تغییرات سریع بدن در دوره بارداری میتواند با تغییرات پوستی مختلفی همراه باشد. یکی از شایعترین این تغییرات، ایجاد ترک شکم در بارداری یا استرچ مارک است که بهصورت خطوط صورتی، قرمز، بنفش یا سفید روی شکم، سینهها، باسن و رانها ظاهر میشود. اگرچه این ترکها خطری برای سلامت مادر یا جنین ندارند، اما ممکن است ازنظر زیبایی برای بسیاری از زنان نگرانکننده باشند. در این مقاله بررسی میکنیم که علت ترک شکم در بارداری چیست، آیا میتوان از آن پیشگیری کرد، بهترین روغنها و کرمهای مراقبتی کداماند، چه روشهای درمانی برای کاهش ظاهر ترکها وجود دارد و چه زمانی برای شروع درمان مناسبتر است.
علت ترک شکم در بارداری چیست؟
همه زنان در دوران بارداری دچار ترکهای پوستی نمیشوند. این ترکها زمانی ایجاد میشوند که رشتههای کلاژن و الیاف الاستیک در لایههای زیرین پوست براثر کشش بیش از حد آسیب ببینند یا پاره شوند. عوامل مختلفی در ایجاد این عارضه نقش دارند و برخلاف تصور رایج، تنها کشیدهشدن پوست مسئول آن نیست. ازجمله مهمترین عوامل مؤثر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تغییرات هورمونی از علل ترک شکم در بارداری
از حدود سهماهه اول بارداری، تغییرات هورمونی قابلتوجهی در بدن مادر رخ میدهد. جفت و جنین مقادیر زیادی هورمونهای استروژن و پروژسترون ترشح میکنند که علاوهبر تأثیر بر روند بارداری، باعث افزایش تولید ملانین و تیرهترشدن برخی نواحی پوست نیز میشوند. این تغییرات هورمونی ممکن است در ایجاد و پررنگتر شدن ترکهای پوستی نقش داشته باشند و در برخی زنان باعث بروز لکهای پوستی نیز شوند.
افزایش سریع وزن یکی از دلایل ترک شکم در بارداری
پوست از سه لایه اصلی شامل اپیدرم (لایه بیرونی)، درم (لایه میانی) و هیپودرم (لایه زیرین) تشکیل شده است. با افزایش سریع وزن و رشد جنین، پوست بهویژه در ناحیه شکم، سینه و رانها برای مدت طولانی تحت کشش قرار میگیرد. اگر این کشش از توانایی پوست برای حفظ انعطافپذیری بیشتر باشد، رشتههای کلاژن و الاستین آسیب میبینند و ترکهای پوستی ایجاد میشوند. کنترل افزایش وزن در محدوده توصیهشده توسط پزشک میتواند تاحدی احتمال بروز این ترکها را کاهش دهد.
عوامل ژنتیکی یکی از عوامل ترک شکم در بارداری
ژنتیک یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده در ایجاد ترکهای بارداری است. اگر مادر، خواهر یا سایر بستگان نزدیک شما در دوران بارداری دچار ترکهای پوستی شده باشند، احتمال بروز این مشکل در شما نیز بیشتر است. همچنین، استحکام، ضخامت و خاصیت ارتجاعی پوست که تا حد زیادی تحتتأثیر ژنتیک قرار دارد، در شدت و زمان ظاهرشدن ترکها نقش مهمی ایفا میکند.
سن مادر و ترک شکم در بارداری
با افزایش سن، میزان تولید کلاژن و الاستین در پوست کاهش مییابد و پوست انعطافپذیری کمتری پیدا میکند. به همین دلیل، زنان باردار در سنین بالاتر ممکن است بیش از زنان جوان در معرض ایجاد ترکهای پوستی قرار بگیرند.
بارداری چندقلویی و تأثیر آن بر ترک شکم در بارداری
در بارداری دوقلو یا چندقلویی، شکم بیش از حالت معمول بزرگ میشود و پوست کشش بیشتری را تحمل میکند. این افزایش کشش میتواند احتمال ایجاد ترکهای پوستی را افزایش دهد.
ترک شکم در بارداری از چه زمانی شروع میشود؟
ترکهای بارداری معمولاً زمانی ظاهر میشوند که سرعت افزایش وزن و رشد شکم از توانایی پوست برای کشیدهشدن بیشتر باشد. این ترکها اغلب ابتدا روی شکم و سینه ایجاد میشوند و سپس ممکن است روی باسن، رانها یا بازوها نیز دیده شوند. رنگ آنها در ابتدا معمولاً صورتی، قرمز یا بنفش است و پس از زایمان بهتدریج کمرنگتر شده و به رنگ سفید یا نقرهای تغییر میکند.
زمان دقیق ایجاد ترکهای پوستی در همه زنان یکسان نیست و به ویژگیهای پوست، میزان افزایش وزن و عوامل ژنتیکی بستگی دارد. بااینحال، براساس آمار، حدود ۹۰ درصد زنان باردار از ماه ششم تا هفتم بارداری متوجه ایجاد ترکهای پوستی میشوند. با رشد بیشتر جنین و افزایش وزن مادر، این ترکها ممکن است از نظر تعداد، طول و عرض نیز بیشتر شوند.
رنگ ترک شکم در بارداری نیز به رنگ طبیعی پوست بستگی دارد. در افرادی که پوست روشن دارند، ترکها معمولاً به رنگ صورتی یا ترک قرمز شکم در بارداری دیده میشوند، درحالیکه در افراد با پوست تیره، این خطوط اغلب روشنتر از رنگ طبیعی پوست هستند و با گذشت زمان تغییر رنگ میدهند.
بهترین روغن برای جلوگیری از ترک شکم در بارداری
بسیاری از افراد از روغنهای گیاهی برای پیشگیری یا کاهش ظاهر ترکهای پوستی استفاده میکنند. اگرچه برخی مطالعات نشان دادهاند که تعدادی از این روغنها میتوانند به بهبود رطوبت، انعطافپذیری و سلامت پوست کمک کنند، اما تاکنون هیچ روغنی بهطور قطعی نتوانسته برای رفع ترک شکم در بارداری مؤثر باشد.
روغن نارگیل برای ترک شکم در بارداری
روغن نارگیل خاصیت نرمکنندگی و مرطوبکنندگی بالایی دارد و میتواند به حفظ رطوبت پوست کمک کند. مرطوبماندن پوست ممکن است باعث شود پوست انعطافپذیرتر شود و کمتر در معرض ایجاد ترک شکم در بارداری قرار بگیرد. همچنین، وجود اسید لوریک در روغن نارگیل باعث میشود بهراحتی در لایههای پوست جذب شود و احتمالاً بر فرایند تولید کلاژن تأثیر مثبتی داشته باشد. میتوان از روغن نارگیل بهصورت موضعی روی پوست استفاده کرد یا مقدار کمی از آن را به آب حمام افزود تا پوست نرمتر شود.
روغن نارگیل همچنین، دارای خواص ضدالتهابی است و ممکن است به کاهش التهاب و تسریع روند ترمیم ترکهای پوستی موجود کمک کند. توانایی آن در مرطوبکردن عمیق پوست میتواند خارش و سوزش ترک شکم در بارداری و احساس کشیدگی ناشی از ترکهای پوستی را نیز کاهش دهد.
روغن آرگان برای ترک شکم در بارداری
یک روغن مناسب برای ترک شکم در بارداری روغن آرگان است. این روغن از هسته میوه درخت آرگان به دست میآید و سرشار از ویتامین E، اسیدهای چرب و آنتیاکسیدانها است. نتایج برخی مطالعات نشان میدهد که استفاده موضعی از این روغن میتواند خاصیت ارتجاعی پوست را افزایش دهد. به همین دلیل، ممکن است در کاهش احتمال ایجاد ترکهای بارداری یا کمترشدن شدت آنها مؤثر باشد، هرچند شواهد موجود هنوز محدود هستند.
روغن زیتون برای ترک شکم در بارداری
روغن زیتون یکی از رایجترین روغنهای طبیعی برای مراقبت از پوست است و بهدلیل داشتن آنتیاکسیدانها و اسیدهای چرب، خاصیت مرطوبکنندگی بالایی دارد. بااینحال، مطالعهای روی زنان باردار نشان داد که استفاده از این روغن ترک شکم در بارداری روی شکم، دو بار در روز، نتوانسته موجب پیشگیری ترک شکم در بارداری شود.
روغن گل رز (رز هیپ) برای ترک شکم در بارداری
روغن گل رز (رز هیپ) از دانههای میوه گل رز استخراج میشود و بهدلیل داشتن اسیدهای چرب ضروری و آنتیاکسیدانها، یکی از محبوبترین روغنهای مراقبت از پوست است. نتایج یک مطالعه نشان داد که استفاده از مرطوبکننده حاوی روغن رز هیپ در زنان بارداری که سابقه ترک پوستی داشتند، به کاهش شدت ترکها و پیشگیری از ایجاد ترکهای جدید کمک کرده است.
روغن بادام تلخ برای ترک شکم در بارداری
برخی مطالعات نشان دادهاند که ماساژ پوست با روغن بادام تلخ ممکن است احتمال ایجاد ترکهای بارداری را کاهش دهد. بااینحال، مشخص نیست این اثر ناشی از خود روغن است یا ماساژ پوست. همچنین روغن بادام تلخ درصورت بلعیدن سمی است و ایمنی استفاده از آن در دوران بارداری بهطور کامل مشخص نشده است؛ بنابراین بدون مشورت پزشک نباید از آن استفاده شود.
آیا استفاده از روغنها در دوران بارداری ایمن است؟
شواهد علمی درباره ایمنی مصرف موضعی روغنهای اسانسی در دوران بارداری و شیردهی محدود است. هنوز بهطور دقیق مشخص نیست چه مقدار از ترکیبات این روغنها ازطریق پوست جذب میشود و آیا میتوانند بر جنین یا نوزاد تأثیر بگذارند یا خیر. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان توصیه میکنند زنان باردار یا شیرده از مصرف خودسرانه روغنها خودداری کنند.
اگر قصد استفاده از هر نوع روغن طبیعی را در دوران بارداری دارید، بهتر است ابتدا با پزشک یا متخصص آگاه در زمینه طب مکمل مشورت کنید. همچنین به یاد داشته باشید که «طبیعیبودن» یک محصول به معنای بیخطربودن آن در دوران بارداری نیست و برخی روغنهای گیاهی ممکن است برای مادر یا جنین مناسب نباشند.
بهترین پماد ترک شکم در بارداری
در بازار کرمهای ترک شکم در بارداری بسیار متنوع است. محصولات مختلف ادعای بهترین اثربخشی را دارند. هنگام انتخاب فهرست ترکیبات محصول اطلاعات ارزشمندی درباره کیفیت و عملکرد آن ارائه میدهد. موادی مانند روغن بادام، روغن جوجوبا، ویتامین E و عصاره کالاندولا (گل همیشهبهار) بهدلیل خواص مرطوبکننده، تغذیهکننده و تسکیندهنده، در بسیاری از محصولات مراقبت از پوست دوران بارداری استفاده میشوند. بهتر است محصولاتی را انتخاب کنید که بهطور اختصاصی برای دوران بارداری فرموله شدهاند و فاقد ترکیباتی باشند که مصرف آنها در این دوران توصیه نمیشود.
باید توجه داشت که هیچ کرم یا روغنی نمیتواند بهطور قطعی از ایجاد ترکهای بارداری جلوگیری کند. بخشی از احتمال بروز این ترکها به عوامل ژنتیکی و ویژگیهای طبیعی پوست بستگی دارد. بااینحال، مراقبت منظم از پوست میتواند به حفظ رطوبت و انعطافپذیری آن کمک کند.
ماساژ روزانه پوست با یک کرم یا روغن مرطوبکننده مناسب، راهی ساده برای مراقبت از پوست در دوران بارداری است. نکته مهم این است که این مراقبتها را از اوایل بارداری آغاز کنید و حتی چند ماه پس از زایمان نیز ادامه دهید. در واقع، استمرار در استفاده از یک محصول مناسب، معمولاً اهمیت بیشتری از انتخاب یک محصول خاص دارد.
ویتامین E برای ترک شکم در بارداری
ویتامین E یک آنتیاکسیدان شناختهشده است که بهدلیل نقش آن در محافظت از سلولهای پوست و کمک به ترمیم و بازسازی بافتها، در بسیاری از محصولات مراقبت از پوست استفاده میشود. به همین دلیل، برخی افراد از روغن یا کرمهای حاوی ویتامین E برای کاهش ظاهر ترکهای پوستی و اسکارها استفاده میکنند.
ترکیب ویتامین E با برخی روغنهای گیاهی که به حفظ رطوبت و سلامت پوست کمک میکنند، ممکن است اثرات مراقبتی بیشتری برای پوست داشته باشد. بااینحال، شواهد علمی کافی وجود ندارد که نشان دهد ویتامین E بهتنهایی یا در ترکیب با روغنهای گیاهی میتواند از ایجاد ترکهای بارداری پیشگیری کند یا آنها را بهطور چشمگیری درمان کند. باوجوداین، استفاده از محصولات حاوی ویتامین E میتواند به حفظ رطوبت، نرمی و سلامت پوست کمک کند و به همین دلیل در بسیاری از برنامههای مراقبت از پوست در دوران بارداری به کار میرود.
خارش ترک شکم در بارداری
در دوران بارداری، با کشیدهشدن پوست ممکن است پوست خشک و دچار خارش شود. با پیشرفت بارداری و بزرگترشدن شکم، معمولاً ناحیه شکم بیش از سایر قسمتهای بدن دچار خارش میشود.
برای کاهش خارش پوست میتوانید این توصیهها را رعایت کنید:
- از دوش و حمام با آب داغ خودداری کنید. آب داغ چربیهای طبیعی پوست را از بین میبرد و باعث خشکی بیشتر آن میشود.
- بلافاصله پس از حمام از مرطوبکننده استفاده کنید. پس از خشککردن ملایم پوست با حوله، زمانی که پوست هنوز کمی مرطوب است، کرم یا لوسیون مرطوبکننده بزنید تا رطوبت پوست حفظ شود. نگهداری مرطوبکننده در یخچال نیز میتواند احساس خنکی و تسکین بیشتری ایجاد کند.
- از صابونها و محصولات خشککننده پوست استفاده نکنید. صابونهای قوی، محصولات حاوی الکل و قرارگرفتن مکرر در معرض آب با کلر زیاد، میتوانند خشکی و خارش پوست را تشدید کنند.
- اگر در منطقهای با آبوهوای خشک زندگی میکنید، از دستگاه بخور (مرطوبکننده هوا) استفاده کنید. البته دستگاه باید طبق دستورالعمل سازنده بهطور منظم تمیز شود تا از رشد میکروبها و قارچها جلوگیری شود.
آیا ترک شکم در بارداری دوم بیشتر است؟
احتمال دارد ترک شکم در بارداری دوم بیشتر یا واضحتر شود، اما این موضوع برای همه زنان یکسان نیست.
اگر در بارداری اول ترک پوستی داشتهاید، بهدلیل اینکه پوست و رشتههای کلاژن و الاستین قبلاً آسیب دیدهاند، ممکن است در بارداری دوم ترکها زودتر ظاهر شوند یا تعداد و وسعت آنها بیشتر شود. ازسویدیگر، اگر افزایش وزن در بارداری دوم کنترلشده باشد و مراقبت مناسبی از پوست انجام دهید، شدت ترکها ممکن است کمتر از بارداری اول باشد.
عواملی که بر میزان ترک شکم در بارداری دوم تأثیر میگذارند عبارتاند از:
- سابقه ترک پوستی در بارداری اول؛
- ژنتیک و نوع پوست؛
- میزان و سرعت افزایش وزن؛
- فاصله بین دو بارداری؛
- بارداری دوقلو یا چندقلویی؛
- سن مادر و خاصیت ارتجاعی پوست.
بهطور کلی، داشتن ترک در بارداری اول مهمترین عامل پیشبینیکننده ایجاد ترک در بارداریهای بعدی است. بااینحال، نمیتوان با قطعیت گفت که ترکها حتماً شدیدتر خواهند شد. مراقبت منظم از پوست، حفظ وزن مناسب و رعایت توصیههای پزشک میتواند به کاهش شدت آنها کمک کند.
لیزر ترک شکم بعد از بارداری مؤثر است؟
درمان با لیزر یکی از مؤثرترین روشها برای کاهش ظاهر ترک شکم در بارداری است. اگرچه لیزر معمولاً نمیتواند ترکهای پوستی را بهطور کامل از بین ببرد، اما با تحریک فرایند طبیعی ترمیم پوست، باعث میشود آنها کمرنگتر و کمتر قابلمشاهده شوند.
لیزر با تحریک تولید کلاژن و الاستین، به بهبود بافت، رنگ و انعطافپذیری پوست کمک میکند. انتخاب نوع لیزر به عواملی مانند سن ترکها، رنگ آنها و نوع پوست بستگی دارد.
لیزر فرکشنال (Fractional Laser) برای ترک شکم بعد از بارداری
لیزر فرکشنال یکی از مؤثرترین روشها برای درمان ترکهای پوستی، بهویژه ترکهای قدیمی به رنگ سفید یا نقرهای است. این لیزر با ایجاد نقاط بسیار ریز در پوست، فرایند ترمیم طبیعی بدن را فعال میکند. درنتیجه، تولید کلاژن افزایش یافته و بهتدریج پوست صافتر و یکنواختتر میشود.
لیزر رنگی پالسی (Pulsed Dye Laser یا PDL) برای رفع ترک شکم بعد از بارداری
اگر ترکهای پوستی هنوز قرمز یا بنفش باشند و مدت زیادی از ایجاد آنها نگذشته باشد، لیزر PDL میتواند گزینه مناسبی باشد. این لیزر روی رگهای خونی ناحیه ترک اثر میگذارد، قرمزی و التهاب را کاهش میدهد و همزمان تولید کلاژن را تحریک میکند.
لیزر اگزایمر (Excimer Laser) و رفع ترک شکم بعد از بارداری
لیزر اگزایمر بیشتر برای ترکهای پوستی روشنتر از رنگ طبیعی پوست کاربرد دارد. این لیزر با تحریک تولید ملانین، به نزدیکترشدن رنگ ترکها به رنگ طبیعی پوست کمک میکند و باعث میشود کمتر به چشم بیایند.
نور پالسی شدید (IPL) جهت رفع ترک شکم بعد از بارداری
اگرچه IPL از نظر فنی لیزر محسوب نمیشود، اما عملکردی مشابه دارد. در این روش، پالسهای نور با طول موجهای مختلف به لایههای پوست تابانده میشوند. این نور باعث تحریک تولید کلاژن، افزایش نوسازی سلولهای پوستی و بهبود بافت پوست میشود. درنتیجه، رنگ ترکهای پوستی بهتدریج کمرنگتر شده، ناهمواری آنها کاهش مییابد و رنگ پوست یکنواختتر به نظر میرسد.
توجه داشته باشید که درمان با لیزر معمولاً زمانی بهترین نتیجه را دارد که پس از زایمان و با نظر متخصص پوست انجام شود. همچنین، برای دستیابی به نتیجه مطلوب، اغلب به چند جلسه درمان نیاز است.
چگونه از ایجاد ترک شکم در بارداری پیشگیری کنیم؟
اگرچه بیشتر زنان باردار تاحدی دچار ترکهای پوستی میشوند، اما رعایت برخی نکات میتواند احتمال ایجاد این ترکها را کاهش دهد یا شدت آنها را کمتر کند. همچنین این اقدامات به بهبود سریعتر ظاهر ترکها پس از زایمان نیز کمک میکنند.
تغذیهای مناسب برای سلامت پوست و پیشگیری از ترک شکم در بارداری داشته باشید
مصرف مواد غذایی سرشار از ویتامینها، مواد معدنی و اسیدهای چرب ضروری به حفظ سلامت پوست و افزایش خاصیت ارتجاعی آن کمک میکند. میوههایی مانند توتفرنگی و بلوبری، سبزیجات برگسبز مانند اسفناج و مواد غذایی غنی از ویتامینهای A و E، و همچنین، اسیدهای چرب امگا ۳ و امگا ۶ میتوانند در حفظ استحکام پوست مؤثر باشند.
آب کافی برای پیشگیری از ترک شکم در بارداری بنوشید
هیدراته نگهداشتن بدن باعث حفظ رطوبت پوست و بهبود عملکرد سلولهای پوستی میشود. نوشیدن آب کافی به حفظ انعطافپذیری پوست کمک میکند و ممکن است روند ترمیم ترکهای پوستی پس از زایمان را نیز بهبود ببخشد.
جهت پیشگیری از ترک شکم در بارداری فعالیت بدنی منظم داشته باشید
ورزشهای سبک و مناسب دوران بارداری با بهبود گردش خون، حفظ وزن مناسب و افزایش سلامت پوست میتوانند در پیشگیری از ترکهای پوستی نقش داشته باشند. البته نوع و شدت ورزش باید با نظر پزشک یا ماما انتخاب شود.
افزایش وزن را برای جلوگیری از ترک شکم در بارداری کنترل کنید
افزایش وزن بیش از حد یا بسیار سریع، فشار بیشتری به پوست وارد میکند و احتمال ایجاد ترکهای پوستی را افزایش میدهد. بهتر است افزایش وزن در دوران بارداری مطابق توصیه پزشک و متناسب با شاخص توده بدنی (BMI) پیش از بارداری باشد.
از محصولات مراقبتی مناسب برای پیشگیری از ترک شکم در بارداری استفاده کنید
در دوران بارداری بهتر است از شویندهها، شامپوها و محصولات مراقبت از پوست ملایم و مناسب این دوران استفاده کنید. محصولاتی که باعث خشکی یا تحریک پوست میشوند، میتوانند سلامت سد دفاعی پوست را کاهش دهند.
پوست را بهطور منظم جهت جلوگیری از ترک شکم در بارداری مرطوب کنید
استفاده منظم از مرطوبکنندهها، روغنهای گیاهی و کرمهای مخصوص بارداری میتواند رطوبت پوست را حفظ کند و احساس کشیدگی و خارش ناشی از رشد شکم را کاهش دهد. هرچند شواهد علمی درباره اثربخشی قطعی روغنها در پیشگیری از ترکهای پوستی محدود است، اما مرطوب نگهداشتن پوست به حفظ نرمی و راحتی آن کمک میکند.
از پوست در برابر نور خورشید برای پیشگیری از ترک شکم در بارداری محافظت کنید
قرارگرفتن طولانیمدت در معرض اشعه فرابنفش میتواند به کلاژن پوست آسیب برساند. استفاده از ضدآفتاب مناسب، بهویژه روی نواحی در معرض نور مانند صورت، سینه و شکم، به حفظ سلامت پوست کمک میکند.
چه زمانی باید اقدامات پیشگیرانه را آغاز کرد؟
ترکهای بارداری معمولاً از سهماهه دوم، بهویژه از ماه ششم به بعد، آشکار میشوند، اما بهتر است اقدامات پیشگیرانه از همان ابتدای بارداری آغاز شوند. حفظ وزن مناسب، تغذیه سالم، نوشیدن آب کافی و مراقبت روزانه از پوست در تمام دوران بارداری میتواند احتمال بروز ترکهای شدید را کاهش دهد.
همچنین، مراجعه منظم به پزشک برای انجام مراقبتهای دوران بارداری، ارزیابی روند رشد جنین، کنترل وزن و بررسی وضعیت سلامت مادر، نقش مهمی در داشتن یک بارداری سالم و کاهش عوارض احتمالی دارد.
کلام آخر دکتردکتر
ترک شکم در بارداری یکی از شایعترین تغییرات پوستی این دوران است که براثر کشیدهشدن پوست و تغییرات هورمونی ایجاد میشود. اگرچه عوامل ژنتیکی نقش مهمی در بروز آن دارند و نمیتوان همیشه از ایجاد ترکها جلوگیری کرد، حفظ وزن مناسب، تغذیه سالم، نوشیدن آب کافی و استفاده منظم از مرطوبکنندهها میتواند به حفظ سلامت و انعطافپذیری پوست کمک کند. پس از زایمان نیز با روشهایی مانند لیزر میتوان ظاهر ترکها را تا حد زیادی بهبود داد، هرچند حذف کامل آنها معمولاً امکانپذیر نیست.
اگر ترکهای پوستی شما شدید هستند یا درباره بهترین روش درمانی متناسب با نوع پوست خود تردید دارید، مشورت با متخصص پوست میتواند به انتخاب مؤثرترین درمان کمک کند. میتوانید سریع و آسان در دکتردکتر از متخصص وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
سوالات متداول
