عفونت دندان کیسهای چرکی است که به بافتهای دهان آسیب میرساند و حتی ممکن است به سایر نواحی بدن نیز گسترش پیدا کند. این مشکل بهخودیخود بهبود نمییابد و باید به دندانپزشک مراجعه کنید. عفونت درماننشده دندانها ممکن است به لثهها، سینوسها، استخوان فک و مغز گسترش یافته و منجر به عوارض جدی و حتی تهدیدکننده زندگی مادر و جنین شود. باتوجهبه اهمیت این موضوع، در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر به تعریف عفونت دندان، علت عفونت و علائم، عوارض، روشهای تشخیص و درمان میپردازیم. بهاینترتیب قبل از گسترش عفونت به بافتهای عمقیتر، برای درمان اقدام میکنید تا ناچار به کشیدن دندان نباشید.
عفونت دندان در بارداری چیست؟
عفونت دندان (Tooth Infection) کیسهای چرکی است که بهدلیل عفونت باکتریایی در داخل دندان و بافتهای اطراف آن ایجاد میشود.
پلاکها لایه باکتریایی چسبندهای هستند که دائم روی دندانها تشکیل میشوند. این باکتریها از قند غذاهایی که هر روز میخوریم تغذیه کرده و اسیدهای مضری تولید میکنند که باعث ایجاد حفره در دندانها میشود. این حفرهها همان نقطه شروع پوسیدگی دندان هستند.
ترکها، لبپریدگیها و شکستگی مینای دندان نیز مانند حفرهها باعث عفونت میشوند، چون مینای دندان مانند زرهی برای دندانها عمل میکند و هرگونه آسیب یا شکافی در آن، مسیر ورود لایه باکتریهای پلاک به دندان را باز میکند و خطر پوسیدگی و عفونت را افزایش خواهد داد.
علاوهبراین، اگر بهداشت دهانودندان را بهخوبی رعایت نکنید، تجمع زیاد پلاکها بهمرور باعث تخریب مینای دندان و در نهایت پوسیدگی آن خواهد شد که عامل اصلی عفونت دندان در بارداری است.
مراحل عفونت دندان
دندان سالم دارای مینای سالم و بدون پوسیدگی، پالپ (عصب و رگهای خونی) کاملا سالم و بدون درد و حساسیت است، اما شروع پوسیدگی دندان اولین مرحله از عفونت دندان است و چنین مراحلی دارد:
| دستهبندی مراحل | مراحل عفونت دندان | علائم |
| شروع پوسیدگی (مرحله اولیه) | تخریب مینای دندان توسط باکتریها |
|
| پوسیدگی متوسط | رسیدن باکتریها به عاج دندان |
|
| درگیری پالپ (عصب و رگهای خونی) | رسیدن باکتریها به عصب دندان |
|
| نکروز پالپ (مرگ عصب) | از بین رفتن عصب دندان |
|
| پریاپیکال |
|
|
| تشکیل آبسه دندان (مرحله پیشرفته عفونت دندان در بارداری) | تجمع چرک در اطراف ریشه دندان |
|
| گسترش عفونت (مرحله خطرناک) | گسترش عفونت به فک، صورت، گردن و گوش |
|
بهصورتکلی ۳ نوع آبسه زیر باعث عفونت دندان میشوند:
آبسه لثهای (Gingival Abscess)
آبسه لثهای نوعی عفونت در لثهها است که معمولا روی دندان و ساختارهای پشتیبان آن تاثیر نمیگذارد، اما اگر بهموقع درمان نشود، زمینه را برای عفونت دندانها آماده خواهد کرد.
آبسه پریاپیکال (Periapical Abscess)
پریاپیکال دندان عفونتی است که نوک ریشه را درگیر میکند. اگر دندان پوسیده یا شکسته داشته باشید، باکتریها ممکن است از همین مسیر وارد دندان شده و بهداخلیترین قسمت آن (پالپ) نفوذ کنند؛ هنگامیکه باکتریها به این بخش از دندان حمله میکنند، عفونت به نوک ریشه دندان رسیده و سپس به استخوان اطراف آن گسترش پیدا کرده و باعث تشکیل آبسه میشود.
خلاصه مراحل ورود باکتریها تا عفونت دندان ریشه دندان در بارداری به شرح زیر است:
- ورود باکتریها به دندان از طریق نقاط پوسیدگی یا شکستگیهای دندان؛
- نفوذ باکتریها به داخلیترین قسمت دندان (پالپ)؛
- گسترش عفونت به ریشه دندان؛
- گسترش عفونت به استخوان اطراف دندان؛
- تشکیل آبسه.
این نوع عفونت با سوزش، تورم و التهاب لثهها همراه است، بنابراین دندانپزشک با تخلیه آبسه پریاپیکال برای رفع عفونت دندان در بارداری اقدام خواهد کرد. در اکثر موارد، این نوع عفونت با درمان ریشه برطرف شده اما در برخی موارد، عفونت آنچنان پیشرفت کرده که باید دندان را کشید.
باتوجهبه اینکه از دست دادن دندان تاثیر زیادی روی اعتمادبهنفس و زیبایی چهره دارد، بنابراین زمانیکه اولین نشانههای آبسه پریاپیکال را مشاهده کردید باید برای درمان اصولی اقدام کنید تا مجبور به کشیدن دندان نشوید.
آبسه پریودنتال (Periodontal Abscess)
آبسه پریودنتال عفونتی است که در استخوان و بافتهایی که از دندان پشتیبانی میکنند شروع خواهد شد. این نوع عفونت دندان معمولا بهدلیل بیماریهای لثه رخ داده و بین بزرگسالان شایعتر است.
عفونت دندان در بارداری چه شکلی است؟
عفونت دندان باعث التهاب و درد شده و اگر در همان مراحل اولیه درمان نشود به صورت زیر گسترش مییابد و ممکن است خطراتی برای جان مادر و جنین داشته باشد:
- برگشتناپذیر شدن التهاب؛
- مرگ پالپ؛
تشکیل آبسه یا کیسه چرک.
علت عفونت دندان در بارداری
عدم رعایت بهداشت در هر سن و دورهای از زندگی باعث ابتلا به مشکلات لثه و دندان مانند التهاب، پوسیدگی و عفونت خواهد شد، اما عفونت دندان در بارداری بهدلایل زیر شایعتر است:
تغییرات هورمونی
نوسانات هورمونی در بارداری بهصورت مستقیم باعث عفونت دندانها نمیشود. در این دوران، هورمونها بیشتر از هر زمان دیگری نوسان دارند و تغییرات آنها بهشدت روی سلامت دهانودندان تاثیر میگذارد.
در واقع، افزایش سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون باعث افزایش حساسیت لثهها به باکتریها و پلاکهای دندانی شده و خطر التهاب لثه را افزایش میدهد، بههمیندلیل در دوران بارداری کوچکترین تجمع پلاک روی دندانها باعث التهاب لثه خواهد شد.
با افزایش حساسیت لثهها، مسواکزدن برای زنان باردار سختتر شده و در چنین شرایطی عدمرعایت بهداشت منجر به تجمع بیشتر پلاک و افزایش تعداد باکتریهایی خواهد شد که عامل اصلی عفونت دندان هستند.
پوسیدگی درماننشده
پوسیدگی دندان مهمترین و اصلیترین عامل عفونت دندان در دوران بارداری است و خطر آن مانند حساسیت و التهاب لثه در دوران بارداری افزایش مییابد. شروع پوسیدگی و تبدیل آن به عفونت دندان در بارداری به شرح زیر است:
- تغذیه باکتریهای دهان از قند موجود در مواد خوراکی؛
- تولید اسید توسط باکتریها؛
- آسیب به مینای دندان؛
- ایجاد سوراخی کوچک در مینای دندان و شروع پوسیدگی؛
- عبور باکتریها از مینای دندان و نفوذ راحتتر آنها به لایههای عمیقتر (عاج دندان)؛
- رسیدن باکتریها به مرکز دندان یا عصب (پالپ)؛
- التهاب و عفونت عصب دندان؛
- حرکت باکتریها در کانال ریشه؛
- رسیدن باکتریها به نوک ریشه دندان و استخوان اطراف آن؛
- تولید چرک توسط بدن در واکنش به عفونت؛
- تشکیل آبسه دندان (کیسه چرکی) و در نهایت عفونت دندان.
علت پوسیدگی دندان در بارداری
پوسیدگی دندان در دوران بارداری بهدلایل زیر شایعتر است:
تهوع صبحگاهی
اکثر زنان باردار، تهوع صبحگاهی را تجربه میکنند که مخلوطی از اسید معده است، این اسید مینای دندان را بهمرور ضعیف کرده و باعث فرسایش آن میشود؛ با تداوم فرسایش، مینای دندان سوراخ شده و باکتریها مسیری برای ورود به دندان و پوسیدگی پیدا میکنند.
اگر بعد از هربار تهوع صبحگاهی، دهان خود را با دهانشویه نشویید، اسید معده فرصت بیشتری برای آسیب و فرسایش مینای دندان و سوراخکردن آن خواهد داشت؛ بنابراین خطر پوسیدگی افزایش مییابد.
خشکی دهان
خشکی دهان (Xerostomia) یکی دیگر از دلایل پوسیدگی و در نهایت عفونت دندان در حاملگی است، چون بزاق مانند محافظی شبانهروزی، اثر اسیدهای تولیدشدن توسط باکتریها را خنثی کرده و مانع آسیب به مینای دندان خواهد شد.
بهعبارت سادهتر، بزاق طبیعی با شستن باکتریها از روی لثهها و دندانها مانع از تجمع و رشد بیشتر آنها شده و در نتیجه باکتریها نمیتوانند قند موادغذایی را به اسید تبدیل کنند، اما کاهش بزاق و خشکی دهان بهصورت زیر باعث پوسیدگی و عفونت دندانها میشود:
- شستشوی کمتر دهان و دندانها توسط بزاق؛
- افزایش رشد باکتریها و تشکیل پلاک بیشتر؛
- تبدیل قند موادغذایی به اسید توسط باکتریها؛
- خنثینشدن اسیدهای موجود در دهان؛
- حمله اسید به مینای دندان؛
- ضعیفشدن مینای دندان؛
- حلشدن مینای دندان در اسید و آسیب جدی؛
- نفوذ باکتریهای به لایه زیرین مینای دندان؛
- شروع پوسیدگی دندان و گسترش سریعتر آن؛
- عفونت دندان.
بهداشت ضعیف دهانودندان
حساسیت لثهها در دوران بارداری بهدلیل تغییرات هورمونی، مسواک زدن و نخدندان کشیدن را برای زنان دردناک و عذابآور میکند، بنابراین کمتر به بهداشت دهانودندان خود اهمیت میدهند؛ اما همین کوتاهی ساده عامل اصلی رشد و گسترش باکتریهایی است که با تجمع روی مینای دندان و سوراخ کردن آن، در نهایت باعث عفونت دندان میشوند.
هوسهای غذاهای شیرین
برخی از زنان در دوران حاملگی هوس غذاهای شیرین (ویار) دارند که زمینه را برای عفونت دندان در بارداری فراهم میکند. همانطور که در بخشهای قبلی اشاره شد، باکتریها قند مواد غذایی را به اسید تبدیل کرده و با این کار بهمرور به مینای دندان آسیب میزنند؛ تنها راهکار در این شرایط، مسواک زدن بعد از هر بار خوردن مواد غذایی حاوی قند است تا از تجمع باکتریها و حمله آنها به دندان جلوگیری شود.
لازم است بدانید که مواد غذایی شیرین علت مستقیم عفونت دندان نیستند، اما بهصورت غیرمستقیم خطر ابتلا به آن را افزایش میدهند؛ چون با افزایش میزان تغذیه باکتریها، رشد و تکثیر آنها سرعت بیشتری پیدا کرده و در نتیجه تخریب مینای دندان و عفونت آن سریعتر رخ میدهد.
التهاب و خونریزی لثه
تغییرات هورمونی دوران بارداری علاوهبر حساسیت لثهها باعث التهاب بافت لثه (ژنژیویت) شده و در نتیجه خطر خونریزی افزایش پیدا میکند. علت اصلی التهاب لثهها، افزایش حساسیت آنها به مقدار طبیعی جرم و پلاک است، بنابراین احتمال التهاب و بهدنبال آن خونریزی لثهها در زنان باردار بسیار بیشتر از افراد دیگر است.
با حساستر شده لثهها، مسواک زدن برای زنان باردار به کاری سخت و دردناک تبدیل شده و التهاب و خونریزی سریع لثه باعث افت بهداشت دهانودندان میشود که خود عامل مهمی در تجمع بیشتر پلاک و رشد و گسترش باکتریهایی است که منجر به عفونت دندان در دوران بارداری خواهند شد.
عفونت لثه
عفونت لثه (پریودنتیت) نوعی بیماری التهابی شدید است که بهدلیل عدم درمان بهموقع التهاب لثه (ژنژیویت) رخ میدهد. این بیماری بهصورت مستقیم باعث عفونت دندانها نمیشود اما در عفونت شدید لثه، التهاب و عفونت به ریشه دندان رسیده و در نهایت دندانها را درگیر خواهد کرد.
عفونت لثه در مراحل زیر به عفونت دندان تبدیل میشود:
- تجمع باکتریها در لثه؛
- التهاب لثه (ژنژیویت)؛
- تبدیل التهاب لثه به عفونت لثه (پریودنتیت)؛
- ایجاد فاصله بین لثه و دندان (پاکت لثهای)؛
- ایجاد فضای خالی کنار دندان؛
- تجمع بیشتر باکتریها در فضای خالی کنار دندان؛
- نفوذ و گسترش باکتریها به عمق دندان؛
- گسترش باکتریها به ریشه و استخوان فک؛
- آسیب به ریشه دندان و بافت نگهدارنده آن؛
- ضعیفشدن بافت نگهدارنده دندان؛
- تشکیل آبسه لثهای کنار دندان و عفونت دندان.
درمان ریشه ناموفق
هدف از درمان ریشه (عصبکشی)، حذف کامل باکتریهایی است که به داخل کانال دندان و لایههای میانی و عصب رسیدهاند، بنابراین در مواردی که این روش درمانی ناموفق بوده یا با دقت انجام نشود؛ باکتریهای باقیمانده در دندان تکثیر شده و عفونت بهصورت مزمن ادامه پیدا میکند.
ترکهای روی دندان یا شکستگیهای درماننشده
ترکهای ریز روی دندان و شکستگیهای درمان نشده یکی دیگر از دلایل مهم عفونت دندان در بارداری است، چون این ترکها نشانه ازبینرفتن سدحفاظتی دندان هستند.
مینای دندان (لایهبیرونی) بسیار سخت بوده و از دندان در برابر تمامی آسیبها محافظت میکند، اما وقتی دندان ترک خورده یا میشکند، مسیر باریکی برای ورود به داخل دندان باز شده و باکتریهای دهان از همین مسیر وارد لایههای داخلی (عاج و عصب) میشوند.
لایههای داخلی دندان مانند لایه خارجی سخت نیستند و زمانیکه باکتریها وارد این ناحیه شوند بسیار سریعتر پیشروی کرده و خود را به عصب میرسانند؛ وقتی میکروبها به پالپ برسند، عصب میمیرد و عفونت به نوک ریشه دندان میرسد.
ضعف سیستم ایمنی
در دوران بارداری، بدن با تغییر و تعدیل سیستم ایمنی، بهطور هوشمندانهای از جنین محافظت میکند، در واقع، تغییرات سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون باعث کاهش فعالیت برخی از سلولهای ایمنی میشود و بدن سطح التهاب را پایین نگه داشته و آن را کنترل میکند تا التهاب شدید به جنین آسیب نرساند.
جالب است بدانید که جنین از نظر ژنتیکی برای بدن بیگانه (جسمی خارجی یا مهاجم) محسوب میشود چون بخشی از ژنهای خود را از پدر گرفته است، بنابراین سیستم ایمنی با هدف جلوگیری از حمله به جنین بهعنوان مهاجم، کمی ملایمتر عمل میکند.
بدن زنان تمامی اقدامات بالا را برای حفظ جنین انجام میدهد، اما همین ملایمتر شدن سیستم ایمنی خطر ابتلا به برخی عفونتها مانند عفونت دندان در بارداری را افزایش میدهد.
علائم عفونت دندان در بارداری
علائم عفونت دندان در بارداری مشابه دورههای دیگر زندگی و به شرح زیر است:
درد شدید دندان
تنها بخش کاملا زنده دندان، پالپ است که شامل عصبها، رگهای خونی و سلولهای زنده است، بنابراین زمانیکه باکتریها و پوسیدگی به این بخش میرسند، درد دندان را تجربه میکنید. در واقع، با نفوذ بیشتر پوسیدگی به عمق دندان، التهاب بیشتر شده و چون فضای داخلی دندان بسته است، این التهاب به عصبها فشار آورده و باعث درد میشوند؛ در این مرحله دردی شدید، ضرباندار و مداوم را تجربه میکنید که ویژگیهای آن به شرح زیر است:
| ویژگیهای درد دندان | توضیحات |
| درد شدید، مداوم و ضرباندار |
|
| شروع درد بدون محرک |
|
| تشدید درد در شبها |
|
| حساسیت شدید به دما | درد ناگهانی و شدید هنگام خوردن و آشامیدن مواد غذایی سرد یا گرم |
| حساسیت شدید به فشار |
|
| انتشار درد | گسترش درد دندان به نواحی زیر:
|
قرمزی و تورم لثه یا صورت
عفونت دندان در بارداری باعث قرمزی و التهاب لثه (موضعی و داخل دهان) و تورم صورت میشود که هر کدام علائمی به شرح زیر دارند:
| ناحیه متورم | علائم |
| تورم لثه |
|
| تورم صورت |
|
خروج چرک
زمانیکه عفونت به عمق دندان نفوذ کند باعث ایجاد کیسههای چرکی (آبسه) میشود که ممکن است در اثر فشار یا بهصورت خودبهخودی داخل دهان تخلیه شود.
ویژگیهای چرک عفونت دندان
چرک ناشی از عفونت دندان در بارداری ویژگیهایی به شرح زیر دارد:
| دستهبندی ویژگیها | توضیحات |
| ویژگیهای ظاهری چرک دندان |
|
| محل تشکیل چرک |
|
| نحوه خروج چرک |
|
| علائم همراه با خروج چرک |
|
| رفتار چرک در طول زمان | تخلیه و تشکیل دوباره چرک بعد از چند روز |
تب
تب در عفونت دندان تنها علامتی ساده نبوده و نشاندهنده واکنش جدی دفاعی بدن است. وقتی عفونت دندان به عصب میرسد، از طریق رگهای خونی این ناحیه وارد جریان خون شده و خود را به بافتهای اطراف میرساند؛ بنابراین بدن برای مقابله با عفونت، سیستم ایمنی را فعال کرده و گلبولهای سفید را بهسمت محل عفونت میفرستد.
گلبولهای سفید هنگام مبارزه با عفونت، مواد شیمیایی مختلفی ترشح میکنند که یکی از آنها پیروژن است، پیروژنها روی بخش هیپوتالاموس مغز تاثیر گذاشته و دمای تنظیمی بدن را بالا میبرند، بههمیندلیل نیز تب میکنید.
بوی بد دهان
بوی بد دهان یکی از علائم شایع عفونت دندان در بارداری است و چنین ویژگیها و دلایلی دارد:
ویژگیها
بوی بد ناشی از عفونت دندان ویژگیهایی به شرح زیر دارد:
- بوی شدید و مداوم؛
- مقاوم به مسواک و دهانشویه؛
- ماندگار تا زمان درمان اصولی.
دلایل
این بوی بد بهدلایل زیر رخ میدهد:
تولید مواد بدبو توسط باکتریها
باکتریهای عامل عفونت دندان اغلب بیهوازی بوده و در محیط عفونی بیشتر رشد میکنند، این باکتریها باعث تجزیه پروتئینها و بافتها شده و گازهایی مانند ترکیبات گوگردی فرار تولید میکنند که بویی شبیه تخممرغ گندیده یا فاسد دارند؛ همین گازها عامل اصلی بوی بد دهان در اثر عفونت دندان هستند.
تخلیه چرک در دهان
کیسههای چرک حاوی باکتری، سلولهای مُرده و بقایای بافتها هستند، این مواد همواره در حال تجزیه بوده و بوی ناخوشایندی ایجاد میکنند؛ علاوهبراین با تخلیه چرک در دهان، بوی بد شدیدتر شده و طعم بدی نیز حس میکنید.
ایجاد بافت مرده (نکروز)
وقتی برای درمان عفونت دندان در بارداری اقدام نکنید، عفونت به عصب رسیده و بافت داخل دندان میمیرد، بافت مرده بهمرور تجزیه شده و بوی بد بیشتری تولید میکند.
تجمع مواد غذایی و میکروبها در دندان آسیبدیده
دندان آسیبدیده، شکسته یا سوراخشده بهدلیل پوسیدگی، محلی مناسب برای گیر کردن مواد غذایی است و چون تمیز کردن این نواحی سختتر است، تخمیر مواد غذایی باقیمانده باعث بوی بد دهان میشود.
عفونت دندان در بارداری چه خطراتی دارد؟
عفونت دندان در بارداری برای جنین ضرر دارد و مادر را در معرض خطر التهاب شدید بدن قرار میدهد. شدت خطر بهمیزان پیشرفت عفونت (پوسیدگی اولیه تا آبسه گسترده و عفونت دندان) بستگی داشته و حتی ممکن است جان مادر یا جنین در خطر باشد.
خطر برای سلامت مادر
خطرات عفونت دندان برای مادر در دوران بارداری از پوسیدگی ساده تا آبسه گسترده به شرح زیر هستند:
- تب شدید و غیرقابلکنترل با داروهای ساده؛
- فشار اضافی روی بدن مادر بهدلیل تب و التهاب؛
- افزایش خطر پرهاکلامپسی و افزایش فشارخون در دوران بارداری؛
- استرس و بیخوابی بهدلیل درد شدید دندان؛
- کاهش دریافت مواد غذایی مغذی بهدلیل درد شدید هنگام جویدن؛
- گسترش عفونت به بافتهای اطراف و التهاب شدید لثه، صورت و بدن.
تأثیر احتمالی بر جنین
عفونت دندان در بارداری با افزایش مواد التهابی روی محیط رحم تاثیر گذاشته و خطراتی مانند کاهش رشد و وزن کم نوزاد هنگام تولد را بههمراه دارد. بهعبارت سادهتر، عفونت دندان برای جنین ضرر دارد چون ممکن است باکتریهای عامل عفونت از طریق جریان خون به جفت برسند.
چالشهای غذایی مادر
مادران باردار مبتلا به عفونت دندان، بهدلیل درد شدید هنگام جویدن مواد غذایی ممکن است تمایلی بهخوردن غذاهای مغذی مانند پروتئینها نداشته و در نتیجه مواد مغذی کمتری به جنین برسد، در چنین شرایطی رشد جنین کُندتر شده و وزن نوزاد هنگام تولد کاهش مییابد.
التهاب جفت و نرسیدن اکسیژن به جنین
در التهاب شدید و عفونت درماننشده، باکتریها و مواد التهابی وارد خون شده و از طریق جریان خون خود را به جفت میرسانند، با رسیدن باکتریها به جفت، بافت جفت ملتهب شده و عملکرد طبیعی آن مختل خواهد شد؛ بنابراین نمیتواند اکسیژن و مواد غذایی کافی به جنین برساند.
علاوهبراین، پرهاکلامپسی در بارداری جریان خونرسانی به جفت را کاهش داده و اکسیژن و مواد غذایی کمتری به جنین میرسد، در نتیجه رشد جنین محدود میشود.
ارتباط با زایمان زودرس
عفونت دندان درماننشده در دوران بارداری بهدلیل التهاب و عفونت شدید باعث واکنش سیستم ایمنی بدن مادر شده و ممکن است بهدلیل ایجاد انقباضات زودتر از موعد منجر به زایمان زودرس شود.
مکانیسم احتمالی ارتباط بین عفونت دندان در بارداری با زایمان زودرس به شرح زیر است:
- ورود باکتریها و مواد التهابی به جریان خون مادر؛
- ترشح مواد محرک زایمان (سیتوکینهای پیشالتهابی مانند پروستاگلاندینها و فاکتور نکروز تومور-آلفا) توسط بدن در پاسخ به عفونت باکتریایی؛
- تحریک زودتر از موعد انقباضات رحم توسط پروستاگلاندینها؛
- تغییرات زودرس در دهانه رحم مادر؛
- شروع زایمان قبل از هفته ۳۷ بارداری (زایمان زودرس).
عوامل خطر عفونت دندان در بارداری
مادران باردار با شرایط زیر بیشتر در معرض خطر مشکلات دندان مانند بیماری لثه و عفونت دندان هستند:
سیگار کشیدن
زنان بارداری که سیگار میکشند تقریبا دوبرابر زنان دیگر در معرض خطر ابتلا به بیماریهای لثه و عفونت دندان قرار دارند.
خشکی دهان
خشکی دهان ممکن است بخشی از بیماری زمینهای مانند دیابت، اختلالات خود ایمنی یا تغییرات هورمونی در دوران بارداری باشد. همانطور که در بخشهای قبلی اشاره شد، با کاهش تولید بزاق، شستشوی خودکار دهانودندان بهخوبی انجام نشده و باکتریها فرصت بسیار خوبی برای رشد و گسترش دارند.
بهداشت ضعیف دهان و دندان
اگر بعد از وعدههای غذایی نخدندان نکشید و مسواک نزنید، مواد غذایی لابهلای دندانها گیر کرده و تبدیل به غذای باکتریهایی میشوند که عامل اصلی عفونت دندان در بارداری هستند.
ضعف سیستم ایمنی
همانطور که در بخشهای قبلی اشاره شد، با شروع دوران شیرین بارداری، سیستم ایمنی بدن تغییر کرده و اندکی ملایمتر میشود تا از جنین در حال رشد محافظت کند؛ این شرایط، شیوه پاسخ بدن به برخی عفونتها را تغییر داده و خطر التهاب لثه و عفونت دندان افزایش پیدا میکند.
علاوهبراین، مصرف برخی داروها ممکن است قدرت و سرعت پاسخ سیستم ایمنی بدن به ورود مهاجمی مانند باکتریهای دهان را کاهش داده و مبارزه با آنها دشوارتر شود، در این حالت باکتریهای فرصت بیشتری برای رشد و تکثیر دارند.
تشخیص عفونت دندان در بارداری
روشهای تشخیص عفونت دندان در بارداری به شرح زیر هستند:
معاینه دندانپزشکی
یکی از روشهای تشخیص عفونت دندان، معاینه توسط دندانپزشک است که بهصورت زیر انجام میشود:
- بررسی وضعیت ظاهری لثهها، دندانها و بافتهای اطراف آن؛
- شناسایی نشانههای اولیه التهاب لثهها، آسیب و پوسیدگی دندانها؛
- ترک، ساییدگی یا شکستگی دندانها؛
- تغییر رنگ دندانها یا وجود لکههای غیرعادی؛
- بررسی وضعیت دندانهای ترمیمشده، پُرشده، روکششده و عصبکشیشده؛
- رنگ لثه، التهاب و خونریزی لثه هنگام بررسی با ابزارهای دندانپزشکی؛
- تحلیل لثه یا عقبرفتگی آن؛
- ضایعات مشکوک روی لثهها، زبان، سقف و کف دهان؛
- آزمایش دندانها با تکههای یخ بهمنظور ارزیابی میزان حساسیت آنها؛
- ارزیابی شرایط بهداشت دهانودندان و سوال درباره عادات غذایی.
رادیوگرافی دندان (با محافظ)
رادیوگرافی مهمترین روش برای تشخیص مشکلات دندان است که با اشعهایکس انجام میشود، اما این اشعه برای جنین خطراتی دارد؛ بنابراین زنان باردار باید قبل از تصویربرداری جلیقه یا پیشبند سربی بپوشند.
رادیوگرافی دندان محل پوسیدگی و میزان پیشرفت آن را نشان میدهد، پس علاوهبر تشخیص مشکلات دندان بهعنوان راهنمایی برای درمان عفونت دندان در بارداری نیز کاربرد دارد.
درمان عفونت دندان در بارداری
عفونت دندان در دوران حاملگی به درمان فوری نیاز دارد تا از عوارض جدی برای مادر و جنین جلوگیری شود، بههمیندلیل نیز روشهای درمان در حاملگی اندکی با دورههای دیگر متفاوت هستند؛ چون مادر نباید از برخی داروها استفاده کرده یا درمانهای غیرضروری انجام داد.
آنتیبیوتیکهای مجاز
آنتیبیوتیکها بهعنوان اولین روش درمان عفونت و آبسه دندان در دوران بارداری تجویز شده و برخی از آنها برای مادر و جنین بیخطر هستند. نوع آنتیبیوتیک و دُز آن باید توسط دندانپزشک و براساس عفونت و مرحله بارداری تعیین شود، تنها در چنین شرایطی است که قرص عفونت دندان در بارداری اثربخشی و ایمنی کافی برای مادر و جنین را دارد، بنابراین از مصرف داروهای بدوننسخه خودداری کنید.
یکی از آنتیبیوتیکهای موثر و رایجی که دندانپزشک تجویز میکند، آموکسیسیلین برای عفونت دندان در بارداری است، این آنتیبیوتیک بهصورت زیر به درمان عفونت کمک خواهد کرد:
- توقف رشد باکتریها؛
- آسیب به دیواره سلولی باکتریها و از بینبردن آنها؛
- جلوگیری از تکثیر باکتریها.
مترونیدازول یکی دیگر از آنتیبیوتیکهایی است که دندانپزشک در دوران بارداری برای کمک به درمان عفونت دندان تجویز میکند، اما این آنتیبیوتیکها بهتنهایی درمان کاملی برای عفونت دندان نیستند و باید برای درمان ریشه یا تخلیه آبسه اقدام کنید.
درمان ریشه
باتوجهبه اینکه باکتریها و عفونت ناشی از آن بهصورت خودبهخودی از بین نمیروند و مصرف داروهای آنتیبیوتیک مانند آموکسیسیلین و قرص مترونیدازول برای عفونت دندان در بارداری کافی نیست، درمان ریشه موثرترین و کاملترین روش درمان عفونتهایی است که به عصب و ریشه رسیدهاند.
درمان ریشه (عصبکشی) زمانی انجام میشود که عفونت به پالپ (عصب دندان) رسیده اما دندان هنوز قابلنگهداری است. در این روش، دندانپزشک پس از دسترسی به کانال ریشه، پالپ آسیبدیده که شامل عصب، بافت ملتهب و باکتریها است را خارج کرده و بعد از شستوشو و ضدعفونی کانال با محلولهای مخصوص، آن را پُر میکند تا باکتریها دوباره نفوذ نکنند.
برخی از زنان باردار نگران تاثیر داروی بیحسی روی جنین هستند، اما داروهای بیحسی موضعی مورد استفاده در دندانپزشکی معمولا خطری برای مادر و جنین ندارند.
تخلیه آبسه
تخلیه آبسه زمانی انجام میشود که چرک در کیسهای متورم جمع شده و به دندان فشار میآورد. در این روش، دندانپزشک با ایجاد برشی کوچک روی لثه یا در محل آبسه، چرک را تخلیه کرده و سپس ناحیه را با محلول مخصوص ضدعفونی میکند.
تخلیه آبسه روش درمان اصلی و نهایی نیست، چون تنها چرک خارج شده اما عامل اصلی عفونت دندان هنوز باقی است.
کشیدن دندان در صورت ضرورت
دندانپزشک تنها در شرایط زیر دندان عفونی را میکشد:
- عفونت دندان بسیار گسترده و شدید باشد.
- عفونت دندان به درمان ریشه پاسخ ندهد.
- عفونت چندبار عود کرده باشد.
- دندان قابلنگهداری نباشد.
- نگهداشتن دندان خطر ادامه و گسترش عفونت به سایر اندامهای بدن را بیشتر کند.
کشیدن دندان در دوران بارداری معمولا خطری برای مادر و جنین ندارد، اما زمانبندی برای درمان، موضوعی کلیدی است. دندانپزشک اغلب توصیه میکند که کشیدن دندان در سهماهه دوم بارداری انجام شود، چون این دوره برای اقدامات درمانی دندانپزشکی ایمنتر است؛ اما اگر کشیدن دندان در سهماهه اول و سوم ضروری باشد، باید این کار با مشورت دندانپزشک و لحاظ تمامی موارد ایمنی انجام شود.
درمان خانگی عفونت دندان در بارداری
عفونت دندان تنها با روشهای تخصصی و دندانپزشکی که در بخش قبلی بررسی شدند بهصورت کامل درمان میشود و درمان خانگی به تسکین درد تا نوبت دندانپزشکی کمک خواهد کرد، چون هیچکدام از روشهای خانگی قادر نیستند عفونت ریشه دندان را از بین ببرند.
برخی از دوستداران طبسنتی، هلیله سیاه برای عفونت دندان در بارداری را مفید میدانند، اما هیچگونه شواهد علمی درباره ایمنی مصرف آن برای مادر و جنین وجود ندارد. لازم است بدانید که هلیله سیاه عفونت دندان و آبسه را درمان نمیکند و جایگزینی برای آنتیبیوتیک نیست، علاوهبراین، این داروی گیاهی در منابع طب سنتی اثرات قوی گوارشی و خاصیت ملین داشته و ممکن است باعث کمآبی بدن مادر شود.
دوران بارداری مرحلهای حساس از زندگی برای مادر و جنین است و مصرف داروهای گیاهی بدون مشورت با پزشک متخصص زنان ممکن است عوارض جبرانناپذیری داشته باشد، چون هیچ مطالعه علمی دقیقی درباره اثرات داروهای گیاهی روی زنان باردار و جنین انجام نشده است.
مراقبتهای خانگی عفونت دندان
مراقبتهای خانگی مجاز عفونت دندان به شرح زیر هستند:
- استفاده از کمپرس سرد برای کاهش درد و تورم؛
- آبکشی دهان با ترکیب رقیقی از آب و نمک.
پیشگیری از عفونت دندان در بارداری
عوارض عفونت دندان در بارداری برای مادر و جنین خطرناک است و گاهی درمان سخت و طولانی خواهد بود، بنابراین بهترین راهکار، پیشگیری از عفونت دندان به کمک روشهای زیر است:
رعایت بهداشت دهان و دندان
برای رعایت بهداشت دهانودندان در دوران بارداری اقدامات زیر را انجام دهید:
- بعد از هر بار تهوع صبحگاهی، دهان خود را با دهانشویهای مناسب بشویید و حداقل ۳۰ دقیقه بعد مسواک بزنید تا مینای دندان آسیب نبیند.
- اگر لثهها حساس شدهاند، بهتر است از مسواکهایی با بُرس نرم استفاده کرده و بهآرامی مسواک بزنید.
- بعد از هر وعده غذایی از نخ دندان استفاده کنید تا مواد غذایی لابهلای دندان باقی نماند.
- حداقل دو بار در روز و بهمدت ۲ دقیقه با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید.
- اگر دندانهای شما حساس هستند، از خمیردندان و دهانشویه مخصوص دندانهای حساس استفاده کنید.
- هر ۳ تا ۴ ماه یک بار مسواک خود را عوض کنید.
معاینه منظم دندانپزشکی
معاینه منظم دندانپزشکی بهتر است هر ۶ ماه یکبار یا حداکثر سالانه انجام شود، بهویژه در دوران بارداری که نوسانات هورمونی باعث تغییرات زیادی در سلامت دندانها میشوند؛ بنابراین بهتر است برای بررسی وضعیت سلامت دندانهای خود نوبت ویزیت آنلاین از دکتردکتر بگیرید.
تغذیه مناسب و نوشیدن آب کافی
در کنار اقدامات بهداشتی که برای سلامت دندانها در دوران بارداری انجام میدهید، باید تغذیه سالم داشته و هر روز آب کافی بنوشید؛ چون قند مواد غذایی منبع تغذیه باکتریهای دهان بوده و خشکی دهان نیز به رشد بیشتر آنها کمک میکند. اقدامات زیر خطر پوسیدگی و عفونت دندان را کاهش میدهند:
- کاهش مصرف قند و میانوعدههای شیرین؛
- خوردن شیرینی همراه وعده اصلی و سپس مسواک زدن؛
- نوشیدن آب کافی در طول روز.
کلام آخر دکتردکتر
عفونت دندان در بارداری زمانی رخ میدهد که باکتریها به داخلیترین قسمت دندان (پالپ) نفوذ کرده و خود را به ریشه برسانند. بنابراین علت این مشکل، عواملی است که به باکتریها اجازه رشد، نفوذ و گسترش به لایههای مختلف دندان را میدهند. باتوجهبه اینکه بیماریهای لثه و دندان ممکن است خطراتی جدی برای مادر و جنین داشته و باعث تولد نوزادی با وزن کم یا حتی زایمان زودرس شوند، بنابراین بهتر است برای بررسی وضعیت دندانها از خدمات دریافت نوبت حضوری دکتردکتر استفاده کنید تا دندانپزشکی متخصص اقدامات لازم را انجام دهد.
سوالات متداول
