آزمایش T3 خون چیست؟ راهنمای کامل بررسی آزمایش تیروئید

تیروئید یک غده کوچک پروانه‌ای‌شکل است که در جلوی گردن، درست زیر سیب آدم، قرار دارد. این غده که بخشی از سیستم غدد درون‌ریز بدن است، دو هورمون بسیار مهم ترشح می‌کند که یکی از آنها T4 و دیگری T3 است. با‌اینکه معمولا! در آزمایش تیروئید همه هورمون‌ها را بررسی می‌کنند، گاهی ممکن است پزشک فقط آزمایش T3 خون را نیاز داشته باشد. در این مقاله، به‌شکل اختصاصی فقط آزمایش T3 را بررسی می‌کنیم.

آزمایش T3 چیست؟

آزمایش T3 یک آزمایش خون است که سطح هورمون تری یدوتیرونین (Triiodothyronine) را در مقدار معینی از خون شما اندازه‌گیری می‌کند. تری یدوتیرونین که به‌اختصار با T3 نشان داده می‌شود، یکی از دو هورمون اصلی غده تیروئید است. هورمون دیگر، تیروکسین یا تترایدوتیرونین نام دارد که با T4 نشان داده می‌شود. این دو هورمون در کنار هم، نقش بسیار مهمی در تنظیم متابولیسم، عملکرد قلب و گوارش، کنترل عضلات، رشد مغز، حفظ استخوان‌ها و بسیاری دیگر از فرایندهای بدن ایفا می‌کنند.

جالب است بدانید که تیروئید فقط مقدار کمی از هورمون T3 را به‌شکل مستقیم در خون آزاد می‌کند. مابقی آن را کبد و کلیه‌ها با تبدیل T4 به T3 طی فرایندی موسوم به دی‌یدیناسیون (Deiodination) در خارج از غده تیروئید تولید می‌کنند. دلیلش این است که T4 شکل غیرفعال هورمون تیروئید است و نمی‌تواند بر سلول‌های بدن تأثیر بگذارد. به همین دلیل، بیشترین مقدار آن باید به هورمون T3 که شکل فعال هورمون تیروئید است تبدیل شود.

سطح هورمون T3 با کمک یک حلقه بازخوردی بین غده هیپوفیز، هیپوتالاموس و تیروئید تنظیم می‌شود.

آزمایش T3 آزاد

هنگامی که تیروئید هورمون T3 را ترشح می‌کند، بیشترین مقدار آن به پروتئین‌های موجود در جریان خون ازجمله گلوبولین متصل به تیروکسین (TBG) متصل می‌شود. این بخش از T3 به‌دلیل چسبیدن به پروتئین‌ها نمی‌تواند وارد بافت‌های بدن شود.

بخشی از T3 که به پروتئین‌ها متصل نیست، به‌عنوان T3 آزاد شناخته می‌شود. این شکل هورمون از نظر بیولوژیکی فعال است و درصورت نیاز، وارد بافت‌های بدن می‌شود. معمولاً در جواب آزمایش آن را به‌شکل Free T3 یا FT3 می‌بینید.

T3 کل که با علامت اختصاری TT3 نشان داده می‌شود، مجموع T3 آزاد و متصل را اندازه‌گیری می‌کند. هریک از این مقادیر، اطلاعات متفاوتی درباره عملکرد تیروئید شما ارائه می‌دهند.

T3 معکوس چیست؟

T3 معکوس (rT3) از هورمون T4 ساخته شده است. از نظر شیمیایی شبیه T3 است، اما از نظر بیولوژیکی غیرفعال است. T3 معکوس با مسدودکردن عملکرد T3 و مهار اثرات آن بر سلول‌ها به‌عنوان یک تنظیم‌کننده طبیعی عملکرد تیروئید عمل می‌کند.

T3 معکوس در عمل به‌شکل معمول اندازه‌گیری نمی‌شود؛ زیرا به‌عنوان یک آزمایش مستقل، شواهد کمی درباره نحوه تفسیر یا مدیریت سطوح افزایش‌یافته آن وجود دارد. به همین دلیل، اغلب پزشکان یا آن را درخواست نمی‌کنند یا اگر می‌خواهند، آن را با سایر آزمایش‌های عملکرد تیروئید همزمان تفسیر می‌کنند.

چه زمانی پزشک آزمایش T3 درخواست می‌کند؟

پزشکان معمولاً آزمایش T3 را برای کمک به تشخیص پرکاری تیروئید یا برای تعیین شدت پرکاری درخواست می‌کنند. ممکن است برای تشخیص کم‌کاری هم مفید باشد، اما به‌تنهایی قابل‌اعتماد نیست. علاوه‌بر این موارد، درصورتی‌که تحت درمان جایگزینی هورمون تیروئید یا دارودرمانی هستید، پزشک به‌شکل منظم سطح T3 شما را پایش می‌کند.

نحوه انجام آزمایش T3 چگونه است؟

آزمایش T3 معمولاً نیازی به آمادگی ندارد. بااین‌حال، برخی شرایط ممکن است بر نتایج آزمایش تأثیر بگذارند. بارداری، مصرف داروهایی مانند قرص‌های ضدبارداری و ابتلا به بیماری‌هایی مانند بیماری‌های کبدی از مواردی هستند که احتمالا باعث پایین یا بالا بودن t3 در آزمایش خون می‌شوند. این موارد را قبل از انجام آزمایش به پزشک اطلاع دهید.

آزمایش T3 با جمع‌آوری نمونه کوچکی از خون شما در آزمایشگاه انجام می‌شود. برای این کار، متخصص خونگیری یکی از وریدهای شما در قسمت داخلی آرنج یا پشت دست را انتخاب می‌کند. سپس یک باند الاستیک برای محدودکردن جریان خون بالای ناحیه موردنظر می‌بندد و سوزن را وارد رگ می‌کند. بعد از کشیدن خون به درون سرنگ، آن را درون یک لوله آزمایش یا ویال جمع‌آوری خون می‌ریزد. درنهایت، ناحیه ورود سوزن را با چسب ویژه یا چسب و پنبه بانداژ می‌کند.

ممکن است احساس سرگیجه کنید یا سوزش و کبودی خفیفی در محل ورود سوزن داشته باشید. این علائم در مدت کوتاهی برطرف می‌شوند؛ اما اگر در موارد نادر، عوارض جانبی خاصی مانند درد یا کبودی گسترده داشتید، باید به‌سرعت به مراکز درمانی مراجعه کنید.

آیا برای آزمایش T3 حتماً باید تا آزمایشگاه بروم؟

معمولاً خیر. یک‌سری کیت‌های آزمایش تیروئید خانگی برای اندازه‌گیری سطح T3 با خون نوک انگشت وجود دارند که می‌توانید در منزل از آنها استفاده کنید. بااین‌حال، نتیجه این روش به‌اندازه کافی دقیق نیست و ممکن است با آلودگی محیطی یا عوامل دیگری تحت‌تأثیر قرار گیرد. اگر به هر دلیلی برایتان دشوار است تا آزمایشگاه بروید، برایتان پیشنهاد بهتری داریم.

سایت دکتردکتر خدماتی با عنوان «آزمایش در محل» دارد که به شما امکان می‌دهد در منزل خودتان آزمایش را انجام دهید. در این روش، به‌جای اینکه شما تا آزمایشگاه بروید، متخصصان نمونه‌گیری ما نزد شما می‌آیند. آنها بسیار حرفه‌ای و بااخلاق هستند و با آرامش کامل در محیط امن و راحت شما نمونه خونتان را می‌گیرند و به آزمایشگاه ارسال می‌کنند. آزمایشگاه‌هایی که با دکتردکتر قرارداد همکاری دارند، همگی از مجهزترین و به‌روزترین مراکز انتخاب شده‌اند تا نتایج آنالیز نمونه شما دقیق باشد.

تفسیر آزمایش T3

غده تیروئید عملکرد بسیار پیچیده‌ای دارد. به همین دلیل، آزمایش T3 به‌تنهایی برای تشخیص قطعی مشکلات تیروئید کافی نیست. درنتیجه، فقط پزشک می‌تواند تفسیر آزمایش T3 خون را با دقت انجام دهد. او برای این کار همه عوامل و شرایط فردی شما از بارداری گرفته تا بیماری‌های دیگر بررسی می‌کند. حتی ممکن است لازم باشد سایر هورمون‌های مربوط به تیروئید را هم ارزیابی کند. بنابراین، شما می‌توانید آزمایش را بخوانید و سطح هورمون T3 خود را با جدول تفسیر آزمایش تیروئید مقایسه کنید، ولی تفسیر آن را باید به پزشک بسپارید.

درصورتی‌که از خدمات آزمایش در منزل دکتردکتر استفاده کرده باشید، بعد از دریافت جواب آزمایش ظرف ۴۸ ساعت پزشک تفسیر رایگان آن را به شما ارائه خواهد داد.

سطح نرمال T3 در خون

سطح T3 در آزمایش خون معمولاً برحسب نانوگرم در دسی‌لیتر (ng/dl) اندازه‌گیری می‌شود. محدوده‌های زیر برای سطح T3 نرمال در نظر گرفته می‌شوند:

میزان نرمال آزمایش T3 کل (Total T3)

محدوده‌های طبیعی سطح T3 براساس سن متفاوت است. به‌طور کلی، محدوده‌های طبیعی TT3 برای افراد سالم عبارت‌اند از:

میزان نرمال آزمایش T3 آزاد (Free T3)

آزمایش T3 آزاد به‌تنهایی قابل‌اعتماد نیست؛ بااین‌حال، پزشکان در برخی موارد ممکن است این شکل از هورمون T3 را به‌صورت جداگانه بررسی کنند. به‌طور کلی، محدوده نرمال FT3 برحسب پیکوگرم در میلی‌لیتر (pg/mL) برای افراد سالم به‌شرح زیر است:

نکته: اعداد ممکن است بسته به واحد اندازه‌گیری متفاوت باشند. بنابراین، همیشه عدد نرمال را باید با محدوده‌ای که خود آزمایشگاه تعیین کرده است ارزیابی کنید.

آزمایش‌های دیگری که همراه آزمایش T3 انجام می‌شوند

عوامل زیادی بر سطح T3 تأثیر می‌گذارند. بنابراین، سطح غیرطبیعی T3 همیشه به این معنا نیست که به بیماری تیروئید مبتلا هستید. به همین دلیل، پزشک معمولا آزمایش T3 را همراه با سایر آزمایش‌های تیروئید ارزیابی می‌کند تا درک بهتری از نحوه عملکرد تیروئید شما داشته باشد. برخی از این آزمایش‌ها عبارت‌اند از:

هورمون محرک تیروئید (TSH)

TSH هورمونی است که هیپوفیز ترشح می‌کند تا تیروئید از روی مقدار آن، تشخیص دهد که چقدر باید هورمون ترشح کند. تغییرات در سطح این هورمون ممکن است نشانه هشداردهنده اولیه‌ای از یک بیماری تیروئید باشد؛ حتی اگر هورمون‌های دیگر تیروئید هنوز در سطح طبیعی قرار داشته باشند.

آزمایش تیروکسین (T4)

تیروکسین هورمون اصلی تیروئید است. بنابراین، آزمایش T4 همراه با آزمایش T3 می‌تواند دید بهتری از عملکرد تیروئید ارائه دهد. بالا یا پایین بودن سطح این هورمون به‌ویژه با سطح غیرمعمول TSH، ممکن است نشانه بیماری تیروئید باشد.

آزمایش‌های آنتی‌بادی تیروئید

آنتی‌بادی‌ها بخشی از سیستم دفاعی بدن هستند. بااین‌حال، گاهی بدن به‌اشتباه به تیروئید حمله می‌کند و باعث بیماری‌های تیروئید می‌شود. پزشک با کمک آزمایش‌های آنتی‌بادی متوجه می‌شود که بیماری احتمالی تیروئید به‌خاطر حمله سیستم ایمنی بدن به تیروئید است یا علت دیگری دارد.

آزمایش خون T3 Uptake

آزمایش t3 uptake یک آزمایش خون ساده است که با هدف اندازه‌گیری میزان و ظرفیت پروتئین‌های موجود در خون (به‌ویژه TBG)، که وظیفه حمل هورمون‌های تیروئید را بر عهده دارند، انجام می‌شود. نتایج این آزمایش به پزشک کمک می‌کند میزان واقعی هورمون‌های تیروئید را با دقت بیشتری محاسبه کند.

تست جذب ید رادیواکتیو (RAIU)

این آزمایش یک روش تصویربرداری و ارزیابی عملکرد است که در آن مقدار کمی ید رادیواکتیو به‌صورت خوراکی به بیمار داده می‌شود. تیروئید از این ید برای تولید هورمون استفاده می‌کند. پس از گذشت چند ساعت، پزشکان با دستگاه اسکنر میزان جذب ید را بررسی می‌کنند تا اختلالاتی نظیر پرکاری تیروئید، التهاب یا وجود ندول‌ها را تشیخص دهند.

علائم غیرطبیعی T3؛ آیا همیشه نشانه کم‌کاری و پرکاری تیروئید است؟

اگر سطح هورمون T3 بالاتر یا پایین‌تر از حدطبیعی باشد، لزوما به این معنا نیست که بیماری تیروئید دارید. عوامل زیادی ممکن است باعث افزایش یا کاهش سطح T3 شوند؛ مثلاً معمولا میزان نرمال آزمایش t3 در بارداری بیشتر از یک فرد عادی است. بیماران مبتلا به اختلالات کبد و افرادی که بیش‌ از حد داروی هورمونی تیروئید مصرف کرده باشند، ممکن است در جواب آزمایش آنها سطح T3 بالاتر از حد نرمال باشد. بنابراین، T3 بالا به‌تنهایی نشانه پرکاری تیروئید نیست. برای ردکردن این شرایط، پزشک ممکن است سطح T3 آزاد را هم اندازه‌گیری کند.

پرکاری تیروئید

اگر باردار نیستید و بیماری کبدی ندارید، ممکن است سطح بالای T3 نشان‌دهنده پرکاری تیروئید (هایپرتیروئیدیسم) باشد. پرکاری تیروئید اغلب علل مختلفی دارد که ازآن‌جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بیماری گریوز (نوعی بیماری خودایمنی)؛
• فلج دوره‌ای تیروتوکسیک؛
• گواتر ندولار سمی؛
• التهاب غده تیروئید (تیروئیدیت بدون درد).

گاهی ممکن است سطح بالای T3 ممکن است نشانه سطح بالای پروتئین در خون باشد. در موارد نادر، سرطان تیروئید یا تیروتوکسیکوز علت پرکاری تیروئید است.

کم‌کاری تیروئید

اگر سطح T3 پایین‌تر از حد نرمال باشد، ممکن است نشان‌دهنده کم‌کاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم) باشد. بااین‌حال، گاهی سطح این هورمون به‌خاطر بیماری گرسنگی (Polyphagia)، مصرف داروهای استروئیدی، مصرف آمیودارون برای آریتمی یا بیماری‌های شدید طولانی که باعث بستری‌شدن فرد در بیمارستان می‌شود پایین است. این عوامل ممکن است میزان T4 را که بدن به T3 تبدیل می‌کند کاهش دهند و درنتیجه سطح T3 در جواب آزمایش پایین باشد.

به همین دلیل پزشکان برای تشخیص کم‌کاری تیروئید، به آزمایش T3 اکتفا نمی‌کنند. موارد زیادی وجود دارد که فرد به کم‌کاری تیروئید شدید با سطح FSH بالا و سطح T4 آزاد بسیار پایین مبتلا بوده است اما سطح T3 او کاملاً طبیعی نشان داده شده است.

علائم پایین بودن T3

اگر علائم زیر را داشته باشید، پزشک ممکن است به پایین‌بودن T3 در شما مشکوک باشد و این آزمایش را درخواست کند:

• خستگی؛
• حساسیت به سرما؛
• یبوست؛
• خشکی پوست؛
• افزایش وزن بی‌دلیل.

علائم بالا بودن T3

اگر علائم زیر را داشته باشید، ممکن است پزشک به پرکاری تیروئید یا بالابودن سطح T3 در شما شک کند:

• اضطراب؛
• مشکل در تمرکز؛
• خستگی؛
• حساسیت به گرما؛
• بزرگ‌شدن قابل‌مشاهده غده تیروئید (گواتر)؛
• کاهش وزن بی‌دلیل؛
• احساس لرزش و/ یا عصبی بودن؛
• ضربان قلب سریع یا نامنظم (آریتمی)؛
• افزایش حرکات روده.

چه کسانی باید آزمایش T3 را انجام دهند؟

آزمایش‌های T3 برای تعیین شدت پرکاری در افرادی که قبلاً به پرکاری تیروئید مبتلا بوده‌اند، مفید هستند. به‌طور کلی، هرچه سطح T3 بالاتر باشد، پرکاری تیروئید شدیدتر است.

پزشک همچنین، ممکن است این آزمایش را برای افراد زیر که در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری تیروئید هستند، توصیه کند:

• بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱؛
• افراد مبتلا به کم‌خونی خطرناک؛
• کسانی که به نارسایی اولیه آدرنال یا بیماری آدیسون مبتلا هستند؛
• سابقه خانوادگی بیماری‌های تیروئید دارند؛
• بزرگسالان مسن؛
• زنان باردار؛
• زنانی که به‌تازگی زایمان کرده‌اند.

نکات کاربردی و مراقبت‌ها

اگر سطح هورمون T3 آزاد پایین باشد، می‌توان آن را به‌شکل طبیعی افزایش داد؛ البته این موضوع به علت پایین‌بودن T3 بستگی دارد. برای اینکه سطح هورمون T3 را در حد نرمال افزایش دهید، باید یک رژیم غذایی مناسب برای تیروئید طبق توصیه پزشک داشته باشید و سطح استرس خود را پایین نگه دارید. ایجاد تغییرات سالم در سبک زندگی ممکن است به شما کمک کند سطح FT3 خود را در محدوده نرمال نگه دارید. اگر سطح FT3 شما به‌دلیل یک بیماری زمینه‌ای تیروئید پایین است، احتمالاً برای بازگرداندن آن به حالت طبیعی به درمان نیاز خواهید داشت.

کلام آخر دکتردکتر

هورمون‌های تیروئید ازجمله T3 نقش بسیار مهمی در فرایندهای مختلف بدن ایفا می‌کنند. از تنظیم نحوه استفاده بدن از انرژی تا کنترل متابولیسم بدن، حفظ هورمون T3 در سطح طبیعی آن ضروری است. بااین‌حال، به یاد داشته باشید که بالا یا پایین بودن این هورمون علل مختلفی دارد و به‌تنهایی ابتلا به بیماری تیروئید را تأیید نمی‌کند. بنابراین، پزشک بهتر از هرکسی می‌تواند نتایج آزمایش شما را تفسیر کند.

آیا پزشک برایتان آزمایش T3 نوشته است و نمی‌توانید برای انجام آن تا آزمایشگاه بروید؟ همین حالا سرویس آزمایش در منزل دکتردکتر را امتحان کنید. اگر هم علائمی دارید که فکر می‌کنید ممکن است به هورمون‌های تیروئید شما مربوط باشد، برای مشاوره با بهترین متخصصان غدد و متابولیسم کشور ازطریق ویزیت آنلاین دکتردکتر نوبت بگیرید.

سوالات متداول

منابع

clevelandclinic

medicalnewstoday

medichecks

healthline