جسم خارجی در بینی کودکان؛ علائم، خطرات و روش خارج کردن جسم

احتمال وجود جسم خارجی در بینی کودکان بین سنین 2 تا 5 سال، بسیار شایع است. اشیا کوچک همچون باطری، قطعات لگو، دستمال کاغذی، دانه انار، اسباب‌بازی‌های کوچک و …، از جمله اجسام خارجی هستند که ممکن است خردسالان، در غیاب والدین خود آن را داخل بینی ببرند.

والدین باید به این نکته توجه کنند که گاهی اگر کودک تمایل دارد که مکررا اجسام ریز را وارد بینی و گوش خود کند، شاید به این دلیل باشد که خارش، درد، سوزش بینی یا گوش دارد. همچنین لازم به ذکر است که این اتفاق، معمولا علائمی ندارد و حتی در صورت معاینه والدین هم جسمی رویت نمی‌شود.

از این رو در این مطلب از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر، قصد داریم تا هر آنچه درباره این امر و روش‌های روش در آوردن شی از بینی کودک باید بدانید را در اختیارتان قرار دهیم؛ با ما همراه باشید.

اگر هم سوالی دارید، در انتها بپرسید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر، به آن پاسخ دهد.

چرا کودکان اجسام را وارد بینی خود می‌کنند؟

کودکان معمولاً به دلایل زیر اقدام به وارد کردن اشیای کوچک به بینی خود می‌کنند:

• کنجکاوی؛ کودکان در حال کشف محیط اطراف خود هستند و ممکن است بخواهند با این کار تأثیر اشیای مختلف را بر بدن خود تجربه کنند.
• خارش یا تحریک؛ اگر کودک دچار خارش، سوزش یا درد در بینی باشد، ممکن است سعی کند با وارد کردن اجسام به بینی، این حالت را تسکین دهد.
• تقلید از دیگران؛ مشاهده رفتارهای مشابه در همسالان یا بزرگسالان می‌تواند دلیلی برای تقلید باشد.

در ادامه، خلاصه‌ای درباره این موضوع را در جدولی برایتان آورده‌ایم:

چه اجسامی بیشتر داخل بینی کودکان گیر می‌کنند؟

بیشتر انواع جسم خارجی در بینی کودکان غیرآلی هستند؛ مانند مهره‌های پلاستیکی، سنگ‌ریزه، قطعات اسباب‌بازی، باتری‌های سکه‌ای یا پنبه که تا ۸۰ درصد اجسام خارج‌شده را تشکیل می‌دهند. اجسام خارجی آلی مانند لوبیا، دانه‌ها، مغزها و حشرات شیوع کمتری دارند.

از جمله اجسامی که کودکان معمولاً داخل بینی خود قرار می‌دهند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اسباب‌بازی‌های کوچک؛
• تکه‌های پاک‌کن؛
• دستمال کاغذی؛
• خمیر بازی یا خمیر مورد استفاده در کاردستی؛
• مواد غذایی؛
• سنگ‌ریزه؛
• خاک؛
• آهنرباهای دیسکی جفت‌شده؛
• باتری‌های سکه‌ای.

باتری‌های سکه‌ای، مانند باتری‌هایی که در ساعت‌ها استفاده می‌شوند، به‌خصوص نگران‌کننده هستند. این باتری‌ها می‌توانند در مدت چهار ساعت یا حتی کمتر باعث آسیب جدی به مجرای بینی شوند. آهنرباهای دیسکی جفت‌شده که گاهی برای اتصال گوشواره یا حلقه بینی استفاده می‌شوند نیز می‌توانند به بافت‌ها آسیب برسانند. این آسیب معمولاً طی چند هفته ایجاد می‌شود.

کودکان اغلب از روی کنجکاوی یا به دلیل تقلید از کودکان دیگر، این اجسام را داخل بینی خود قرار می‌دهند. بااین‌حال، ممکن است جسم خارجی هنگام خوابیدن کودک یا زمانی که کودک سعی می‌کند جسمی را بو بکشد یا استشمام کند، وارد بینی شود.

اگر چیزی داخل بینی برود چه می‌شود؟

بسته به نوع جسم، بودن آن در بینی کودک می‌تواند خطرات متفاوتی ایجاد کند. ورود دانه‌های تسبیح، تخمه یا کاغذ معمولاً به جز گرفتگی بینی کودکان آسیب جدی ایجاد نمی‌کند اما گاهی اوقات، ورود اشیایی مثل باتری‌های کوچک یا اشیای شیمیایی، خطرات جدی‌تری را برای کودک به همراه خواهد داشت.

باتری‌ها می‌توانند مواد شیمیایی خطرناک آزاد کنند که منجر به آسیب‌های شدید مخاط بینی و حتی عوارض دائمی می‌شوند. در چنین مواقعی، هر چه زودتر به اورژانس یا پزشک با تخصص‌های عمومی یا گوش، حلق و بینی مراجعه کنید.

جسم خارجی از بینی به کجا می‌رود؟

در بیشتر موارد جسم خارجی در بینی کودکان در قسمت جلویی حفره بینی قرار می‌گیرند؛ به‌ویژه در ناحیه جلوی شاخک میانی بینی یا داخل مجرای بینی تحتانی. این اجسام اغلب در سمت راست بینی گیر می‌کنند که احتمالاً به دلیل غالب بودن افراد راست‌دست است. از آنجا که این اجسام معمولاً در قسمت جلویی بینی قرار دارند، اغلب می‌توان آنها را با استفاده از اسپکولوم بینی به‌راحتی مشاهده کرد.

به‌ندرت ممکن است در نتیجه تلاش‌های مکرر برای خارج کردن آن، جسم خارجی عمیق‌تر فرو رود. جابجا شدن جسم خارجی به سمت مجاری تنفسی ممکن است باعث آسپیراسیون یا حتی انسداد کشنده راه هوایی شود.

علائم جسم خارجی در بینی کودک

گاهی ممکن است جسم خارجی برای مدت طولانی در بینی کودک باقی بماند و علائمی ایجاد نکند. با این‌حال، برخی نشانه‌ها می‌توانند وجود جسم خارجی را آشکار کنند:

دیگر نشانه‌های وجود اشیا در بینی کودک

نشانه‌های دیگری هستند که نشانه وجود جسم در بینی هستند که البته نادرترند اما گاهی، اتفاق می‌افتند:

• تورم یا قرمزی اطراف بینی؛ به‌ویژه در صورت گسترش عفونت یا واکنش التهابی.
• تب؛ ممکن است در صورت ایجاد عفونت ناشی از باتری یا واکنش شیمیایی.
• انتشار بوی فلز یا مواد شیمیایی از بینی کودک؛ در اثر نشت مواد شیمیایی.
• عدم تمایل به غذا خوردن یا بی‌قراری شدید؛ به دلیل ناراحتی ناشی از وجود جسم خارجی.

توجه: در صورتی که این علائم بدون دلیل مشخصی ظاهر شوند، باید احتمال وجود جسم خارجی را در نظر گرفت.

عوارض ناشی از باقی ماندن جسم خارجی

اگر جسم خارجی به‌موقع از بینی خارج نشود، ممکن است مشکلات زیر بروز کند:

• عفونت؛ ماندن جسم خارجی در بینی می‌تواند باعث ایجاد عفونت شده و ترشحات چرکی تولید کند.
• آسیب به بافت بینی؛ اشیای تیز یا شیمیایی ممکن است به بافت‌های حساس داخل بینی آسیب جدی وارد کنند.
• مشکلات تنفسی؛ انسداد طولانی‌مدت می‌تواند تنفس کودک را دچار اختلال کرده و عملکرد عادی بینی را مختل کند.

برخی اجسام خارجی ممکن است بدون ایجاد آسیب در حفره بینی باقی بمانند، اما بعضی دیگر می‌توانند به‌تدریج باعث تورم مخاط بینی شوند و در ادامه به ساییدگی و آسیب مخاط، زخم‌شدن و خونریزی بینی (اپیستاکسی) منجر شوند.

این وضعیت معمولاً در مورد اجسام خارجی آلی دیده می‌شود؛ زیرا این اجسام تمایل دارند آب موجود در بافت‌های اطراف را جذب کنند و در نتیجه متورم شوند. این اجسام خارجی ممکن است به‌دلیل تجمع مواد معدنی به‌تدریج سخت و سنگ‌مانند شوند و در نهایت به رینولیت (سنگ بینی) تبدیل شوند که می‌تواند آسیب بیشتری ایجاد کند.

چگونه بفهمیم چیزی در بینی کودک گیر کرده است؟

تشخیص این مورد، به دو روش اصلی صورت می‌گیرد:

• مشاهده والدین؛ اگر والدین حضور داشته باشند و مشاهده کنند که کودک جسمی را وارد بینی خود کرده، فرآیند تشخیص سریع‌تر و آسان‌تر انجام می‌شود.
• معاینه پزشکی؛ پزشک با استفاده از ابزارهای تخصصی، داخل بینی کودک را بررسی می‌کند و در صورت نیاز، از تصویربرداری یا روش‌های پیشرفته‌تر استفاده می‌کند.

روش‌های در آوردن جسم خارجی از بینی کودک در ختانه

اگر متوجه شدید جسم خارجی در بینی کودک گیر کرده، در ابتدا آرامش خود را حفظ کنید و این اقدامات را انجام دهید:

• آهنربا، باتری یا جسمی که در تماس با آب منبسط می‌شود، را فوراً خارج کنید. این اجسام می‌توانند تنها در عرض چند ساعت باعث آسیب شدید به بافت‌ها شوند. اگر جسم گیر کرده و نمی‌توانید به‌راحتی آن را خارج کنید، به اورژانس مراجعه کنید.
• داخل بینی فوت کنید. فشار هوای ناشی از بازدم ممکن است جسم را آزاد کند. به این روش «فشار مثبت» نیز گفته می‌شود. با شدت یا به‌طور مداوم فوت نکنید. اگر جسم فقط در یکی از سوراخ‌های بینی گیر کرده است، سوراخ دیگر بینی را به‌آرامی با انگشت ببندید. سپس از سوراخ درگیر، به‌آرامی اما با فشار کافی فوت کنید.
• روش فشار مثبت را توسط خود کودک امتحان کنید. از کودک بخواهید در حالی که دهانش بسته است، سوراخ بینی سالم را با انگشت ببندد و با فشار از سوراخ بینی‌ای که جسم در آن گیر کرده، بازدم کند تا جسم به بیرون رانده شود.

• روش «بوسه والدین» را امتحان کنید. اگر جسمی در بینی کودک گیر کرده است، دهان خود را روی دهان کودک قرار دهید تا کاملاً بسته شود. سپس یک بازدم کوتاه و نسبتاً محکم داخل دهان کودک انجام دهید. این جریان هوا باید جسم را از بینی کودک خارج کند. اگر جسم در یکی از سوراخ‌های بینی گیر کرده است، سوراخ دیگر را به‌آرامی با انگشت ببندید و سپس در دهان کودک فوت کنید.
• فقط زمانی از موچین استفاده کنید که جسم به‌راحتی دیده و گرفته شود. اگر نمی‌توانید جسم را به‌وضوح ببینید یا به‌راحتی آن را بگیرید، این روش را امتحان نکنید. ابتدا روش خارج کردن جسم با بازدم را امتحان کنید؛ ممکن است بدون نیاز به موچین جسم آزاد شود.

اگر روش‌های بالا برای درآوردن جسم خارجی در بینی کودکان مؤثر نبودند، با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس مراجعه کنید. تأخیر در خارج کردن جسم گیرکرده یا تلاش‌های متعدد و ناموفق برای خارج کردن آن می‌تواند خطر عفونت و آسیب بافتی را افزایش دهد.

هشدار! اگر یقین دارید که شی گیر کرده در بینی کودک وسیله‌ای خطرناک است، خودتان کاری نکنید و به اورژانس مراجعه کنید.

با رفتن جسم خارجی در  بینی کودک چه کارهایی نباید انجام داد؟

از انجام این کارها خودداری کنید:

• جسم را دستکاری نکنید یا به داخل فشار ندهید. انگشت، گوش‌پاک‌کن و سایر ابزارها ممکن است باعث تورم و آسیب بیشتر شوند. اگر جسم خارجی در بینی کودکان به قسمت‌های عمیق‌تر بینی رانده شود، خارج کردن آن دشوارتر خواهد شد و حتی ممکن است باعث خفگی شود.
• از کودک بخواهید جسم را به داخل نکشد. ممکن است باعث خفگی شود. کودک تا زمان خارج شدن جسم، به‌جای تنفس از بینی، از دهان نفس بکشد.
• بینی را با آب شست‌وشو ندهید. اگر جسم به سمت مجاری تنفسی حرکت کند، ممکن است باعث خفگی شود. همچنین برخی اجسام در تماس با آب می‌توانند آسیب بیشتری ایجاد کنند.
• زیاد تکرار نکنید. اگر ۲ تا ۳ بار تلاش برای خارج کردن جسم موفقیت‌آمیز نبود، ادامه ندهید. تکرار مکرر تلاش‌ها یکی از علل شایع ایجاد آسیب غیرضروری به بافت‌های بینی است.

در چه شرایطی برای خارج کردن وسیله باید به پزشک مراجعه کرد؟

در موارد زیر، مراجعه فوری به اورژانس یا دکتر گوش حلق و بینی الزامی است:

• جسم خارجی باتری، مواد شیمیایی یا اشیای تیز باشد؛
• خونریزی شدید یا مداوم باشد؛
• علائم عفونت مانند تب یا تورم در اطراف بینی مشاهده شود؛
• تلاش‌های اولیه برای خارج کردن جسم خارجی ناموفق باشد.

پزشک چگونه جسم خارجی در بینی کودکان را خارج می‌کند؟

پزشک ابزارهای دیگری برای خارج کردن جسم در اختیار دارد؛ از جمله ابزارهایی برای گرفتن یا بیرون آوردن جسم و همچنین دستگاه‌های مخصوص برای مکش و خارج کردن آن.

برای راحتی بیشتر کودک، پزشک ممکن است یک داروی بی‌حسی موضعی به شکل اسپری یا قطره داخل بینی استفاده کند تا ناحیه موردنظر تا حدی بی‌حس شود. همچنین ممکن است پیش از خارج کردن جسم، دارویی برای کاهش خطر خونریزی بینی استفاده شود.

هنگام خارج کردن جسم، پزشک ممکن است داروهای زیر را برای کودک استفاده کند:

• داروی ضداحتقان: برای کاهش آبریزش بینی کودکان؛
• اسپری بی‌حس‌کننده: برای جلوگیری از درد هنگام خارج کردن جسم.

ممکن است کودک پس از خارج شدن جسم از بینی، کمی درد داشته باشد. برای انتخاب داروی مناسب جهت تسکین درد، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

پزشک کودک همچنین ممکن است برای درمان یا پیشگیری از عفونت، آنتی‌بیوتیک یا قطره بینی تجویز کند.

مراقبت‌های بعد از خارج کردن جسم خارجی در بینی کودکان

پس از خارج کردن جسم خارجی به‌ویژه آهنربا یا باتری، بیمار باید برای ارزیابی به متخصص گوش، حلق و بینی ارجاع شود؛ زیرا این اجسام ممکن است به بافت نرم داخل بینی آسیب وارد کرده باشند.

• از کودک بخواهید بینی را دستکاری نکند و تا مدتی انگشت، گوش‌پاک‌کن یا ابزار دیگری داخل آن نبرد.
• اگر خونریزی خفیف یا تحریک مخاط وجود دارد، استراحت و پرهیز از فین کردن شدید می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• در صورت تجویز پزشک، از قطره یا اسپری بینی طبق دستور استفاده کنید.
• در صورت بروز خونریزی مداوم، درد شدید، ترشح بدبو یا چرکی، تب، تورم یا مشکل تنفسی، باید به پزشک مراجعه کنید.

چطور می‌توان از وقوع این اتفاق پیشگیری کرد؟

با چند اقدام ساده، می‌توان احتمال رفتن جسم خارجی در بینی کودک را کاهش داد:

• آموزش به کودک؛ به زبان ساده برای کودک توضیح دهید که چرا نباید اشیای کوچک را وارد بینی خود کند.
• کنترل محیط؛ اجسام کوچک و خطرناک را از دسترس کودکان دور نگه دارید.
• نظارت بیشتر؛ در زمان بازی کودک با اسباب‌بازی‌های کوچک، نظارت کافی بر او داشته باشید.

نقش والدین در مدیریت این وضعیت

اگر والدین یک کودک هستید و در چنین شرایطی قرار دارید، توجه به نکات زیر به شما کمک می‌کند تا این شرایط را به خوبی مدیریت کنید:

• کودک را سرزنش نکنید؛ تنبیه یا سرزنش کودک می‌تواند او را بترساند و باعث مخفی‌کاری یا تکرار رفتار شود؛
• با محبت به او توضیح دهید؛ به کودک با آرامش بگویید که این رفتار ممکن است باعث آسیب به او شود؛
• سریعا به پزشک مراجعه کنید؛ در صورت نیاز، سریعاً از کمک تخصصی بهره بگیرید.

برای مشورت با پزشک، می‌توانید از سامانه نوبت دهی دکتردکتر استفاده کنید و با مشاوره متنی یا تلفنی با متخصص اطفال، راحت‌تر شرایط را مدیریت کنید.

منبع:

healthline.com

Mayoclinic

Msdmanuals

Ncbi

Healthdirect

سوالات متداول