تعداد کسانی که با اضطراب و فشار عصبی مواجهاند، در تمام دنیا زیاد است. فشار خون عصبی هم یکی از عوارض چنین وضعیتی است که باید دربارهاش اطلاعات خوبی کسب کنید. سلامتی و ادامه زندگی در گروی عملکرد درست بدن از جمله بهرهمندی از فشار خونی متعادل است.
شاید اضطراب و فشار عصبی دلیل اصلی فشار خون نامتعادل نباشد اما میتواند روی نوسان و تغییر آن اثرات منفی بگذارد. هرگونه مشکل در این زمینه نیاز به پیگیری وضعیت نزد متخصص قلب و عروق دارد. در این مقاله از دکتردکتر میخواهیم، شما را بیشتر با فشار خون و رابطهاش با وضعیت عصبی و استرسها آشنا کنیم.
اطلاعات پزشکی ارائه شده در این مطلب توسط دکتر رزیتا غیلیان، متخصص غدد مورد بررسی و تایید قرار گرفته است.
فشار خون عصبی یا فشار خون استرسی چیست؟
اضطراب موجب بالارفتن مزمن فشار خون نمیشود اما فشارهای عصبی و استرس میتوانند باعث بالارفتن شدید فشار خون بهطور ناگهانی شوند. اگر این افزایشهای ناگهانی بهطور مداوم و مثلاً روزانه رخ بدهند، امکان آسیبرساندن به رگهای خونی، قلب و کلیه به وجود میآید. چنین روندی میتواند منجر به فشار خون بالا مزمن هم شود. در واقع، فشار خون عصبی در نتیجه واردشدن استرس و فشار عصبی به بدن است. افرادی که استرس بالایی دارند یا مضطرب هستند، بیشتر در معرض رفتارها و عادتهایی هم قرار دارند که موجبات بالارفتن فشار خون را فراهم میکنند. از جمله این موارد باید به سیگارکشیدن، نوشیدن الکل یا پرخوری اشاره کنیم. بعضی از داروهایی که برای درمان اضطراب و استرس استفاده میشوند هم در بالارفتن فشار خون نقش دارند. چه داروهایی؟ برای مثال باید از داروهای مهارکننده های بازجذب سروتونین و نوراپی نفرین (SNRIs) در این زمینه یاد کنیم.
فشار عصبی چیست و چه تفاوتی با فشار خون عصبی دارد؟
فشار عصبی همان استرس و تنش روانی است؛ حالتی که ذهن در مواجهه با چالشها و فشارهای زندگی تجربه میکند و باعث ترشح هورمونهایی مثل آدرنالین میشود. در مقابل، فشار خون عصبی واکنشی عروقی به این تنشهاست. وقتی دچار عصبانیت یا استرس شدید میشوید، هورمون استرس باعث انقباض رگها و تندتر زدن قلب میشوند و عدد فشار خون را یکباره بالا میبرد.
در واقع، فشار عصبی علت است و فشار خون عصبی معلول. گرچه این جهش ناگهانی فشار خون بر اثر استرس زودگذر هستند، اما تکرار مدام آنها در طولانیمدت میتواند به عروق آسیب بزند و زمینه را برای ابتلا به بیماریهای قلبی و فشار خون مزمن هموار کند.
رابطه استرس و فشار خون چیست؟
زمانی که بدن در معرض استرس و فشار عصبی قرار میگیرد، بعضی از هورمونها افزایش پیدا میکنند. این هورمونها موجب بالارفتن ضربان قلب و تنگشدن رگهایی خونی میشوند و موقتا علت فشار خون بالا هستند.
باید بدانید که هیچ مدرک و شواهدی مبتنی بر این وجود ندارد که استرس به خودیِ خود میتواند فشار خون را در بلندمدت بالا ببرد اما واکنشهای ناسالم نسبت به استرس با بالارفتن فشار خون و در واقع شکلگیری فشار خون عصبی همراه است. چنین چیزی میتواند ریسک سکتههای مختلف را هم افزایش بدهد.
اگر دچار فشار خون عصبی شدید، می توانید توسط دکتر مرضیه ولوییان معاینه شوید.
فشار خون نرمال چه عددی است؟
عدد فشار خون نرمال بیهیچ ارتباطی با سنوسال و جنسیت، برای همۀ بزرگسالان تعریف مشخصی دارد. فشار خون با دو عدد کسری (مانند ۱۲۰ روی ۸۰) و با واحد «میلیمتر جیوه» (mm Hg) اندازهگیری و اعلام میشود.
بهطور کلی، فشار خون ایدئال و نرمال برای یک فرد بزرگسال کمتر از ۱۲۰ روی ۸۰ میلیمتر جیوه است. برای آنکه فشار خون نرمال محسوب شود، باید عدد سیستولیک کمتر از ۱۲۰ و عدد دیاستولیک کمتر از ۸۰ باشد.
تفاوت فشار خون عصبی با فشار خون بالا چیست؟
فشار خون میتواند در نتیجه فشار عصبی که به بدن وارد میشود، بالا برود. در این حالت، گفته میشود که فشار خون عصبی پیدا کردهاید. در واقع، تفاوت میان این دو در دلیلیشان است. فشار خون عصبی در نتیجه فشارهای عصبی و استرسآور رخ میدهد و فشار خون بالا در حالتهای دیگر میتواند دلایل مختلف متنوع دیگری هم داشته باشد.
علائم فشار خون بالا عصبی چیست؟
رابطهای مستقیم و دوسویه میان فشار خون عصبی و استرس وجود دارد. هم استرس میتواند باعث بروز فشار خون بالا شود و هم بالارفتن فشار خون موجب افزایش استرس میشود. اگر بپرسید علائم فشار خون عصبی چیست، میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- تنگی نفس؛
- سرگیجه؛
- درد قفسه سینه؛
- تغییر در بینایی و دید.
زمانی که فشار خون در بدن بالا میرود، علائمی ایجاد میکند که استرسآور و نگرانکننده است. عکس این موضوع هم که وجود دارد و یعنی بالارفتن استرس موجبات فشار خون بالا را فراهم میکند.
فشار عصبی و خون دماغ شدن چه ارتباطی دارند؟
فشار عصبی بهخودیخود باعث خوندماغ نمیشود، حلقه واسط میان این دو، جهش ناگهانی فشار خون است. وقتی دچار استرس، هیجان شدید یا عصبانیت میشوید، هورمونهای استرس مانند آدرنالین ناگهان در بدن آزاد میشوند. این هورمونها عروق را تنگ کرده و ضربان قلب را بالا میبرند که نتیجه آن افزایش ناگهانی فشار خون است. مخاط داخل دماغ پوشیده از مویرگهای بسیار ظریف، حساس و سطحی است؛ بنابراین وقتی فشار خون داخل این رگهای کوچک بر اثر استرس ناگهانی بالا میرود، دیواره آنها طاقت نیاورده و ممکن است دچار پارگی و خوندماغ شوند.
گذشته از آن، استرس و فشار خون بالا باعث رفتارهای ناخودآگاه مثل دستکاری بینی یا فینکردن محکم میشوند. کافیست هوای محیط خشک باشد تا احتمال خوندماغشدن چند برابر بیشتر شود.
دلایل فشار خون عصبی چیست؟
فشار خون به معنای اندازهگیری فشار یا قدرت خونی است که به دیوارههای رگها وارد میشود. اگر این فشار زیاد باشد، فرد مبتلا به فشار خون بالا خواهد بود. اگر چنین چیزی در نتیجه استرسها و فشارهای عصبی رخ بدهد، فشار خون عصبی شکل میگیرد.
- بالارفتن سطح اضطراب و استرس بدن؛
- حالات عصبی مانند اضطراب، انزوا و غم از دستدادن؛
- عوارض ناشی از استرس و اضطراب مثل پرخوری، کمتحرکی، اعتیاد (غیرمستقیم روی فشار خون اثر میگذارند)؛
- ترشح هورمونهای خاص در زمان فشار عصبی (که امکان تخریب شریانها را به وجود میآورند)؛
- اختلال در خواب و بیخوابی مزمن ناشی از فشار عصبی و نشخوار فکری؛
- التهاب مزمن در عروق و سفتشدن دیوارۀ رگها؛
- شوک هورمونی و سندرم قلب شکسته (تاکوتسوبو).
عوارض فشار خون عصبی چیست؟
به طور معمول، استرس فشار خون را بهطور ناگهانی بالا میبرد اما زمانی که استرس رفع میشود، فشار خون به حالتی بازمیگردد که قبل از استرس وجود داشت. با این حال، استرسهای ناگهانی و افزایش فشار خون میتواند سکته و حملات قلبی را به همراه بیاورد. آسیبدیدن رگهای خونی، قلب و کلیه هم از عوارض فشار خون عصبی هستند.
فشار عصبی و خون دماغ شدن
استرس بهتنهایی نمیتواند باعث خونریزی بینی شود. با این حال، اگر در نتیجه استرس و اضطراب شدید، فشار خونتان بالا برود، امکان خوندماغشدن قوت میگیرد.
درمان فشار خون عصبی؛ دارو، کنترل استرس و تغییر سبک زندگی
برای درمان فشار خون عصبی از روشهای مختلفی استفاده میشود. روشهایی که با تغییر سبک زندگی همراه هستند یا مصرف داروها و قرصها در این زمینه تجویز و توصیه میشوند.
درمان خانگی فشار خون بالا عصبی
از جمله درمانهای خانگی فشار خون عصبی باید به مواردی اشاره کنیم که همراه با تغییراتی در سبک زندگی هستند. از جمله:
- ورزش منظم؛
- ترک الکل و مواد مخدر؛
- بهرهمندی از رژیم غذایی سالم؛
- رسیدن به توده بدنی و وزن سالم.
اسم قرص فشار خون عصبی چیست؟
برای افراد دچار فشار خون عصبی ناشی، هیچ درمانی مؤثرتر از اصلاح سبک زندگی و رواندرمانی نیست. در شرایط خاص که نوسانات شدید به عروق آسیب بزند، پزشک نسخه مینویسد و قرص فشار خون عصبی یا کنترل اضطراب را تجویز میکند.
داروهای زیادی وجود دارند که میتوانند علامتهای اضطراب و استرس را کاهش بدهند. مصرف بهترین قرص برای فشار خون عصبی راهی برای دوری از فشار عصبی و در امانماندن از فشار خون عصبی است. از جمله این قرصها برای درمان فشار خون ناشی از استرس باید به موارد زیر اشاره کنیم:
- بوسپیرون (buspirone)؛
- داروهای ضدافسردگی؛
- بنزودیازپینها (benzodiazepines)؛
- بتا بلاکرها یا مسدودکنندههای بتا (beta-blockers).
لیست اسم قرص فشار خون عصبی را در زیر آوردهایم:
- داروهای ادرارآور؛
- مسدودکنندههای کانال کلسیم؛
- بتا بلاکرها؛
- آلفا بلاکرها؛
- گشادکنندههای عروق؛
- آنتاگونیستهای آلدوسترون؛
- مهارکننده های آنزیم مبدل آنژیوتانسین؛
- مسدود کننده های گیرنده آنژیوتانسین II؛
- مهارکنندههای رنین.
البته دارو به تنهایی برای درمان فشار خون ناشی از استرس کافی نیست، تنظیم سیستم عصبی با تکنیکهای زیر نیز مورد نیاز است:
- بیوفیدبکتراپی: در این تکنیک، پزشک است با استفاده از حسگرهای الکترونیکی نحوۀ کنترل و مهار پاسخ بدن به استرس را به بیمار میآموزد. فرد یاد میگیرد چطور ضربان قلب و انقباض عروق را آگاهانه مدیریت کند.
- درمان شناختی رفتاری: این تکنیک رواندرمانی الگوهای فکری استرسزا را شناسایی کرده و پاسخ سیستم عصبی به محرکهای محیطی را تغییر میدهد. در نتیجه، فشار خون پایه بهتدریج کاهش مییابد.
درمان فشار خون عصبی در طب سنتی
مدتی است که استقبال از طب سنتی هم زیاد شده و این میتواند نتایج نامطلوبی با خود به همراه داشته باشد. بسیاری از تجویزات این زمینه یعنی طب سنتی با مطالعات و پژوهشهایی همراه نیستند که از نظر علمی و زیر نظر متخصصان و دانشمندان آزمایش شدهاند. امکان دارد که بعضی از داروهای طب سنتی، مشکلی را حل کنند اما چالشهای جدیدی به وجود بیاورند و بدن را در معرض خطرات دیگری بگذارند. بنابراین، بهتر است که در بهکارگیری توصیههای طب سنتی جهت درمان فشار خون عصبی محتاط باشید.
در طب سنتی از داروهای گیاهی و موادی مانند سیر، عناب، زعفران، زردچوبه و موارد دیگر استفاده میشود. طریقه استفاده از این مواد و تناسبشان با وضعیت بدنی هرکس مشخص نیست. از نظر علمی، چنین روندی برای درمان حاوی ریسک است و مطلوب بهشمار نمیرود.
برای فشار خون عصبی چه بخوریم؟
وقتی با علائم فشار خون پایین یا بالا دستوپنجه نرم میکنیم، نیاز بدن به ریزمغذیهایی مانند منیزیم، اسیدهای چرب امگا-۳ و ویتامینهای گروه B به اوج میرسد، چون تلاش میکند جلوی آسیبهای هورمونی به رگها و قلب را بگیرد. در این شرایط، تغذیه در نحوه پاسخ سیستم عصبی به استرس، نقش حیاتی دارد. میپرسید برای فشار عصبی چه بخوریم؟ گروههای غذایی زیر برای مدیریت فشار عصبی تأیید شدهاند:
- مواد غذایی سرشار از منیزیم (آرامبخش طبیعی سیستم عصبی) شامل سبزیجات برگپهن تیره (مانند اسفناج)، تخمه کدو، بادام درختى، موز و آووکادو.
- اسیدهای چرب امگا۳ (کاهشدهنده التهاب عصبی) شامل ماهیهای چرب (سالمون، ساردین)، بذر کتان و گردو.
- کربوهیدراتهای پیچیده (تقویتکننده هورمون شادی) شامل جو دوسر، کینوا، نان و برنج قهوهای.
- مواد غذایی تخمیری و پروبیوتیکها (تقویتکننده محور مغز و روده) شامل ماست پروبیوتیک، کفیر و کلمشور (کیمچی).
- دمنوشهای گیاهی و شکلات تلخ (آرامشبخش عروق و کاهنده هورمونهای استرس).
- دمنوش بابونه و چای سبز (کاهنده اضطراب بدون خوابآلودگی).
افت فشارخون عصبی چگونه است؟
فشار عصبی فقط عامل افزایش فشار خون نیست، گاهی اوقات فرد با علائم افت فشار خون عصبی مثل سرگیجه و سیاهی رفتن چشمها، رنگپریدگی و سردی پوست، عرق سرد، حالت تهوع و دلپیچه، ضعف شدید، تپش قلب و احساس خفگی مواجه میشود.
برای اینکه فشار خون عصبی را پایین بیاورید، باید روی روشهایی برای کاهش استرس و از بینبردن فشار عصبی تمرکز کنید. تمرین تنفس عمیق و استفاده از روشهای آرامشبخشی که ماهیچههای بدن را تسکین میدهند و آرام میکنند هم در افت فشار عصبی نقش مهمی دارند. خواب کافی و مواجهشدن با مشکلات و چالشها بهجای فرارکردن از آنها هم راهی است که به شما در زمینه کاهش فشار عصبی و در نتیجه فشار خون کمک میکند.
فشارخون عصبی در بارداری چگونه است؟
فشارهای عصبی و استرسهای موجود در دوران بارداری میتواند فشار خون را بالا ببرد. بالارفتن فشار خون در دوران بارداری به پرهاکلامپسی (preeclampsia) معروف است. امکان زایمان زودتر از موعد و به دنیاآوردن نوزادی با وزنی کمتر از حد طبیعی هم در چنین شرایطی، دور از ذهن نخواهد بود.
فشار خون عصبی خطرناک است؟
بله این وضعیت میتواند توأم با خطراتی باشد. زمانی که فشار خون بالا میرود، امکان بروز سکتهها و حملات قلبی هم پررنگ میشود. در واقع، همیشه چنین چیزی رخ نمیدهد اما احتمالش وجود دارد. برای همین است که باید با مدیریت استرس و اعصاب، بدن را از قرارگرفتن در شرایط و وضعیتهای خطرناک دور نگه دارید. تکنیکهای آرامشبخش از جمله مواردی هستند که باید همیشه در زندگی به کار بگیرید. البته در چنین شرایطی، رویکرد صحیح این است که هر چه سریعتر، توسط یک متخصص قلب، تحت درمان قرار بگیرید.
خوشبختانه در تمامی شهرهای ایران، امکان ثبت نوبت و مراجعه به پزشکان متخصص در این حوزه، وجود دارد. مثلا اگر ساکن تهران هستید، میتوانید از میان بیش از 267 دکتر قلب تهران ، متخصص مورد نظر خود را انتخاب کرده و اینترنتی، نوبت خود را ثبت کنید.
چگونه فشار خون عصبی را سریع پایین بیاوریم؟
برای کاهش فشار خون عصبی و جلوگیری از فشار خون بالا، باید با اقداماتی آشنا باشید که در ادامه، تعدادی از آنها را معرفی میکنیم. چه اقداماتی؟ پیش از نامبردن آنها باید به شما یادآوری کنیم که اگرچه بعد از رفع استرس و فشار عصبی، فشار خون به حالت طبیعی بازمیگردد اما برای تمام افراد، چنین چیزی رخ نمیدهد.
بهتر است که از ابتدا از عصبیشدن خود جلوگیری کنید یا در زمان استیلای خشم و استرس از روشهای زیر کمک بگیرید:
- برنامهریزی دقیق؛ اگر فرد پرمشغلهای هستید، برنامهریزی دقیق و منطقی برای خود تدارک ببینید تا در بحرانهای زمانبندی اسیر نشوید و استرس به شما وارد نشود.
- تنفس عمیق؛ کشیدن نفسهای عمیق و آرامآرام هم راهی برای کنترل استرس است.
- ورزش مداوم؛ فعالیتهای فیزیکی باعث کاهش استرس میشود. با ورزش میتوانید از دچارشدن به استرس و در نتیجه بالارفتن فشار خون عصبی مصون بمانید.
- مدیتیشن و یوگا؛ این فعالیتها هم نقش پررنگی در کاهش سطح استرسها دارند.
- خواب کافی؛ بیخوابی روی سطح استرس و حال عمومیتان اثرات زیادی میگذارد. پس به خواب کافی دقت کنید.
روشهای فوری کنترل استرس هنگام بالا رفتن فشار خون
سریعترین راه برای کنترل علائم فشار خون بالا عصبی، خارجکردن بدن از حالت جنگ یا گریز و فعالسازی سیستم آرامشبخش (پاراسمپاتیک) در سریعترین حالت ممکن است. انجام اقدامات زیر به کاهش سریع ضربان قلب و تعدیل فشار خون کمک میکنند:
- تنفس مربعی یا تکنیک ۴-۷-۸: آرام بنشینید، دم عمیقی از بینی بکشید (۴ ثانیه)، نفس را نگه دارید (۷ ثانیه) و سپس خیلی آرام از دهان بیرون دهید (۸ ثانیه). این نوع تنفس مستقیما سیگنال آرامش را به مغز ارسال کرده و ضربان قلب را پایین میآورد.
- توقف کامل فعالیت و تغییر وضعیت: محیط استرسزا را رها کنید. روی یک صندلی راحت بنشینید یا در صورت امکان دراز بکشید و چشمان خود را ببندید. از راه رفتن یا صحبتکردن با عصبانیت جدا خودداری کنید.
- شستشوی صورت با آب سرد: زدن آب سرد به صورت یا قرار دادن دستمال نمدار و خنک روی پیشانی و پشت گردن با تحریک عصب واگ، رفلکس شیرجه را در بدن فعال میکند و به کاهش ضربان قلب و فشار خون میانجامد.
- نوشیدن یک لیوان آب خنک (آرام و جرعهجرعه): کمآبی بدن استرس را تشدید میکند. برای بازیابی تمرکز و احساس آرامش در دستگاه گوارش کمی آب بنوشید.
- پرهیز از چک کردن مداوم فشار خون: سنجش پشتسرهم فشار خون در همان دقایق ابتدایی استرس، اضطراب شما را بیشتر کرده و عدد را بالاتر میبرد. حداقل ۱۵ تا ۲۰ دقیقه پس از حفظ آرامش صبور باشید و سپس فشارتان را اندازه بگیرید.
فشار خون عصبی چه زمانی خطرناک است؟
فشار خون عصبی زمانی خطرساز میشود که با علائم هشدار مثل درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، سردرد ناگهانی و طاقتفرسا، تاری دید، یا بیحسی در دست و پا همراه شود. در این شرایط، بدن در حالت بحران فشار خون قرار میگیرد و احتمال آسیب به قلب، مغز و کلیهها وجود دارد.
همچنین اگر این جهشهای عصبی دائما تکرار شوند، به مرور زمان دیواره رگها را تضعیف کرده و خطر ابتلا به سکته یا بیماریهای مزمن قلبی را به شدت افزایش میدهند. این وضعیت نیازمند مداخله فوری پزشکی است.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر هربار در مواجهه با استرس و فشار عصبی دچار فشار خون عصبی میشوید، این وضعیت با راهکارهای آرامشبخش خانگی قابلکنترل نیست. برای درمان فشار خون عصبی و پیشگیری از آسیب عروقی باید به پزشک مراجعه کنید.
همچنین درصورت بروز این ناگهانی علائم فشار خون بالا عصبی، بیفوت وقت به مراکز درمانی مراجعه کنید:
- درد، فشار یا احساس سنگینی شدید در قفسه سینه؛
- سردرد ناگهانی، بسیار شدید و غیرعادی؛
- تنگی نفس مکرر یا دشواری در تنفس، حتی در حالت استراحت؛
- تاری دید یا هرگونه اختلال ناگهانی در بینایی؛
- سرگیجه شدید، عدم تعادل یا غشکردن (سنکوپ)؛
- بیحسی، ضعف یا فلج ناگهانی در صورت، دست یا پا (به خصوص در یک طرف بدن)؛
- اختلال ناگهانی در تکلم یا درک صحبتهای دیگران؛
- حالت تهوع و استفراغ شدید بدون دلیلی گوارشی.
مراقب فشار خون و اعصابتان باشید!
برای اینکه خود را از ابتلا به فشار خون بالا دور نگه دارید، بهتر است که به یکی از عوامل پررنگ در این زمینه یعنی کنترل استرس دقت کنید. مدیریت فشارهای عصبی زندگی راهی برای سالمتر زندگیکردن است.
هرگونه مشکلی که درباره فشار خونتان وجود دارد هم باید با مراجعه به متخصص قلب و عروق پیگیری شود. هیچ چیزی را در این زمینه دستکم نگیرید. برای دریافت نوبت میتوانید از نوبت دهی آنلاین سایت دکتردکتر هم کمک بگیرید.
پرسشی درباره فشار خون عصبی در ذهنتان باقی نمانده است؟ با ما درمیان بگذارید تا پاسخش را برایتان آماده کنیم.
سلام و احترامات
تشکر از مقاله خوب و پر معلومات
من هم یک شخص هستم که فشار عصبی خو بلند دارم و فعلآ در افغانستان زندگی میکنیم …. مقاله رامطالعه کردم بسیار معلومات مفید داشت
خیلی خیلی عالییی واقعا ممنونم خدا خیرتون بده بی نهایت الهی دوستان گلل
تشکر از اشتراک گزاری نظرتون
خانم شهدوست سلام
شما همون نویسنده رمان هستید؟!🥺
عالی بود من خیلی استرس دارم کلا به دلیل از دست دادن خواهر و برادر کوچکتر از خودم فشار خیلی زیادی بهم وارد شد دوسال هست که این اتفاق افتاده و باعث بوجود آمدن مشکلات روحی و روانی زیادی شده فشار خون من نوسان داره گاهی میره رو سیزده رو ده گاهی دوازده رو نه وقتی این اعداد رو میبینم ناخودآگاه استرس میگیرم بعدش میره یک کم بالاتر نهایتا تا چهارده هم رسیده ولی سعی کردم با آرامش کنترلش کنم و پیش دکتر هم رفتم یک قرص استفاده میکنم وقتی آرامش دارم کاملا تنظیمه ولی وقتی استرس میگیرم تا همون حد ۱۴ میره بالا بعد در عرض چند دقیقه دوباره میاد پایین در هر حال مطلب شما فوق العاده مفید بود استفاده کردم خیلی متشکرم