بارداری دورانی است که در آن تقریبا تمام معادلات روتین بدن به هم میریزد؛ حتی تعداد دفعات ادرارکردن هم تغییر میکند. اگر تنها چند هفته از زمانی که متوجه بارداری خود شدهاید گذشته است و بیشتر از حد معمول دستشویی میروید، جای نگرانی ندارد. بااینحال، باید هوشیار باشید؛ تکرر ادرار در بارداری زمانی طبیعی است که با علائم مشکوک به سایر مشکلات ازجمله عفونت ادراری همراه نباشد. در این مقاله، درباره علل و علائم تکرر ادرار در دوران بارداری، نحوه مدیریت و پیشگیری از آن و مدت زمان ادامهیافتن آن صحبت میکنیم.
تکرر ادرار در بارداری چگونه است؟
در حالت عادی، افراد بهطور متوسط ۷ تا ۸ بار برای دفع ادرار به دستشویی مراجعه میکنند. در بارداری تعداد دفعات ادرارکردن بهشکل محسوسی افزایش مییابد، بهطوری که ممکن است حتی در طول شب چند بار برای ادرارکردن بیدار شوید.
علائم تکرر ادرار در بارداری
علائم تکرر ادرار در بارداری ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. برخی از خانمها فقط بیشتر از حد معمول دستشویی میروند اما برخی دیگر، نشت ادرار یا بیاختیاری ادرار ناشی از استرس (SUI) را هم تجربه میکنند. این بهمعنای خروج غیرارادی ادرار هنگام عطسهکردن، سرفه، خندیدن، ورزشکردن، بلندکردن چیزی و راهرفتن است.
علت تکرر ادرار در بارداری چیست؟
تکرر ادرار در بارداری دو دلیل عمده دارد: فشار اضافی بر مثانه و تغییرات مرتبط با بارداری در نحوه عملکرد کلیهها.
در ادامه آنها را باتوجهبه ماههای مختلف بارداری توضیح میدهیم.
در سهماهه اول
تکرر ادرار ممکن است از چند هفته اول پس از لقاح (مثلا هفته چهارم) آغاز شود. بااینحال، بهشکل طبیعی زمان شروع تکرر ادرار در بارداری هفته ۱۰ تا ۱۳ است. البته علت آن فشار به مثانه نیست؛ زیرا در هفته ۱۲ رحم هنوز کوچک است و تازه شروع به بیرونزدن از لگن کرده است. در اوایل بارداری، علت تکرر ادرار به هورمونهای شما مرتبط است.
پس از لقاح، تخمک بارورشده همراه با جفت درحالرشد، مقدار بیشتری از هورمون گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG) تولید میکند. این همان هورمونی است که جریان خون را به ناحیه لگن و کلیههای شما افزایش میدهد و مسئول بروز علائمی مثل حالت تهوع و نیاز مکرر به ادرارکردن است.
در این میان، هورمونهای دیگری مانند پروژسترون و ریلکسین هم نقش دارند. این هورمونها با شلکردن عضلات و رباطهای شما، بدنتان را برای زایمان آماده میکنند. نتیجه اینکه عضلات کف لگن که مسئول کنترل جریان ادرار هستند ضعیف میشوند و نمیتوانند از نشت ادرار که به بیاختیاری دوران بارداری معروف است جلوگیری کنند.
در سهماهه دوم
سهماهه دوم معمولا راحتتر است. در این هفتهها، سطح هورمون hCG شما کاهش مییابد و حالت تهوع، خستگی و نیاز مداوم به ادرارکردن کمتر میشود. بنابراین، انتظار میرود تکرر ادرار در هفته ۱۳ به اوج خود برسد و بعد فروکش کند.
در سهماهه سوم
در اواخر بارداری تکرر ادرار دوباره افزایش مییابد. علت آن این است که جنین بزرگتر شده است و بهتدریج سر خود را بهسمت لگن پایین میآورد. درنتیجه، فشار بیشتری به مثانه شما وارد میشود و ممکن است چندین بار در شب برای ادرارکردن از خواب بیدار شوید.
دلیل دوم، تغییرات در عملکرد کلیهها است که بهویژه در اواخر بارداری محسوستر است. در سهماهه سوم خونرسانی بدن برای حمایت از جنین افزایش مییابد. کلیهها ۲۰ تا ۲۵ درصد از خون را فیلتر میکنند تا بهصورت مواد زائد یا ادرار از بدن خارج شوند. هرچه بدن خون بیشتری تولید کند، کلیهها برای دفع مایعات اضافی باید سختتر کار کنند. نرخ فیلتراسیون گلومرولی (GFR) در بارداری ممکن است بهاندازه ۴۰ تا ۸۰ درصد افزایش یابد.
علاوه بر آن، در دوران بارداری مایعات بیشتری در پاها، کف پا و مچ پا جمع میشوند؛ بهویژه اگر هوا گرم باشد یا مدتی طولانی روی پاهایتان ایستاده باشید. این مایع اضافی در طول روز در پایینترین قسمتهای بدن قرار دارد و سپس هنگام شب بهسمت جریان خون و کلیهها راه پیدا میکند. این مایعات بهصورت ادرار از کلیهها فیلتر میشوند که باعث تکرر ادرار میشود.
روش کاهش تکرر ادرار در دوران بارداری
تا زمانی که همه چیز طبیعی است، لزومی برای درمان تکرر ادرار در بارداری وجود ندارد و فقط میتوانید با برخی روشها وضعیت خود را کمی بهتر کنید. روشهای مناسب برای درمان خانگی تکرر ادرار در بارداری عبارتاند از:
تخلیه کامل مثانه هنگام ادرار
هنگام ادرارکردن صبر کنید تا مثانه بهطور کامل تخلیه شود. باید برای آن زمان بگذارید زیرا حتی باقیماندن مقدار کمی از ادرار درون مثانه باعث افزایش احتمال ابتلا به عفونت ادراری میشود. عفونت ادراری خودش یکی از عوامل تکرر ادرار است.
بهترین کار برای تخلیه کامل مثانه این است که روی صندلی توالت آنقدر به جلو خم شوید که پاهایتان بهطور کامل تکیهگاه داشته باشند.
کاهش مصرف کافئین
نوشیدنیهای کافئیندار مانند قهوه و چای سیاه، مثانه را تحریک میکنند و نیاز به ادرارکردن را افزایش میدهند. بهتر است بهطور کلی از مصرف این نوشیدنیها خودداری کنید ولی اگر نمیتوانید، حداقل مقدار آن را بهحداقل برسانید.
نوشیدن مایعات کمتر در ساعات قبل از خواب
حداقل دو ساعت قبل از خواب نوشیدن مایعات را کمتر کنید تا در طول شب چندین بار برای ادرارکردن بیدار نشوید. در طول روز بهاندازه کافی آب بنوشید زیرا هیدراتهماندن در دوران بارداری اهمیت بسیار زیادی دارد. برخی از خانمهای باردار برای اینکه کمتر دستشویی بروند، خیلی کم آب میخورند. این موضوع ممکن است باعث کمآبی بدن شود که خستگی، گرفتگی عضلات و از همه مهمتر، عفونتهای دستگاه ادراری را بهدنبال دارد. همواره به رنگ ادرار خود توجه کنید. اگر بهاندازه کافی هیدراته باشید، رنگ ادرار باید روشن باشد. رنگ زرد مایل به نارنجی نشاندهنده کمآبی بدن است. علاوه بر آن، غلظت ادرار مثانه را تحریک میکند و باعث میشود حتی وقتی مثانهتان پر نیست احساس دستشوییرفتن داشته باشید.
جلوگیری از تورم پاها در طول روز
تا حد امکان از ایستادن طولانیمدت خودداری کنید. جورابهای مخصوص بپوشید، پاهای خود را در صورت امکان بالا نگه دارید و مرتب پیادهروی کنید یا تمریناتی برای تقویت پاها انجام دهید.
بالا قراردادن پاها قبل از خواب
سعی کنید قبل از خواب مدتی پاهای خود را بالا نگه دارید. این کار مایعات جمعشده در پاها و مچ پا را که باعث تورم شدهاند، به جریان خون و کلیهها منتقل میکند. درست قبل از رفتن به رختخواب ادرار کنید تا در طول شب بیدارتان نکند.
استفاده از پدهای ویژه ادرار
پدهای ویژه بیاختیاری ادرار، به مشکل نشت ادرار کمک میکنند و قدرت جذب بیشتری نسبت به نوار بهداشتی دارند. اندازه آنها از پد قاعدگی کوچکتر است و به همین دلیل اصلا اذیت نمیشوید. برخی از آنها طوری طراحی شدهاند که رویه آنها رطوبت را جذب میکند و تا ۱۲ ساعت خشک میمانند.
تقویت کف لگن
تمرینات کف لگن که بهعنوان تمرینات کگل هم شناخته میشوند، برای تقویت عضلات لگن و مجرای ادرار بسیار مؤثرند و از مثانه پشتیبانی میکنند. انجام تمرینات کگل در دوران بارداری ممکن است به برخی افراد کمک کند تا کنترل جریان ادرار خود را دوباره به دست آورند. برای انجام تمرینات کگل، ابتدا مثانهتان را خالی کنید و سپس این مراحل را دنبال کنید:
- شکم، سینه، رانها و باسن را شل کنید؛
- عضلات کف لگن را سفت کنید و ۵ تا ۱۰ ثانیه نگه دارید؛
- مجددا عضلات را بهمدت ۵ تا ۱۰ ثانیه شل کنید.
در روز اول این مراحل را ۵ بار و در روزهای بعد، ۳ نوبت در روز و در هر نوبت، ۱۰ بار تکرار کنید.
نکته: انجام تمرینات کگل در دوران بارداری و پس از زایمان بیخطر است.
آیا تکرر ادرار در بارداری خطرناک است؟
اینکه تکرر ادرار در بارداری خطرناک است یا نه، به علائمی که دارید بستگی دارد. در حالت طبیعی، در سهماهه اول بیشتر از حد معمول دستشویی میروید، در سهماهه دوم وضعیت بهتری دارید و در سهماهه سوم دوباره با تکرر ادرار روبهرو میشوید. اگر مطمئن نیستید که تکرر ادرار شما طبیعی است، به پزشک مراجعه کنید. حتی میتوانید بهصورت آنلاین نزد متخصص زنان و زایمان ویزیت شوید. این امکان را پلتفرم دکتردکتر برای شما فراهم کرده است.
پزشک ابتدا از شما درباره موارد زیر سؤال میکند:
- چند بار در روز و شب برای ادرارکردن دستشویی میروید؟
- حجم ادرار شما در هر نوبت چقدر است؟
- آیا در بو، رنگ و غلظت ادرار شما تغییراتی ایجاد شده است؟
- روزانه چقدر مایعات مصرف میکنید؟
- زمان شروع یا بروز علائم در چه ساعاتی از روز است؟
اگر پزشک مشکوک شود که علائم مربوط به بارداری نیست، ممکن است یک یا چند آزمایش تشخیصی تجویز کند که شامل موارد زیر هستند:
- آزمایش ادرار؛
- سونوگرافی؛
- سیستوسکوپی؛
- آزمایش استرس مثانه؛
- آزمایشهای مربوط به عفونتهای مقاربتی (STI).
علائم غیرطبیعی همراه با تکرر ادرار در بارداری
تکرر ادرار در بارداری اغلب از هفته ۱۰ به بعد آغاز میشود؛ بنابراین، تکرر ادرار در بارداری در ماه اول چندان رایج نیست. اگر همراه با تکرر ادرار نشانههای زیر را داشتید، باید با پزشک تماس بگیرید:
- احساس سوزش هنگام ادرار؛
- خون در ادرار؛
- تب؛
- احساس نیاز شدید به ادرار درحالیکه فقط چند قطره ادرار خارج میشود؛
- ادرار کدر یا بدبو یا هر تغییر دیگری در رنگ یا بوی ادرار؛
- درد در هنگام رابطه جنسی؛
- درد هنگام خروج ادرار؛
- درد در ناحیه پایین شکم؛
- درد در پهلو (هر دو طرف کمر).
این علائم ممکن است بهخاطر عفونت دستگاه ادراری، عفونت کلیه یا سنگ کلیه رخ دهند که به درمانهای آنتیبیوتیکی و دارویی نیاز دارند. تحقیقات نشان میدهد که تقریبا ۸درصد از زنان باردار به عفونت ادراری مبتلا میشوند. درماننکردن این بیماری، ممکن است برای سلامتی مادر و جنین خطرناک باشد.
سایر شرایط مرتبط با تکرر ادرار در بارداری
- دیابت بارداری: درصورتیکه تشنگی مداوم، حالت تهوع یا خستگی همراه با تکرر ادرار دارید، احتمال دیابت بارداری وجود دارد.
- تکرر ادرار در بارداری خارج از رحم: معمولا در بارداری خارج از رحم تکرر ادرار شایع است.
- پارهشدن کیسه آب: گاهی اوقات با پارهشدن کیسه آب، مایع آمنیوتیک که نوزاد شما در آن شناور است، از واژن شما خارج میشود و شما آن را با ادرار اشتباه میگیرید. بوی این مایع با ادرار متفاوت است و ممکن است به رنگ شفاف، صورتی، سبز یا قهوهای باشد. رنگ سبز و قهوهای احتمالا بهخاطر وجود مکونیوم (مدفوع نوزاد) در مایع آمنیوتیک است.
تکرر ادرار در بارداری تا چه زمانی ادامه پیدا میکند؟
طبق گفته انجمن مثانه و روده، یک فرد بهطور متوسط بین ۷ تا ۸ بار ادرار میکند؛ ولی بسته به میزان مصرف مایعات ممکن است متفاوت باشد. برخی منابع ۴ تا ۱۰ بار دستشوییرفتن برای افراد سالم را هم طبیعی میدانند. معمولا از سهماهه دوم بارداری تکرر ادرار کاهش مییابد و در هفتههای آخر بازمیگردد. بااینحال، پس از تولد نوزاد برطرف میشود یا حداقل کمتر خواهد شد. دلیلش این است که بهبود عضلات کف لگن شما پس از زایمان زمان میبرد. برخی ممکن است ۳ تا ۶ ماه و برخی حتی بیشتر زمان نیاز داشته باشند تا تکرر ادرار آنها کامل رفع شود. در این زمان، باید تمرینات کف لگن را ادامه دهید. درصورتیکه مدتها بعد از زایمان همچنان با مشکل تکرر ادرار مواجهاید، باید به پزشک اطلاع دهید.
کلام آخر دکتردکتر
تکرر ادرار در دوران بارداری شایع است و اگرچه ناخوشایند و کمی آزاردهنده است، معمولا جای نگرانی نیست. نیاز بیشتر به ادرارکردن در طول سهماهه بارداری متفاوت خواهد بود اما بهمحض تولد نوزاد باید بهتدریج کاهش یابد. درصورتیکه واقعا برایتان مشکلساز شده است، از تمرینات و نکاتی که برای بهترشدن تکرر ادرار در بارداری در این مطلب گفتیم استفاده کنید.
اگر علائم دیگری مانند درد و سوزش ادرار یا درد شدید در ناحیه شکم دارید، حتما به پزشک مراجعه کنید. در پلتفرم دکتردکتر میتوانید از خدمات ویزیت آنلاین با متخصص زنان و زایمان بهرهمند شوید. این کار بسیار آسان است و نیاز نیست تا مطب پزشک بروید. پزشک خیالتان را بابت اینکه آیا مشکلی دارید یا همهچیز خوب و طبیعی است راحت خواهد کرد.
سوالات متداول
منابع
