی سفت‌وسخت در جمع خانواده یا موقعیت‌های اجتماعی بسیار سخت است و آشپزی روزانه را پیچیده و پرهزینه می‌کند؛
- هیچ آزمایش بالینی معتبری پیوند میان لکتین‌های غذا و آنتی‌ژن‌های گروه خونی را اثبات نکرده است.
آیا رژیم گروه خونی برای همه مناسب است؟
پاسخ کارشناسان حوزۀ سلامت به این پرسش منفی است. این شیوۀ تغذیه نه‌تنها برای همه مناسب نیست، بلکه پزشکان پیروی از آن را به‌هیچ‌وجه به افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن پیشنهاد نمی‌کنند. برای نمونه، تجویز گوشت قرمز فراوان برای فردی با گروه خونی O که پیشینۀ کلسترول بالا یا انسداد عروق دارد، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به قلب او وارد می‌کند. همچنین حذف منابع لبنی از برنامۀ فردی که در معرض پوکی استخوان قرار دارد، خطری جدی برای استحکام بافت‌های استخوانی اوست.
اگر به‌دنبال روشی سالم و اصولی برای کاهش وزن هستید، بهتر است به‌جای تن‌دادن به برنامه‌های محدودکننده تک‌بعدی، با پزشک متخصص تغذیه مشورت کنید یا از رژیم‌های معتبر و اثبات‌شده‌ای مانند رژیم مدیترانه‌ای پیروی کنید.
کلام آخر دکتردکتر
رژیم غذایی گروه خونی با وعده سلامت و لاغری توجه بسیاری را جلب کرد؛ اما پژوهش‌های علمی ثابت کردند که ارتباطی واقعی میان گروه خونی و نیازهای تغذیه‌ای وجود ندارد. با رعایت این رژیم می‌توانید وزن خود را کاهش دهید، اما باید در نظر داشته باشید که محدودسازی شدید و حذف گروه‌های کامل غذایی می‌تواند عوارضی جدی به همراه داشته باشد.
نیازهای بدن انسان به سن، جنسیت، ژنتیک، ترکیب بدنی و بیماری‌های زمینه‌ای وابسته است. شما می‌توانید با دریافت نوبت اینترنتی از دکتر تغذیه در سایت دکتردکتر، رژیمی اصولی، علمی و متناسب با شرایط فردی خود دریافت کنید.
