بلوک قلبی درجه ۱، ۲ و ۳؛ علت، خطرات و روش‌های پیشگیری و درمان

قلب برای اینکه بتواند خون را به تمام بدن پمپاژ کند، به یک سیستم برق‌کشی داخلی دقیق مجهز است. این جریان الکتریکی از قسمت بالایی قلب سرچشمه می‌گیرد و با عبور از مسیرهای مشخص، فرمان تپش را به بخش‌های مختلف صادر می‌کند. اما گاه در مسیر انتقال این پیام‌ها، نوعی کندی، اختلال یا قطع ارتباط کامل رخ می‌دهد؛ عارضه‌ای که در دنیای پزشکی به آن «بلوک قلبی» (Heart Block) می‌گویند. بلوک قلبی به معنی مسدود شدن رگ‌های خون‌رسان یا سکته قلبی نیست، اختلالی در سیستم هدایت الکتریکی قلب است. در این مقاله قصد داریم بگوییم بلوک قلبی دقیقا چطور رخ می‌دهد، چه انواع و علائمی دارد و پزشکان چگونه آن را تشخیص و درمان می‌کنند.

بلوک قلبی چیست؟

قلب انسان سالم در هر دقیقه حدود 60 تا 100 بار می‌زند. ضربان قلب، یکی از انقباض‌های عضلات قلب است که باعث ایجاد فشار خون در اطراف بدن می‌شود. به طور معمول، هر انقباض عضله قلب توسط سیگنال‌های الکتریکی کنترل می‌شود که از دهلیزها یا محفظه‌های فوقانی قلب به بطن‌ها یا محفظه‌های تحتانی منتقل می‌شوند.

بلوک جزئی قلب زمانی اتفاق می‌افتد که تکانه‌های الکتریکی به تأخیر بیفتد یا متوقف شود و از ضربان قلب به طور منظم جلوگیری کند. بلوک کامل قلب زمانی رخ می‌دهد که سیگنال‌های الکتریکی کاملاً متوقف می‌شوند و ضربان قلب در هر دقیقه به حدود 40 بار کاهش می‌یابد.

اگر احساس می‌ کنید ضربان قلبتان کند شده یا دچار تپش قلب و بی‌ حالی مداوم هستید، می توانید توسط دکتر سوده رودباری معاینه شوید.

حتی تغییر در تکانه‌ها که فقط کسری از ثانیه طول می‌کشد می‌تواند باعث بلوک قلبی شود. گاهی اوقات، بلوک قلبی باعث می‌شود که قلب به درستی خون را از طریق سیستم گردش خون پمپاژ نکند؛ بنابراین عضلات و اندام‌ها، از جمله مغز، اکسیژن کافی برای عملکرد صحیح را دریافت نمی‌کنند.

 

انواع بلوک قلبی

سه نوع بلوک قلبی وجود دارد که در ادامه به معرفی آنها می‌پردازیم.

بلوک قلبی درجه یک

در بلوک قلبی درجه یک، سیگنال‌های الکتریکی همچنان به محفظه‌های پایینی قلب (بطن‌ها) می‌رسند، اما سرعت حرکت آن‌ها در مسیر بسیار کندتر از حد طبیعی است. این تأخیر در نوار قلب (ECG) فاصله PR را حسابی طولانی می‌کند و با‌این‌حال، معمولا هیچ علامتی ندارد و بی‌آنکه فرد متوجه آن شود، به‌طور تصادفی در چکاپ‌های دوره‌ای کشف می‌شود.

با توجه به اینکه اختلال شدیدی در پمپاژ خون ایجاد نمی‌کند، بلوک درجه یک قلبی درمان نیاز ندارد و خطرناک نیست، مگر آنکه ناشی از مصرف برخی داروها باشد و پزشک تنظیم دُز داروها را صلاح بداند.

بلوک قلبی درجه دو

در بلوک قلبی درجه 2 برخی از سیگنال‌های الکتریکی به طور کامل در مسیر مسدود می‌شوند و اصلاً به بطن‌ها نمی‌رسند؛ در نتیجه، قلب یک یا چند تپش را جا می‌اندازد (ضربان پرشی). این درجه خود به دو نوع مهم تقسیم می‌شود: موبیتز نوع ۱ و نوع ۲. 

موبیتز یک

در موبیتز نوع ۱، تأخیر سیگنال‌ها به‌مرور بیشتر و بیشتر می‌شود تا اینکه یک تپش حذف شود. این عارضه معمولا کم‌خطرتر ار نوع ۲ است.

موبیتز دو

در موبیتز نوع ۲ سیگنال‌ها به‌طور ناگهانی و بدون هشدار قبلی قطع می‌شوند که یک اتفاق جدی است. به‌دلیل افت ناگهانی خونرسانی، بیمار علائمی مثل سرگیجه، خستگی مفرط، درد قفسه سینه یا غش را تجربه می‌کند و اغلب نیاز به کاشت ضربان‌ساز دارد.

بلوک قلبی درجه سه (بلوک کامل قلبی)

شدیدترین و خطرناک ترین بلوک قلبی، بلوک درجه ۳ قلبی یا بلوک کامل (CHB) است. در این حالت، گره ارتباطی میان دهلیزها و بطن‌ها به‌طور کامل تخریب یا مسدود شده و هیچ سیگنال الکتریکی از محفظه‌های بالایی به پایینی منتقل نمی‌شود. در این وضعیت اورژانسی، دهلیزها و بطن‌ها کاملا مستقل از یکدیگر و با ریتم‌های جداگانه منقبض می‌شوند. 

از‌آنجا‌که بطن‌ها مجبورند خود سیگنال پشتیبان تولید کنند، ضربان قلب به‌شدت افت کرده و به کمتر از ۴۰ تپش در دقیقه می‌رسد. این وضعیت می‌تواند منجر به ایست قلبی، غش ناگهانی و نارسایی شدید اندام‌ها شود. برای حفظ حیات، کاشت فوری باتری قلب (پیس‌میکر) الزامی است.

ویژگی	بلوک درجه یک	بلوک درجه دو	بلوک درجه سه (کامل)
وضعیت سیگنال	تمام سیگنال‌ها با تأخیر و کندی عبور می‌کنند	برخی از سیگنال‌ها عبور می‌کنند و برخی مسدود می‌شوند	هیچ سیگنالی عبور نمی‌کند؛ قطع کامل ارتباط
علائم بیمار	معمولا بی‌علامت	سرگیجه، خستگی، تپش قلب و احتمال غش	سرگیجه شدید، غش ناگهانی، تنگی نفس و خطر مرگ
سرعت ضربان قلب	نرمال یا کمی کند	کند و نامنظم	بسیار کند (کمتر از ۴۰ تپش در دقیقه) اما منظم
نیاز به درمان	نیازی به درمان ندارد؛ فقط پایش دوره‌ای	بسته به نوع و علائم، اغلب نیاز به پیس‌میکر دارد	یک اورژانس پزشکی؛ نیاز قطعی و فوری به پیس‌میکر

بلوک قلبی چگونه ایجاد می‌شود؟

در قلب سالم، تکانه‌های الکتریکی که داخل عضله قلب حرکت می‌کنند، به او دستور می‌دهند که منقبض شود یا بتپد. تکانه‌ها در امتداد یک مسیر، از محفظه فوقانی قلب، از طریق گره دهلیزی بطنی (AV)، به محفظه‌های تحتانی حرکت می‌کنند.

در امتداد این مسیر، خوشه‌ای از الیاف قلب وجود دارد. این بخش بلوک شاخه‌ای قلب نیز نامیده می‌شود. این بخش به دو شاخه بسته راست و چپ تقسیم می‌شود. این بخش‌ها، تکانه‌های الکتریکی را به بطن‌های قلب منتقل می‌کنند. هر بطن نیز یک شاخه دارد. صدمه به یکی از شاخه‌ها می‌تواند باعث انقباضات غیر هماهنگ بطنی شود و یک ضربان قلب غیر طبیعی ایجاد کند.

گاهی بلوک در مسیرهای فرعی‌تر قلب رخ می‌دهد. برای مثال عارضه lbbb در نوار قلب (اصطلاحا بلوک شاخه‌ای چپ) نشانۀ کندی جریان برق در بطن چپ است. سیگنال مسدودشده در سمت راست قلب معمولاً جدی نیست، اما انسداد در سمت چپ می‌تواند نشان‌دهنده خطر بیشتر بیماری عروق کرونر، یا برخی از مشکلات قلبی دیگر باشد. درمان لفت باندل به علائم بیمار بستگی دارد و از پایش ساده و کنترل فشار خون تا کاشت باتری قلب متغیر است. 

علائم بلوک قلبی

اگر فردی دچار بلوک قلبی باشد، ممکن است موارد زیر را تجربه کند:

• ضربان قلب یا تپش قلب آهسته یا نامنظم؛
• تنگی نفس؛
• سبکی سر و غش کردن؛
• قلب درد یا ناراحتی در قفسه سینه؛
• سختی در انجام ورزش به‌دلیل کمبود خون.

افرادی که دچار بلوک قلبی هستند شاید سالم به نظر برسند، اما ممکن است یک مشکل جدی قلبی داشته باشند.

علت بلوک قلبی چیست؟

شایع‌ترین علت بلوک قلبی، زخم شدن بافت قلبی با افزایش سن است. برخی از افراد با بلوک قلبی متولد می‌شوند، اما افراد مسن با سابقه بیماری قلبی یا سیگار کشیدن بیشتر در معرض خطر هستند. شرایط زیر خطر ابتلا به بلوک قلبی را افزایش می‌دهد.

کاردیومیوپاتی

کاردیومیوپاتی یا همان بیماری ضعف عضله قلب، به شرایطی گفته می‌شود که در آن دیواره‌های قلب ضخیم، سفت یا بیش از حد بزرگ می‌شوند. این تغییرات ساختاری نامطلوب، بافت طبیعی و عضلانی قلب را دچار دگرگونی می‌کنند و از دلایل بلوک قلبی مادرزادی به‌شمار می‌روند.

ازآنجا‌که فیبرهای هدایت‌کننده جریان الکتریکی قلب دقیقاً از میان همین عضلات عبور می‌کنند، تغییر شکل یا کشیدگی عضلات در کاردیومیوپاتی، مسیرهای برقی را تحت فشار قرار داده یا آنها را قطع می‌کند و منجر به بروز انواع بلوک‌های قلبی می‌شود.

ترومبوز کرونر

ترومبوز کرونر به معنای تشکیل ناگهانی لخته خون در یکی از شریان‌های اصلی تغذیه‌کننده خود قلب است که باعث بلوک های قلبی در نوار قلب می‌شود.

وقتی این رگ‌ها مسدود شوند، بخشی از بافت قلب و از همه مهم‌تر، گره‌های تولیدکننده و انتقال‌دهنده برق (مثل گره دهلیزی – بطنی) به‌سرعت با کمبود شدید اکسیژن و مواد مغذی مواجه می‌شوند. اگر خون‌رسانی به این مراکز فرماندهی عروقی متوقف شود، سلول‌های مسئول هدایت الکتریسیته کارایی خود را از دست می‌دهند و یک بلوک قلبی حاد و ناگهانی رخ می‌دهد.

میوکاردیت یا التهاب عضله قلب

میوکاردیت معمولا براثر عفونت‌های ویروسی، باکتریایی یا بیماری‌های خودایمنی ایجاد می‌شود و به معنی التهاب حاد بافت عضلانی قلب است. زمانی که عضله قلب دچار التهاب و تورم می‌شود، مایعات و سلول‌های دفاعی بدن در میان بافت‌ها تجمع می‌یابند. این تورم و برافروختگی عضلانی، عملکرد گره‌ها و فیبرهای الکتریکی قلب را مختل کرده و مانند یک سد، جلوی حرکت روان و پرسرعت سیگنال‌های الکتریکی را می‌گیرد و باعث کندی یا قطع تپش‌ها می‌شود.

آندوکاردیت یا التهاب دریچه‌های قلب

آندوکاردیت یک عفونت میکروبی خطرناک در لایه داخلی قلب و دریچه‌های آن است. از آنجا که گره الکتریکی اصلی انتقال‌دهنده پیام به بطن‌ها در نزدیکی دریچه‌های قلب قرار دارد، پیشروی عفونت و التهاب در این نواحی می‌تواند به بافت‌های مجاور آسیب بزند. تشکیل توده‌های عفونی یا آبسه‌ها در نزدیکی دریچه‌ها، فشار مستقیم به مسیرهای برقی وارد کرده و با تخریب ساختار ظریف این کانال‌ها، سبب ایجاد بلوک‌های قلبی شدید می‌شود.

بافت اسکار در قلب، به‌دنبال جراحی یا حمله قلبی

سیگنال‌های الکتریکی قلب برای حرکت، نیاز به سلول‌های زنده و سالم عضلانی دارند. زمانی که فرد دچار حمله قلبی (مرگ بخشی از عضله) می‌شود یا تحت جراحی باز قلب قرار می‌گیرد، بدن برای ترمیم محل آسیب‌دیده، بافت پیوندی سختی به نام بافت اسکار (جای زخم) تولید می‌کند. این بافت اسکار فاقد خاصیت رسانایی الکتریکی است؛ بنابراین مانند یک دیوار عایق محکم در مسیر جریان برق قلب قرار می‌گیرد و سیگنال‌ها مجبور می‌شوند سد را دور بزنند یا در پشت آن متوقف شوند.

استرس و بلوک قلبی

ارتباط استرس با بلوک قلبی بیشتر یک اثر عملکردی و ثانویه است تا تخریب فیزیکی. در زمان تنش‌های روحی شدید و مزمن، سیستم عصبی سمپاتیک فعال شده و هورمون‌های استرس مانند آدرنالین و کورتیزول به شدت ترشح می‌شوند. این هورمون‌ها رگ‌ها را تنگ کرده و ضربان را به شدت نوسانی می‌کنند. در افرادی که زمینه قبلی یا بیماری نهفته عروقی دارند، این شوک‌های عصبی مداوم می‌تواند تعادل الکتریکی قلب را برهم زده و به طور موقت یا دائم سبب تحریک و بروز اختلالات هدایتی و بلوک شود.

تشخیص بلوک قلبی

پزشک علائم را با بیمار در میان می‌گذارد و به ریتم قلب او گوش می‌دهد. بسته به سن و سابقه پزشکی فرد، پزشک ممکن است به بیماری قلبی مشکوک باشد و بیمار را به یک دکتر قلب و عروق ارجاع دهد.

تعدادی آزمایش تستی تشخیصی برای بلوک قلبی وجود دارد.

• نوار قلب (ECG) رایج‌ترین آزمایش برای تشخیص بلوک قلبی است که فعالیت قلب را ثبت می‌کند. کاوشگرهایی که روی پوست قفسه سینه قرار می‌گیرند، تکانه‌های الکتریکی را از طریق قلب به عنوان الگوهای موجی نشان می‌دهند. ناهنجاری‌های موج ممکن است نشان‌دهنده بلوک قلبی باشد. نوار قلب همچنین می‌تواند شاخه چپ یا راست را تحت تأثیر قرار دهد.
• نوار هولتر یک وسیله قابل حمل است که تمام ضربان‌های قلب بیمار را ضبط می‌کند. بیمار آن را زیر لباس خود می‌پوشد و اطلاعات مربوط به فعالیت الكتریكی قلب را در حالی كه فرد فعالیت‌های عادی خود را به مدت 1 تا 2 روز انجام می‌دهد، ثبت می‌كند. با بروز علائم، بیمار دکمه‌ای را فشار می‌دهد. این یک رکورد از ریتم قلب است که در آن لحظه وجود دارد.
• اکوکاردیوگرام اسکن سونوگرافی است که به پزشک این امکان را می‌دهد که عضلات قلب و دریچه‌ها را ببیند.
• آزمایش الکتروفیزیولوژی، از شوک‌های الکتریکی ریز برای تعیین علت ریتم غیرطبیعی و مکان قلب استفاده می‌کند.
• آزمایش میز شیب‌دار، بیمار روی تختی دراز می‌کشد که موقعیت خود را تغییر می‌دهد. این کار می‌تواند آریتمی قلبی یا ضربان‌های غیر طبیعی قلب را تحریک کند. 

نمی‌دانید آریتمی قلبی چیست؟ مقاله‌اش را در مجله دکتردکتر بخوانید.

درمان بلوک قلبی

هیچ درمان خاصی برای بلوک قلبی وجود ندارد. اکثر افراد مبتلا به بلوک شاخه چپ قلب یا بلوک شاخه ای راست در نوار قلب علائمی ندارند و نیاز به درمان هم ندارند. فقط هر یک از علل زمینه‌ای مانند فشار خون بالا، نیاز به درمان دارد. با‌این‌حال اگر مشتاقید بدانید درمان بلوک قلبی چیست، باید بگوییم پزشک برای کنترل و درمان این عارضه از روش‌های زیر استفاده می‌کند.

داروهای بلوک قلبی

اگر فردی با بلوک شاخه بسته چپ دچار حمله قلبی شود، ممکن است برای برقراری مجدد جریان خون از طریق رگ‌های مسدودشده و جلوگیری از سنکوپ قلبی، خون‌رسانی مجدد انجام شود. این کار را می‌توان با استفاده از یک عامل ضد لخته شدن، مانند استرپتوکیناز، برای حل شدن لخته‌های خون و افزایش جریان خون در قلب انجام داد. با این حال، داروهای ضد لخته شدن خطر خونریزی را افزایش می‌دهند. 

ضربان‌ساز برای بلوک قلبی

یک ضربان‌ساز مصنوعی، دستگاهی کوچک و با استفاده از باتری، ممکن است در بیمار با سابقه غش در زیر پوست کاشته شود. طی یک عمل جراحی به مدت 1 تا 2 ساعت، تحت بی‌حسی موضعی، در نزدیکی استخوان گردن قرار می‌‎گیرد. می‌توان تنظیم کرد که بسیاری از دستگاه‌های ضربان‌ساز، ضربان الکتریکی را فقط در صورت نیاز تولید کنند. اگر قلب از ضربان قلب متوقف شود، برخی می‌توانند حس کنند و برای راه‌اندازی مجدد آن یک الکتریسیته تولید کنند. باتری آن نیز می‌تواند سال‌ها عمر کند.

ضربان‌سازها تحت تأثیر تلفن‌های همراه، استریوهای شخصی یا وسایل خانگی قرار نمی‌گیرند، اما شخصی که دارای ضربان‌ساز قلب برای درمان بلوک شاخه چپ قلب است نباید تحت تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) قرار گیرد.

درمان گیاهی بلوک قلبی

از نظر علمی و براساس پروتکل‌های بین‌المللی پزشکی، هیچ درمان گیاهی یا سنتی برای ترمیم یا رفع بلوک قلبی وجود ندارد. بافت اسکار، فیبروز عروقی یا گره‌های الکتریکی آسیب‌دیده با مصرف گیاهان دارویی بازسازی نمی‌شوند و تأخیر در درمان‌های استاندارد با خطر ایست قلبی و مرگ ناگهانی همراه است.

با‌این‌حال، برخی گیاهان دارویی به‌عنوان مکمل حمایتی برای تقویت عمومی قلب و بهبود عروق کاربرد دارند. مصرف این داروهای گیاهی باید با نظارت کامل پزشک باشد تا تداخلی با داروهای قلبی ایجاد نکند:

• زعرور یا ولیک: مفید برای تقویت پمپاژ قلب و بهبود خون‌رسانی عروق کرونر؛
• سیر: مفید برای کاهش چربی خون، تعدیل فشار خون و جلوگیری از رسوب پلاک در رگ‌ها؛
• جینکو بیلوبا: دارای خواص آنتی‌اکسیدانی برای بهبود گردش خون محیطی.

عوارض بلوک قلبی

افراد مبتلا به بلوک قلبی سمت چپ در مقایسه با افرادی که بلوک سمت راست دارند، بیشتر در معرض خطر هستند. عوارض احتمالی آن عبارتند از:

• آریتمی یا ضربان قلب نامنظم؛
• برادی کاردی، یا ضربان قلب پایین؛
• انقباض ناکافی؛
• ایست قلبی و نارسایی گردش خون؛
• مرگ ناگهانی قلبی ظرف یک ساعت از شروع علائم کشنده.

جلوگیری از بلوک قلبی

گرچه بسیاری از آسیب‌های قلبی ناشی از فرسودگی، عفونت‌ یا ژنتیک هستند و نمی‌توان جلوی آن‌ها را گرفت، با محافظت از بافت کلی قلب و رگ‌های کرونر، می‌توان تا حد زیادی از بروز یا پیشرفت بلوک قلبی جلوگیری کرد. هرچه قلب سالم‌تر و رگ‌ها بازتر باشند، خطر تخریب گره‌های الکتریکی کمتر خواهد شد.

اگر مستعد بلوک شاخه ای چپ و راست هستید، این نکات پیشگیرانه را رعایت کنید:

• پیروی از رژیم غذایی سالم برای قلب: مصرف اسیدهای چرب اشباع، فست‌فود و نمک را کاهش دهید و سبد غذایی خود را با مواد مغذی حاوی پتاسیم و منیزیم مانند سبزیجات برگ‌دار تیره، ماهی‌های چرب و مغزها پر کنید تا از رسوب پلاک در عروق کرونر و آسیب به گره‌های الکتریکی جلوگیری شود.
• ورزش منظم و کنترل‌شده: حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت هوازی ملایم مانند پیاده‌روی سریع یا شنا داشته باشید. ورزش با تقویت عضله قلب، پمپاژ خون را بهبود بخشیده و مانع از بزرگ شدن ناگهانی قلب (کاردیومیوپاتی) می‌شود.
• خداحافظی با تنباکو و سیگار: نیکوتین و مواد شیمیایی موجود در سیگار و قلیان، پوشش داخلی رگ‌ها را تخریب کرده و باعث تنگی عروق می‌شوند. ترک دخانیات، خون‌رسانی به مراکز هدایت الکتریکی قلب را در بالاترین سطح نگه می‌دارد.
• محدودیت یا قطع مصرف الکل: الکل مستقیما بر سلول‌های عضلانی قلب تأثیر منفی می‌گذارد و می‌تواند باعث ایجاد آریتمی‌های حاد و نارسایی قلبی شود.
• کنترل و درمان به‌موقع عفونت‌ها: ازآنجاکه عفونت‌های باکتریایی یا ویروسی ساده مثل آنفولانزا یا عفونت‌های دندانی شدید می‌توانند به قلب سرایت کرده و باعث التهاب عضله قلب یا دریچه‌ها شوند، هرگونه بیماری عفونی را زیر نظر پزشک درمان کنید.
• مدیریت فاکتورهای خطر (فشار، قند و چربی): دیابت و فشار خون بالا به‌مرور به رگ‌ها و اعصاب ظریف قلب آسیب می‌زنند. پایش منظم این شاخص‌ها و مصرف داروهای تجویزی جلوی ایجاد بافت‌ اسکار و قطع سیگنال‌ برقی قلب را می‌گیرد.
• بررسی تداخلات دارویی زیر نظر پزشک: برخی از داروهای رایج قلب، فشار خون یا روان‌پزشکی می‌توانند سرعت هدایت سیگنال‌های الکتریکی را کند کنند. لیست داروهای مصرفی را با متخصص قلب چک کنید.

بلوک های مغزی در نوار قلب 

نوار قلب نشان‌دهنده وضعیت برقی قلب است. بنابراین عبارت «بلوک‌ مغزی در نوار قلب» از نظر پزشکی یک اشتباه لفظی یا ترکیب دو مفهوم کاملا مجزاست. در بیشتر مواقع، منظور بیماران یا همراهان آن‌ها همان بلوک‌های هدایتی قلب (درجه یک، دو یا سه) است که آن را به‌اشتباه و در زبان عامیانه «بلوک مغزی» می‌نامند.

این اختلالات برقی قلب درصورت تشدید ضربان قلب را پایین می‌آورند و حتی خون‌رسانی به مغز را مختل می‌کنند. از این‌رو بیمار دچار سرگیجه شدید، سیاهی‌رفتن چشم‌ها یا غش ناگهانی می‌شود. به دلیل علائم مغزی این عارضه، گاهی نام آن به اشتباه بلوک مغزی بیان می‌شود.

چه کسانی در معرض بلوک قلبی قرار می گیرند؟

بلوک قلبی زمانی رخ می‌دهد که سیگنال‌های الکتریکی کنترل‌کنندۀ ضربان قلب به‌درستی از حفره‌های بالایی (دهلیزها) به حفره‌های پایینی (بطن‌ها) منتقل نشوند. می‌پرسید چه افرادی بیشتر در معرض خطرند؟

• سالمندان (افراد بالای ۶۵ سال) به‌دلیل فرسودگی، سفت‌شدگی و تخریب طبیعی بافت‌های سیستم الکتریکی قلب با کهولت سن؛
• افراد با سابقۀ سکته قلبی به‌دلیل آسیب‌دیدن عضلات قلب و قطع خون‌رسانی به مسیرهای هدایت الکتریکی؛
• افراد با سابقۀ بیماری‌های قلبی از‌جمله مبتلایان به نارسایی قلبی، تنگی عروق کرونر، ضخیم شدن دیواره قلب و مشکلات دریچه‌ای (به‌ویژه دریچه آئورت)؛
• بیماران پس‌از انواع جراحی قلب از‌جمله عمل قلب باز، تعویض دریچه، ابلیشن به‌دلیل آسیب ناخواستۀ ساختار الکتریکی قلب؛
• مصرف‌کنندگان داروهای کنترل فشار یا ضربان قلب مانند بتابلاکرها، بلوک‌کننده‌های کانال کلسیم و دیگوکسین (به‌ویژه در دُزهای بالا)؛
• نوزاد مادر مبتلا به بیماری‌ خودایمنی نظیر لوپوس یا سندرم شوگرن به‌دلیل آسیب‌ قلبی جنین ناشی از آنتی‌بادی‌های بدن مادر؛
• نوزادان دارای نقص مادرزادی قلب اعم از هرگونه ناهنجاری در ساختار یا سیستم الکتریکی قلب؛
• مبتلایان به بیماری‌های عفونی نظیر بیماری لایم (ناشی از گزش کنه)، تب روماتیسمی یا عفونت دریچه قلب (اندوکاردیت)؛
• مبتلایان به بیماری‌های التهابی و نفوذی مانند سارکوئیدوز یا آمیلوئیدوز به‌دلیل تخریب بافت قلب با رسوبات غیرعادی؛
• مبتلایان به اختلالات شدید الکترولیتی مثل کمبود یا زیادبود پتاسیم و منیزیم در خون؛
• افراد با سبک زندگی پرخطر مثل مبتلایان به دیابت کنترل‌نشده، فشار خون بالا و سیگاری‌ها.

زندگی بعد از ابتلا به بلوک قلبی چطور است؟

بیشتر افراد، به‌خصوص کسانی که به‌موقع اقدام به تشخیص و درمان می‌کنند، بعداز ابتلا به بلوک قلبی می‌توانند همچنان زندگی فعال و باکیفیتی داشته باشند. نوع خفیف این بیماری (بلوک درجه یک) معمولا نیازی به درمان ندارد و تأثیر چندانی بر زندگی روزمره نمی‌گذارد، اما در گرید‌های شدیدتر (درجه دو و سه) که ضربان قلب به‌شدت کند می‌شود، ممکن است پزشک یک دستگاه کوچک به نام پیس‌میکر یا همان باتری قلب در بدن بیمار بگنجاند.

پس از کاشت پیس‌میکر، علائمی مثل سرگیجه، خستگی مفرط و تنگی نفس برطرف می‌شوند و فرد می‌تواند پس از یک دوره نقاهت کوتاه، به کار، ورزش، مسافرت و فعالیت‌های عادی خود بازگردد. البته این سبک زندگی جدید نیازمند چکاپ‌های منظم پزشکی، تعهد به مصرف داروها و مراقبت‌های خاص در مواجهه با میدان‌های مغناطیسی قوی است.

آیا بلوک قلبی خطرناک است؟

توضیح اینکه ایا بلوک قلبی خطرناک است یا خیر، به درجه و شدت این عارضه وابسته است. می‌توان با خیال نسبتا راحت گفت که درجات خفیف این عارضه بی‌خطرند، علامتی ندارند و به درمان هم نیاز ندارند. اما در درجات پیشرفته وضعیت کاملا برعکس و خطرناک می‌شود.

در بلوک قلبی کامل، ارتباط الکتریکی بین دهلیزها و بطن‌ها کلا قطع می‌شود و ضربان قلب به‌شدت افت می‌کند. این حالت یک فوریت پزشکی است که اگر به‌موقع مدیریت نشود، به عوارض جبران‌ناپذیر مثل غش‌ ناگهانی، نارسایی شدید قلبی و حتی ایست قلبی ناگهانی منجر خواهد شد.

سخن آخر

در بلوک قلبی، ضربان قلب به طور نامنظم و آهسته‌تر از حد معمول است و به طور بالقوه تا 20 ثانیه در هر بار متوقف می‌شود. این توقف به دلیل تاخیر‌، انسداد یا اختلال در طول مسیریست که تکانه‌های الکتریکی از آن عبور می‌کنند تا ضربان قلب را ایجاد کنند؛ که می‌تواند در اثر آسیب به عضله یا دریچه‌های قلب باشد. انسداد قلب به خودی خود معمولاً به درمان مستقیم احتیاج ندارد، اما بیماری‌های زمینه‌ای مربوط به آن نیاز به درمان دارند.

منابع

medicalnewstoday

mayoclinic

clevelandclinic

nhs

ucsfhealth

سوالات متداول

اشتراک گذاری