روماتیسم قلبی یکی از عوارض جدی و قابلپیشگیری عفونتهای درماننشده گلو است که میتواند سلامت قلب را برای همیشه تحتتأثیر قرار دهد. این بیماری زمانی رخ میدهد که عفونت استرپتوکوکی بهموقع درمان نشود و سیستم ایمنی بدن در واکنش به آن، به بافتهای قلب حمله کند. در نتیجه این واکنش التهابی ممکن است دریچههای قلب، التهاب عضله یا لایههای اطراف قلب آسیب ببینند. هرچند در سالهای اخیر با بهبود دسترسی به آنتیبیوتیکها شیوع روماتیسم قلبی کاهش یافته است، تشخیص زودهنگام عفونتهای استرپتوکوکی، درمان کامل آنها و آگاهیبخشی درباره علائم هشداردهنده، نقشی اساسی در جلوگیری از بروز این بیماری خطرناک دارد. در این مقاله، میخوانید که روماتیسم قلبی چیست و چه علائمی دارد، با روشهای تشخیص، عوارض و راهکارهای پیشگیری از روماتیسم قلبی آشنا میشوید و میبینید که آیا روماتیسم قلبی درمان قطعی دارد یا نه.
روماتیسم قلبی چیست؟
بیماری روماتیسم قلبی وضعیتی است که در آن دریچههای قلب بهطور دائمی بر اثر تب روماتیسمی آسیب دیدهاند. این آسیب دریچهای ممکن است مدت کوتاهی پس از یک عفونت استرپتوکوکی درماننشده یا نیمهدرمانشده، مانند گلودرد استرپتوکوکی یا مخملک، آغاز شود. واکنش ایمنی بدن موجب بروز حالتی التهابی در سراسر بدن میشود و این التهاب ممکن است به آسیب مداوم و تدریجی دریچههای قلب منجر شود.
التهاب ناشی از تب روماتیسمی ممکن است به آسیب دائمی دریچههای قلب منجر شود. دریچههای قلب جریان خون را در مسیر درست به داخل قلب هدایت کنند. وقتی این دریچهها آسیب میبینند، مقدار خونی که میتواند از قلب عبور کند کاهش مییابد و حتی ممکن است بخشی از خون در جهت اشتباه حرکت کند.
علت روماتیسم قلبی چیست؟
روماتیسم قلبی بر اثر تب روماتیسمی ایجاد میشود. تب روماتیسمی یک بیماری التهابی است که میتواند بسیاری از بافتهای پیوندی بدن را درگیر کند، بهویژه بافتهای قلب، مفاصل، پوست و مغز. در این بیماری، دریچههای قلب دچار التهاب میشوند و با گذشت زمان ممکن است روی آنها جای زخم (اسکار) ایجاد شود. این اسکارها میتوانند باعث تنگی یا نشتی دریچه قلب شوند، و همین موضوع عملکرد طبیعی قلب را سختتر میکند.
این فرآیند معمولاً طی سالها پیشرفت میکند و در نهایت میتواند به نارسایی قلبی منجر شود. تب روماتیسمی ممکن است در هر سنی رخ دهد، اما این بیماری و به تبع آن روماتیسم قلبی در کودکان ۵ تا ۱۵ ساله بیشترین شیوع را دارد. این بیماری در کشورهای توسعهیافته بسیار نادر است.
میزان شیوع روماتیسم قلبی
روماتیسم قلبی در کشورهای توسعهیافته نادر است، اما در مناطق کمدرآمد یا کشورهای در حال توسعه که دسترسی به آنتیبیوتیک برای درمان عفونتهای باکتریایی محدود است، بسیار شایعتر است. هر سال حدود ۳۰۰ هزار نفر در جهان بر اثر روماتیسم قلبی جان خود را از دست میدهند و بیش از ۴۰ میلیون نفر در سراسر دنیا با این بیماری زندگی میکنند. هرچند روماتیسم قلبی در بزرگسالان هم بروز میکند، بیشترین شیوع را در میان کودکان دارد. ضمن اینکه در بسیاری از بزرگسالان مبتلا، علائم بیماری در کودکی یا نوجوانی آشکار میشود.
کودکان و نوجوانانی که عفونت استرپتوکوکی آنها درمان نشده باشد، بیش از همه در معرض تب روماتیسمی قرار دارند، بهویژه در سنین ۵ تا ۱۵ سال. نشانههای آسیب قلبی ممکن است سالها پس از برطرف شدن عفونت و تب ظاهر شوند. به همین دلیل، بسیاری از افراد علائم روماتیسم قلبی را در اوایل بزرگسالی نشان میدهند.
علائم بیماری روماتیسم قلبی در بزرگسالان و کودکان
سابقه اخیر عفونت استرپتوکوکی یا تب روماتیسمی نقش مهمی در تشخیص روماتیسم قلبی دارد. علائم تب روماتیسمی متفاوت هستند و معمولاً ۱ تا ۶ هفته پس از ابتلا به گلودرد استرپتوکوکی ظاهر میشوند. در برخی موارد، عفونت آنقدر خفیف بوده که تشخیص داده نشده است، یا تا زمانی که فرد به پزشک مراجعه کند، عفونت از بین رفته است.
شایعترین علائم تب روماتیسمی
- تب؛
- مفاصل متورم، حساس، قرمز و بسیار دردناک (معمولاً زانوها و مچ پا)؛
- ندولها یا تودههای کوچک زیر پوست؛
- بثورات پوستی برجسته، اغلب روی سینه، پشت یا شکم؛
- تنگی نفس و ناراحتی قفسه سینه؛
- حرکات غیرارادی دستها، پاها یا عضلات صورت؛
- ضعف عمومی.
علائم روماتیسم قلبی
اینکه روماتیسم قلبی چه علائمی دارد به شدت آسیب دریچههای قلب بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تنگی نفس (معمولاً هنگام فعالیت یا در حالت درازکش)؛
- درد قفسه سینه؛
- ورم (بهویژه در پاها یا اطراف مچ).
برخی افراد ممکن است هنگام بروز تب روماتیسمی حاد، علائم درگیری قلبی داشته باشند. اما در بیشتر موارد، علائم روماتیسم قلبی سالها پس از عفونت استرپتوکوکی یا تب روماتیسمی ظاهر میشوند.
تفاوت علائم روماتیسم قلبی در بزرگسالان و کودکان
علائم روماتیسم قلبی در کودکان و بزرگسالان ممکن است متفاوت باشند، اگرچه اساس بیماری یکسان است.
روماتیسم قلبی کودکان و نوجوانان اغلب پس از تب روماتیسمی بروز میکند. علائم اولیه ممکن است شامل تب، درد و تورم مفاصل، کوریا، گلودرد و راش پوستی باشد. آسیب قلبی ممکن است سالها بعد ظاهر شود و گاهی علائم قلبی در ابتدا خفیف هستند.
علائم روماتیسم قلبی بزرگسالان معمولاً مشخصتر هستند، مثل: تنگی نفس، خستگی، درد قفسهٔ سینه، سوفل قلبی، ورم پاها و ضربان نامنظم. در مقابل علائم تب روماتیسمی ممکن است کمتر دیده شوند، زیرا بیماری اغلب نتیجه آسیب گذشته به دریچههای قلب است.
آیا روماتیسم قلبی خطرناک است؟
به لطف درمانهای مناسب، میتوان بروز یا پیشرفت نارسایی قلبی را در افراد مبتلا به روماتیسم قلبی به تأخیر انداخت یا حتی از آن جلوگیری کرد. اما این بیماری دائمی است و به مراقبت بلندمدت نیاز دارد. اگر معاینات منظم انجام نشود، روماتیسم قلبی میتواند به نارسایی شدید قلب منجر شود.
مدت زمانی که فرد میتواند با روماتیسم قلبی زندگی کند، به شدت بیماری در زمان تشخیص بستگی دارد. در مطالعهای روی بومیان زیر ۲۵ سال استرالیا، افرادی که در زمان تشخیص دچار روماتیسم قلبی شدید بودند، بهسرعت دچار پیشرفت بیماری شدند. از میان این گروه:
- ۵۰ درصد طی دو سال نیاز به جراحی پیدا کردند؛
- ۱۰ درصد طی شش سال پس از تشخیص، جان خود را از دست دادند.
در افراد دارای درگیری متوسط، برخی بهبود یافتند، برخی وضعیت ثابتی داشتند و برخی بدتر شدند.
در ۶۰ درصد از افرادی که روماتیسم قلبی خفیف داشتند، تا ۱۰ سال پس از تشخیص، شدت بیماری بیشتر نشد.
عوارض روماتیسم قلبی در بزرگسالان
تب روماتیسمی ممکن است ۲۰ تا ۳۰ سال پس از بروز، قلب را درگیر کند. اگر فرد چند بار دچار تب روماتیسمی یا در سنین پایین به آن مبتلا شده باشد، ممکن است زودتر دچار عوارض قلبی شود.
در این بیماری، یک یا چند دریچه قلب ممکن است تنگ شوند (تنگی دریچه) یا یا نشتی داشته باشند (بازگشت خون). روماتیسم قلبی اغلب دریچه میترال و آئورت را درگیر میکند.
این بیماری ممکن است به موارد زیر منجر شود:
- نارسایی قلبی: این وضعیت زمانی رخ میدهد که یک دریچهٔ قلبی بهشدت تنگ یا دچار نشتی شدید باشد.
- اندوکاردیت عفونی: عفونت لایه داخلی قلب که ممکن است در مواردی که تب روماتیسمی به دریچههای قلب آسیب رسانده، رخ دهد.
- پارگی دریچه قلب: یک مورد اورژانسی پزشکی است و باید بهسرعت با جراحی برای ترمیم یا تعویض دریچه درمان شود.
- آریتمی قلبی؛
- فشار خون ریوی.
برخی از این مشکلات میتوانند خطر سکته مغزی یا لختهشدن خون را افزایش دهند.
خطر روماتیسم قلبی در دوران بارداری
روماتیسم قلبی در دوران بارداری بسیار خطرناک است، زیرا حجم خون بدن افزایش مییابد و قلب باید سختتر کار کند. این موضوع میتواند برای مادر با دریچه آسیبدیده و همچنین برای جنین، خطر جدی ایجاد کند.
تشخیص روماتیسم قلبی
برای تشخیص روماتیسم قلبی، پزشک ابتدا علائم شما را بررسی و شما را معاینه فیزیکی میکند. همچنین سابقه پزشکی شما، بهویژه سابقه تب یا عفونتهای باکتریایی، بررسی خواهد شد.
معمولاً افرادی که روماتیسم قلبی دارند، در زمان مراجعه به پزشک یا کمی پیش از آن دچار عفونت استرپتوکوکی شدهاند. برای بررسی این عفونت ممکن است کشت گلو یا آزمایش خون انجام شود.
در معاینه ممکن است در ناحیه قلب سوفل یا صدای غیرطبیعی (راب) شنیده شود. سوفل به علت نشت خون از دریچه آسیبدیده ایجاد میشود و صدای «راب» زمانی شنیده میشود که بافتهای ملتهب قلب هنگام حرکت با هم برخورد یا اصطکاک پیدا میکنند.
علاوه بر بررسی کامل سابقه سلامت و معاینه فیزیکی، آزمایشهایی که برای تشخیص روماتیسم قلبی انجام میشوند شامل موارد زیر هستند:
اکوکاردیوگرافی (اکو)
این آزمایش با استفاده از امواج صوتی، حفرهها و دریچههای قلب را بررسی میکند. امواج صوتی اکو در هنگام حرکت پروب یا دستگاه فراصوت روی سطح قفسه سینه، تصویر قلب را روی صفحه نمایش میدهند.
اکو میتواند آسیب لتهای دریچه، برگشت خون از دریچه نشتکننده، وجود مایع اطراف قلب و بزرگشدگی قلب را نشان دهد. این آزمایش مهمترین و دقیقترین روش برای تشخیص مشکلات دریچهای قلب است.
در صورت نیاز به تصاویر دقیقتر، آرامبخش داده میشود و پروب از طریق دهان وارد مری میگردد (اکوی از راه مری یا TEE).
الکتروکاردیوگرام (ECG)
این تست قدرت و زمانبندی فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند. با این روش میتوان ریتمهای غیرطبیعی (آریتمی یا دیسریتمی) را تشخیص داد و گاهی آسیب عضله قلب را شناسایی کرد.
برای انجام این تست، حسگرهای کوچکی روی پوست چسبانده میشود تا فعالیت الکتریکی قلب را دریافت کنند.
عکسبرداری با اشعه ایکس از قفسه سینه
رادیوگرافی قفسه سینه برای بررسی ریهها و مشخص کردن اینکه آیا قلب بزرگ شده است یا خیر کاربرد دارد.
MRI قلب
این روش تصویربرداری، تصاویر بسیار دقیق از قلب ارائه میدهد. MRI ممکن است برای ارزیابی دقیقتر دریچهها و عضله قلب استفاده شود.
آزمایشهای خون
برخی آزمایشهای خون برای بررسی وجود عفونت و التهاب به کار میروند.
آیا روماتیسم قلبی درمان قطعی دارد؟
از دارودرمانی تا جراحی، روش و اثربخشی درمان تا حد زیادی به میزان آسیبی بستگی دارد که به دریچههای قلب وارد شده است. در موارد شدید، ممکن است برای ترمیم یا تعویض دریچه بهشدت آسیبدیده نیاز به جراحی باشد.
درهرحال، اگر دنبال این هستید که بدانید آیا روماتیسم قلبی درمان دارد، باید بدانید درمانهای روماتیسم قلبی به کنترل علائم و کندکردن روند پیشرفت بیماری کمک میکنند، اما بیماری را بهطور قطعی درمان نمیکنند.
درمان روماتیسم قلبی چیست؟
بهترین راه درمان، پیشگیری از تب روماتیسمی است. آنتیبیوتیکها معمولاً میتوانند عفونتهای استرپتوکوکی را درمان و از بروز تب روماتیسمی جلوگیری کنند. داروهای ضدالتهاب هم برای کاهش التهاب و کم کردن احتمال آسیب قلبی استفاده میشوند. بسته به وضعیت بیمار، داروهای دیگری ممکن است برای مدیریت نارسایی قلب تجویز شود.
افرادی که سابقهٔ تب روماتیسمی دارند معمولاً آنتیبیوتیکهای روزانه یا ماهانه دریافت میکنند. این درمانها از عفونتهای مجدد پیشگیری کرده و احتمال آسیب بیشتر به قلب را کاهش میدهند. برای کاهش التهاب، ممکن است آسپرین، استروئیدها یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) تجویز شوند.
دارودرمانی
پزشک ممکن است داروهایی برای کنترل نارسایی قلب یا ضربان نامنظم تجویز کند. در صورت وجود تنگی دریچه میترال یا فیبریلاسیون دهلیزی، داروهای رقیقکننده خون برای کاهش خطر سکته یا تشکیل لخته خون تجویز میشوند.
روشهای کمتهاجمی
اگر دریچه میترال تنگ شده باشد اما مشکل دیگری همراه آن وجود نداشته باشد، پزشک میتواند با انجام والوولوپلاستی دریچه را گشادتر کند.
جراحی
در موارد شدید روماتیسم قلبی، ممکن است نیاز به جراحی دریچه قلب باشد. جراح دریچههای آسیبدیده را ترمیم یا تعویض میکند. اگر ترمیم ممکن نباشد، دریچه آسیبدیده با دریچه مصنوعی یا بافتی جایگزین میشود.
در برخی موارد، ممکن است از روش راس (Ross procedure) استفاده شود. در این روش، یکی از دریچههای سالم خود بیمار جایگزین دریچه آسیبدیده میشود و سپس یک دریچه جدید به جای دریچه سالم جابهجا شده قرار میگیرد.
پیشگیری از روماتیسم قلبی
راه اصلی پیشگیری از روماتیسم قلبی، جلوگیری از عفونت استرپتوکوکی یا درمان کامل آن با آنتیبیوتیک است. پس با شروع مصرف آنتیبیوتیک بهتجویز پزشک در اولین علائم عفونت استرپتوکوکی میتوانید از بروز روماتیسم قلبی جلوگیری کنید. اگر شما یا کودکتان دچار هر یک از علائم زیر شدید، باید به پزشک مراجعه کنید:
- تب؛
- درد مفاصل؛
- درد عضلانی؛
- گلودرد؛
- التهاب لوزهها (لوزههای متورم)؛
- کوریا (حرکات ناگهانی و غیرقابلکنترل سر، بازوها یا پاها)؛
- وجود ندول یا راش پوستی.
در نظر داشته باشید که باید آنتیبیوتیکها را دقیقاً طبق تجویز پزشک مصرف کنید. حتی اگر بعد از چند روز بهتر شدید، مصرف دارو را تا آخر ادامه دهید.
افرادی که در معرض خطر روماتیسم قلبی هستند ممکن است نیاز داشته باشند هر ۳ تا ۴ هفته ۱ بار، به مدت پنج سال یا بیشتر، یا حتی تا پایان عمر (بسته به میزان درگیری قلب) پنیسیلین تزریقی دریافت کنند.
این درمان با جلوگیری از بروز عفونتی که باعث تب روماتیسمی میشود، کمک میکند روماتیسم قلبی تشدید نشود.
عوامل خطر روماتیسم قلبی
احتمال بروز این بیماری در این افراد بیشتر است:
- دسترسی مناسب به خدمات درمانی یا آنتیبیوتیک ندارند.
- دچار عفونتهای مکرر استرپتوکوکی میشوند که درمان نمیشود.
- در محیطهای شلوغ یا شرایط غیربهداشتی زندگی میکنند.
تفاوت روماتیسم قلبی و مفصلی
بهطور کلی، بیماریهای روماتیسمی مفاصل، تاندونها، رباطها، استخوانها و عضلات را درگیر میکنند. یکی از انواع شایع بیماریهای روماتیسمی، روماتیسم مفصلی (Rheumatoid Arthritis) است.
روماتیسم قلبی (RHD) و روماتیسم مفصلی (RA) دو بیماری متفاوت هستند که هرچند هر دو با سیستم ایمنی و التهاب ارتباط دارند، اما علت، نحوه بروز، بافتهای درگیر، علائم و روش درمان آنها کاملاً متفاوت است.
۱. علت بیماری
- روماتیسم قلبی معمولاً پس از عفونت استرپتوکوکی درماننشده ایجاد میشود. سیستم ایمنی بدن به جای مقابله با باکتری، به دریچههای قلب آسیب میزند.
- روماتیسم مفصلی یک بیماری خودایمنی مزمن است؛ سیستم ایمنی به اشتباه به مفاصل و گاهی سایر اعضای بدن حمله میکند. در ایجاد آن عفونت نقش اصلی ندارد.
۲. اعضای درگیر
- روماتیسم قلبی: محور اصلی آسیب، دریچههای قلب است. این بیماری میتواند باعث نشت، تنگی یا اختلال عملکرد دریچهها شود.
- روماتیسم مفصلی: اغلب مفاصل کوچک و بزرگ را درگیر میکند و میتواند باعث تورم، درد و تخریب مفصل شود. گاهی سایر اعضا مانند چشمها، ریهها و پوست هم درگیر میشوند.
۳. سن و نحوه شروع
- روماتیسم قلبی معمولاً در کودکان و نوجوانان پس از تب روماتیسمی بروز میکند و آسیب قلبی ممکن است سالها بعد ظاهر شود.
- روماتیسم مفصلی بیشتر در بزرگسالی شروع میشود، اما در هر سنی ممکن است رخ دهد.
۴. علائم
- روماتیسم قلبی: تنگی نفس، خستگی، درد قفسه سینه، سوفل قلبی، ضربان نامنظم و ورم پاها.
- روماتیسم مفصلی: درد و تورم مفاصل در دو طرف بدن، خشکی صبحگاهی، خستگی، گرههای روماتوئیدی و علائم چشمی و ریوی.
۵. تشخیص
- روماتیسم قلبی: اکوکاردیوگرافی، ECG، عکس قفسه سینه، MRI و بررسی عفونت استرپتوکوکی.
- روماتیسم مفصلی: آزمایشهای خونی مانند RF، ESR، CRP، Anti-CCP و بررسی مفاصل با تصویربرداری.
۶. درمان
- روماتیسم قلبی: آنتیبیوتیکهای پیشگیرانه، داروهای کنترل نارسایی قلب، ضدالتهابها، والوووپلاستی یا جراحی دریچه.
- روماتیسم مفصلی: داروهای ضدالتهاب، داروهای تعدیلکننده سیستم ایمنی (DMARDs)، بیولوژیکها و گاهی فیزیوتراپی.
۷. پیشگیری
- روماتیسم قلبی: پیشگیری با درمان سریع گلودرد استرپتوکوکی امکانپذیر است.
- روماتیسم مفصلی: پیشگیری قطعی ندارد زیرا منشأ خودایمنی است.
| ویژگی | روماتیسم قلبی (RHD) | روماتیسم مفصلی (RA) |
| علت | عفونت استرپتوکوکی درماننشده | بیماری خودایمنی |
| عضو درگیر | دریچههای قلب | مفاصل (و گاهی اندامهای دیگر) |
| گروه سنی شایع | کودکان و نوجوانان | بزرگسالان |
| علائم اصلی | تنگی نفس، سوفل، خستگی، ضربان نامنظم | درد و تورم مفاصل، خشکی صبحگاهی |
| تشخیص اصلی | اکو، ECG، آزمایشهای عفونت | آزمایشهای ایمنی (RF، Anti-CCP)، تصویربرداری مفاصل |
| درمان | آنتیبیوتیک، داروهای قلب، جراحی دریچه | ضدالتهاب، DMARDها، داروهای بیولوژیک |
| امکان پیشگیری | دارد (درمان عفونت گلو) | ندارد (منشأ ایمنی) |
| ماهیت بیماری | پیامد طولانیمدت تب روماتیسمی | بیماری مزمن خودایمنی |
حوزه پزشکیای که این بیماریها را مطالعه و درمان میکند روماتولوژی نام دارد. اگر پزشک عمومی مشکوک شود که شما به یکی از بیماریهای روماتیسمی مبتلا هستید، معمولاً شما را به یک روماتولوژیست ارجاع میدهد؛ پزشکی که در تشخیص و درمان این بیماریها آموزش تخصصی دیده است.
برای روماتیسم قلبی به کدام دکتر مراجعه کنیم؟
برای درمان روماتیسم قلبی باید به متخصص قلب و عروق مراجعه کنید. در برخی موارد پیشرفته یا قبل از جراحی دریچهها، ممکن است نیاز باشد به متخصص قلب کودکان یا جراح قلب نیز مراجعه کنید.
در برخی موارد، متخصص روماتولوژی نیز ممکن است در فرآیند تشخیص و درمان بیماریهای زمینهای زیرمجموعه روماتیسم دخیل باشد، اما متخصص قلب و عروق پزشک اصلی برای مدیریت عوارض قلبی ناشی از روماتیسم قبلی است. در دکتردکتر متخصصان امین و کاربلد در مسیر درمان همراه شما خواهند بود.
زندگی با روماتیسم قلبی
افراد مبتلا به روماتیسم قلبی باید تحت نظر پزشک باشند. این افراد باید بهطور منظم توسط پزشک معاینه شوند تا وضعیت قلبشان بررسی شود.
بسته به میزان آسیب قلبی، ممکن است این افراد محدودیتهایی در انجام برخی فعالیتها داشته باشند. دراینباره بهطور دقیق با پزشک مشورت کنید.
ممکن است پزشک مصرف طولانیمدت آنتیبیوتیک را برای جلوگیری از عفونت مجدد و تب روماتیسمی توصیه کند.
کلام آخر دکتردکتر
روماتیسم قلبی یک بیماری مزمن و قابلپیشگیری است که معمولاً پس از تب روماتیسمی ناشی از عفونت استرپتوکوکی درماننشده ایجاد میشود. این بیماری باعث آسیب به دریچههای قلب شده و میتواند مشکلات جدی قلبی، مانند نارسایی قلب و تنگی یا نارسایی دریچهها، به همراه داشته باشد. تشخیص زودهنگام بیماری اهمیت ویژهای دارد، زیرا درمانهای دارویی و پیشگیرانه میتوانند از پیشرفت بیماری و آسیب بیشتر قلب جلوگیری کنند.
درمان روماتیسم قلبی شامل دارودرمانی، کنترل عفونتها، ضدالتهابها و در صورت نیاز جراحی یا روشهای کمتهاجمی است. هرچند با مراقبت مناسب و پیگیری منظم، افراد مبتلا میتوانند کیفیت زندگی مناسبی داشته باشند و پیشرفت بیماری را به تأخیر بیندازند، این بیماری بهطور کامل قابلدرمان نیست و نیاز به پیگیری طولانیمدت دارد. وقتی بدانیم علت بیماری روماتیسم قلبی چیست، مشخص میشود پیشگیری بهترین راهکار است؛ درمان سریع عفونتهای استرپتوکوکی و تزریق دورهای آنتیبیوتیک در افراد پرخطر که میتواند از تب روماتیسمی و آسیب قلبی جلوگیری کند. پس در لحظه نیاز، تعلل نکنید. هماهنگی برای دریافت وقت ویزیت آنلاین یا گرفتن نوبت حضوری از پزشکان حاذق در دکتردکتر کار چند دقیقه است. شروع درمان را به تأخیر نیندازید.
سوالات متداول
منابع:
clevelandclinic و hopkinsmedicine و webmd و healthline
