آزمایش SGOT یا AST یکی از آزمایشهای مهم خون برای بررسی سلامت کبد، قلب و عضلات بدن است. آنزیم AST بهطور طبیعی در سلولهای این اندامها وجود دارد، اما زمانی که سلولها آسیب ببینند، مقدار آن در خون افزایش پیدا میکند. به همین دلیل پزشکان از این آزمایش برای تشخیص یا پیگیری بیماریهایی مانند التهاب کبد، آسیب عضلانی، مشکلات قلبی و برخی اختلالات دیگر استفاده میکنند. در این مقاله با معنی SGOT در آزمایش خون، محدوده طبیعی AST، علت بالا یا پایین بودن آن و نحوه تفسیر نتایج آشنا میشویم.
SGOT در آزمایش خون چیست؟
آزمایش گلوتامیکـاگزالواستیک ترانسآمیناز (SGOT) یا آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) میزان آنزیم AST را در خون اندازهگیری میکند تا سلامت کبد ارزیابی شود. مقادیر بالاتر از ۵۰ در مردان و ۴۵ در زنان ممکن است نشاندهنده احتمال آسیب کبدی باشد.
آزمایش SGOT یک آزمایش خون است که بخشی از پروفایل کبدی محسوب میشود. این آزمایش یکی از دو آنزیم کبدی به نام «سرم گلوتامیکـاگزالواستیک ترانسآمیناز» را اندازهگیری میکند.
امروزه این آنزیم معمولاً AST نامیده میشود که مخفف آسپارتات آمینوترانسفراز است. آزمایش SGOT یا AST بررسی میکند چه مقدار از این آنزیم کبدی در خون وجود دارد.
انواع آزمایش SGOT
آزمایش SGOT انواع مختلفی دارد که عبارتند از:
- آزمایش سرمی SGOT (AST): یک آزمایش استاندارد برای اندازهگیری سطح آنزیم AST در سرم خون است.
- بررسی همزمان SGOT و SGPT (ALT): ارزیابی ترکیبی AST و ALT که به تشخیص آسیبهای اختصاصی کبد کمک میکند.
- پنل آزمایش عملکرد کبد (LFT): مجموعه کاملی از آزمایشها شامل SGOT، SGPT، بیلیروبین و سایر آنزیمها برای بررسی دقیق عملکرد کبد است.
چه کسانی باید آزمایش AST را انجام دهند؟
پزشکان معمولاً از آزمایش خون AST برای بررسی و ارزیابی مشکلات کبدی تجویز میکنند. این آزمایش اغلب همراه با سایر آزمایشهای کبد انجام میشود. پروتئین AST بهطور عمده در کبد و قلب وجود دارد. زمانی که کبد آسیب ببیند، AST ممکن است از کبد وارد جریان خون شود و باعث افزایش سطح آن در خون گردد.
AST همچنین در مغز، قلب، کلیهها و عضلات نیز وجود دارد. اگر در هر یک از این بخشها آسیبی ایجاد شود، ممکن است سطح AST افزایش پیدا کند.
افراد ممکن است برای غربالگری، تشخیص یا پایش بیماریها آزمایش AST انجام دهند. پزشک ممکن است این آزمایش را در شرایط زیر توصیه کند:
- فرد دارای عوامل خطر بیماری کبدی باشد؛ مانند سابقه خانوادگی، چاقی یا دیابت؛
- فرد علائم مشکلات کبدی داشته باشد؛ مانند زردی، خستگی یا کاهش وزن بدون علت مشخص؛
- فرد تحت درمان بیماری کبدی باشد، زیرا آزمایش AST میتواند نشان دهد درمان تا چه اندازه مؤثر بوده است.
آمادگی قبل از انجام آزمایش AST
حال که میدانید sgot در آزمایش خون به چه معناست، شاید به آمادگیهای پیش از آن فکر کنید. آزمایش SGOT یک آزمایش خون ساده است و معمولاً بدون نیاز به آمادگی خاصی انجام میشود. با این حال، چند نکته میتواند روند انجام آزمایش را راحتتر کند.
بهتر است در دو روز قبل از آزمایش از مصرف داروهای بدون نسخه، از جمله استامینوفن (تایلنول)، خودداری کنید. اگر این داروها را مصرف میکنید، حتماً پزشک خود را مطلع کنید. همچنین باید پیش از انجام آزمایش، پزشک را از تمام داروهایی که مصرف میکنید آگاه سازید تا هنگام تفسیر نتایج، تأثیر احتمالی آنها در نظر گرفته شود.
شب قبل از آزمایش نیز مقدار کافی آب بنوشید. هیدراته بودن بدن باعث میشود نمونهگیری خون آسانتر انجام شود. همچنین بهتر است لباسی بپوشید که دسترسی به ساعد و ناحیه آرنج را برای خونگیری راحت کند.
آزمایش AST چگونه انجام می شود؟
تکنسین آزمایشگاه شما را صدا میزند و روی صندلی مینشاند. سپس یک نوار کشی را محکم دور بازوی شما میبندد تا رگ مناسب را پیدا کند. بعد از ضدعفونی کردن محل، با استفاده از سوزن مقداری خون از رگ گرفته میشود.
نمونهگیری خون فقط حدود یک دقیقه طول میکشد و خون داخل یک ویال کوچک جمعآوری میشود. پس از آن، تکنسین برای چند لحظه گاز استریل روی محل قرار میدهد، نوار کشی را باز میکند و روی محل خونگیری چسب یا بانداژ میزند. سپس میتوانید آزمایشگاه را ترک کنید.
ممکن است تا حدود یک هفته کبودی خفیفی در محل خونگیری داشته باشید. آرام و ریلکس بودن هنگام انجام آزمایش میتواند از منقبض شدن عضلات و ایجاد درد بیشتر جلوگیری کند.
نمونه خون بعداً توسط دستگاه بررسی میشود. اگرچه پردازش نمونه فقط چند ساعت زمان میبرد، ممکن است دریافت نتیجه چند روز طول بکشد.
تفسیر آزمایش AST یا SGOT
پس از انجام آزمایش خون، پزشکان سطح AST را بهطور کلی در سه دسته طبیعی، بالا یا پایین طبقهبندی میکنند. آزمایشگاهها ممکن است از روشهای متفاوتی برای بررسی نمونهها استفاده کنند، بنابراین محدوده طبیعی AST ممکن است بین آزمایشگاهها متفاوت باشد. همچنین سن، جنسیت، وزن و نژاد نیز ممکن است بر نتایج تأثیر بگذارند و همچنان در محدوده طبیعی محسوب شوند.
مقدار AST معمولاً با واحد «واحد در لیتر» (U/L) یا «واحد بینالمللی در لیتر» (IU/L) گزارش میشود. در برگه آزمایش، آزمایشگاه معمولاً محدوده مرجع مخصوص خود را نیز ذکر میکند.
محدودههای کلی AST در آزمایش خون بهصورت زیر است:
سطح طبیعی SGOT: معمولاً بین ۱۰ تا ۴۰ واحد در لیتر (U/L) است و نشاندهنده عملکرد طبیعی کبد و بافتهای بدن محسوب میشود.
افزایش خفیف SGOT: مقادیر بین ۴۰ تا ۸۰ U/L ممکن است به دلیل استرس خفیف کبدی، مصرف برخی داروها یا ورزش شدید اخیر ایجاد شود.
افزایش متوسط SGOT: سطوح بین ۸۰ تا ۳۰۰ U/L ممکن است نشانه التهاب کبد (هپاتیت)، آسیب عضلانی یا آسیب ناشی از مصرف الکل باشد.
سطح بالای SGOT: مقادیر بین ۳۰۰ تا ۱۰۰۰ U/L معمولاً نشاندهنده آسیب شدید کبد، هپاتیت حاد یا تخریب عضلات است.
افزایش بسیار شدید این آنزیم اغلب با آسیب جدی کبد مانند هپاتیت ویروسی حاد، آسیب ناشی از سموم یا آسیب شدید قلب و عضلات ارتباط دارد.
افراد باید جواب آزمایش sgot را در مقایسه با محدوده مرجع درجشده در برگه آزمایش خود را بررسی و درباره معنای نتایج با پزشک مشورت کنند.
بالا بودن SGOT در آزمایش نشانه چیست؟
نتایج آزمایش خون AST میتواند به ارزیابی سلامت کبد کمک کند. اگر سطح AST بالا باشد، ممکن است نشانه یکی از موارد زیر باشد:
- هپاتیت مزمن؛
- آسیب ناشی از مصرف الکل؛
- کلستاز یا کاهش جریان صفرا؛
- آسیب قلب، کلیه، استخوان یا عضلات؛
- سرطان کبد؛
- زخم و آسیب مزمن کبدی (سیروز کبدی).
سطوح بسیار بالای AST معمولاً نشاندهنده آسیب پیشرونده کبد است که اغلب در اثر هپاتیت حاد ایجاد میشود. در بزرگسالان، سطح AST بالاتر از ۱۰۰۰ U/L بسیار بالا محسوب میشود و میتواند نشانه آسیب شدید کبد یا هپاتیت باشد.
تفسیر آزمایش sgot و sgpt بهطور همزمان
بالا بودن AST بهتنهایی و بدون علائم دیگر همیشه به معنی وجود بیماری نیست. به همین دلیل پزشکان معمولاً سطح ALT (آزمایش SGPT) را نیز بررسی میکنند. ALT نیز یکی از آنزیمهای کبدی است که بیشتر در کبد وجود دارد.
بررسی همزمان AST و ALT میتواند دید دقیقتری از عملکرد و سلامت کبد ارائه دهد.
- اگر ALT طبیعی باشد اما AST بالا باشد، ممکن است مشکل مربوط به اندامی غیر از کبد باشد یا نشانه آسیب کبدی ناشی از الکل باشد.
- اگر هر دو آنزیم AST و ALT بالا باشند، احتمال وجود بیماری یا آسیب کبدی بیشتر مطرح میشود.
علائم بالا بودن SGPT و SGOT
التهاب کبد که با افزایش SGPT و SGOT همراه است، ممکن است با علائم زیر بروز کند:
- ضعف و خستگی؛
- کاهش اشتها؛
- تهوع و استفراغ؛
- خونریزی بیش از حد؛
- تنگی نفس؛
- تورم پاها و مچ پا؛
- درد و ناراحتی شکم، بهویژه در ناحیه کبد؛
- زردی پوست و چشمها و روشن شدن رنگ مدفوع؛
- کاهش وزن؛
- خارش پوست؛
- تیره شدن رنگ ادرار.
پایین بودن SGOT در آزمایش نشانه چیست؟
پایین بودن AST معمولاً طبیعی و سالم در نظر گرفته میشود، اما گاهی ممکن است با موارد زیر مرتبط باشد:
- کمبود ویتامین ب۶؛
- بیماری کلیوی؛
- بیماری کبدی؛
- سیروز؛
- سرطان؛
- بیماریهای خودایمنی؛
- اختلالات ژنتیکی.
چگونه SGOT بالا را کاهش دهیم؟
اصلاح سبک زندگی نقش مهمی در کاهش سطح SGOT و SGPT دارد. موارد زیر از جمله نکات مهمی هستند که باید رعایت شوند:
- خواب کافی: بهبود چرخه خواب با ۷ تا ۹ ساعت خواب شبانه؛
- رژیم غذایی سالم: مصرف غذاهای طبیعی و تازه، مانند سبزیجات برگسبز، زردچوبه، سیر و موارد مشابه، و در مقابل محدودکردن غذاهای فرآوریشده، شور، سرخشده، چرب و مصرف بیش از حد قند (پیروی از رژیم غذایی کبد چرب)؛
- آبرسانی مناسب: تأمین آب کافی بدن در طول روز؛
- وزن سالم: حفظ وزن مناسب متناسب با سن و قد از طریق پیادهروی و ورزش منظم؛
- مدیریت استرس: کنترل استرس مزمن با روشهایی مانند مدیتیشن یا یوگا؛
- مصرف محدود داروها: کاهش مصرف داروهای غیرضروری برای جلوگیری از فشار اضافی به کبد؛
- پرهیز از عادات ناسالم: محدود کردن مصرف الکل و سیگار به دلیل اثرات مخرب آنها بر کبد.
تفاوت SGOT و SGPT چیست؟
SGPT و SGOT آنزیمهایی هستند که بهطور عمده در سلولهای کبدی وجود دارند. با این تفاوت که SGPT بیشتر مخصوص کبد است، اما SGOT علاوه بر کبد در سایر بافتهای بدن نیز یافت میشود.
SGPT مخفف Serum Glutamate Pyruvate Transaminase است و با نام ALT یا آلانین آمینوترانسفراز نیز شناخته میشود.
SGOT نیز مخفف Serum Glutamic Oxaloacetic Transaminase است و با نام AST یا آسپارتات آمینوترانسفراز شناخته میشود.
بهطور کلی، نامهای SGPT و SGOT به نوع متابولیسم اسیدهای آمینهای اشاره دارند که این آنزیمها در سلولهای کبدی انجام میدهند.
بالابودن SGPT میتواند نشاندهنده التهاب یا آسیب کبدی باشد که باعث نشت این آنزیم به جریان خون شده است. بهطور مشابه، افزایش SGOT نیز میتواند نشانه آسیب یا بیماری کبدی و گاهی آسیب عضلانی باشد. بالا بودن SGPT و SGOT از شاخصهای مهم آسیب کبد، سیروز و برخی بیماریهای دیگر محسوب میشود.
تست های مرتبط با آزمایش AST
پزشک ممکن است همراه با آزمایش AST یا پس از دریافت نتایج آن، آزمایشهای دیگری را نیز درخواست کند تا تشخیص دقیقتری انجام شود و بهترین روش درمانی تعیین گردد. این آزمایشها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- آزمایش ALT: معمولاً همراه با AST انجام میشود تا وضعیت کبد بهتر ارزیابی شود.
- شمارش پلاکتها: کاهش پلاکت ممکن است در بارداری نشانه سندرم HELLP باشد.
- پنل انعقادی: عملکرد پروتئینهای مرتبط با انعقاد خون که توسط کبد ساخته میشوند را بررسی میکند.
- آزمایش کامل متابولیک: عملکرد کبد و کلیهها و همچنین سطح الکترولیتها را ارزیابی میکند.
- آزمایش بیلی روبین: سطح (افزایش یا کاهش بیلی روبین) مادهای را اندازهگیری میکند که هنگام تجزیه گلبولهای قرمز توسط کبد تولید میشود.
- آزمایش قند خون: بالا یا پایین بودن قند خون میتواند با مشکلات کبدی مرتبط باشد.
- تستهای ویروسی: برای بررسی هپاتیت و عفونتهای ویروسی کبد استفاده میشود.
- تصویربرداری از کبد: مانند سونوگرافی کبد برای بررسی ساختار و وضعیت آن.
میزان و نوع آزمایشهای تکمیلی به نتایج آزمایش، علائم فرد و وضعیت کلی سلامتی او بستگی دارد. پزشک همچنین ممکن است آزمایشهای خون بیشتر، تصویربرداریهای دیگر یا حتی نمونهبرداری (بیوپسی) از کبد را برای تشخیص یا رد بیماریهای مرتبط با غیرطبیعی بودن AST توصیه کند.
کلام آخر دکتردکتر
آزمایش SGOT یا AST یکی از مهمترین آزمایشهای خون برای بررسی سلامت کبد و سایر بافتهای بدن مانند قلب و عضلات است. افزایش سطح این آنزیم ممکن است نشانهای از آسیب یا التهاب در کبد باشد، اما همیشه بهتنهایی معیار قطعی برای تشخیص بیماری نیست و باید همراه با سایر آزمایشها مانند ALT، بیلیروبین و پنل عملکرد کبد تفسیر شود.
تفسیر درست نتایج SGOT به عوامل مختلفی مانند میزان افزایش آنزیم، علائم بالینی فرد و وضعیت عمومی سلامت بستگی دارد. به همین دلیل، بررسی این آزمایش باید حتماً توسط پزشک انجام شود تا در صورت نیاز، آزمایشهای تکمیلی یا درمان مناسب انجام گیرد. پس برای این منظور از پزشکان دکتردکتر مشاوره بگیرید؛ گرفتن وقت ویزیت آنلاین یا حضوری ساده و سریع است. آگاهی از عوامل مؤثر بر افزایش SGOT و توجه به سبک زندگی سالم میتواند نقش مهمی در پیشگیری از آسیبهای کبدی و حفظ سلامت عمومی بدن داشته باشد.
