طاعون افسانه نیست، یک واقعیت پزشکی است که اگر نشانه‌های اولیه‌اش را بشناسید و به‌موقع پیگیری کنید، به‌راحتی درمان می‌شود. سرفه‌های ناگهانی، تب و تنگی نفس اولین علائم طاعون ریوی هستند که ظرف ۱ تا ۳ روز پس‌از ورود عامل بیماری به بدن ظاهر می‌شوند. در این راهنما از مجله سلامت دکتردکتر دربارۀ علائم طاعون ریوی و راه‌های انتقال آن حرف می‌زنیم، می‌گوییم طاعون ریوی چند روزه ظاهر می‌شود و راه درمانش چیست.
طاعون ریوی چیست و چگونه ریه‌ها را درگیر می‌کند؟
طاعون ریوی (Pneumonic Plague) نادرترین و در‌عین‌حال مهلک‌ترین شکل عفونت ناشی از باکتری «یرسینیا پستیس» (Yersinia pestis) است. در این عارضه، باکتری عامل بیماری طاعون وارد ریه می‌شود، کیسه‌های هوایی ریه را هدف قرار می‌دهد و سیستم تنفسی را درگیر می‌کند.
در حالت اول، فرد با استنشاق قطرات تنفسی آلوده در هوا (به‌دلیل سرفه شخص یا حیوان بیمار) بلافاصله دچار عفونت ریوی می‌شود. در شکل دیگر، عفونت ابتدا به‌صورت طاعون خیارکی یا خونی (متداول‌ترین نوع طاعون) ظاهر می‌شود و سپس با پیشرفت بیماری، باکتری به ریه‌ها سرایت می‌کند.
برای آشنایی با تمام اشکال این بیماری و کسب اطلاعات دقیق در مورد تفاوت طاعون ریوی و خیارکی، راهنمای انواع بیماری طاعون را در مجلۀ دکتردکتر بخوانید.
-
متخصص عفونی4,5 (3,609)تهراندریافت نوبت آنلاین -
متخصص عفونی4,8 (774)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص عفونی4,6 (252)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص عفونی3,8 (19)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص عفونی4,4 (200)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص عفونی4,4 (140)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص عفونی4,1 (90)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
متخصص عفونی4,5 (65)تهراندریافت نوبت آنلاین
علائم طاعون ریوی چیست؟
نشانه‌های طاعون ریوی به بسیاری از عفونت‌های تنفسی رایج شباهت دارند. شایع‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
- تب ناگهانی؛
- لرز؛
- ضعف؛
- سرفه؛
- درد قفسه سینه؛
- تنگی نفس؛
- احتمال خلط خونی؛
- احتمال تورم غدد لنفاوی (درصورت تبدیل طاعون خیارکی یا سپتی‌سمیک به طاعون ریوی)
نکته! این‌ها علائم اختصاصی طاعون نیستند. پیش‌از شروع درمان، ابتلا به بیماری باید توسط پزشک تأیید شود.
مطالعه بیشتر: آیا طاعون به ایران رسیده است؟ آخرین جزئیات شیوع این بیماری در ایران را بخوانید.
اولین نشانه‌های طاعون ریوی کدام‌اند؟
علائم اولیه طاعون ریوی شامل تب و لرز، سردرد و ضعف شدید جسمانی معمولاً در اولین روزهای پس‌از مواجهه با عامل بیماری و ورود باکتری به بدن ظاهر می‌شوند. این بیماری سیر ثابتی ندارد و در همه بیماران به یک شکل پیشروی نمی‌کند؛ اما احتمال آنکه به‌شکلی خطرناک و با سرعت باورنکردنی از علائم عمومی به مشکلات جدی تنفسی تبدیل شود، دور از ذهن نیست.
کدام علائم طاعون ریوی نیاز به مراجعه فوری دارند؟
علائم خطرناک طاعون ریوی شامل مشکلات تنفسی است. درصورت مشاهده این علائم، بی‌معطلی به مراکز درمانی مراجعه کنید:
- نارسایی تنفسی و تنگی نفس شدید؛
- سرفه همراه با خلط خونی؛
- احساس ناخوش‌احوالی ناگهانی؛
- تب سوزان همراه با سابقه حضور در منطقۀ آلوده یا تماس با حیوان بیمار.
این علائم از پیشرفت سریع عفونت در ریه‌ها خبر می‌دهند. به‌محض مشاهده این نشانه‌ها، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.
علائم طاعون ریوی چند روز بعد از ابتلا ظاهر می‌شوند؟
دوره نهفتگی یا کمون طاعون ریوی بسیار کوتاه است. نشانه‌های بیماری معمولاً بین ۱ تا ۳ روز (و تا حداکثر ۶ روز) پس‌از ورود باکتری به بدن ظاهر می‌شوند. براساس داده‌های مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) و سازمان جهانی بهداشت (WHO)، گاه ممکن است علائم بیماری به‌مراتب زودتر و ظرف ۲۴ ساعت پس‌از مواجهه ظاهر شوند.
دوره نهفتگی طاعون ریوی را با سرعت پیشرفت پس‌از شروع اشتباه نگیرید. دوره نهفتگی در واقع همان فاصله زمانی سکوت بیماری است؛ از لحظه‌ای که فرد باکتری را دریافت می‌کند تا زمانی که اولین جرقه علائم روشن شود.
به‌محض پایان این دوره و ظاهرشدن اولین نشانه‌ها، بیماری مثل یک طوفان عمل می‌کند. سرعت بدترشدن حال عمومی در طاعون ریوی بسیار بالا است و اگر فوراً جلوی پیشروی‌اش گرفته نشود، در مدت‌زمان کوتاهی ریه‌ها را از کار می‌اندازد. به همین خاطر است که کوچک‌ترین سرفه یا تب مشکوک در روزهای نخست تماس، نیازمند واکنش فوری پزشکی است.
طاعون ریوی چه تفاوتی با ذات‌الریه و آنفلوانزا دارد؟
به‌دلیل تشابه علائم، تشخیص طاعون ریوی و ذات‌الریه و آنفلوانزا از یکدیگر در یک نگاه ممکن نیست. در جدول زیر با برخی از تفاوت‌های طاعون ریوی و آنفلوانزا و ذات‌الریه آشنا می‌شوید.
| وجه مقایسه | آنفلوانزای فصلی | ذات‌الریه | طاعون ریوی |
| شباهت علائم اولیه | تب، لرز، سردرد، کوفتگی و سرفه | تب، لرز، درد قفسه سینه، سرفه و تنگی نفس | تب ناگهانی، لرز، سرفه، تنگی نفس و ضعف |
| اهمیت سابقه تماس | تماس با افراد مبتلا راه انتقال بیماری است. | عوامل محیطی، ایمنی بدن یا گسترش عفونت بیشتر از تماس با افراد مبتلا نقش دارند. | سابقه حضور در مناطق آلوده یا تماس با حیوانات و بیماران بسیار مهم و از دلایل انتقال بیماری است. |
| معیار تشخیص | علائم بالینی و تست‌های تشخیصی تنفسی | معاینه، تصویربرداری ریه و آزمایش | فقط آزمایشگاهی (تشخیص قطعی با تست‌های باکتری‌شناسی) |
نکته! علائم بالینی ذکرشده در جدول معیار قطعی برای تشخیص طاعون ریوی نیست. تأیید بیماری نیازمند آزمایش خون به‌صورت تخصصی و بررسی دقیق سابقه تماس فرد مبتلا با عامل بیماری است.
طاعون ریوی چگونه منتقل می‌شود؟
راه انتقال طاعون ریوی اساساً ازطریق استنشاق ذرات و قطرات تنفسی حاوی باکتری است. اگر فرد یا حیوان مبتلا به طاعون ریوی سرفه یا عطسه کند، قطرات ریز حامل آلودگی وارد هوا خواهد شد؛ کافی است شخص دیگری در همان نزدیکی باشد و این ذرات را استنشاق کند؛ باکتری بلافاصله وارد ریه‌های شخص می‌شود و بیماری شکل می‌گیرد.
البته، منشأ این بیماری همیشه یک عامل خارجی نیست، ممکن است فرد ابتدا به طاعون خیارکی یا خونی مبتلا شده و باکتری‌ها ازطریق جریان خون وارد ریه‌ها شده باشند.
آیا طاعون ریوی از انسان به انسان سرایت می‌کند؟
اگر می‌پرسید آیا طاعون ریوی واگیردار است؟ باید بگوییم بله. این بیماری قابلیت سرایت مستقیم از انسان به انسان را دارد. با‌این‌حال، شیوه انتقال آن نیازمند تماس مستقیم، نزدیک و چهره‌به‌چهره (معمولاً در فاصله کمتر از ۱ تا ۲ متر) با بیمار مبتلاست.
توجه! تماس کوتاه یا عبور از کنار فرد مبتلا به طاعون ریوی لزوماً باعث ابتلا به این بیماری نمی‌شود. برخلاف برخی ویروس‌های بسیار مسری، برای آنکه باکتری وارد بدن شود، باید مستقیماً در معرض قطرات تنفسی حاصل از سرفه یا عطسه بیمار قرار گرفته باشید.
نکته! انتقال طاعون ریوی از انسان به انسان فقط در همین نوع بیماری طاعون امکان‌پذیر است.
طاعون ریوی چقدر خطرناک است و آیا باعث مرگ می‌شود؟
با گسترش خبر طاعون روسی، این سؤال که آیا طاعون ریوی کشنده است، دغدغۀ مهم این روزهاست. خوب است بدانید طاعون ریوی مهاجم‌ترین شکل این عفونت است و بدون مداخله پزشکی و مصرف آنتی‌بیوتیک، روند پیشرفت آن بسیار خطرناک و کشنده است. براساس گزارش‌های رسمی مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC)، این شکل از بیماری درصورت درمان نشدن تقریباً در ۱۰۰ درصد موارد به مرگ منجر می‌شود.
با همۀ این‌ها، طاعون ریوی لاعلاج نیست. با شروع فوری درمان آنتی‌بیوتیکی در ساعات اولیه بروز علائم طاعون ریوی می‌توان جان بیمار را نجات داد و این بیماری را درمان کرد. طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت (WHO)، اگر دارودرمانی در همان ۲۴ ساعت نخست شروع علائم آغاز شود، احتمال بهبودی بسیار بالاست.
طاعون ریوی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص طاعون ریوی یک فرایند تخصصی و دقیق است که باید توسط پزشک انجام شود. فرد متخصص برای تأیید یا رد ابتلا به این چند مؤلفه کلیدی اتکا می‌کند:
- سابقه مواجهه: پرس‌وجو درباره سفر به مناطق آلوده، تماس با حیوانات جونده یا ارتباط نزدیک با افراد مشکوک به بیماری؛
- معاینه بالینی: ارزیابی دقیق وضعیت تنفسی، علائم حیاتی و سطح هوشیاری بیمار توسط پزشک؛
- آزمایش‌های تشخیصی تخصصی: نمونه‌گیری آزمایشگاهی از ترشحات تنفسی (خلط) یا خون برای شناسایی باکتری.
نکته! طاعون ریوی با تست‌های خودتشخیصی، مقایسه علائم با سایر بیماری‌ها یا بررسی عکس و تصاویر پزشکی قابل‌شناسایی نیست و تأیید قطعی آن فقط با تست آزمایشگاهی امکان‌پذیر است.
درمان طاعون ریوی چگونه انجام می‌شود؟
طاعون ریوی درمان دارد.بیمار باید به‌محض مشاهدۀ اولین نشانه‌ها خود را به بیمارستان برساند تا درمان زیر نظر کادر پزشکی آغاز شود. درمان این بیماری بر دو پایه استوار است: مصرف آنتی‌بیوتیک و پایش در بیمارستان.
شروع فوری آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان طاعون ریوی
درصورت شک بالینی جدی به طاعون ریوی، پزشک نباید منتظر آماده‌شدن نتایج تست‌های آزمایشگاهی بماند؛ دارودرمانی باید در ساعات اولیه (ترجیحاً ظرف ۲۴ ساعت پس‌از مشاهده اولین علائم) آغاز شود تا بیشترین اثربخشی را در مهار باکتری داشته باشد. پزشک ممکن است گروه‌های مختلفی از آنتی‌بیوتیک‌های تخصصی را تجویز کند، مثل:
- جنتامایسین؛
- داکسی‌سایکلین؛
- استرپتومایسین؛
- سیپروفلوکساسین.
گفتنی است که انتخاب دارو، مقدار و نحوه مصرف آن به صلاحدید پزشک بستگی دارد؛ مصرف خودسرانه و بدون نسخه آنتی‌بیوتیک در هر شرایطی پرخطر خواهد بود.
مراقبت‌های ویژه بیمارستانی برای درمان طاعون ریوی
بیمار مبتلا به طاعون ریوی باید در محیط بیمارستانی مجهز بستری شود. طی دوره درمان که معمولاً بین ۱۰ تا ۱۴ روز طول می‌کشد، اقداماتی نظیر سرم‌تراپی، کنترل تب و فشار خون، اکسیژن‌رسانی و درصورت نیاز حمایت تنفسی برای کمک به بهبودی بیمار انجام می‌شود. همچنین برای جلوگیری از انتقال عفونت، بیماران در شرایط ایزولاسیون تنفسی قرار می‌گیرند.
درصورت تماس با فرد مشکوک به طاعون ریوی چه کنیم؟
اگر در معرض تماس نزدیک با فرد مشکوک یا مبتلا به طاعون ریوی بوده‌اید، ثانیه‌ها را غنیمت بشمارید و برای حفظ جان خود، سریع و هوشمندانه اقدام کنید:
- بلافاصله از فرد بیمار فاصله بگیرید و از حضور در فضای بسته و مشترک خودداری کنید تا زنجیره انتقال قطع شود؛
- درصورت بروز علائم مشکوک (مانند تب یا سرفه) با سابقۀ مواجهه قطعی، واحد بهداشت یا مرکز اورژانس را فوراً در جریان بگذارید.
فراموش نکنید وضعیت شما پس‌از تماس با فرد مشکوک به طاعون ریوی باید توسط کادر درمان ارزیابی شود. تصمیم‌گیری درباره ضرورت مصرف داروهای پیشگیرانه را به متخصص بسپارید و از اقدامات خودسرانه بپرهیزید.
چگونه می‌توان از طاعون ریوی پیشگیری کرد؟
برای پیشگیری از طاعون ریوی، تمرکز روی مهار زنجیره انتقال تنفسی است. مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:
- استفاده مداوم از ماسک استاندارد (مانند N95)، شیلد صورت و حفظ فاصله ایمن در برخورد با بیماران تنفسی؛
- قطع فوری تماس نزدیک با بیمار مشکوک و انتقال سریع او به بخش ایزوله بیمارستانی برای جلوگیری از انتشار ذرات عفونی؛
- پوشش کامل برای کادر درمان و افرادی که به هر دلیلی در معرض تماس مستقیم با محیط آلوده قرار دارند؛
- مصرف آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه (به دستور پزشک) در افرادی که تماس پرخطر و نزدیک با بیمار مبتلا داشته‌اند.
برای مطالعه جزئیات کامل پیرامون راه‌های پیشگیری عمومی و کنترل عوامل محیطی طاعون، از‌جمله راه‌های کنترل و مبارزه با جوندگان و کک‌ها، راهنمای بیماری طاعون را در مجلۀ دکتردکتر بخوانید.
کلام آخر دکتردکتر
اسم طاعون اگرچه اضطراب‌آور است، امروز علم پزشکی این بیماری را به‌طور کامل می‌شناسد و راهکارهای درمانی مشخصی برای آن دارد. آنچه در مواجهه با این عفونت واگیردار مهم است، آگاهی از علائم و پیگیری به‌موقع است. باتوجه‌به زمزمه‌های شیوع طاعون روسی، همۀ ما باید اولین علائم طاعون ریوی را بشناسیم و به‌محض مشاهده، به‌جای چشم‌پوشی و امید به درمان خودبه‌خودی، در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنیم.
امروزه به‌لطف آنتی‌بیوتیک‌های تخصصی و پروتکل‌های پیشرفته کنترل عفونت، این بیماری دیگر یک تهدید مهارنشدنی نیست. برای کسب اطلاعات دقیق‌تر دربارۀ راه‌های پیشگیری و کنترل مؤثر با پزشکان ما در ارتباط باشید. پاسخ بسیاری از سؤالاتتان را در جلسات ویزیت آنلاین دکتردکتر خواهید گرفت.
