سونوگرافی رشد جنین یک تکنیک تصویربرداری غیرتهاجمی و ایمن است که از امواج صوتی برای نشاندادن رشد، حرکات و حالات چهره جنین در لحظه استفاده میکند. با استفاده از این روش تصویربرداری پزشک از رشد طبیعی و سلامت جنین مطمئن میشود و درصورت بروز مشکل بهموقع آن را تشخیص میدهد و برطرف میکند. در ادامه با سونوگرافی رشد جنین و تمام نکات مربوط به آن بیشتر آشنا میشویم.
سونوگرافی رشد جنین چیست؟
سونوگرافی رشد جنین روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که از امواج صوتی برای ثبت تصاویر لحظهای از جنین در داخل رحم استفاده میکند. بسته به اینکه در چه مرحلهای از بارداری قرار داشته باشید، میتوانید اندازه، حرکات و حتی حالات چهره کودک را ببینید. این روش کاملا بیخطر است و برای مادر و نوزاد مشکلی به وجود نمیآورد.
این سونوگرافی موجب پیوند عاطفی میان والدین و فرزند میشود، تصاویر و ویدیوهای یادگاری خلق میکند و با هر مرحله از رشد، آرامش خاطر را به ارمغان میآورد. در این سونوگرافی فقط ضربان قلب کودک را نمیشنوید، انگشتان دست، پا و اجزای کوچک بدن او را نیز میبینید که زنده میشوند. بهلطف فناوری سونوگرافی مدرن میتوانید رشد کودک خود را در مراحل مختلف بارداری با جزئیاتی شگفتانگیز مشاهده کنید.
سونوگرافی رشد جنین در چه هفتههایی انجام میشود؟
با استفاده از سونوگرافی میتوانیم مراحل رشد جنین در هفتههای مختلف بارداری را بررسی کنیم و از روند طبیعی رشد و سلامت او مطمئن شویم.
- هفته ۶ تا ۸: در این مرحله کودک هنوز کوچک است ولی اتفاقات زیادی درحال رخدادن است! برای اولین بار صدای ضربان قلب او را میشنوید. کودک شبیه لوبیایی کوچک است ولی قلبش با قدرت میتپد.
- هفته ۹ تا ۱۲: کودک بیشتر شبیه یک نوزاد میشود. ممکن است بینی کوچک، بازوها و پاهایی کوچک را ببینید که حرکت میکنند. انگشتان دست و پا درحال شکلگیری هستند و ممکن است حرکات کودک شما را شگفتزده کنند.
- هفته ۱۳ تا ۲۰: در طول این مرحله از سهماهه دوم کودک رشد زیادی کرده است. میتوانید ویژگیهای صورت، اندامها و حتی خمیازه او را ببینید. اغلب در حدود هفته ۱۶ جنسیت نوزاد مشخص میشود.
- هفته ۲۱ تا ۳۰: در این بازه زمانی میتوانید تصاویر واضحی از صورت جنین را مشاهده کنید. ممکن است لبخند، کشآمدن یا اخمکردن او را ببینید.
- هفته ۳۱ تا ۳۶: با نزدیکشدن به آخرین مرحله ویژگیهای جنین کاملا رشد کردهاند. این زمان آخرین نگاه قبل از روز تولد است. احتمالا شاهد چاقی، گونههای پر و حرکات هماهنگتر جنین خواهید بود.
هدف از انجام سونوگرافی رشد جنین چیست؟
سونوگرافی رشد برای بررسی رشد طبیعی جنین در داخل رحم بسیار مهم است. هدف از این سونوگرافی بررسی سلامت کودک با نظارت بر وزن او و اندازهگیریهای مختلف بدن، اطلاع از موقعیت جنین، تعیین مقدار مایع آمنیوتیک موجود، بررسی موقعیت و بلوغ جفت، بررسی موقعیت بند ناف و بررسی سلامت و گردش خون جنین است. همچنین میتوانید جای زخم سزارین قبلی را مشاهده کنید. نظارت بر بارداریهای چندگانه نیز ازطریق این سونوگرافی انجام میشود.
سونوگرافی رشد جنین چه مواردی را بررسی میکند؟
همزمان با حرکت پروب، تصویر دوبعدی سیاهوسفیدی از جنین روی صفحهنمایش ظاهر میشود. پزشک با مشاهده این تصویر و توجه به مواردی مانند حرکت و تنفس، وضعیت جنین را بررسی میکند و به جنین نمره کلی ۱۰ را میدهد. عدد بالا نشان میدهد که حال جنین خوب است و نمره پایینتر نشاندهنده این است که جنین از جفت اکسیژن کافی دریافت نمیکند.
پزشک همچنین دور سر (HC) و دور شکم (AC) جنین را اندازهگیری میکند تا بررسی کند که آیا جنین در داخل رحم رشد سالمی دارد یا خیر. اندازهگیری سر، شکم و طول استخوان ران (استخوان ران) وزن تخمینی جنین در آن زمان را تعیین میکند. سونوگرافیست در پایان اسکن، وزن تخمینی (EFW) جنین را روی نمودار الکترونیکی رسم میکند. این نمودار نشان میدهد که آیا وزن و الگوی رشد جنین طبیعی است یا خیر.
همچنین میتوان موقعیت جنین را تعیین کرد. موقعیت جنین میتواند بریچ (سر جنین روبهبالا)، سفالیک (سر جنین روبهپایین) یا عرضی (سر جنین در یک طرف و پاهای او در طرف دیگر بدن مادر) باشد. برای ارزیابی شاخص مایع آمنیوتیک میزان مایع آمنیوتیک تخمین زده میشود. اگر جنین بزرگتر یا کوچکتر از حد انتظار باشد یا مقدار مایع آمنیوتیک طبیعی نباشد، اسکنهای بیشتری انجام میدهیم.
موقعیت یا بلوغ جفت را نیز میتوان ارزیابی کرد. طول کانال گردن رحم و قطر داخلی دهانه رحم در مادرانی که درد شکم و سابقه زایمان زودرس دارند، ارزیابی میشود.
پزشک میتواند برای اطمینان از عملکرد درست جفت اسکن داپلر را انجام دهد. این کار با اندازهگیری جریان خون بین جفت و جنین انجام میشود. اگر نتیجه داپلر غیرطبیعی باشد، احتمال عقبماندگی رشد جنین وجود دارد.
آشنایی با اصطلاحات سونوگرافی رشد جنین
در گزارشهای سونوگرافی بارداری از کلمات اختصاری و اصطلاحات پزشکی استفاده میشود که ممکن است با آنها آشنا نباشید. آگاهی از نحوه تفسیر اعداد و اندازهگیریهای سونوگرافی نیز کار سادهای نیست. در ادامه فهرستی از رایجترین کلمات اختصاری پزشکی را که در نتایج سونوگرافی بارداری به کار میروند بههمراه توضیح هرکدام آوردهایم:
دور شکم (AC)
اندازهگیری دور شکم جنین که برای ارزیابی رشد و نمو جنین استفاده میشود.
مایع آمنیوتیک (AF)
مایعی شفاف که در دوران بارداری جنین را احاطه میکند. AF در کیسه آمنیوتیک قرار دارد و موجب محافظت از جنین، امکانپذیرشدن حرکت ایمن جنین و تنظیم دمای محیط میشود. میتوان AF را با استفاده از شاخص مایع آمنیوتیک در هر زمانی پس از هفته ۲۴ بارداری اندازهگیری کرد.
قطر دو پاریتال یا بینآهیانهای (BPD)
استانداردی است که برای ارزیابی رشد و نمو جنین با اندازهگیری فاصله بین دو طرف سر جنین به کار میرود. اندازهگیری BPD در هفتههای ۱۴ تا ۲۰ بارداری به پزشک در تعیین سن بارداری کمک میکند.
نسبت مغز به جفت (CPR)
یکی از ابزارهای مامایی است که برای اندازهگیری رشد جنین و پیامدهای نامطلوب بارداری ازطریق ارزیابی برونده قلبی (cardiac output) استفاده میشود. CPR معمولا در طول ۲ هفته قبل از زایمان اندازهگیری میشود تا کفایت جفت قبل از زایمان تعیین شود.
طول فرق سر تا کفل (CRL)
اندازهگیری رویان یا جنین از بالای سر تا پایینِ تنه برای تخمین سن بارداری استفاده میشود. CRL برای ارزیابی سن بین هفتههای ۶ تا ۱۳ بارداری استفاده میشود. پس از این زمان اندازهگیریهای دیگری مانند BPD و دور سر (HC) دقیقتر هستند.
تاریخ تخمینی زایمان (EDD)
محتملترین تاریخ زایمان طبیعی خودبهخودی محاسبه میشود. EDD را میتوان با بررسی تاریخ تخمکگذاری و قاعدگی قبل از لقاح یا با بررسی اندازه رحم ازطریق معاینه لگن تعیین کرد.
وزن تخمینی جنین (EFW)
EFW مقداری است که با ارزیابی اندازه و ابعاد قسمتهای مختلف جنین، ازجمله دور سر (HC)، دور شکم (AC) و طول استخوان ران (FL) تعیین میشود. EFW را میتوان در هر زمانی پس از هفته دهم بارداری تعیین کرد.
محدودیت رشد جنین (FGR)
بهصورت وزن جنین کمتر از صدک دهم وزن برای سن بارداری، با درنظرگرفتن پتانسیل رشد جنین تعریف میشود. بسته به ارتفاع رحم (fundal height، فاصله بین استخوان شرمگاهی و بالای رحم) ممکن است FGR در طول بارداری ارزیابی شود.
پایش ضربان قلب جنین (FHM)
پزشک با نظارت بر حرکات ضربان قلب جنین میتواند سلامت او را ارزیابی کند. FHM جنین را میتوان بهصورت داخلی با سونوگرافی ترانسواژینال در اوایل بارداری یا بهصورت خارجی با سونوگرافی داپلر در مراحل بعدی بارداری ارزیابی کرد.
طول استخوان ران (FL)
اندازهگیری طول استخوان ران جنین برای کمک به تخمین و ارزیابی رشد جنین استفاده میشود. طول استخوان ران در سهماهه دوم و سوم بارداری اندازهگیری میشود.
سن بارداری (GA)
تعیین سن بارداری به ارزیابی سلامت مادر و جنین کمک میکند. میتوان GA را با بررسی تاریخ LMP، ارتفاع رحم و تصاویر سونوگرافی تعیین کرد.
کیسه بارداری (GS)
کیسه بارداری ساختاری پر از مایع است که جنین را در طول هفتههای اول بارداری احاطه کرده و از آن محافظت میکند. اندازهگیری قطر GS در سونوگرافی میتواند به تعیین سن بارداری و جنین و ارزیابی سلامت بارداری کمک کند. این اندازهگیری، قطر متوسط کیسه بارداری (MSD) نامیده میشود و ممکن است در سهماهه اول انجام شود.
دور سر (HC)
اندازه دور سر جنین برای تعیین رشد و نمو جنین در ترکیب با مقادیر BPD، FL و AC استفاده میشود. HC در طول سهماهه دوم و سوم بارداری اندازهگیری میشود.
بزرگ بودن جنین نسبت به سن بارداری (LGA)
LGA نشان میدهد وزن نوزاد تازه متولدشده برای طول مدت بارداری بیشتر از حد معمول است. شاخصهای LGA را میتوان پس از هفته بیستم بارداری ارزیابی کرد و با سونوگرافی یا نظارت بر افزایش وزن مادر در دوران بارداری تعیین میشود.
کوچک بودن جنین نسبت به سن بارداری (SGA)
SGA نشان میدهد وزن نوزاد تازه متولدشده برای مدت بارداری کمتر از حد معمول است. شاخصهای SGA پس از هفته بیستم بارداری ارزیابی میشود. میتوان SGA را با سونوگرافی، بررسی جریان خون جفت یا نظارت بر افزایش وزن مادر در دوران بارداری تعیین کرد.
آخرین دوره قاعدگی (LMP)
از تاریخ آخرین دوره قاعدگی مادر برای تعیین تاریخ زایمان استفاده میشود. ممکن است که این تاریخ در ابتدای بارداری برای تعیین طول مدت بارداری و تاریخ تقریبی زایمان از مادر درخواست شود.
میانگین قطر کیسه بارداری (MSD)
اندازهگیری GS با استفاده از سونوگرافی سن بارداری و تاریخ زایمان مورد انتظار را تعیین میکند.
شفافیت پشت گردن (Nuchal translucency یا NT)
میزان مایع پشت گردن جنین درحال رشد اندازهگیری میشود. NT را میتوان با سونوگرافی بین هفته یازدهم تا سیزدهم بارداری ارزیابی کرد. از NT برای تعیین خطر سندرم داون و سایر بیماریهای ژنتیکی در جنین درحال رشد استفاده میشود.
قطر پسسری-پیشانی (OFD)
OFD اندازهگیری بین پشت سر و پیشانی جنین است و برای ارزیابی رشد و نمو جنین استفاده میشود. این اندازهگیری در سهماهه دوم و سوم بارداری انجام میشود و میتواند در ترکیب با BPD برای تعیین شکل سر استفاده شود.
تفسیر نتایج سونوگرافی رشد جنین
در تفسیر سونوگرافی رشد جنین به مقادیر مهمی توجه میکنیم که درمورد رشد و وزن تخمینی جنین اطلاعات میدهند:
قطر بینآهیانهای (BPD): عرض سر کودک را از یک طرف تا طرف دیگر اندازهگیری میکند و به ارزیابی رشد مغز و اندازه سر کمک میکند.
طول استخوان ران (FL): از نشانگرهای مهم برای ارزیابی رشد اسکلتی و رشد کلی جنین است.
دور سر (HC): اطلاعات بیشتری درمورد الگوهای رشد جمجمه ارائه میدهد.
دور شکم (AC): شاخص حیاتی برای تغذیه جنین و اندازه کبد است و اغلب برای تشخیص محدودیتهای رشد بالقوه استفاده میشود.
شاخص مایع آمنیوتیک (AFI): میزان مایع آمنیوتیک اطراف کودک را ارزیابی میکند. مقادیر غیرطبیعی میتوانند نشاندهنده مشکلاتی در جفت یا کلیههای جنین باشند.
این مقادیر برای محاسبه وزن تخمینی جنین (EFW) ترکیب میشوند و به پزشک تقریبی از اندازه فعلی کودک را میدهند.
تفسیر پارامترها بر اساس سن بارداری
بیشتر پارامترهای سونوگرافی رشد جنین با استفاده از محدودههای استاندارد براساس سن بارداری تفسیر میشوند.
پزشک اغلب این مقادیر را روی نمودار رشد صدک رسم میکند تا رشد کودک را ارزیابی کند.
محدوده طبیعی وزن تخمینی جنین (EFW) معمولا بین صدک ۱۰ام و ۹۰ام در نظر گرفته میشود.
اگر وزن کودک زیر صدک دهم باشد، ممکن است بهعنوان کوچک برای سن بارداری (SGA) طبقهبندی شود و نیاز به نظارت دقیقتر دارد.
رشد نامتقارن و شاخصهای مرتبط
اگر مقادیری مانند دور شکم (AC) یا طول استخوان ران (FL) بهطور قابلتوجهی کوچکتر از قطر بینآهیانهای (BPD) باشند، رشد نامتقارن مطرح است که اغلب با نارسایی جفت همراه است.
شاخص مایع آمنیوتیک (AFI) یکی دیگر از نشانگرهای مهم است:
محدوده طبیعی: ۸ تا ۱۸ سانتیمتر
زیر ۵ سانتیمتر: الیگوهیدرآمنیوس
بالای ۲۴ سانتیمتر: پلیهیدرآمنیوس
مقادیر خارج از محدوده نیاز به ارزیابی بیشتر دارند.
توجه: مقادیر مطلق نیستند؛ جنینی با جثه کوچکتر میتواند کاملا سالم باشد و بزرگتر بودن لزوما نشانه دیابت بارداری نیست. زمینه و ثبات وزن اهمیت بیشتری دارند.
محدودیتهای سونوگرافی رشد
وزن تخمینی جنین (EFW): فقط یک تخمین است و میتواند ۱۰ تا ۱۵ درصد پایینتر یا بالاتر از رقم نشاندادهشده باشد.
تشخیص ناهنجاریهای کروموزومی: سونوگرافیهای رشد نمیتوانند آنها را بهطورقابلاعتماد تشخیص دهند. برای این موارد، غربالگری ژنتیکی یا اسکن دقیق ناهنجاری در اوایل بارداری لازم است.
غرایز مادرانه: هرگز نباید کاهش حرکت، درد غیرمعمول یا تغییر ناگهانی را نادیده گرفت. همیشه به بدن خود اعتماد کنید و با پزشک مشورت کنید، چون هیچ گزارشی نمیتواند جایگزین حس درونی شما شود.
جدول نرمال رشد جنین در سونوگرافی
در دوران بارداری با رشد جنین در رحم شاهد بزرگترشدن شکم خود خواهید بود. تا هفته ۴۰ وزن متوسط جنین ۳.۶۱۹ کیلوگرم و طول آن از سر تا پاشنه پا حدود ۵۱ سانتیمتر خواهد شد. در جدول زیر طول و وزن یک جنین متوسط از هفته هشت بارداری تا زمان تولد نشان داده شده است. معمولا پسران بلندتر و سنگینتر از دختران هستند و هر جنینی با سایرین متفاوت است. بنابراین اگر اندازههای جنین شما با اندازههای ذکرشده در جدول زیر متفاوت است، نگران نباشید.
برای سادهکردن مطالب، در هفته ۸ تا ۱۳ از مقادیر طول فرق سر تا کفل و در هفته ۱۴ تا ۴۱ از مقادیر فرق سر تا پاشنه استفاده کردهایم.
| هفته بارداری | طول (سانتیمتر) | وزن (گرم) |
| هفته ۸ | ۱٫۵۷ سانتیمتر | ۲۰ گرم |
| هفته ۹ | ۲٫۳ سانتیمتر | ۲۷ گرم |
| هفته ۱۰ | ۳٫۱ سانتیمتر | ۳۵ گرم |
| هفته ۱۱ | ۴٫۱ سانتیمتر | ۴۵ گرم |
| هفته ۱۲ | ۵٫۴ سانتیمتر | ۵۸ گرم |
| هفته ۱۳ | ۶٫۷ سانتیمتر | ۷۳ گرم |
طولهای زیر از فرق سر تا پاشنه هستند:
| هفته بارداری | طول (سانتیمتر) | وزن (گرم/ کیلوگرم) |
| هفته ۱۴ | ۱۴٫۷ سانتیمتر | ۹۳ گرم |
| هفته ۱۵ | ۱۶٫۷ سانتیمتر | ۱۱۷ گرم |
| هفته ۱۶ | ۱۸٫۶ سانتیمتر | ۱۴۶ گرم |
| هفته ۱۷ | ۲۰٫۴ سانتیمتر | ۱۸۱ گرم |
| هفته ۱۸ | ۲۲٫۲ سانتیمتر | ۲۲۳ گرم |
| هفته ۱۹ | ۲۴٫۰ سانتیمتر | ۲۷۳ گرم |
| هفته ۲۰ | ۲۵٫۷ سانتیمتر | ۳۳۱ گرم |
| هفته ۲۱ | ۲۷٫۴ سانتیمتر | ۳۹۹ گرم |
| هفته ۲۲ | ۲۹٫۰ سانتیمتر | ۴۷۸ گرم |
| هفته ۲۳ | ۳۰٫۶ سانتیمتر | ۵۶۸ گرم |
| هفته ۲۴ | ۳۲٫۲ سانتیمتر | ۶۷۰ گرم |
| هفته ۲۵ | ۳۳٫۷ سانتیمتر | ۷۸۵ گرم |
| هفته ۲۶ | ۳۵٫۱ سانتیمتر | ۹۱۳ گرم |
| هفته ۲۷ | ۳۶٫۶ سانتیمتر | ۱۰۵۵ گرم |
| هفته ۲۸ | ۳۷٫۶ سانتیمتر | ۱۲۱۰ گرم |
| هفته ۲۹ | ۳۹٫۳ سانتیمتر | ۱۳۷۹ گرم |
| هفته ۳۰ | ۴۰٫۵ سانتیمتر | ۱۵۵۹ گرم |
| هفته ۳۱ | ۴۱٫۸ سانتیمتر | ۱۷۵۱ گرم |
| هفته ۳۲ | ۴۳٫۰ سانتیمتر | ۱۹۵۳ گرم |
| هفته ۳۳ | ۴۴٫۱ سانتیمتر | ۲۱۶۲ گرم |
| هفته ۳۴ | ۴۵٫۳ سانتیمتر | ۲۳۷۷ گرم |
| هفته ۳۵ | ۴۶٫۳ سانتیمتر | ۲۵۹۵ گرم |
| هفته ۳۶ | ۴۷٫۳ سانتیمتر | ۲۸۱۳ گرم |
| هفته ۳۷ | ۴۸٫۳ سانتیمتر | ۳۰۲۸ گرم |
| هفته ۳۸ | ۴۹٫۳ سانتیمتر | ۳۲۳۶ گرم |
| هفته ۳۹ | ۵۰٫۱ سانتیمتر | ۳۴۳۵ گرم |
| هفته ۴۰ | ۵۱٫۰ سانتیمتر | ۳۶۱۹ گرم |
| هفته ۴۱ | ۵۱٫۸ سانتیمتر | ۳۷۸۷ گرم |
عقبماندگی رشد جنین در سونوگرافی
محدودیت رشد جنین (FGR) وضعیتی است که در آن جنین کوچکتر است یا با سرعت کمتری نسبت به حالت معمول رشد میکند. FGR بهعنوان محدودیت رشد داخلرحمی (IUGR) نیز شناخته میشود. اگر رشد جنین آن را در صدک دهم یا پایینتر قرار دهد (به این معنی که از ۹۰٪ نوزادان در همان مقطع از بارداری کوچکتر است)، ممکن است دچار محدودیت رشد جنین باشد.
محدودیت رشد جنین میتواند در نوزادان هر دو جنس ایجاد شود. این بیماری در بارداریهای چندقلویی (دوقلو، سهقلو یا بیشتر) بسیار شایع است. با افزایش سن مادر خطر ابتلا به بیماریهای مزمن پزشکی (مانند فشارخون بالا و دیابت) افزایش مییابد. مادرانی که این بیماریها را دارند، بیشتر در دوران بارداری دچار محدودیت رشد جنین میشوند.
شایعترین علائم محدودیت رشد جنین اندازه کوچک و وزن کم جنین است. گاهی رحم مادر کوچکتر از حد انتظار است. پزشک میتواند با سونوگرافی این علائم را در دوران بارداری تشخیص دهد.
- سونوگرافی جنین آناتومی را بررسی کرده و اندازهگیریهایی از جنین را ارائه میدهد و آزمایش استاندارد برای تشخیص FGR است. پزشک از این اندازهگیریها برای تخمین وزن کودک استفاده میکند.
- سونوگرافی داپلر جریان خون به جفت و ازطریق بند ناف به کودک را بررسی میکند. جریان خون غیرطبیعی میتواند ناشی از وجود مشکلی در جفت باشد که موجب محدودیت رشد جنین میشود.
علل اختلال در رشد جنین
محدودیت رشد جنین میتواند در هر مرحلهای از بارداری رخ دهد. عملکرد نامناسب جفت در تغذیه جنین شایعترین علت FGR است. عملکرد ضعیف جفت (یا نارسایی جفت) در بارداریهای دوقلو یا چندقلو شایعتر است. نارسایی جفت میتواند منجر به داشتن یک یا چند جنین مبتلا به FGR در دوران بارداری و وزن کم نوزاد هنگام تولد شود.
عادات و بیماریهای مادر نیز میتوانند خطر محدودیت رشد جنین را افزایش دهند. این عادات و بیماریها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- مصرف الکل یا موادمخدر؛
- کمخونی؛
- بیماریهای خودایمنی؛
- بیماری کلیوی؛
- بیماری کبدی؛
- دیابت؛
- فشارخون بالا؛
- تغذیه نامناسب؛
- سیگارکشیدن.
سونوگرافی رشد جنین در بارداری پرخطر
بارداری ممکن است بهدلایل زیر پرخطر تلقی شود:
- بیماری مادر (دیابت، فشارخون بالا، بیماری تیروئید، بیماری خودایمنی)؛
- عوارض بارداری قبلی؛
- محدودیت رشد داخلرحمی (IUGR)؛
- بارداری دوقلو یا چندقلو؛
- سن بالای مادر؛
- عفونتها یا مصرف دارو.
در بارداریهای پرخطر سونوگرافیهای رشد جنین در تعداد و با جزئیات بیشتری نسبت به سونوگرافیهای معمول انجام میشوند، زیرا پزشکان میخواهند از نزدیک نحوه رشد و عملکرد جنین را پیگیری کنند. سونوگرافی رشد جنین در بارداریهای پرخطر برای نظارت بر رشد، اندامها، جریان خون و سلامت جنین در طول زمان استفاده میشود.
سونوگرافی رشد جنین در بارداریهای پرخطر ابزار مهمی برای موارد زیر است:
- تشخیص زودهنگام مشکلات؛
- راهنمایی درمورد درمان و زمان زایمان؛
- بهبود نتایج برای مادر و نوزاد.
گاهی اوقات بهدلایل زیر به سونوگرافی رشد فوری نیاز داریم:
- دورههای مکرر کاهش حرکات جنین؛
- تشخیص یک بیماری؛
- کاهش اندازه یا اندازه کوچک هنگام اندازهگیری ارتفاع رحم (اندازه شکم)؛
- کاهش رشد در سونوگرافیهای رشد سریالی.
تفاوت سونوگرافی رشد جنین با سایر سونوگرافیهای بارداری
سونوگرافی رشد جنین ازنظر هدف، زمان انجام و نوع بررسیها با سونوگرافیهای معمول بارداری تفاوت دارد. سونوگرافیهای معمول بارداری با هدف بررسی کلی سلامت و ساختار جنین انجام میشوند ولی در سونوگرافی رشد جنین این مسئله که آیا جنین بهطورطبیعی وزن میگیرد و رشد میکند بهدقت بررسی میشود.
- سونوگرافی رشد جنین با هدف ارزیابی افزایش وزن و اندازه جنین، تشخیص محدودیت رشد داخلرحمی (IUGR) یا رشد بیشازحد و بررسی عملکرد جفت و خونرسانی انجام میشود، درحالیکه سایر سونوگرافیهای دوران بارداری برای تعیین سن بارداری، بررسی ناهنجاریهای ساختاری، تعیین جنسیت و بررسی وضعیت قرارگیری جنین انجام میشوند.
- سونوگرافی رشد جنین معمولا از هفته ۲۴ تا ۲۸ بهبعد انجام میشود، ممکن است هر ۲ تا ۴ هفته تکرار شود و در بارداریهای پرخطر با فواصل کوتاهتری انجام میشود، درحالیکه سونوگرافی اولیه در اوایل بارداری، آنومالی اسکن در هفته ۱۸ تا ۲۲ و بررسی وضعیت جنین در اواخر بارداری انجام میشوند.
- در سونوگرافی رشد دور سر (HC)، دور شکم (AC)، طول استخوان ران (FL)، وزن تخمینی جنین (EFW)، میزان مایع آمنیوتیک و گاهی داپلر خون جفت و بند ناف اندازهگیری میشود، درحالیکه در سایر سونوگرافیها شکل و ساختار اندامها، قلب، مغز، کلیهها، ستون فقرات، محل جفت و جنسیت جنین تعیین میشود.
آیا سونوگرافی رشد جنین خطر دارد؟
سونوگرافی رشد جنین عموما ایمن تلقی میشود و برای نوزاد یا مادر خطرناک نیست، زیرا در این روش از امواج صوتی غیریونیزان (non-ionizing) بهجای تابش استفاده میشود. دههها تحقیق هیچ مدرک تأییدشدهای مبنیبر آسیب، نقص مادرزادی یا مشکلات رشدی نشان نمیدهد. این سونوگرافیها برای نظارت بر رشد جنین ضروری هستند، اگرچه بهدلایل پزشکی باید توسط متخصصان آموزشدیده انجام شوند.
اقدامات لازم درصورت غیرطبیعی بودن رشد جنین
اگر رشد کودک کند شده یا اندازه آن در نمودار GROW زیر صدک دهم یا بالای صدک نودم قرار دارد، ممکن است برای نظارت دقیقتر بر بارداری به اسکنها و مراجعات اضافی نیاز داشته باشید.
اگر بیماری زمینهای دارید که بر رشد کودک تأثیر میگذارد (مانند فشارخون بالا) کنترل این بیماری میتواند رشد کودک شما را بهبود دهد. ممکن است که پزشک از شما بخواهد فعالیتهای خستهکننده را محدود کنید تا جریان خون از جفت به کودک بهبود یابد. همچنین باید برای رساندن مایعات بیشتر به رحم و جفت هیدراته بمانید. در موارد شدید FGR ممکن است لازم باشد برای استراحت و نظارت مداوم در بیمارستان بمانید.
اگر رشد کودک متوقف شود یا ازطریق جفت بهاندازه کافی تغذیه نشود، ممکن است لازم باشد قبل از تاریخ مقرر زایمان کنید. نوزادانی که با محدودیت رشد جنین متولد میشوند، ممکن است در بدو تولد کاملا رشد نکرده باشند و به مراقبت در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان (NICU) نیاز داشته باشند. متخصصان نوزادان، پرستاران نوزادان و سایر متخصصان به این نوزادان کمک میکنند تا وزن بگیرند و سلامتیشان را به دست بیاورند تا بتوانند به خانه بروند.
کلام آخر دکتردکتر
سونوگرافی رشد جنین از اقدامات مهم مراقبتهای دوران بارداری است که در آن اندازه، وزن و جریان خون جنین بهطورمنظم بررسی میشود تا مشکلاتی مانند محدودیت رشد داخلرحمی (IUGR) بهموقع تشخیص داده شوند و اقدامات لازم انجام شود. بررسی منظم رشد جنین از بروز مشکلاتی مانند زایمان زودرس، وزن کم یا زیاد نوزاد یا کاهش اکسیژنرسانی به جنین جلوگیری میکند.
هزینه سونوگرافی رشد جنین به عوامل مختلفی بستگی دارد. این عوامل شامل مرکز تصویربرداری و شهر انجام سونوگرافی، جدید یا پیشرفته بودن دستگاه مورد استفاده، تخصص و تجربه دکتر رادیولوژی و میزان پیچیدگی وضعیت بارداری مادر است. بهطورکلی هزینه این سونوگرافی میتواند چیزی حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان باشد.
اگر درمورد سونوگرافیهای دوران بارداری به راهنمایی و مشاوره نیاز دارید میتوانید از امکان ویزیت آنلاین دکتردکتر استفاده کنید. با جستوجوی مراکز تصویربرداری موجود در دکتردکتر نیز میتوانید برای انجام سونوگرافی نوبت بگیرید.
سوالات متداول
منابع
