میوم رحم چیست و چگونه درمان می‌شود؟ راهنمای کامل فیبروم رحم

میوم رحم یکی از شایع‌ترین مشکلاتی است که زنان معمولاً در دهه‌های دوم، سوم و چهارم زندگی‌شان به آن مبتلا می‌شوند. انواع میوم رحم یا فیبروم، تومور‌های خوش‌خیم غیرسرطانی هستند که در بافت ماهیچه‌ای رحم رشد می‌کنند. میوم‌ها معمولاً در داخل یا اطراف بدنه رحم یافت می‌شوند، اما ممکن است در دهانه رحم نیز قرار بگیرند. میوم‌ها هنگامی ایجاد می‌شوند که یک سلول عضله منفرد در دیواره رحم تکثیر می‌شود، رشد می‌کند و تومور غیر سرطانی ایجاد می‌کند. در این راهنما توضیح می‌دهیم که میوم رحم چیست و از علائم، تشخیص و روش‌های درمان آن برای‌تان می‌گوییم. با ما همراه باشید.

محتوای علمی و پزشکی این مطلب، توسط دکتر مریم اشرفی، فلوشیپ لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی زنان مورد بررسی و تایید قرار گرفته است.

 از شما می‌خواهیم که اگر در این زمینه تجربه یا نظری دارید، با ما و دیگر خوانندگان مجله دکتردکتر به اشتراک بگذارید.

فیبروم یا میوم رحم چیست؟

میوم رحم یا فیبروم، توموری خوش‌خیم و غیرسرطانی است که از بافت عضلانی رحم رشد می‌کند و در بیشتر موارد خطر جانی ندارد. برای درک بهتر، این توده‌ها را گره‌های عضلانی سفت و فشرده‌ای تصور کنید که اندازه آن‌ها می‌تواند از یک دانه عدس تا یک خربزه بزرگ متغیر باشد و شکل رحم را تغییر دهد. اگرچه هنوز به‌طور دقیق نمی‌دانیم علت بروز میوم چیست، می‌دانیم که رشد آنها ارتباط مستقیمی با هورمون‌های زنانه مانند استروژن دارد؛ از‌این‌رو بیشتر در سنین باروری دیده می‌شوند و با کاهش سطح هورمون‌ها در دورۀ یائسگی، خودبه‌خود کوچک می‌شوند.

فیبروم با کیست رحم متفاوت از نظر شدت، علائم و پایداری متفاوت است. برای تکمیل اطلاعات‌تان پیشنهاد می‌کنیم مقاله کیست تخمدان چپ را در مجله سلامت دکتردکتر بخوانید.

علل میوم رحم چیست؟

همان‌طور که گفتیم، هنوز روشن نیست که علت میوم رحم چیست. پژوهش‌های پزشکی نشان می‌دهند مجموعه‌ای از عوامل هورمونی، ژنتیکی و محیطی در شکل‌گیری و رشد این توده‌ها نقش دارند. در ادامه به علل شایع این عارضه اشاره می‌کنیم.

تغییرات هورمونی استروژن و پروژسترون

هورمون‌های استروژن و پروژسترون هربار در دورۀ قاعدگی دیوارۀ رحم را بازسازی می‌کنند. این هورمون‌ها رشد میوم را هم تحریک می‌کنند؛ از این‌رو میوم‌ها در بافت خود گیرنده‌های هورمونی بیشتری نسبت به عضلات طبیعی رحم دارند. با افت سطح این هورمون‌ها در دوران یائسگی، رشد فیبروم معمولا متوقف یا اندازه‌اش کوچک می‌شود.

زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی

اگر در خانواده نزدیک خود مانند مادر یا خواهر سابقه ابتلا به میوم رحم داشته باشید، احتمال بروز آن در شما بسیار بیشتر است. بررسی‌ها نشان می‌دهند سلول‌های میوم اغلب تغییرات ژنتیکی متفاوتی نسبت به سلول‌های معمولی عضلانی رحم دارند.

فاکتورهای رشد سلولی

فاکتورهای رشد سلولی مثل «فاکتور رشد شبه‌انسولین» مادامی که به بدن در حفظ و نگهداری بافت‌ها کمک می‌کنند، می‌توانند بر رشد و تکثیر سلول‌های فیبروم تأثیر مستقیم بگذارند و سرعت رشد آن‌ها را افزایش دهند.

ماتریکس خارج‌سلولی (ECM)

ماتریکس خارج‌سلولی ماده‌ای است که سلول‌های رحم را کنار هم نگه می‌دارد. مقدار این ماده در فیبروم‌ها بسیار بیشتر از حد طبیعی است. این ماده باعث سفت شدن بافت میوم می‌شود و فاکتورهای رشد را در خود ذخیره می‌کند.

انواع فیبروم یا میوم رحم چیست؟

در حالت کلی میوم رحم (uterine myoma) یا فیبروم‌ها خطر ابتلا به سرطان را نشان نمی‌دهند و یا به شکل سرطانی گسترش پیدا نمی‌کنند. بنابراین تومور بودن این بیماری نباید شما را بترساند. میوم‌ها می‌توانند اندازه و شکل رحم یا دهانه رحم را تغییر دهند. معمولاً میوم‌ها بیشتر از یکی هستند اما انواع میوم رحم به صورت تکی هم وجود دارد. داشتن علائم یا نیاز به درمان انواع میوم رحم با توجه به محل، اندازه و تعداد آن‌ها متفاوت است. در ادامه می‌گوییم انواع میوم رحم چیست.

فیبروم‌ زیرپوستی چیست؟

فیبروم زیرپوستی (Subserosal) در دیواره بیرونی رحم و زیر غشا یا سروز رحم قرار دارند و شامل ۵۵٪ فیبروم‌ها هستند.

میوم اینترامورال چیست

فیبروم اینترامورال (Intramural) در داخل دیواره عضلانی رحم یافت می‌شوند و شامل۴۰٪ فیبروم‌ها می‌شوند. 

در ابتدا تمام میوم‌ها به صورت میوم اینترامورال هستند و در ادامه به گونه دیگری تبدیل می‌شوند این میوم‌ها که در دیواره رحم رشد می‌کنند، تا زمان وخیم شدن اوضاع از خود علائمی بروز نمی‌دهند. زنانی که دچار این نوع میوم هستند دچار خون‌ریزی‌های شدید در قاعدگی هستند و احتمال ناباروری و سقط جنین نیز در آن‌ها زیاد است.

میوم مخاطی

میوم مخاطی (Submucosal) یا فیبروم ساب موکوزال یا فیبروم‌های زیر مخاطی داخل حفره رحم در درون پوشش داخلی رحم هستند و حدود ۵٪ از فیبروم‌ها را تشکیل می‌دهند.

میوم ساب سروزال چیست؟

میوم ساب‌سروزال نوعی تومور خوش‌خیم است که روی دیواره بیرونی رحم و به‌سمت فضای لگن رشد می‌کند. این میوم برخلاف سایر انواع، معمولا باعث خونریزی شدید پریود نمی‌شود؛ اما اگر بزرگ شود، به ارگان‌های مجاور فشار می‌آورد و موجب بروز علائمی مثل تکرر ادرار، یبوست، احساس سنگینی و درد در ناحیه لگن یا کمر می‌شود.  

میوم‌های پایه‌دار (پدانکوله)

میوم‌های پایه‌دار یا پدانکوله توده‌ای خوش‌خیم است که توسط یک پایه یا ساقهٔ باریک به قسمت بیرونی یا فضای داخلی رحم وصل می‌شود. به‌دلیل این ویژگی ظاهری، میوم پایه‌دار در جای خود حرکت می‌کند و با بستن راه خون، باعث درد ناگهانی و تیرکشنده می‌شود.

انواع میوم رحم در بارداری

فیبروم رحم در بارداری ممکن است خطرناک باشد. بزرگ‌ترین نگرانی خانم‌ها در دوران بارداری این است که آیا میو‌م رحم احتمال زایمان زودرس یا سقط جنین را افزایش می‌دهد؟ بیشتر خانم‌ها که مبتلا به فیبروم رحم هستند در دوران بارداری عوارضی را تجربه نمی‌کنند، اما یک سوم از آن‌ها دچار درد شکمی می‌شوند که گاهی با خونریزی سبک واژن همراه است. 

در این دوره، به‌ویژه در سه‌ماهه اول بارداری، افزایش چشمگیر هورمون‌های استروژن و پروژسترون علت رشد برخی میوم‌هاست:

• میوم‌ زیرمخاطی (ساب‌موکوزال) در بارداری: پرخطرترین نوع فیبروم در دوران بارداری که با اشغال رحم، مانع لانه‌گزینی درست جنین، باعث جداشدن زودرس جفت و حتی سقط جنین می‌شود.
• میوم داخل عضلانی (اینترامورال) بزرگ: این نوع فیبروم با اشغال فضای رشد جنین باعث محدودیت رشد، درد شدید شکم و خطر زایمان زودرس یا نیاز به سزارین می‌شود.
• میوم‌های پایه‌دار (پدانکوله): تغییر شکل رحم در بارداری ممکن است باعث پیچ‌خوردگی پایه میوم‌ها، قطع ناگهانی خون‌رسانی و ایجاد درد بسیار حاد و شدید شکمی در مادر شود.

انواع میوم رحم در یائسگی

با افت شدید و ناگهانی هورمون‌های زنانه در دوران یائسگی، روند رشد بیشتر میوم‌ها متوقف و فیبروم‌ها به‌مرور کوچک و بی‌خطر می‌شوند. وضعیت انواع میوم در این دوره به شرح زیر است:

• میوم‌های کوچک‌شده و خاموش: میوم‌های اینترامورال و ساب‌سروزال اغلب در سن یائسگی کوچک می‌شوند و علائم قبلی آن‌ها مانند فشار به مثانه یا لگن به‌طور کامل از بین می‌رود. این شایع‌ترین نوع میوم در یائسگی است.
• میوم‌های کلسیم‌شده: برخی میوم‌های قدیمی پس‌از افت هورمون‌ها و کاهش خون‌رسانی، سفت شده و رسوبات آهکی پیدا می‌کنند. اینها خوش‌خیم و بی‌خطرند و فقط در سونوگرافی یا عکس‌برداری دیده می‌شوند.
• میوم‌های فعال یا علامت‌دار: اگر میومی در دوران یائسگی رشد کند یا باعث خونریزی مجدد پس‌از یائسگی شود، یک زنگ خطر مهم است و پزشک باید احتمال نادر سرطانی بودن توده یا تأثیر داروها را بررسی کند.

اندازه انواع میوم رحم

میوم‌ها اندازه‌های متفاوتی دارند: از توده‌های بسیار کوچک و میکروسکوپی تا تومورهای غول‌پیکری که حجم آن‌ها شکم را به‌اندازۀ بارداری بزرگ می‌کند. در جدول زیر اندازه‌های مختلف میوم رحم ازجمله اندازه میوم اینترامورال را بخوانید.

علائم میوم رحم چیست؟

انواع میوم می‌توانند توسط پایه به رحم وصل شود یا به رباط‌ها یا ارگان‌های اطراف مانند مثانه و روده فشار وارد کنند. خانم‌هایی که دارای میوم بزرگ یا میوم‌های متعدد در رحم هستند، معمولا بر روی دیگر اندام‌های خود نیز احساس فشار می‌کنند.

از شایع‌ترین علائم انواع میوم رحم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد که می‌توانند کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهند:

• دوره‌های پریود طولانی و سنگین
• خونریزی نامنظم قاعدگی
• درد یا احساس فشار در لگن، کمر یا پا‌ها
• تکرر ادرار
• یبوست
• ناباروری

کم خونی شدید

آنمی یا کم خونی شدید زمانی رخ می‌دهد که یک خانم به دلیل خونریزی و لکه بینی‌های سنگین و طولانی مدت دچار کم خونی شود.

بزرگ شدن شکم

اگر میوم بزرگ باشد، سبب تورم شکم می‌شود. میوم می‌تواند به رحم و دیگر اندام‌های درونی فشار وارد کرده و باعث بزرگ شدن شکم شود.

خونریزی و لکه بینی‌های مکرر

میوم رحم می‌تواند سبب خونریزی غیرعادی شود که شامل لکه بینی مکرر و خونریزی‌های سنگین با لخته خون می‌شود.

کمردرد، تب، تهوع

میوم به اندام‌های کناری فشار وارد کرده و باعث کمردرد می‌شود، همچنین اگر میوم‌ها دچار پیچ خوردگی شوند درد بدی همراه با تهوع و تب به همراه خواهند داشت.

فشار بر مثانه

اگر میوم بزرگ باشد می‌تواند به مثانه فشار وارد نماید. میوم می‌تواند سبب تکرر ادرار، انسداد ادرار و بی‌اختیاری ادرار شود.

روش‌های تشخیص میوم رحم چیست؟

بسیاری از اوقات میوم رحم علامتی ندارد و به‌صورت اتفاقی در معاینات روتین زنان تشخیص داده می‌شود. اما اگر فرد با علائمی مثل خونریزی شدید یا درد لگن به پزشک مراجعه کند، پزشک برای بررسی دقیق‌تر و تعیین محل و اندازه فیبروم‌ها از روش‌های تشخیص تخصصی استفاده می‌کند. در ادامه می‌گوییم روش‌های تشخیص میوم رحم چیست.

معاینه فیزیکی و لگنی

در طول معاینه فیزیکی، پزشک با لمس شکم و لگن هرگونه تغییر در شکل یا اندازه رحم را احساس می‌کند. اگر رحم بزرگتر از حد معمول باشد یا برآمدگی‌های غیرطبیعی داشته باشد، شک به وجود فیبروم تقویت می‌شود.

سونوگرافی

سونوگرافی شایع‌ترین و اولین روش تشخیصی برای شناسایی میوم است که به دو روش انجام می‌شود:

• سونوگرافی شکمی: پروب روی پوست شکم حرکت می‌کند و پزشک وضعیت رحم را روی مانیتور می‌بیند.
• سونوگرافی واژینال: پروب کوچکی وارد واژن می‌شود تا پزشک تصویر دقیق‌تر و باکیفیت‌تری از بافت داخلی رحم و تخمدان‌ها داشته باشد.

ام‌آرآی (MRI)

این روش تصویربرداری جزئیات سایز، تعداد و محل قرارگیری میوم‌ها را نشان می‌دهد. MRI بیشتر زمانی استفاده می‌شود که رحم بسیار بزرگ باشد یا پزشک بخواهد پیش‌از جراحی، برنامه‌ریزی دقیق‌تری داشته باشد.

سونوگرافی با تزریق مایع یا هیستروسونوگرافی

در این روش ابتدا محلول نمکی استریل (سالین) به داخل حفره رحم تزریق می‌شود تا دیواره‌های رحم باز شوند، سپس سونوگرافی انجام می‌گیرد. با این کار فیبروم‌هایی که داخل حفره رحم رشد کرده‌اند به‌وضوح دیده می‌شوند.

عکس رنگی رحم یا هیستروسالپنگوگرافی

در این عکس‌برداری با اشعه ایکس، ماده حاجب مخصوص به داخل رحم و لوله‌های فالوپ فرستاده می‌شود. این روش علاوه‌بر نمایش شکل داخلی رحم و میوم‌ها، مشخص می‌کند که آیا لوله‌های رحم باز هستند یا خیر.

هیستروسکوپی

پزشک تلسکوپ باریک و روشنی را ازطریق دهانه رحم وارد رحم می‌کند تا فضای داخلی حفره رحم و دیواره‌های آن را مشاهده کند و میوم‌های داخل رحم را بدون مانع ببیند.

درمان انواع میوم رحم چیست؟

افرادی که دارای انواع میوم رحم هستند اما علائم خاصی ندارند، نیازی به درمان نیز نخواهند داشت. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های میوم‌ها این است که سرطانی نیستند و احتمال تبدیل شدن آن‌ها به سرطان بسیار ناچیز است. به همین دلیل به خانم‌هایی که به میوم بدون علائم  مبتلا هستند توصیه می‌شود نگران نباشند و اقدامی برای درمان انجام ندهند. اما اگر علائم‌تان شدت گرفت، حتما به دکتر زنان مراجعه کنید.  از آنجا که اکثر فیبروم‌ها رشد خود را متوقف می‌کنند یا ممکن است با نزدیک شدن به یائسگی کوچک شوند، معمولاً نیازی به درمان ندارد. با این رویکرد، پزشک در صورت دارا بودن علائم، آن‌ها را با دقت کنترل می‌کند تا مطمئن شود که هیچ تغییر مهمی صورت نگرفته است.

از جمله راه‌های موثر برای درمان فیبروم رحم مؤثر عبارتند از:

• معاینه‌های مرتب پزشکی
• برداشتن میوم با عمل جراحی
• هیسترکتومی (خارج کردن رحم)
• آمبولیزاسیون شریان رحمی؛ انسداد جریان خون مانع از رشد میوم خواهد شد.
• استفاده از امواج فراصوتی متمرکز شده تحت هدایت  MRI؛ در این روش با استفاده از‌ ام ار آی میوم‌ها را از بین می‌برند بدون اینکه در سایر بافت‌های بدن تغییری ایجاد شود.

اگر میوم شما بزرگ باشد یا علائم قابل توجهی داشته باشد پزشک متخصص زنان با توجه به سن، اهداف باروری، تعداد و اندازه میوم‌ها، درمان این بیماری را شروع می‌کند. در این ویدیو روش‌های نوین و غیرجراحی برای کنترل و درمان فیبروم‌های رحمی بررسی شده است تا با گزینه‌های درمانی کم‌تهاجمی و بدون نیاز به عمل‌های سنگین، برای حفظ سلامت باروری خود آشنا شوید:

درمان میوم رحم با طب سنتی

از نظر متخصصان طب سنتی با اصلاح تغذیه و رژیم غذایی بیماران و تجویز برخی دارو‌های گیاهی می‌توان میوم‌های رحمی را درمان کرد. مواد غذایی مفید در طب سنتی برای انواع میوم رحم شامل موارد زیر است:

• گوشت گوسفند
• گوشت مرغ
• میگو
• غذا‌های آبپز یا بخار پز
• انواع سوپ و آش
• غلات کامل گندم یا جو سبوسدار
• شیر گاو گرم شده
• تخم مرغ عسلی
• خامه
• کره
• بادام درختی
• آب هویج
• انگور
• سیب
• انار شیرین
• آناناس
• استشمام بو‌هایی مانند گل سرخ و گلاب

بهترین گزینه‌ی خوراکی برای داشتن رطوبت و حرارت کافی در کنار هم مصرف شیر است. چون مزاج شیر، مشابه مزاج خون است. در نتیجه، مصرف شیر باعث مرطوب شدن خون می‌شود و فیبروم و میوم نیز کم کم برطرف می‌شود.  بنابراین توصیه می‌شود که روزی ٢ بار (صبح ناشتا و اول شب) یک لیوان شیر و عسل و روزی ۲ لیوان شیر گرم توسط بیماران مبتلا به میوم رحم مصرف شود.

عمل انواع میوم رحم و برداشتن آن

معمولا میوم‌هایی تحت جراحی قرار می‌گیرند که دارای شرایط زیر باشند:

• میوم‌های خیلی بزرگ
• خونریزی‌های شدید و بدون پاسخ به درمان طبی
• ابتلا به کم خونی شدید و مقاوم به درمان
• نازایی
• سقط مکرر
• عوارض بارداری مانند زایمان زودرس
• اثرات فشاری میوم بر روی کلیه مثانه روده و … مانند مشکل در نگه داشتن ادرار، تکرر ادرار، یبوست
• درد شکم

در غیر این صورت با تشخیص پزشک متخصص راه درمانی دیگری برای بیمار در نظر گرفته می‌شود.

عوارض انواع میوم رحم چیست؟

به‌طور کلی، عوارض معمولی و روزمره میوم‌ها بسته به محل قرارگیری‌شان عبارت‌اند از:

• میوم‌های داخلی: عمدتا باعث خونریزی‌ شدید، لخته‌ای و طولانی‌مدت قاعدگی می‌شوند؛
• میوم‌های میانی: باعث درد و گرفتگی‌های شدید پریودی و احساس سنگینی در رحم می‌شوند؛
• میوم‌های بیرونی: به‌دلیل فشار به اندام‌های مجاور، تکرر ادرار یا یبوست و نفخ ایجاد می‌کنند.

خطرات میوم رحم چیست؟

بسیاری از میوم‌های رحم خطری ایجاد نمی‌کنند، اما بسته به اندازه، تعداد و محل قرارگیری‌ ممکن است عوارض و خطرات زیر را به‌دنبال داشته باشند:

• کم‌خونی شدید (آنمی): خونریزی‌ سنگین و طولانی‌مدت قاعدگی ممکن است منجر به افت شدید گلبول‌های قرمز و فقر آهن شود و فرد را دچار خستگی مفرط و سرگیجه کند.
• عوارض و مشکلات بارداری: میوم‌ها (به‌ویژه انواع زیرپوستی) خطر سقط جنین، زایمان زودرس، محدودیت رشد جنین، جدا شدن زودرس جفت و نیاز به سزارین را افزایش می‌دهند.
• ناباروری: در موارد نادر، میوم‌ها با بستن لوله‌های رحم یا تغییر شکل حفره رحم، از لانه‌گزینی موفق جنین جلوگیری می‌کنند.
• درد شدید و ناگهانی (پیچ‌خوردگی یا نکروز): اگر میوم پایه داشته باشد و بچرخد یا رشد میوم آن‌قدر سریع باشد که خون‌رسانی به آن مختل شود، بافت میوم می‌میرد (نکروز) و باعث درد حاد و شدید در لگن می‌شود.
• فشار بر ارگان‌های مجاور: میوم‌های بزرگ ممکن است با فشار به مثانه باعث تکرر ادرار یا انسداد مجاری ادراری و با فشار به روده بزرگ باعث یبوست مزمن و درد پشت شوند.
• تغییر شکل و بزرگ شدن غیرطبیعی رحم: رشد توده‌ها شکم را بزرگ می‌کند و ممکن است باعث احساس سنگینی در لگن شود.

کلام آخر دکتردکتر!

توده‌های میوم رحمی یکی از عارضه‌های متداول در بین خانم‌ها است که احتمال بدخیم بودن آن‌ها بسیار کم است. میوم‌های رحمی با خون‌ریزی‌های غیرطبیعی رحمی و اختلالاتی مانند افزایش طول مدت قاعدگی همراه هستند. در برخی از موارد با مصرف قرص‌های ضدبارداری می‌توان از رشد آن‌ها پیشگیری کرد. خانم‌های مجرد نیز ممکن است به این عارضه دچار شوند که با مشورت پزشک درمان مناسب آغاز می‌گردد.

در هر حالت مراجعه به پزشک متخصص و استفاده از روش درمانی موثر بهترین راهکار خواهد بود. اکنون که در این مطلب از مجله دکتردکتر با علائم این عارضه آشنا شدید و دانستید میوم رحم چیست، در صورت تمایل می‌توانید برای دریافت نوبت دهی آنلاین از بهترین متخصصان از طریق سایت اقدام کنید.

منابع

mayoclinic

Clevelandclinic

fda

acog

nhs

سؤالات متداول