اعتیاد به غذا؛ علائم، دلایل، روش‌های درمان و تفاوت آن با پرخوری

شاید اسم اعتیاد به غذا را شنیده‌اید اما آن را خیلی جدی نگرفته باشید. این مشکل، برخلاف تصور بسیاری از افراد، تنها یک مسئله‌ی اراده نیست. اعتیاد به غذا می‌تواند به دلایل متعددی مانند عوامل روانی، عادات غذایی ناسالم، و حتی تغذیه ناسالم رخ دهد. اگر به این مشکل دچار هستید، شناخت علت اعتیاد به غذا بسیار مهم است، زیرا بدون شناخت آن، درمان اعتیاد به غذا می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.

پرخوری عصبی و وسوسه‌های غذایی نیز از علائم رایج این نوع اختلال خوردن هستند. اگر احساس می‌کنید که نمی‌توانید رژیم غذایی سالم خود را کنترل کنید و مدام به غذاهای پرکالری و قند میل پیدا می‌کنید، احتمالاً دچار اعتیاد به غذا هستید. در این مقاله با دکتردکتر همراه باشید تا درباره علل و روش‌های درمان اعتیاد به غذا بیشتر بدانید. مشاوره تغذیه و برنامه‌های غذایی آنلاین نیز می‌توانند به شما در کنترل وزن و مدیریت تغذیه کمک کنند.

در پایان اگر سوالی داشتید، می‌توانید در انتهای مطلب در بخش نظرات مطرح کنید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر پاسخ بدهد.

اعتیاد به غذا چیست؟

آزمایش‌ها روی حیوانات و انسان‌ها نشان می‌دهد که در برخی از افراد، مراکز پاداش و لذت مغز که توسط داروهای اعتیادآور مانند کوکائین و هروئین ایجاد می‌شوند، با غذا به‌ویژه غذاهای پرکالری فعال می‌شوند. غذاهای پرکالری غذاهایی هستند که سرشار از قندها و کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها و نمک باشند. حتی این بخش مغز می تواند با نوشیدن قهوه نیز احساس سرخوشی را تشدید کند. به خاطر همین دیده شده است که برخی افراد هم اعتیاد به قهوه و کافئین دارند که در دکتردکتر به راه های کنار گذاشتن عادت نوشیدن قهوه اشاره کرده ایم.

مانند داروهای اعتیاد آور، غذاها نیز مواد شیمیایی مغز مانند دوپامین را تحریک می‌کنند. هنگامی‌که افراد لذت مرتبط با افزایش ترشح دوپامین از طریق خوردن برخی غذاها را تجربه می‌کنند، به این لذت اعتیاد پیدا کرده و به صورت مرتب احساس نیاز دوباره به غذا می‌کنند، به این فرآیند اعتیاد به غذا می‌گویند.

تعریف اعتیاد به غذا به نقل از webmd:

پرخوری اجباری مانند اوردوز نوعی اعتیاد رفتاری است، به این معنی که فرد ممکن است با رفتاری لذت بخش مانند خوردن غذا (درست همانند اعتیاد به اینترنت، اعتیاد به قمار و …) مشغول شود، در این افراد سیگنال‌های لذت از خوردن غذاهای پرکالری ممکن است بر سایر سیگنال‌های مغزی مانند سیگنال سیری غلبه کند، در نتیجه آن‌ها حتی در مواقع سیری نیز به خوردن ادامه ‌دهند. افرادی که دچار اعتیاد به غذا هستند، ممکن است نوعی تحمل به غذا را نیز تجربه کنند، به این معنا که هرچه بیشتر و بیشتر غذا می‌خورند، کمتر و کمتر احساس سیری می‌کنند.

آیا اعتیاد به غذا یک اختلال روانی است؟

هرچند به‌طور رسمی در طبقه‌بندی‌های تشخیصی مانند DSM-5 یک اختلال روانی مستقل محسوب نمی‌شود، اعتیاد به غذا یک اختلال فیزیولوژیک، روان‌شناختی و رفتاری است که با از دست دادن کنترل فرد بر مصرف غذاهای بسیار خوش‌طعم و اشتهابرانگیز، به‌ویژه غذاهای سرشار از قند، نمک و چربی، مشخص می‌شود.

نقش اعتیاد به خوردن در چاقی

دانشمندان بر این باورند که اعتیاد به غذا ممکن است نقش مهمی ‌در بیماری چاقی داشته باشد، اما افراد با وزن طبیعی نیز ممکن است با اعتیاد به غذا دست و پنجه نرم کنند. این افراد ممکن است افراد پرتحرکی باشند و با وجود اعتیاد پرخوری از ورزش و فعالیت بدنی برای جبران اضافه وزن ناشی از پرخوری استفاده کنند یا ممکن است بدن آن‌ها از نظر ژنتیکی به صورتی برنامه‌ریزی شده باشد تا کالری اضافی دریافتی را بهتر مدیریت کند.

علائم اعتیاد به غذا

اعتیاد پرخوری می‌تواند با میل شدید به غذاهای پرقند و پرچرب، ناتوانی در کنترل خوردن، ادامه غذا خوردن با وجود سیری و احساس گناه همراه باشد.

میل شدید و مداوم به غذا

فرد ممکن است میل شدید و مکرری به غذاهای بسیار خوش‌طعم، به‌ویژه خوراکی‌های سرشار از قند، چربی و نمک داشته باشد و کنترل این میل دشوار باشد.

ناتوانی در کنترل میزان غذا خوردن

یکی از نشانه‌های مهم، ناتوانی در متوقف کردن غذا خوردن یا کنترل مقدار مصرف است؛ حتی زمانی که فرد قصد دارد کمتر غذا بخورد یا خوردن را متوقف کند.

غذا خوردن بدون احساس گرسنگی

در اعتیاد غذایی، فرد ممکن است بدون وجود گرسنگی واقعی، صرفاً به دلیل میل شدید یا عوامل عاطفی و محیطی به خوردن روی بیاورد.

ادامه غذا خوردن با وجود سیری

فرد ممکن است حتی پس از احساس سیری به خوردن ادامه دهد و نتواند مصرف غذا را متوقف کند؛ طوری‌که گاهی ممکن است دچار احساس سنگینی معده و درد شکم بیماری گونه شود.

احساس گناه و عذاب وجدان بعد از غذا خوردن

پس از پرخوری یا ناتوانی در کنترل مصرف غذا، احساساتی مانند گناه، شرم، خجالت و ناراحتی ممکن است ایجاد شود و بر رفتار غذایی فرد تأثیر بگذارد.

علت های اصلی اعتیاد به خوردن

چه علتی باعث می‎شود که اعتیاد به خوردن غذا پیدا کنیم؟ علت‌های فراوانی وجود دارد اما برخی از آن‌ها جزو علت‌های اصلی به شمار می‌آیند.

عوامل روانی و عاطفی

برخی افراد برای مقابله با احساسات ناخوشایند یا تغییر حال روحی از غذا استفاده می‌کنند. این الگو می‌تواند میل به غذاهای بسیار خوش‌طعم و رفتارهای غذایی مشکل‌ساز را تقویت کند. علت اعتیاد به غذا اکثرا ذهنی است و باید اختلالات ناشی از ذهن توسط درمانگر درمان شود تا از اعتیاد پرخوری نجات پیدا کنیم.

استرس و اضطراب

استرس می‌تواند فرد را به سمت غذا خوردن برای آرام شدن یا تغییر خلق‌وخو سوق دهد. استفاده مکرر از غذا به‌عنوان راهی برای مدیریت استرس، احتمال شکل‌گیری رفتارهای اعتیادگونه را افزایش می‌دهد.

عادات غذایی و محیط

دسترسی مداوم و قرار گرفتن بیش از حد در معرض غذاهای پرقند، پرچرب و بسیار خوش‌طعم می‌تواند خطر شکل‌گیری اعتیاد غذایی را افزایش دهد؛ به‌ویژه اگر این مواجهه از سنین پایین آغاز شود.

نقش سیستم پاداش مغز

غذاهای بسیار خوش‌طعم می‌توانند سیستم پاداش مغز را فعال و باعث آزاد شدن موادی مانند دوپامین شوند. تکرار این چرخه ممکن است میل شدید و نیاز به مصرف بیشتر برای رسیدن به احساس پاداش را ایجاد کند.

عوامل ژنتیکی و فردی

برخی افراد به دلیل تفاوت‌های ژنتیکی ممکن است آمادگی بیشتری برای رفتارهای اعتیادگونه داشته باشند. تعداد و نوع برخی ژن‌های مرتبط با اعتیاد می‌تواند خطر بروز اعتیاد به غذا را افزایش دهد.

درمان اعتیاد به غذا و ترک اعتیاد به غذا خوردن

دانشمندان معتقد هستند که درمان اعتیاد به غذا به مراتب پیچیده‌تر از درمان اعتیادهای رفتاری دیگر مانند اعتیاد به الکل است، زیرا افرادی که اعتیاد به الکل دارند، می‌توانند در نهایت از نوشیدن الکل خودداری کنند تا از مسمومیت با الکل جلوگیری کنند. اما افرادی که معتاد به غذا هستند، باید هنوز هم به غذا خوردن ادامه دهند و تنها مقدار و نوع آن را کنترل کنند؛ اما محققان معتقدند که تنها حدود شش هفته خوردن غذای سالم و به اندازه می‌تواند وابستگی افراد به غذاهای ناسالم به ویژه نمک را از بین برود.

نکته بسیار مهم در طی روند درمان اعتیاد به غذا این است که هیچوقت نباید غذاهایی که دوست دارید را به صورت کامل از رژیم غذایی خود حذف کنید و هم چنین آنقدر کم غذا نخورید که گرسنه بمانید! برای رهایی از اعتیاد به غذا نیاز به مشاوره هم زمان با متخصص تغذیه و روانشناس دارید. انتخاب رژیم مدیترانه‌ای باشد با رژیم شوک، شما می‌توانید درمان خود را از طریق دریافت ویزیت آنلاین در سامانه دکتردکتر آغاز کنید.

حال که با علت اعتیاد به غذا آشنا شدیم، می‌خواهیم برخی از روش‌های درمان اعتیاد به غذا را مطرح کنیم:

درمان دارویی

یکی از روش‌های درمان اعتیاد به غذا رو آوردن به درمان‌های دارویی است. پزشک متخصص در ابتدا علت اعتیاد به غذا را در شما پیدا می‌کند. مثلا ممکن است پزشک علت اعتیاد به غذا در شما را افسردگی یا اضطراب اعلام کند. با تشخیص علت بیماری درمان آن نیز راحت‌تر می‌شود. به این ترتیب، پزشک ممکن است داروهایی برای درمان افسردگی یا اضطراب تجویز کند که با مصرف آن‌ها بتوانید سریع‌تر به اعتیاد غذا خوردن غلبه کنید.

معمولا متخصصان برای شروع روند درمان چکاپ بیمار را بررسی می‌کنند و ذخیره ویتامین‌ها و مواد معدنی بدن را بررسی می‌کنند. با درخواست آزمایش در محل می‌توانید روند درمان را به سادگی آغاز کنید.

درمان‌های شناختی رفتاری

همانطور که گفتیم اعتیاد به غذا در بسیاری از موارد، ناشی از افسردگی و اختلالات روانی است. روش درمان افسردگی در طول مشاوره با روانشناس تعیین شود. روانشناس ممکن است درمان افسردگی بدون دارو را امکان‌پذیر بداند و فرد را از طریق درمان‌های شناختی رفتاری درمان کند. در این نوع درمان، الگوهای تفکر فرد توسط درمانگر تغییر داده شده و مکانسیم‌های مقابله‌ای مفید و موثر ایجاد می‌شود. این نوع درمان ممکن است فردی یا گروهی باشد. در روش درمان گروهی، افرادی که مشکل یکسانی دارند، در کنار هم جمع می‌شوند و هر یک تجربه‌های خویش را ارائه می‌دهند تا روند درمان سریع‌تر شود. این درمان فردی یا گروهی توسط دکتر روانشناس انجام می‎شود.

ایجاد تغییرات در سبک زندگی

در کنار مشاوره روانشناسی یا روانپزشکی برای درمان اعتیاد به غذا باید در سبک زندگی خودتان تغییراتی ایجاد کنید. مثلا شما باید در طول دوره درمان، خواب کافی داشته باشید زیرا در صورت عدم خواب کافی، اختلالات و مشکلات ذهنی شما سخت‌تر درمان می‎شود. همچنین در طول روز سعی کنید از کافئین‌ها دور باشید. داشتن سه وعده غذایی متعادل در طول روز نیز به روند درمان شما کمک خواهد کرد.

در طول هفته به صورت منظم ورزش کنید، ورزش روند درمان شما را سرعت می‌بخشد. سعی کنید از استرس‌های روزانه زندگی خودتان را دور کنید و در طول روز به مقدار کافی آب بنوشید. به عنوان نکته آخر نیز باید بگوییم از مصرف غذاهای فرآوری شده دوری کنید.

درمان های راه حل محور

در این روش به شناسایی مشکلات زندگی فرد پرداخته می‌شود و پس از شناسایی مشکلات، راهکارهای موثر با او ارائه داده خواهد شد. این نوع روش درمان استرس‌های شخص مبتلا به اعتیاد به غذا را کاهش می‌دهد.

برای استفاده از این روش هم می‌توانید از روانشناس کمک بگیرید. برای آشنایی با خدماتی که روانشناس به شما ارائه می‌کند مقاله تخصص روانشناسی چیست را مطالعه کنید.

درمان های متمرکز بر هیجان

یکی دیگر از روش‌های درمانی اعتیاد به غذا ، درمان متمرکز بر هیجان (EFT)است. در این نوع روش درمان که معمولا در کنار درمان‌های راه‌حل محور اجرا می‌شود، آگاهی عاطفی بهبود داده خواهد شد. همچنین تمرکز EFT روی تنظیم و پذیرش با هدف تسهیل تغییرات درمانی قدرتمند و بهبود آن است. این روش درمانی برای درمان اختلالات مربوط به خوردن غذا در کنار سایر مشکلات روانشناسی مثل افسردگی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

برای استفاده از این روش درمانی می‌توانید از دکتر روانپزشک کمک بگیرید. برای آشنایی با تخصص این پزشک و مواردی که باید برای آنها به این پزشک مراجعه کنید، مقاله روانپزشک کیست را مطالعه کنید.

مطالعه بیشتر: روش های جلوگیری از چاقی

رابطه میان اعتیاد به غذا و سیگنال های مغزی

در مطالعات دانشمندان روی اعتیاد به غذا و سیگنال‌های مغزی که منجر به بروز آن می‌شوند، محققان از FMRI (MRI برای اندازه‌گیری تغییرات متابولیکی کوچک که در قسمت‌های فعال مغز اتفاق می‌افتد) بر روی تعدادی خانم با شاخص توده بدنی (BMI) متفاوت استفاده نمودند. به این معنا که برخی از آن‌ها دچار اضافه وزن بودند و برخی وزن نرمال و ایده آلی داشتند.

FMRI زمانی انجام شد که زنان تصویر یک میلک شیک شکلاتی خوشمزه و یک نوشیدنی بی مزه مانند آب را مشاهده نمودند.

وقتی زنان به تصویر میلک شیک نگاه کردند، سیگنال‌های مغزی در مناطقی از مغز که مرتبط با ارزش گذاری‌ها و محرک‌های انگیزشی مرتبط است، افزایش یافت.
در این مطالعات زنانی که دچار اعتیاد به غذا بودند در مقایسه با آن‌هایی که کمتر به اعتیاد غذایی دچار بودند، فعالیت بیشتری در این ناحیه از مغز داشتند. این حوزه از مغز در تصمیم گیری، کنترل رفتارها و روابط بین محرک‌ها و پاسخ‌ها نقش مهمی ‌را ایفا می‌کند.

در مرحله بعد از این زنان خواسته شد تا میلک شیک را بنوشند. هنگام نوشیدن میلک شیک، زنانی که نمرات اعتیاد به مواد غذایی بالاتری داشتند، فعالیت کمتری در ناحیه‌ای از مغز که به توانایی مهار یک رفتار مربوط می‌شود، نشان دادند. این نشان می‌دهد که این زنان کمتر قادر به کنترل اعمال خود  هستند.

نکته جالب توجه در این مطالعات این است که هیچ ارتباطی بین اعتیاد غذایی و شاخص توده بدنی یافت نشد. برخی از زنان لاغر اعتیاد غذایی بالاتری را نسبت به زنان چاق نشان دادند.

مطالعه بیشتر: شکم کورتیزولی چیست و چه ارتباطی با استرس دارد؟

افراد معتاد به پرخوری بیشتر کدام مواد غذایی را مصرف می‌کنند؟

افرادی که اعتیاد به غذا را دارند، تمایل به خوردن برخی از غذاها را بیشتر دارند. در واقع، این افراد مایل به خوردن غذاهایی هستند که روغن، شکر و چربی اشباع شده زیادی دارند. در ادامه برخی از مواد غذایی مصرفی که در لیست غذایی افراد معتاد به غذا وجود دارند را بررسی می‌کنیم:

• سیب زمینی سرخ کرده
• شکلات
• آب نبات
• چیپس
• ماکارونی
• بستنی
• نان سفید
• بیسکوییت

البته لیست مواد غذایی افراد معتاد به غذا فقط شامل موارد بالا نیست، اما در حالت کلی افرادی که اعتیاد پرخوری دارند به صورت غیرارادی شکر و شکلات را قبل از وعده‌های اصلی میل می‌کنند و پس از آن دچار عذاب وجدان می‎شوند. برای کنترل این مشکل و جایگزین کردن رژیم غذایی سالم‌تر مراجعه به متخصص تغذیه به شما کمک بسیاری خواهد کرد.

تفاوت‌ها و شباهت‌های اعتیاد به غذا و اختلال پرخوری

اعتیاد به غذا و اختلال پرخوری در برخی نشانه‌ها شبیه یکدیگر هستند. هر دو ممکن است با از دست دادن کنترل بر غذا خوردن، مصرف بیش از نیاز بدن و خوردن حتی در زمانی که فرد گرسنه نیست، همراه باشند. در هر دو وضعیت، فرد ممکن است پس از غذا خوردن احساس شرم، گناه یا ناراحتی داشته باشد و رفتار غذایی او بر سلامت جسمی و روانی تأثیر بگذارد.

بااین‌حال، اختلال پرخوری (Binge Eating Disorder یا BED) یک اختلال خوردنِ قابل‌تشخیص پزشکی است که در آن فرد دچار دوره‌های مکرر پرخوری همراه با احساس از دست دادن کنترل می‌شود و معمولاً پس از آن رفتارهای جبرانی مانند استفراغ عمدی یا ورزش افراطی ندارد. مصرف حجم زیادی از غذا در مدت کوتاه، سریع غذا خوردن، خوردن تا حد ناراحتی و احساس شرم یا گناه از ویژگی‌های آن هستند.

در مقابل، اعتیاد به غذا بیشتر بر میل شدید و مداوم به غذاهای خاص و احساس پاداش و لذت ناشی از مصرف آن‌ها تمرکز دارد. غذاهای بسیار خوش‌طعم، به‌ویژه غذاهای سرشار از قند، چربی یا نمک، می‌توانند سیستم پاداش مغز را فعال کنند و فرد را به ادامه مصرف، حتی بدون گرسنگی، سوق دهند.

بنابراین، اگرچه این دو مفهوم هم‌پوشانی دارند، اعتیاد به غذا و اختلال پرخوری یکسان نیستند. اختلال پرخوری یک تشخیص رسمی در حوزه اختلالات خوردن است، درحالی‌که اعتیاد به غذا بیشتر به الگوی وابستگی و جست‌وجوی پاداش از طریق مصرف برخی غذاها اشاره دارد. این دو وضعیت ممکن است همزمان در فرد وجود داشته باشند و در صورت ایجاد اختلال در زندگی، بهتر است توسط متخصص ارزیابی شوند.

کلام آخر دکتردکتر

اعتیاد به غذا به الگویی از غذا خوردن گفته می‌شود که در آن فرد میل شدید و تکرارشونده به غذاهای بسیار خوش‌طعم دارد و ممکن است کنترل خود را بر میزان یا دفعات مصرف از دست بدهد. عوامل روانی و عاطفی، استرس، محیط غذایی، سیستم پاداش مغز و عوامل فردی می‌توانند در شکل‌گیری آن نقش داشته باشند. در صورت تداوم رفتارهای مشکل‌ساز، مراجعه به پزشک یا متخصص سلامت روان می‌تواند به تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان مناسب کمک کند. می‌توانید سریع و آسان در دکتردکتر از متخصص وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.

منابع:

webmd.com

healthline.com

eatingdisarderhope.com

eatingdisorderhope

virtua