آزیترومایسین یک داروی پرکاربرد است که از آن برای درمان عفونتهای باکتریایی مختلف ازجمله گوشدرد، گلودرد و حتی بیماریهای مقاربتی استفاده میکنند. آزیترومایسین نسبت به بسیاری از آنتیبیوتیکها قویتر است ولی عوارض جانبی نسبتا کمتری دارد. در این مقاله، درباره کاربردهای آزیترومایسین، شکلهای دارویی، عوارض جانبی و نحوه مصرف آن صحبت میکنیم. بااینحال، داشتن این اطلاعات درباره آزیترومایسین بهمعنای آن نیست که میتوانید خوددرمانی کنید. این دارو تجویزی است و باید با دستور پزشک مصرف شود.
داروی آزیترومایسین چیست؟
آزیترومایسین (Azithromycin) نوعی آنتیبیوتیک از دسته ماکرولیدها است. این دارو با هدف مهار رشد باکتریهای عامل عفونتهای دستگاه تنفسی، عفونتهای پوستی و بیماریهای مقاربتی طراحی شده است. بنابراین، برای سرماخوردگی، آنفولانزا و عفونتهای ناشی از ویروس مؤثر نیست.
مکانیسم اثر داروی آزیترومایسین
آزیترومایسین عمدتا با مهار سنتز پروتئین باکتری عمل میکند. این دارو بهشکل انتخابی به آرانای ریبوزومی ۲۳اِس (23S rRNA) که بخشی از زیرواحد 50S ریبوزوم باکتری است متصل میشود و در مراحل جابهجایی و ترانسپپتیداسیون آن اختلال ایجاد میکند تا زنجیرهسازی پروتئین در باکتری متوقف شود. بنابراین، آزیترومایسین بهشکل مستقیم باکتری را نمیکشد؛ بلکه بهصورت باکتریواستاتیک رشد آن را متوقف میکند.
علاوه بر اثرات ضدباکتریایی، این دارو دارای ویژگیهای ضدالتهابی و تعدیلکننده ایمنی است؛ یعنی تولید سیتوکینهای پیشالتهابی را کاهش میدهد، نفوذ نوتروفیلها به محل التهاب را مهار میکند و قطببندی ماکروفاژها (سلولهای بزرگ و تخصصی ایمنی بدن) را تغییر میدهد. این مکانیسم چندگانه باعث میشود آزیترومایسین برای مبارزه با طیف گستردهای از میکروارگانیسمها مؤثر باشد.
اطلاعات دارویی آزیترومایسین
| نام ژنریک | آزیترومایسین (Azithromycin) |
| نامهای تجاری معروف | برندهای خارجی شامل زیترومکس (Zithromax) و آزیترومکس (Azithromax) برندهای ایرانی شامل زیتروبان، آزیترودر، آزیروسین، زیتروسد |
| دستهبندی | آنتیبیوتیک ماکرولید |
| کاربرد اصلی | درمان عفونتهای باکتریایی تنفسی، پوستی، گوش، گلو، عفونتهای مقاربتی و… |
| نحوه عملکرد | این دارو با متوقفکردن رشد باکتری به درمان عفونتهای باکتریایی کمک میکند. |
| اشکال دارویی | قرص آزیترومایسین ۲۵۰ کپسول آزیترومایسین ۲۵۰ قرص آزیترومایسین ۵۰۰ سوسپانسیون خوراکی ۱۰۰ و ۲۰۰ میلیگرم در هر ۵ میلیلیتر پودر برای سوسپانسیون خوراکی آمپول با ویال ۵۰۰ میلیگرم پماد آزیترومایسین موضعی قطره آزیترومایسین |
اشکال دارویی آزیترومایسین
آزیترومایسین اشکال دارویی مختلفی دارد:
قرص و کپسول خوراکی
آزیترومایسین بهصورت قرصهای ۲۵۰ و ۵۰۰ میلیگرمی و همچنین کپسولهای ۲۵۰ و ۵۰۰ میلیگرمی در دسترس است. این شکل دارویی بیشتر برای بزرگسالان مناسب است.
سوسپانسیون خوراکی
سوسپانسیون آزیترومایسین نوعی پودر است که باید با آب مخلوط شود. ازآنجاکه کودکان و برخی بیماران در بلعیدن قرص مشکل دارند، سوسپانسیون خوراکی این دارو برای آنها بهتر است.
به یاد داشته باشید که سوسپانسیون با شربت فرق دارد. بااینحال، معمولا عموم مردم بین سوسپانسیون و شربت تفاوتی قائل نمیشوند. درهرصورت این را بدانید که چیزی با عنوان شربت آزیترومایسین برای کودکان نداریم و چیزی که به آن شربت میگویید، سوسپانسیون است.
محلول تزریقی
آمپول آزیترومایسین یک آنتیبیوتیک قوی است که پزشکان در موارد ضروری آن را از طریق ورید یا داخل سرم به بیمار تزریق میکنند. این روش معمولا اثر سریعتری دارد.
پماد آزیترومایسین
پماد آزیترومایسین نوعی داروی موضعی است که در درجه اول، برای درمان عفونتهای باکتریایی پوست مثل زردُزخم و فولیکولیت و نیز عفونتهای چشمی مثل ورم ملتحمه استفاده میشود.
علائم آلرژی به پمادهای آزیترومایسین ممکن است شامل بثورات پوستی، خارش، تورم، سرگیجه شدید و مشکل در تنفس باشد. در صورت بروز هر یک از این علائم، بهسرعت به پزشک مراجعه کنید.
قطره آزیترومایسین
قطره آزیترومایسین هم گزینه مناسب دیگری برای درمان ورم ملتحمه چشم است.
آزیترومایسین برای چه مواردی مصرف میشود؟
کاربردهای آزیترومایسین بهطور کلی برای درمان عفونتهای باکتریایی است. برخی از بیماریهایی که بهخاطر این باکتری ایجاد میشوند و آزیترومایسین برای آنها مفید است عبارتاند از:
عفونت گوش، بینی و گلو
آزیترومایسین برای درمان عفونتهای باکتریایی ازجمله عفونت گوش، بینی، گلودرد استرپتوکوکی، التهاب لوزه، عفونت گوش میانی و لارنژیت مؤثر است. این آنتیبیوتیک باکتریهای عامل عفونت را هدف قرار میدهد و رشد آنها را متوقف میکند. به همین دلیل، برای درمان عفونتهای ویروسی تأثیری ندارد.
نکته مهم: اگر برای سرماخوردگی یا آنفولانزا به پزشک مراجعه کردهاید و گلودرد ندارید اما پزشک برای شما آزیترومایسین تجویز کرده است، دلیلش اثرات ضدالتهابی این دارو است. آزیترومایسین علائم مرتبط با التهاب شامل درد و گرفتگی را تسکین میدهد.
عفونت سینوس
عفونتهای سینوسی بهدلیل رشد باکتریها در سینوسها ایجاد میشوند. علائم آنها شامل درد یا فشار در ناحیه صورت، گرفتگی بینی، سردرد و ترشحات غلیظ زرد یا سبز در بینی است. آزیترومایسین با مهار متوقفکردن رشد و تکثیر این باکتریها به کاهش التهاب، گرفتگی بینی، پاکشدن ترشحات غلیظ بینی و درنهایت رفع عفونت کمک میکند.
ذاتالریه
آزیترومایسین با هدفقراردادن باکتریهای موجود در ریهها، به درمان عفونت ریه و عفونتهای شدیدتری مانند ذاتالریه باکتریایی کمک میکند. این دارو با ازبینبردن عفونت، برای کاهش شدت بیماری و تسکین علائمی مانند سرفه، درد قفسه سینه و مشکل در تنفس مؤثر است. ذاتالریه یا سینهپهلو، یک عفونت جدی است و باید بهموقع درمان شود. بنابراین، اگر مشغله زیادی دارید و نمیتوانید برای نوبتگرفتن در مطب پزشک منتظر بمانید، پلتفرم دکتردکتر این مشکل را برای شما برطرف میکند. کافی است به سامانه نوبتدهی دکتردکتر مراجعه کنید و نوبت حضوری بگیرید. درصورتیکه خروج از منزل برایتان دشوار است، خدمات ویزیت آنلاین دکتردکتر را امتحان کنید.
کووید-۱۹
داروی آزیترومایسین بهخاطر ویژگیهای ضدالتهابی و ضدباکتریایی خود در زمینه کووید-۱۹، بهعنوان بخشی از درمان ترکیبی مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج نشان میدهند که این دارو ممکن است در مدیریت عفونتهای باکتریایی ثانویه کمککننده باشد. بااینحال، نقش و اثربخشی دقیق آن در درمان این بیماری بهطور کامل مشخص نیست و باید تحقیقات و آزمایشهای بالینی بیشتری روی آن انجام شود.
عفونتهای مقاربتی
در برخی موارد، از آزیترومایسین برای عفونت واژن و پیشگیری از بیماریهای مقاربتی در قربانیان تجاوز جنسی استفاده میشود.
عفونت MAC
این بیماری نوعی عفونت ریه است که اغلب افراد مبتلا به سندرم نقص ایمنی اکتسابی یا ایدُز (AIDS) درگیر آن میشوند. عامل آن مایکوباکتریوم آویوم کمپلکس (MAC) است و باعث تنگینفس، سرفه مداوم و حتی مرگ میشود. آزیترومایسین برای پیشگیری یا درمان این نوع عفونت مؤثر است.
سایر کاربردهای آزیترومایسین
سایر کاربردهای آزیترومایسین عبارتاند از:
- درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری؛
- اسهال مسافرتی و سایر عفونتهای دستگاه گوارش؛
- بیماری لژیونر (نوعی عفونت ریه)؛
- سیاهسرفه (نوعی عفونت جدی که باعث سرفههای شدید میشود)؛
- بیماری لایم (عفونتی که ممکن است پس از گزش کنه ایجاد شود)؛
- بابزیوز (نوعی بیماری عفونی منتقلشونده از کنه).
نحوه مصرف داروی آزیترومایسین و دُز معمول آن
در این بخش درباره شیوه مصرف شکلهای مختلف آزیترومایسین توضیح میدهیم. توجه کنید که این اطلاعات فقط جنبه آگاهیبخشی دارند. دُز دارو، شیوه مصرف، مدتزمان و دوره مصرف آن را پزشک براساس نوع و شدت عفونت شما تعیین میکند. بهطور کلی نحوه مصرف اشکال مختلف آزیترومایسین بهشرح زیر است:
نحوه مصرف قرص و کپسول آزیترومایسین
قرصها معمولا در دُزهای ۲۵۰ و ۵۰۰ میلیگرم و کپسولها در دُز ۲۵۰ میلیگرم موجود هستند.
نحوه مصرف: دارو را با یک لیوان پر آب ببلعید. قرصها را نجوید و خرد نکنید. کپسولها را باز نکنید.
بهترین زمان مصرف: ۱ ساعت قبل از غذا یا ۲ ساعت بعد از غذا که معده خالی است؛ بااینحال، اگر مصرف آن باعث ناراحتی معده شما میشود، آن را با غذا مصرف کنید.
نحوه مصرف سوسپانسیون خوراکی آزیترومایسین
معمولا سوسپانسیون خوراکی آزیترومایسین بهصورت زیر مصرف میشود:
سوسپانسیون آماده
هربار قبل از مصرف، بطری را خوب تکان دهید تا دارو بهطور یکنواخت مخلوط شود. برای اندازهگیری دقیق دارو، فقط از قاشق یا سرنگ ویژه خود دارو استفاده کنید (قاشق آشپزخانه دقیق نیست). پس از مصرف کامل دُز دارو، ابزار اندازهگیری را بشویید.
پودر تکدُز یکگرمی
محتویات بسته را در یک لیوان بریزید و یکچهارم پیمانه (۶۰ تا ۶۵ میلیلیتر) آب به آن اضافه کنید. خوب آنها را با هم مخلوط کنید و بلافاصله بنوشید. دوباره در همان لیوان ۶۰ تا ۶۵ میلیلیتر آب بریزید و بنوشید تا مطمئن شوید کل دُز را دریافت کردهاید. این سوسپانسیون را نباید نگه دارید.
سوسپانسیون با رهش طولانی
این سوسپانسیون بهصورت پودر درون بطری است. برای آمادهسازی، بهمقدار ۶۰ تا ۶۵ میلیلیتر آب به بطری اضافه کنید. در بطری را محکم ببندید و خوب تکان دهید. بعد از آمادهکردن سوسپانسیون، ۱۲ ساعت برای مصرف آن فرصت دارید. در غیر این صورت آن را دور بریزید.
معمولا سوسپانسیون با رهش طولانی بهتر است با معده خالی، حداقل یکساعت قبل یا دوساعت بعد از غذا بهعنوان یک دُز واحد مصرف شود.
دُز معمول آزیترومایسین برای بزرگسالان
دُز معمول آزیترومایسین برای بزرگسالان بهصورت زیر است:
- عفونتهای شدید مانند ذاتالریه: معمولا یک قرص آزیترومایسین ۵۰۰ روزانه بهمدت ۳ تا ۱۰ روز؛
- عفونتهای تنفسی، پوستی، گوشدرد و گلودرد: روز اول، ۵۰۰میلیگرم (دو عدد قرص ۲۵۰) و برای چهار روز بعد، روزانه یک عدد قرص ۲۵۰میلیگرمی؛
- عفونتهای مقاربتی: یک دُز واحد ۱ گرمی یا ۲ گرمی؛
- پیشگیری از عفونت MAC: ۱۲۰۰میلیگرم یکبار در هفته.
دُز آزیترومایسین در اطفال
بهطور معمول، دُز شربت آزیترومایسین کودکان براساس وزن بدن آنها محاسبه میشود. برای بیشتر عفونتهای کودکان ۱۰میلیگرم/ کیلوگرم کافی است.
نکات مهم و هشدارهای مصرف
- در بیشتر موارد، آزیترومایسین روزی یکبار باید مصرف شود. آن را هر روز سر ساعت مشخصی مصرف کنید؛
- حتی با وجود احساس بهبودی، مصرف دارو را نیمهکاره رها نکنید. قطع زودهنگام دارو باعث بازگشت عفونت و مقاومت باکتریها به آنتیبیوتیک میشود؛
- درصورت فراموشکردن دُز، بهمحض یادآوری آن را مصرف کنید. اگر به نوبت بعدی نزدیک بود، دُز فراموششده را رها کنید. هرگز دُز را دوبرابر نکنید؛
- اگر ظرف یک ساعت پس از مصرف آزیترومایسین استفراغ کردید، با پزشک تماس بگیرید؛
- اگر آنتیاسید معده مصرف میکنید، آزیترومایسین را یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از آنتیاسید مصرف کنید؛
- پس از گذشت چند روز باید احساس بهبودی کنید. در غیر این صورت یا درصورت بدترشدن علائم با پزشک تماس بگیرید. احتمال بروز برفک یا عفونت قارچی در برخی افراد پس از دوره آنتیبیوتیک وجود دارد؛
- سوسپانسیونهای خوراکی آزیترومایسین معمولا تلخ هستند. درصورت بیقراری کودک، پس از مصرف دارو به او مقداری آبمیوه بدهید.
عوارض جانبی داروی آزیترومایسین
عوارض قرص آزیترومایسین ۵۰۰ و سایر اشکال دارویی آن، معمولا کمتر از سایر آنتیبیوتیکها است. بااینحال، ممکن است عوارض جانبی زیر را تجربه کنید (ممکن است این واکنشها چندهفته پس از شروع مصرف آزیترومایسین ایجاد شوند):
مشکلات گوارشی
عوارض جانبی رایج آزیترومایسین شامل حالت تهوع، اسهال و درد معده هستند. این علائم معمولا خفیفاند و خودبهخود فروکش میکنند. مصرف غذا همراه با دارو میتواند به تسکین این عوارض جانبی کمک کند.
واکنشهای آلرژیک
واکنش آلرژیک به آزیترومایسین نادر است ولی در برخی از افراد ممکن است رخ دهد. درصورتیکه علائم زیر را مشاهده کردید، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید یا خود را بهسرعت به یک مرکز درمانی برسانید:
- بثورات پوستی قرمز یا بنفش که گسترش مییابد و باعث تاول یا پوستهریزی میشود؛
- کهیر؛
- خارش؛
- مشکل در تنفس؛
- تورم صورت، زبان یا گلو؛
- تب، گلودرد، سوزش چشم، درد روی پوست.
مشکلات کبدی
بازهم در موارد نادر، ممکن است آزیترومایسین باعث آسیب کبدی شود. علائم زیر هشداردهندهاند و به فوریتهای پزشکی نیاز دارند:
- زردشدن پوست یا چشمها؛
- ادرار تیره؛
- خستگی مداوم.
مشکلات قلبی
گزارشهایی مبنی بر احتمال ایجاد آریتمی یا نامنظمشدن ضربان قلب در برخی افراد وجود دارد. علائم آن عبارتاند از:
- تپش قلب (احساس لرزش یا کوبش در قفسه سینه)؛
- سرگیجه؛
- خستگی؛
- تنگی نفس؛
- ناراحتی قفسه سینه؛
- غشکردن.
این عوارض افراد مسن را بیشتر تحتتأثیر قرار میدهد.
عوارض جانبی آزیترومایسین برای نوزادان
اگر پزشک برای نوزاد آزیترومایسین تجویز کرده است و متوجه شدید هنگام غذاخوردن یا شیرخوردن حالت تحریکپذیری دارد یا استفراغ میکند، بهسرعت به پزشک مراجعه کنید.
به عوارض جانبی جدی آزیترومایسین دقت کنید. حتی اگر بهتر شدند، با پزشک درباره آنها صحبت کنید و بگویید که چنین عوارضی داشتهاید. پیگیری عوارض جانبی جدی هر دارو بسیار مهم است.
موارد منع مصرف آزیترومایسین
آزیترومایسین برای برخی افراد مناسب نیست. برای اینکه مطمئن شوید برای شما بیخطر است، درصورت ابتلا به هریک از موارد زیر با پزشک مشورت کنید:
- سابقه واکنش آلرژیک به آزیترومایسین، کلاریترومایسین، اریترومایسین، تلیترومایسین یا هر داروی دیگری؛
- مشکلات کبدی یا کلیوی؛
- سابقه اسهال پس از مصرف آنتیبیوتیک؛
- مشکلات قلبی، ازجمله ضربان قلب نامنظم (آریتمی)؛
- میاستنی گراویس؛
- سطح پایین پتاسیم در خون؛
- سندرم کیوتی (QT) طولانی در شما یا یکی از اعضای خانواده (نوع نادری از آریتمی قلبی و بسیار خطرناک)؛
- دیابت (فرم مایع آزیترومایسین حاوی قند است).
تداخلات دارویی آزیترومایسین
- داروهای آنتیاسید حاوی آلومینیوم یا منیزیم را همزمان با آزیترومایسین مصرف نکنید. این آنتیاسیدها درصورت مصرف همزمان با آزیترومایسین، اثر آن را کاهش میدهند؛
- آزیترومایسین را با استامینوفن و داکسیسایکلین میتوانید مصرف کنید. شواهد بالینی اثباتشدهای مبنی بر تداخل یا عوارض جانبی بین این دو دارو وجود ندارد؛
- اگر اسهال خونی یا آبکی دارید، از داروهای ضداسهال استفاده نکنید و با پزشک تماس بگیرید؛
- از قرارگرفتن درمعرض نور خورشید بدون ضدآفتاب و برنزهشدن خودداری کنید. آزیترومایسین میتواند باعث آفتابسوختگی شود.
اگر داروی خاصی مصرف میکنید یا مصرف دارویی را بهتازگی شروع یا قطع کردهاید، با پزشک درمیان بگذارید. بهویژه درباره داروهای زیر حتما با پزشک صحبت کنید:
- دیگوکسین؛
- کلاریترومایسین؛
- رقیقکننده خون مانند وارفارین، کومادین؛
- کلشیسین؛
- سیکلوسپورین؛
- آلکالوئیدهای ارگوت، مانند دی هیدروارگوتامین، ارگوتامین؛
- هورمونهای استروژن یا پروژستین؛
- نلفیناویر؛
- داروهای تغییردهنده ریتم قلب؛
- فنیتوئین.
همچنین، آزیترومایسین را با هیچیک از داروهای زیر مصرف نکنید:
- سیزاپراید؛
- دروندارون؛
- پیموزاید؛
- تیوریدازین.
آزیترومایسین و بارداری
اگر باردار هستید و عفونتی دارید که به درمان فوری نیاز دارد، پزشک برای شما آنتیبیوتیک تجویز میکند. او قبل از تصمیمگیری برای تجویز آزیترومایسین، ابتدا نوع عفونت را بررسی میکند. شاید آنتیبیوتیکهای دیگر مناسبتر باشند. درصورتیکه فواید آزیترومایسین بیشتر از خطرات احتمالی آن در دوران بارداری باشد، این دارو را انتخاب خواهد کرد.
آزیترومایسین و شیردهی
درصورتیکه نوزاد سالمی دارید، ممکن است مصرف آزیترومایسین در دوران شیردهی اشکالی نداشته باشد. آزیترومایسین بهمقدار کم وارد شیر مادر میشود و بعید است که عوارض جانبی در نوزادان شیرخوار ایجاد کند. بااینحال، درصورت مشاهده موارد زیر در نوزادتان بهسرعت با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید:
- بهخوبی شیر نمیخورد یا وزنش آنطور که انتظار میرود افزایش نمییابد؛
- ناراحتی معده مانند اسهال یا استفراغ دارد؛
- جوش زده است؛
- در دهانش برفک (عفونت قارچی) دیده میشود؛
- بهطور غیرعادی خوابآلود یا تحریکپذیر به نظر میرسد.
درباره علائم دیگری که در فهرست به آنها اشاره نکردهایم و شما را نگران میکنند، با اورژانس یا پزشک تماس بگیرید.
کلام آخر دکتردکتر
در این مقاله، اطلاعات مهمی را که باید درباره آزیترومایسین برای درمان عفونتهای باکتریایی میدانستید، ارائه دادیم. هرگز بدون تجویز پزشک آنتیبیوتیک مصرف نکنید؛ زیرا اگر بدن شما به آنتیبیوتیک نیاز نداشته باشد، این داروها بهناچار باکتریهای مفید بدنتان را از بین میبرند. همیشه دوره درمان با آزیترومایسین را تکمیل کنید تا رشد باکتریها بهطور کامل متوقف شوند. هر باکتری باقیمانده ممکن است نسبت به دارو مقاوم شود.
آیا پزشکتان برای شما آزیترومایسین تجویز کرده است؟ پیشنهاد میکنیم برای تهیه آن از خدمات سفارش آنلاین دارو در سایت دکتردکتر استفاده کنید. با این کار نهتنها نیازی نیست تا داروخانه بروید، بلکه میتوانید با چند کلیک از چند داروخانه معتبر قیمت آزیترومایسین را استعلام بگیرید، با هم مقایسه کنید و بعد بخرید.
