آزمایش PT یک آزمایش خون بسیار مهم است که برای بررسی مدتزمان لختهشدن خون به کار میرود. این آزمایش نقش مهمی در بررسی اختلالات انعقادی دارد و به پزشکان در تشخیص بیماریها یا ارزیابی اثربخشی روشهای درمانی در بیماران کمک میکند. در این مطلب، درباره آزمایش PT، هدف از انجام آن و نحوه تفسیر نتایج صحبت میکنیم.
آزمایش PT یا زمان پروترومبین چیست؟
آزمایش PT یا زمان پروترومبین (PT/INR) یک آزمایش خون است که سرعت لختهشدن خون شما را اندازهگیری میکند. نتایج آزمایش ممکن است برحسب ثانیه یا با مقادیر خاصی بهنام نسبت نرمالشده بینالمللی (INR) بیان شوند.
هنگام خونریزی، بدن ما به پروتئینهایی با عنوان فاکتورهای انعقادی نیاز دارد تا با تشکیل لخته از ادامه خونریزی جلوگیری کنند. پروترومبین یکی از چندین فاکتور انعقادی است که به لختهشدن خون کمک میکند. این پروتئین را کبد شما میسازد.
آزمایش PT چه کاربردی دارد؟
هدف اصلی آزمایش زمان پروترومبین، ارزیابی میزان لختهشدن خون است. برخی از کاربردهای این آزمایش شامل موارد زیر هستند:
پایش اثربخشی داروهای رقیقکننده خون
نقش تست زمان پروترومبین در پایش مصرف داروهای ضدانعقاد قابلتوجه است. آزمایش PT اغلب برای پایش نحوه عملکرد داروهای رقیقکننده خون ازجمله وارفارین تجویز میشود. وارفارین از لختهشدن خطرناک خون جلوگیری میکند. پزشک برای اطمینان از اینکه دز وارفارین برای شما مناسب است، آزمایشهای PT را درخواست میکنند. افرادی که درمعرض خطر لختهشدن خون هستند، ممکن است به بیماریهای جدی مانند ترومبوز وریدی عمقی یا آمبولی ریوی مبتلا شوند.
برنامهریزی برای جراحی
اگر عمل جراحی در پیش دارید، پزشک قبل از فرارسیدن موعد جراحی از شما میخواهد آزمایش PT را انجام دهید تا بررسی کند که آیا خون شما بهطور طبیعی لخته میشود یا نه. این آزمایش تا حدی نگرانی پزشک را درباره اینکه ممکن است خون زیادی از دست دهید برطرف میکند.
اگر برای عمل جراحی در آینده برنامهریزی کردهاید و باید آزمایش PT انجام دهید، نیازی به مراجعه حضوری به آزمایشگاه نخواهید داشت. کافی است به سایت دکتردکتر بروید و از خدمات آزمایش در محل استفاده کنید. این خدمات نهتنها در وقت و هزینه شما صرفهجویی میکنند، راحتی و آسایش شما را برای آزمایش خون فراهم میآورند.
تشخیص اختلالات خونریزی و لختهشدن خون
آزمایشهای PT به پزشک در تشخیص بیماریهایی که ممکن است باعث ازدستدادن خون زیاد شوند کمک میکنند. تشخیص این بیماریها ممکن است علائمی مانند کبودیهای بیدلیل یا مکرر، خونریزی شدید بینی یا بریدگیهایی را که در آنها خونریزی فرد تا مدت طولانی متوقف نمیشود، توضیح دهد.
بررسی وضعیت کبد
یکی از مهمترین کاربردهای آزمایش PT بررسی وضعیت کبد است. مشکلات مربوط به پروترومبین ممکن است نشاندهنده بیماری کبد باشد. تست زمان پروترومبین یکی از چندین آزمایش عملکرد کبد است که با کمک آن، پزشک میتواند میزان پیشرفت بیماری کبد را تعیین کند.
ارزیابی سطح ویتامین K
ویتامین K برای تولید فاکتورهای انعقاد خون ضروری است. بنابراین، با انجام آزمایش PT/INR، پزشک میتواند بررسی کند که آیا کمبود این ویتامین باعث طولانیشدن زمان انعقاد خون شما میشود یا نه. همچنین، اگر بهخاطر مصرف مکملهای ویتامین K یا رژیمغذایی سرشار از این ویتامین خون شما سریعتر از حد معمول لخته میشود، با این آزمایش میتوان به آن پی برد.
آزمایش PT چه زمانی انجام میشود؟
درصورتیکه شرایط زیر را دارید، ممکن است پزشک آزمایشهای PT را برای شما تجویز کند:
- مصرف مداوم وارفارین؛
- خونریزی شدید بدون دلیل؛
- کبودشدنهای مکرر و آسان؛
- خونریزی مکرر بینی؛
- خونریزی قاعدگی شدید؛
- غربالگری قبل از جراحی.
بهعبارت دیگر، در هر شرایطی که پزشک نیاز داشته باشد از لختهشدن مناسب خون شما مطمئن شود، این آزمایش را تجویز میکند. اگر لختهشدن خون خیلی آهسته صورت گیرد، درصورت خونریزی، خون زیادی را از دست میدهید. برعکس، اگر لختهشدن خون خیلی سریع رخ دهد، ممکن است رگهای خونی را مسدود کند.
چرا پزشک آزمایش PT و INR را با هم تجویز میکند؟
یافتههای PT ممکن است بسته به روش مورد استفاده، بین آزمایشگاهها متفاوت باشد. بنابراین، پزشکان برای ارائه نتایج ثابت در افرادی که وارفارین استفاده میکنند، از نسبت نرمالشده بینالمللی (INR) استفاده میکنند. این آزمایش بهعنوان قالب استاندارد گزارش نتایج آزمایش زمان پروترومبین به کار میرود.
آمادگیهای لازم قبل از انجام آزمایش PT
معمولا قبل از انجام آزمایش زمان پروترومبین نیازی به ناشتابودن نیست. بااینحال، برای اینکه نتایج واقعی به دست آیند، باید از مصرف برخی داروها و مکملهای ویتامین K خودداری کنید. برخی از آنتیبیوتیکها هم ممکن است نتایج PT/INR شما را افزایش دهند. درمقابل، قرصهای ضدبارداری خوراکی و درمان جایگزینی هورمون، ممکن است زمان پروترومبین را افزایش دهند.
درباره غذاها، روز قبل از آزمایش چای سبز، مارچوبه یا کلمبروکلی را مصرف نکنید. این غذاها سرشار از ویتامین K هستند و ممکن است بر نتایج آزمایش تأثیر بگذارند.
نکته مهم این است که خودتان بدون مشورت با پزشک داروهایی را که مصرف میکنید قطع نکنید.
تفسیر نتایج آزمایش PT؛ علت بالا یا پایین بودن زمان انعقاد خون چیست؟
آزمایشگاهها زمان پروترومبین را براساس مدتزمان لختهشدن خون شما یا بهعنوان نسبت نرمال بینالمللی برحسب ثانیه اندازهگیری میکنند. سازمان بهداشت جهانی (WHO) این عدد را بهعنوان یک معیار استاندارد در نظر میگیرد تا اختلاف بین روشها و کیتهای مختلف آزمایشگاهی حذف شود و نتایج قابلیت مقایسه داشته باشند. میزان نرمال PT و INR در آزمایش زمان پروترومبین به شرح زیر است:
- PT: ۱۱ – ۱۳٫۵ ثانیه؛
- INR درصورت مصرف وارفارین: ۲٫۰ – ۳٫۰؛
- INR بدون مصرف وارفارین: ۰٫۸ – ۱٫۱.
نتایج غیرطبیعی PT چه معنایی دارد؟
هنگام تفسیر آزمایش PT، اگر PT/INR شما بالا باشد، یعنی لختهشدن خون شما بیشتر از حد معمول طول میکشد. این مشکل ممکن است به دلایل زیر رخ دهد:
- نیاز به تنظیم دز داروهای رقیقکننده خون؛
- کمبود فاکتورهای انعقادی؛
- اختلالات کبدی؛
- کمبود ویتامین K؛
- اختلالات خونی مثل هموفیلی.
اگر PT/INR شما پایین باشد، یعنی خونتان خیلی سریع لخته میشود که خطر انسداد رگهای خونی را افزایش میدهد. علل آن ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- مصرف مکمل ویتامین K؛
- رژیمغذایی سرشار از ویتامین K؛
- داروهای هورمونی بهویژه داروهای حاوی استروژن؛
- مصرف بیشازحد وارفارین (دز نامناسب)؛
- مصرف بیشازحد غذاها و خوراکیهایی مثل کلمپیچ، اسفناج، آب ذغالاخته و الکل.
برخی داروهای بدون نسخه مانند داروهای سرماخوردگی ممکن است با وارفارین تداخل داشته باشند و باعث غیرطبیعیبودن سطح INR شوند.
تفاوت آزمایش PT با آزمایش PTT در تشخیص اختلالات خونریزی
پزشکان معمولا هنگام تجویز آزمایش PT (Prothrombin Time)، آزمایش خون دیگری بهنام آزمایش ترومبوپلاستین جزئی (PTT) را هم تجویز میکنند. تست PTT نحوه عملکرد سایر عوامل لختهکننده خون را اندازه میگیرد.
کلام آخر دکتردکتر
در این مقاله درباره آزمایش PT/INR صحبت کردیم. این آزمایش فاکتورهای انعقادی و زمان لختهشدن خون را بررسی میکند و بهویژه برای افرادی که وارفارین مصرف میکنند بسیار مهم است. اگر سرعت لختهشدن خون بالا باشد، احتمال گیرکردن لخته در رگها و مسدودکردن آنها افزایش مییابد. اگر خون خیلی آهسته لخته شود، خونریزی بهراحتی متوقف نمیشود.
اگر وارفارین مصرف میکنید، جراحی در پیش دارید یا علائمی از اختلالات خونریزی در خود مشاهده میکنید، همین حالا برای ویزیت آنلاین با دکتر داخلی و دریافت نسخه آزمایش PT به سایت دکتردکتر مراجعه کنید.
سوالات متداول
منابع
