دوفاستون یک داروی تجویزی است که به گروه داروهای هورمونی تعلق دارد. زنانی که بهدنبال رفع اختلالات قاعدگی، درمان تنبلی تخمدان و افزایش توانایی برای حفظ بارداری خود هستند، میتوانند فقط با تجویز پزشک متخصص زنان از این دارو استفاده کنند. قرص دوفاستون بهدلیل کمترین عارضه جانبی، بیشترین تأثیر هورمونی و تطبیقپذیری بالا با سایر درمانها یکی از داروهای محبوب و پرکاربرد در رفع مشکلات هورمونی زنان است. بیایید با این دارو، نحوه مصرف، کاربردها و عوارض جانبی آن بیشتر آشنا شویم.
قرص دوفاستون چیست؟
داروی هورمونی دوفاستون (Duphaston)، نقش مهمی در مدیریت طیف گستردهای از بیماریهای مرتبط با چرخه تولیدمثل زنان دارد. پزشک زمانی قرص دوفاستون را تجویز میکند که بدن زن بهشکل طبیعی هورمون پروژسترون را بهاندازه کافی تولید نکند. این هورمون نقش مهمی در تنظیم قاعدگی، بارداری و حفظ بارداری دارد و بنابراین، بازیابی سطح متعادل آن از اهمیت زیادی برخوردار است. به یاد داشته باشید که قرص دوفاستون فقط با نسخه پزشک در دسترس است؛ زیرا دُز و مدتزمان مصرف آن برای هر نوع اختلال متفاوت است و باید بهدرستی تنظیم شود تا بیشترین اثربخشی را داشته باشد.
یکی از بزرگترین مزایای دیدروژسترون این است که وقتی بهعنوان قرص خوراکی مصرف میشود تأثیر زیادی دارد؛ اما بسیاری از عوارض جانبی سایر انواع پروژسترون ازجمله خوابآلودگی شدید را ایجاد نمیکند.
دوفاستون حاوی چیست؟
ماده مؤثر دوفاستون، دیدروژسترون است که نوعی هورمون استروئیدی مصنوعی (سینتتیک) است. این هورمون بهشکل ویژه برای تقلید دقیق از عملکرد پروژسترون (نوعی هورمون زنانه طبیعی) طراحی شده است. پروژسترون برای تنظیم چرخه قاعدگی و حفظ بارداری ضروری است. بنابراین، دُز مناسبی از دوفاستون به بازیابی سطوح پروژسترون و بازگرداندن تعادل هورمونی بدن کمک میکند. علاوه بر آن، دوفاستون حاوی مواد جانبی دیگری مانند لاکتوز مونوهیدرات، دیاکسید تیتانیوم (E171) و استئارات منیزیم است.
دوفاستون چگونه در بدن عمل میکند؟
برای درک عملکرد دوفاستون، ابتدا باید نقش هورمون پروژسترون در بدن را بشناسید. پروژسترون که معمولا بهعنوان هورمون اصلی بارداری شناخته میشود، هرماه پس از تخمکگذاری در بدن تولید میشود. وظیفه اصلی آن آمادهسازی رحم برای بارداری احتمالی است. برای این کار، پروژسترون پوشش رحم (اندومتر) را ضخیم و اسفنجی میکند تا محیط آن از نظر تغذیهای، برای لانهگزینی و شروع رشد تخمک بارورشده مناسب باشد.
پس از بارداری، نقش پروژسترون اهمیت بیشتری پیدا میکند. حالا این هورمون این هورمون بهعنوان یک شلکننده عضلانی طبیعی برای رحم عمل میکند و عضلات قدرتمند آن را آرام نگه میدارد. بهاینترتیب، از انقباضاتی که ممکن است به پایان بارداری و سقط جنین منجر شود جلوگیری میکند. درطول سهماهه اول بارداری، این هورمون در کمک به رشد جفت که وظیفهاش رساندن اکسیژن و موادمغذی از مادر به جنین است، نقش بسیار مهمی دارد.
حال اگر بدن نتواند بهتنهایی پروژسترون کافی تولید کند چه میشود؟ سطح بسیار پایین پروژسترون باعث میشود پوشش رحم برای لانهگزینی آماده نشود و عضلات رحم نتوانند بارداری را تحمل کنند. این موضوع به مشکلات بارداری و افزایش خطر سقط جنین میانجامد. اینجاست که دوفاستون با جبران کمبود پروژسترون، پشتیبانی موردنیاز بدن در این دوران را فراهم میکند. درباره اختلالات مربوط به قاعدگی هم که بهدلیل کمبود پروژسترون ایجاد شده باشند، دوفاستون همین عملکرد را دارد.
قرص دوفاستون برای چه بیماریهایی تجویز میشود؟
دوفاستون دراصل برای بیماریهای مختلف مرتبط با کمبود پروژسترون تجویز میشود. برخی از کاربردهای اصلی این دارو عبارتاند از:
مدیریت سندرم تخمدان پلیکیستیک
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) که به تنبلی تخمدان معروف است، یکی از علل اصلی ناباروری در زنان است. بهدلیل این بیماری، سطح آندروژن (هورمون مردانه) در بدن زنان بهصورت غیرطبیعی افزایش مییابد. افزایش آندروژن، رشد فولیکولهای تخمدان را مختل میکند و چندین فولیکول کوچک که نمیتوانند بالغ شوند تشکیل میدهد. درنتیجه، تخمکها نمیتوانند رشد کنند و به بلوغ برسند. برخی از پیامدهای ابتلا به تنبلی تخمدان شامل ناباروری، دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبیعروقی، هایپرپلازی اندومتر، بینظمی قاعدگی و قطع قاعدگی (آمنوره) است. پزشکان با تجویز قرص دوفاستون به مدیریت سندرم تخمدان پلیکیستیک کمک میکنند.
درمان اختلالات قاعدگی
دوفاستون با ارائه اثرات پروژستوژنیک به تنظیم چرخه قاعدگی کمک میکند. از این دارو با تجویز پزشک میتوان برای درمان اختلالات قاعدگی ازجمله قاعدگی نامنظم، قاعدگی دردناک (دیسمنوره)، توقف قاعدگی و مدیریت علائم خونریزی شدید در پریودی (منوراژی) استفاده کرد. قرص دوفاستون در مدیریت علائم ویژه مرتبط با سندرم پیش از قاعدگی (PMS) هم مؤثر است؛ اما باید با تجویز پزشک مصرف آن را آغاز کنید.
مدیریت اندومتریوز
اندومتریوز نوعی بیماری است که در آن، بافت مشابه پوشش رحم در محیط خارج از رحم رشد میکند و باعث درد و خونریزی نامنظم میشود. دوفاستون با کاهش رشد و فعالیت بافت اندومتر به مدیریت این بیماری کمک میکند.
پیشگیری از سقط جنین
تأثیر دوفاستون بر بارداری و حفظ آن بهخوبی ثابت شده است. در مواردی که احتمال سقط جنین وجود داشته باشد، قرص دوفاستون ۱۰ با تأثیر بر انقباض عضلات و حفظ پوشش رحم، به کاهش خطر سقط کمک میکند. بسیاری از زنانی که سابقه سقط جنین مکرر داشتهاند میتوانند از دوفاستون استفاده کنند؛ بهشرطیکه سقط جنین آنها با کمبود پروژسترون مرتبط بوده باشد.
کمک به درمان ناباروری
ناباروریهای ناشی از نارسایی لوتئال با کمک داروی دوفاستون قابلدرمان هستند. در بعضی از موارد، پزشکان قرص دوفاستون را بهعنوان بخشی از پروتکل فناوری کمک باروری (ART) در نظر میگیرند. علاوه بر آن، قرص دوفاستون به آمادهسازی پوشش رحم برای لانهگزینی پس از IVF کمک میکند.
درمان جایگزینی هورمون
گاهی ممکن است پزشکان برای زنانی که پس از یائسگی تحت درمان جایگزینی هورمون (HRT) قرار میگیرند، دوفاستون را در ترکیب با استروژن تجویز کنند. این دارو به متعادلکردن اثرات استروژن و کاهش خطر هایپرپلازی اندومتر کمک میکند.
اطلاعات دارویی دوفاستون
| نام ژنریک | دیدروژسترون (Dydrogesterone) |
| نامهای تجاری معروف | برندهای خارجی شامل دوفاستون (Duphaston) برندهای ایرانی شامل دوفامد و دروژکس-آی اچ |
| دستهبندی | داروهای هورمونی |
| کاربرد اصلی | درمان مشکلات مربوط به دستگاه تناسلی-ادراری و هورمونهای جنسی ازجمله بیماریهای مرتبط با بارداری در زنان و تنظیم اختلالات قاعدگی |
| نحوه عملکرد | این دارو از عملکرد هورمون پروژسترون در بدن تقلید میکند. |
| اشکال دارویی | بهصورت قرص روکشدار ۱۰میلیگرمی |
نحوه مصرف دوفاستون
قرص دوفاستون یک داروی هورمونی است و دُز و مدتزمان دقیق مصرف آن به شرایط ویژه شما و هدف از مصرف بستگی دارد. بنابراین، فقط پزشک باید طریقه مصرف دوفاستون را تعیین کند. بااینحال، نکات کلی زیر را به خاطر بسپارید:
- قرص دوفاستون را بهطور کامل با مقدار کافی آب ببلعید؛ آن را نشکنید یا نجوید؛
- زمان مصرف آن چندان مهم نیست؛ بااینحال، اگر بیش از یک دُز روزانه دارید، آن را در بازههای زمانی مساوی در طول روز مصرف کنید؛
- این قرص را میتوان با غذا یا بدون غذا مصرف کرد؛ بااینحال، اگر حالت تهوع دارید، شاید بهتر باشد بعد از غذا آن را میل کنید؛
- دُز دارو باید هر روز در زمان مشخصی مصرف شود تا سطح هورمون در بدن شما پایدار بماند؛
- اگر در اوایل بارداری دوفاستون مصرف میکنید، بهتر است مصرف آن را بهشکل ناگهانی قطع نکنید و دستورالعملهای پزشک را برای کاهش تدریجی دُز دنبال کنید.
دُزهای معمول دوفاستون
مقدار مصرف دوفاستون را فقط پزشک برای شما تعیین و تنظیم میکند. بااینحال، دُزهای معمول این دارو در موارد مختلف بهصورت زیر است:
طریقه مصرف قرص دوفاستون برای تنظیم قاعدگی
- دیسمنوره: یک قرص دوفاستون ۱۰، دوبار در روز از روز ۵ تا ۲۵ چرخه قاعدگی؛
- آمنوره ثانویه: یک قرص دوفاستون ۱۰، دوبار در روز از روز ۱۱ تا ۲۵ چرخه قاعدگی؛
- اندومتریوز: دو تا سه قرص دوفاستون در روز، از روز ۵ تا ۲۵ چرخه قاعدگی.
نحوه مصرف قرص دوفاستون برای باردارشدن
برای پشتیبانی از فاز لوتئال، قرص دوفاستون ۱۰ باید دوبار در روز از روز ۱۴ تا ۲۵ چرخه قاعدگی مصرف شود. این درمان حداقل ۶ چرخه متوالی باید ادامه یابد.
پیشگیری از سقط جنین
- خطر سقط جنین: دُز اولیه ۴۰ میلیگرم در یک نوبت و سپس ۱۰میلیگرم هر ۸ ساعت، تا زمانی که علائم برطرف شوند؛
- سقطهای مکرر: بهتر است قبل از بارداری آغاز شود. ۱۰میلیگرم دوفاستون دوبار در روز از روز ۱۱ تا ۲۵ چرخه تا هفته ۲۰ بارداری. درمان پس از بارداری هم ادامه دارد.
کمک به درمان جایگزینی هورمون
در ترکیب با استروژن، روزانه یک قرص دوفاستون ۱۰، در ۱۲ تا ۱۴ روز آخرِ یک چرخه ۲۸ روزه درمان با استروژن باید مصرف شود.
نحوه مصرف دوفاستون برای قطع خونریزی
- برای متوقفکردن خونریزی: ۱ تا ۲ قرص دوفاستون، یک یا دو بار در روز (بسته به نظر پزشک) بهمدت ۵ تا ۱۰ روز؛
- برای جلوگیری از خونریزی شدید: ۱ تا ۲ قرص دوفاستون، یک یا دو بار در روز از روز ۱۱ تا ۲۵ چرخه. درصورت نیاز تکرار شود؛
- سندرم پیش از قاعدگی: یک عدد قرص دوفاستون، دوبار در روز از روز ۱۲ تا ۲۶ چرخه قاعدگی.
موارد منع مصرف قرص دوفاستون
درصورتیکه هریک از شرایط زیر را دارید، قبل از مصرف دوفاستون به پزشک اطلاع دهید:
- آلرژی یا حساسیت به دیدروژسترون یا هریک از مواد غیرفعال موجود در قرص دوفاستون؛
- نئوپلاسمهای وابسته به پروژسترون شناختهشده یا مشکوک مثل مننژیوم؛
- خونریزی واژینال که نمیدانید علت آن چیست؛
- ترومبوفلبیت یا اختلالات ترومبوآمبولیک؛
- بیماری عروق مغزی یا عروق کرونر یا سابقه ابتلا به این بیماریها؛
- اختلال عملکرد کبدی شامل:
- سابقه زردی کلستاتیک (نوعی زردی که بهدلیل گیرکردن مسیر صفرا در کبد ایجاد میشود)؛
- خارش شدید در دوران بارداری مرتبط با مشکلات کبدی؛
- ابتلا به سندرم دوبین جانسون یا سندروم روتور که دو نوع اختلال ژنتیکی کبدی نادر هستند و باعث افزایش بیلیروبین میشوند؛
- سابقه تبخال در دوران بارداری؛
- کمخونی داسیشکل.
درباره مصرف دوفاستون در دوران شیردهی، هنوز مشخص نیست که آیا دیدروژسترون خوراکی به شیر منتقل میشود یا خیر. اگر در دوران شیردهی قرار دارید و پزشک قصد دارد قرص دوفاستون برایتان تجویز کند، به او اطلاع دهید.
مزایای مصرف قرص دوفاستون
خواه از قرص دوفاستون ایرانی استفاده کنید یا خارجی، این دارو مزایای بسیار زیادی نسبت به داروهای هورمونی مشابه خود ارائه میدهد. برخی از این مزایا عبارتاند از:
تنظیم هورمونی مؤثر
قرص دوفاستون ۱۰ برای تنظیم تعادل هورمونی و رفع علائم مرتبط با کمبود پروژسترون عملکرد بسیار مؤثری نشان داده است.
کمترین عوارض جانبی
در مقایسه با سایر پروژستینهای مصنوعی، قرص دوفاستون ۱۰ ایمنی مطلوبتری دارد و کمترین عوارض جانبی را ایجاد میکند. این دارو اثرات آندروژنی یا استروژنی از خود نشان نمیدهد و به همین دلیل، پزشکان برای استفاده طولانیمدت آن را ایمن میدانند.
تطبیقپذیری در درمان
این دارو چندمنظوره است و تطبیقپذیری بالایی در درمان بیماریهای زنانه دارد. پزشکان دوفاستون را برای درمان طیف گستردهای از اختلالات و بیماریهای مرتبط با هورمونهای زنانه، از اختلالات قاعدگی گرفته تا ناباروری و پیشگیری از سقط جنین، تجویز میکنند.
عوارض جانبی قرص دوفاستون
دوفاستون یک داروی هورمونی بیخطر به شمار میرود و بیشتر زنان، حتی زنان باردار، بهخوبی آن را تحمل میکنند. بااینحال، مانند هر داروی دیگری عوارض جانبی هم دارد. در ادامه، فهرستی از عوارض دوفاستون را میخوانید:
عوارض جانبی رایج دوفاستون
این دسته از عوارض نیازی به مراجعه فوری به پزشک ندارند و معمولا خودبهخود برطرف میشوند:
- سردرد خفیف تا متوسط؛
- میگرن؛
- حالت تهوع یا ناراحتی دستگاه گوارش؛
- سرگیجه یا خوابآلودگی خفیف؛
- درد خفیف پستان یا حساسیت به لمس آن؛
- خونریزی نامنظم یا لکهبینی؛
- نفخ یا ناراحتی شکمی؛
گاهی دوفاستون باعث خوابآلودگی و خستگی بیشازحد در ساعات اولیه پس از مصرف میشود. در چنین شرایطی بهتر است تنهایی رانندگی نکنید.
عوارض جانبی جدی دوفاستون
این عوارض بهندرت رخ میدهند ولی درصورت بروز باید بلافاصله به مراکز درمانی مراجعه کنید یا به پزشکتان اطلاع دهید:
- واکنشهای آلرژیک شدید ازجمله بثورات پوستی، خارش، کهیر، مشکل در تنفس و تورم صورت، لبها، زبان یا گلو
- زردشدن پوست یا چشمها؛
- اختلال در عملکرد کبد با علائمی مانند زردی، ادرار تیره یا درد شدید شکم؛
- علائم لختهشدن خون؛
- درد شدید و ناگهانی و تورم در پاها؛
- درد شدید قفسه سینه؛
- سرفه خونی؛
- افسردگی شدید یا تغییرات خلقی.
حتی اگر عوارض جانبی رایج این دارو در شما خودبهخود رفع نشد یا بهمدت طولانی ادامه پیدا کرد، با پزشکتان مشورت کنید. تاکنون موردی از اوردُز با دوفاستون گزارش نشده است؛ بااینحال، ممکن است پروژسترون اضافی عملکرد روزانه را تحتتأثیر بگذارد.
تداخلات دارویی قرص دوفاستون
دوفاستون ممکن است با برخی داروهای القاکننده آنزیم تداخل داشته باشد. این داروها تجزیه دیدروژسترون را در کبد شما تسریع میکنند و باعث کاهش اثربخشی آن میشوند. اگر هریک از داروهای زیر را مصرف میکنید، به پزشک اطلاع دهید:
- داروهای ضدتشنج برای درمان صرع مانند کاربامازپین، فنوباربیتال و فنیتوئین؛
- برخی آنتیبیوتیکها مانند ریفامپین؛
- داروهای ضدویروسی برای HIV ازجمله ریتوناویر؛
- داروهای ضدمیکروبی مانند نویراپین؛
- داروهای استروژنی؛
- داروهای گیاهی که در ترکیبات آنها مریمگلی یا جینکو موجود باشد.
مکملهای گیاهی حاوی مخمر سنت جان هم با داروهای هورمونی تداخل دارند و نباید در دوره مصرف دوفاستون از آنها استفاده کنید.
تداخل دوفاستون و الکل
دوفاستون با الکل تداخل مستقیم ندارد اما ترکیب آنها با هم ممنوع است. اگر دوفاستون را با الکل مصرف کنید، ممکن است عوارض جانبی را تشدید کند. این ممنوعیت بهویژه درباره زنان باردار که از دوفاستون برای حفظ بارداری، بهحداقلرساندن خطر سقط جنین و خطر زایمان زودرس استفاده میکنند بسیار جدی است.
آیا مصرف قرص دوفاستون در بارداری مجاز است؟
بله. داروی دوفاستون در دوران بارداری برای جلوگیری از سقط جنین یا خطر زایمان زودرس در زنانی که انقباضات رحمی دارند، تجویز میشود. دوفاستون ایمنی خوبی دارد و اختلالی در بارداری ایجاد نمیکند.
تا هفته ۱۸ بارداری، بدن یک زن باید بهشکل طبیعی مقدار بیشتری پروژسترون تولید کند تا بتواند بارداریاش را تا زمان تشکیل جفت حفظ کند. اگر سطح این هورمون خیلی پایین باشد، با درمان جایگزینی هورمون با دوفاستون میتوان تعادل هورمونی بدن را بازیابی کرد.
دُز دوفاستون در بارداری در حالت استاندارد، برای زنان در سهماهه اول (پایان هفته دوازدهم)، روزانه دو عدد قرص دوفاستون ۱۰میلیگرمی است. بااینحال، دُز مناسب را فقط پزشک با درنظرگرفتن وضعیت سلامتی بیمار و مشکلی که باید برای آن تحتدرمان قرار گیرد، تعیین میکند. ممکن است حداکثر غلظت دیدروژسترون موردنیاز در دوران بارداری، کاملا متفاوت از دُز موردنیاز برای درمان اندومتریوز، ناباروری و اختلالات قاعدگی باشد.
درصورتیکه نگران حفظ بارداری و خطر سقط جنین هستید یا در قاعدگیتان اختلالاتی مشاهده میکنید، بهجای خوددرمانی با دوفاستون به پزشک مراجعه کنید. اگر مراجعه حضوری برایتان دشوار است یا با محدودیتهایی همراه است، خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر را امتحان کنید. کافی است وارد پلتفرم شوید و برای ارتباط با بهترین متخصص زنان سراسر کشور نوبت خود را ثبت کنید.
تأثیر قرص دوفاستون در چاقی
یکی از مزایای قرص دوفاستون این است که برخلاف داروهای مشابه خود بهطور کلی باعث چاقی نمیشود. بااینحال، برخی افراد ممکن است افزایش وزن را تجربه کنند. نفخ، تورم و احتباس آب در حد خفیف ممکن است از عوارض این دارو باشد؛ اما اگر در مدتزمان کوتاهی متوجه افزایش وزن قابلتوجهی در خود شدید، با پزشک مشورت کنید.
عوارض قطع ناگهانی قرص دوفاستون
معمولا قطع ناگهانی دوفاستون عارضه جانبی خطرناکی ایجاد نمیکند. بااینحال، اگر در دوران بارداری آن را مصرف میکنید، بهتر است بهتدریج و با برنامهای که پزشک به شما ارائه میدهد، مصرف آن را متوقف کنید. در غیر این صورت، ممکن است با افت شدید پروژسترون در بدن مواجه شوید که احتمال لکهبینی یا خونریزی در دوران بارداری و بهدنبال آن خطر سقط جنین را افزایش میدهد.
کلام آخر دکتردکتر
دوفاستون یک داروی هورمونی مؤثر برای مدیریت بیماریهای مختلف مرتبط با کمبود پروژسترون در زنان است. مزایای دوفاستون در بازیابی تعادل هورمونی بدن و عوارض جانبی حداقلی آن، باعث میشود پزشکان این دارو را برای طیف گستردهای از اختلالات قاعدگی و مشکلات بارداری تجویز کنند. درک کاربردها و عوارض جانبی داروها به شما درباره تصمیمگیری آگاهانه درباره یک رویکرد درمانی کمک میکند.
درصورتیکه پزشک برای شما قرص دوفاستون ۱۰ تجویز کرده است، پیشنهاد میکنیم به بخش خرید آنلاین دارو در پلتفرم دکتردکتر سری بزنید. در آنجا کافی است نسخه یا عکس داروی خود را بارگذاری کنید تا ما آن را با بهترین قیمت از داروخانههای مختلف پیدا کنیم. خبر خوب اینکه امکان ارسال به سراسر ایران را داریم و در کوتاهترین زمان ممکن دارو را به دستتان میرسانیم.
