اگزما یک بیماری پوستی کلافهکننده با خارش بیامان، قرمزی و التهابی است که خواب و خیال و آرامش را از فرد میگیرد. بیشتر افراد در مواجهه با اگزما بهدنبال قویترین پمادها و داروهای کورتونی میگردند، درحالیکه پزشکی نوین به ارتباط پوست و غذایی که میخوریم اشاره دارد. بعضی از خوراکیها آتش خارش و قرمزی را روشن و بعضی دیگر خاموش میکنند. بنابراین آشنایی با رژیم غذایی مناسب اگزما برای هرکسی که با این مشکل دستوپنجه نرم میکنند، نجاتدهنده است. مشتاقید بدانید بهترین و بدترین رژیم غذایی اگزما چیست؟ بخوانید تا بگوییم چطور با غذا به جنگ اگزما بروید.
رژیم غذایی مناسب اگزما چیست؟
هدف اصلی در رژیم غذایی مناسب اگزما کاهش التهاب بدن است. اگر میپرسید غذاهای چگونه بر اگزما تاثیر میگذارند؟ باید بگوییم تا وقتی بدن آرام باشد، اگزمای پوست سر و پوست بدن کمتر واکنش نشان میدهد. ۴ ویژگی مهم رژیم غذایی برای بیماری اگزما عبارت است از:
- شامل بمبهای ضدالتهاب است. چون ماهیهای چرب، گردو و بذر کتان با امگا۳ فراوان، قرمزی و خارش را از بین میبرند.
- سهم آنتیاکسیدانها در این رژیم پررنگ است. چون سبزیجات تازه، توت و مرکبات مثل یک پادزهر در برابر التهاب عمل میکنند.
- اهمیت سلامت روده را در نظر میگیرد. چون پروبیوتیکها به تعادل سیستم ایمنی کمک میکنند و اثر مثبتی بر پوست میگذارند.
- محرکهای دردسرساز را ممنوع میکند. چون مصرف قند مصنوعی، تنقلات فراوریشده و غذای کنسروی آتش اگزما را شعلهور میکند.
البته فراموش نکنید بدن آدمها متفاوت است و محرکهای متفاوتی دارد. بهتر است یک دفترچه کوچک بردارید و چند هفته غذاهایی که میخورید و وضعیت پوستتان را بنویسید. گاهی حذف یک غذا وضعیت اگزمای پوست را از اینرو به آنرو میکند.
بهترین رژیمهای غذایی برای اگزما
انتخاب بهترین رژیم غذایی برای اگزما برای رفع التهاب نهفته در بدن و جلوگیری از شعلهورشدن مکرر این عارضه پوستی لازم است. هیچ نسخه واحدی برای رژیم غذایی مناسب اگزما نداریم. با شناخت الگوهای تغذیهای میتوانیم بهترین را براساس نیاز خاص پوست خود انتخاب کنیم. این چند رژیم که در ادامه معرفی کردهایم، محبوبترین و مؤثرترین رژیمهای غذایی برای کنترل علائم اگزما بهشمار میروند.
رژیم ضد التهابی برای اگزما
هدف این رژیم خاموشی التهاب مزمن است. در اگزما، سیستم ایمنی واکنش التهابی اشتباه نشان میدهد. این رژیم با حذف غذاهای فراوریشده و قندهای تصفیهشده، فشار را از روی بدن برمیدارد و با افزودن ترکیبات ضدالتهابی، به خودترمیمی پوست کمک میکند. با این رژیم، تسکین خارش و سرخی پوست پایدار خواهد بود. خوراکیهای پراستفاده در این رژیم عبارتاند از:
- ماهیهای چرب (سالمون، ساردین و قزلآلا)؛
- سبزیجات برگسبز (اسفناج، کلمپیچ)؛
- میوههای سرشار از آنتیاکسیدان (توتها، گیلاس)؛
- ادویههای ضدالتهاب (زردچوبه، زنجبیل)؛
- روغنهای سالم (روغن زیتون فرابکر، روغن آووکادو)؛
- مغزها و دانههای خام (گردو، بذر کتان).
رژیم مدیترانهای در کنترل اگزما
رژیم مدیترانهای بهخاطر تمرکز بر چربیهای مفید و مواد غذایی تازه، از سالمترین الگوهای تغذیهای جهان بهحساب میآید. این رژیم استرس اکسیداتیو را کم و ویتامینهای ضروری را تأمین میکند تا سد دفاعی پوست تقویت شود. خوراکیهای پراستفاده در این رژیم عبارتاند از:
- انواع ماهیها و غذاهای دریایی؛
- روغن زیتون به عنوان چربی اصلی؛
- حبوبات (عدس، نخود، لوبیا)؛
- میوههای تازه و فصل؛
- سبزیجات متنوع و رنگارنگ؛
- غلات کامل (جو دوسر، کینوا، برنج قهوهای)؛
- مقدار متعادلی از لبنیات پروبیوتیک.
رژیم غذایی سرشار از پروبیوتیک
تعادل سیستم ایمنی به سلامت روده میانجامد. بههمینترتیب اگر تعادل باکتریهای مفید روده به هم بریزد، پاسخ آلرژیک بدن و التهاب پوستی تشدید خواهد شد. رژیم غذایی مناسب اگزما اگر سرشار از پروبیوتیک باشد، محیط روده را اصلاح میکند و مانع نفوذ ترکیبات محرک به جریان خون میشود. طی این فرایند، علائم اگزما تسکین مییابند و پوست ملتهب کمی آرام میگیرد. خوراکیهای پراستفاده در این رژیم عبارتاند از:
- ماستهای پروبیوتیک و بدون قند؛
- کفیر طبیعی؛
- کلمترش؛
- کیمچی (سبزیجات تخمیر شده)؛
- دوغهای خانگی و سنتی؛
- تمپه و میسو.
رژیم غذایی بدون گلوتن برای اگزما
گلوتن پروتئینی است که در گندم، جو و چاودار یافت میشود و برای برخی افراد مبتلا به اگزما، یک محرک التهابی پنهان است. با حذف گلوتن، بدن دیگر ناچار به تحمل این پروتئینها نیست؛ بنابراین فشار ایمنی کم میشود و التهاب سیستمیک کاهش مییابد. این رژیم بهخصوص برای افرادی مناسب است که همزمان دچار مشکلات گوارشی یا حساسیت به گندم هستند. خوراکیهای پراستفاده در رژیم غذایی بدون گلوتن عبارتاند از:
- انواع کینوا؛
- برنج قهوهای و سفید؛
- ذرت و آرد ذرت؛
- ارزن و گندمسیاه؛
- سیبزمینی و حبوبات؛
- میوهها و سبزیجات تازه؛
- گوشت و ماهی تازه.
رژیم قلیایی برای اگزما
طرفداران رژیم قلیایی معتقدند زیادهروی در مصرف غذاهای اسیدی بدن را ملتهب میکند. بنابراین با تمرکز بر مواد غذایی اسیدی، میکوشند سطح التهاب بدن را پایین بیاورند. این رژیم غذایی مناسب اگزما بیشتر بر پایۀ آبرسانی به بدن با مصرف میوه و سبزیجات است و خوراکیهای پراستفاده در آن عبارتاند از:
- سبزیجات تازه (خیار، کلم، اسفناج، بروکلی)؛
- لیمو و لیموترش (با وجود ماهیت اسیدی، در بدن اثر قلیایی دارند)؛
- برخی از میوههای تازه؛
- آووکادو؛
- بادام و دانههای مغذی؛
- آب کافی و دمنوشهای گیاهی.
رژیم غذایی حذف برای شناسایی محرکهای اگزما
در مرحله نخست این رژیم تمام مواد غذایی محرک اگزما هستند حذف میشوند تا پوست فرصت بازسازی پیدا کند. سپس در مرحله بازگشت، مواد غذایی یکییکی وارد برنامه غذایی فرد میشوند تا محرک اصلی اگزما شناسایی شود. این بهترین راهکار غذایی برای مدیریت طولانیمدت اگزماست.
رژیم غذایی دیسیدروتیک اگزما
اگزما دیسیدروتیک با تاولهای پوستی همراه است و اغلب به فلزاتی مثل نیکل و کبالت واکنش نشان میدهد. در این رژیم، با کنترل مصرف غذاهای سرشار از این فلزات، بار سمی بدن را کاهش میدهیم. خوراکیهای پراستفاده عبارتاند از:
- سبزیجات تازه و محلی؛
- میوههای تازه؛
- گوشتهای تازه و فراورینشده؛
- لبنیات تازه (با نظر پزشک)؛
- غلات تصفیهشده.
غذاهای مفید برای کاهش علائم اگزما
پاسخ به این سؤال که چه چیزی برای اگزما خوب است، در دل مواد غذایی سرشار از آنتیاکسیدان و اسیدهای چرب نهفته است. تغذیه نقشی حیاتی در مدیریت التهاب پوستی دارد و انتخابهای صحیح میتواند روند بهبود را تسریع کند. اگر به دنبال یک رژیم غذایی مناسب اگزما هستید، اصل تمرکز را بر مصرف خوراکیهای ضدالتهاب بگذارید تا سد دفاعی پوست را از درون تقویت کنند.
ماهیهای چرب و امگا ۳
امگا۳ یکی از قویترین ضدالتهابهای طبیعی است که قرمزی و خارش ناشی از اگزما را تسکین میدهد. این اسید چرب موادی در بدن تولید میکند که پاسخ ایمنی بیشازحد را آرام کرده و سلامت پوست را تضمین میکنند. برخی از خوراکیهای حاوی امگا۳ عبارتاند از:
- سالمون، ساردین، ماهی خالمخالی و قزلآلا؛
- بذر کتان و روغن بذر کتان؛
- دانه چیا و گردو.
میوهها و سبزیجات تازه
رژیم غذایی مناسب اگزما سرشار از میوه و سبزیجات تازه و رنگارنگ است. این خوراکیهای لذیذ بهوفور ویتامین و ریزمغذی مفید دارند که به بازسازی سلولهای پوستی کمک میکنند؛ تنوع رنگشان نیز گویای محتوای آنتیاکسیدانی آنهاست. این ترکیبات ارزشمند از پوست در برابر استرسهاس محیطی محافظت کرده و التهاب را کم میکنند.
- توتها (توتفرنگی، تمشک، زغالاخته)؛
- سبزیجات برگسبز (اسفناج، کلمپیچ)؛
- هویج و سیبزمینی شیرین (سرشار از بتاکاروتن)؛
- مرکبات (برای ویتامین C).
غذاهای پروبیوتیک
تعادل باکتریهای روده مستقیما بر سلامت پوست تأثیر میگذارد. پروبیوتیکها با تقویت سیستم ایمنی از درون، از نفوذ عوامل حساسیتزا به خون جلوگیری کرده و التهابهای پوستی را به میزان قابلتوجهی تعدیل میکنند. محبوبترین آنها عبارتاند از:
- ماستهای پروبیوتیکدار (بدون شکر افزوده)؛
- کفیر و دوغهای تخمیری؛
- کلمترش و کیمچی؛
- غذاهای تخمیر شده طبیعی.
غلات کامل
غلات کامل پر از فیبر است و فرایند هضم و دفع سموم را بهینه میسازد. برخلاف غلات تصفیهشده که ممکن است باعث افزایش سریع قند خون و در نتیجه التهاب شوند، غلات کامل انرژی پایدار و مواد مغذی را برای ترمیم پوست فراهم میکنند. پراستفادهترین آنها عبارتاند از:
- جو دوسر؛
- کینوا؛
- برنج قهوهای؛
- ارزن و گندمسیاه.
آجیل و دانهها
پوست به رطوبت نیاز دارد و ویتامین موجود در دانهها این رطوبت را تأمین میکند. چربیهای سالم و پروتئین موجود در آجیلها و دانهها ساختار سلولی پوست را تقویت کرده و خاصیت ارتجاعی آن را بهبود میبخشند. دانههای پرخاصیت عبارتاند از:
- بادام و گردو؛
- تخم آفتابگردان و تخم کدو؛
- کنجد و ارده.
روغن زیتون و چربیهای سالم
چربیهای سالم اجزای سازنده غشای سلولهای پوست و از ضروریات رژیم غذایی مناسب اگزما هستند. روغن زیتون فرابکر سرشار از پلیفنولهاست که خاصیت ضدالتهابی قدرتمندی دارند و به حفظ نرمی و انعطافپذیری پوست در شرایط اگزما کمک میکنند.
- روغن زیتون فرابکر؛
- آووکادو؛
- روغن آووکادو.
چای سبز در رژیم غذایی مناسب اگزما
چای سبز مملو از ترکیبات پلیفنولی به نام کاتچین است که خاصیت آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی فوقالعادهای دارند. نوشیدن چای سبز میتواند به کاهش استرس اکسیداتیو در پوست کمک کرده و اثرات تخریبی التهابهای مزمن را به حداقل برساند. این گیاه به دو شیوه قابلاستفاده است:
- دمکردۀ چای سبز با کیفیت؛
- پودر چای سبز یا ماچا.
غذاهای غنی از آنتی اکسیدان و فلاونوئیدها
فلاونوئیدها ترکیبات گیاهی هستند که به تنظیم سیستم ایمنی کمک میکنند. این مواد با خنثی کردن رادیکالهای آزاد، اجازه نمیدهند التهاب به بافتهای پوستی آسیب جدی وارد کند و باعث اگزما شود. خوراکیهای حاوی این ریزمغذی عبارتاند از:
- پیاز قرمز و سیب؛
- شکلات تلخ (حداقل ۷۰ درصد)؛
- انگور قرمز؛
- چای سیاه و سبز.
غذاهای حاوی روی، منیزیم و ویتامین E
برخی از مواد معدنی و ویتامینها، مثل روی، منیزیم و ویتامین E، نقش پررنگی در ترمیم زخمها و بازسازی بافتهای پوستی ایفا میکنند. روی به عملکرد سیستم ایمنی کمک میکند، منیزیم استرس را کاهش میدهد و ویتامین E رطوبت پوست را حفظ میکند. مواد غذایی سرشار از این ریزمغذیها عبارتاند از:
- تخم کدو (منیزیم و روی)؛
- حبوبات و عدس (روی)؛
- بادام و فندق (ویتامین E)؛
- آووکادو و اسفناج (منیزیم و ویتامین E).
آب و مایعات
هیدراتاسیون مناسب برای عملکرد تمامی اندامها از جمله پوست حیاتی است. نوشیدن آب کافی به دفع بهتر سموم از بدن کمک کرده و مانع از خشکی مفرط پوست میشود. خشکی پوست هم که میدانید، یکی از اولین علائم اگزماست. برای تأمین رطوبت مورد نیاز بدن، این نوشیدنیها را امتحان کنید:
- آب آشامیدنی؛
- دمنوشهای گیاهی (بدون کافئین)؛
- خیار و میوههای آبدار.
بهترین میوهها برای اگزما و کاهش خارش پوست
شاید تابهحال نمیدانستید که حتی انتخاب میوهها در کنترل واکنشهای پوستی نقش دارد. میوهها سرشار از ترکیبات ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی هستند و بهاینخاطر میتوانند سرخی ناشی از التهاب را از بین ببرند و دفعات خارش پوست را کمتر کنند. گرچه هیچ میوهای به تنهایی جایگزین دارو نیست، بد نیست میوه هایی برای درمان اگزما بشناسید.
سیب
سیب سرشار از کوئرستین است؛ یک آنتیاکسیدان طبیعی که مانند یک ضدهیستامین عمل کرده و واکنشهای آلرژیک بدن را تعدیل میکند. این میوه در رژیم غذایی مناسب اگزما میتواند التهاب بافتها را کم کند و در کاهش خارش نقش داشته باشد. خواص کلی سیب عبارت است از:
- حاوی فیبر برای بهبود سلامت روده؛
- کمک به کاهش التهاب سیستمیک و تسکین اگزما؛
- مناسب برای مصرف روزانه به صورت خام.
گلابی در رژیم غذایی مناسب اگزما
گلابی یکی از ایمنترین و کمخطرترین میوهها برای افراد مبتلا به اگزماست. طبع خنک این میوه آتش التهاب پوستی را خاموش میکند و ازآنجاکه در دسته میوههای هیپوآلرژنیک قرار میگیرد، کمتر از سایر میوهها باعث بروز واکنش آلرژیک میشود. خواص کلی این میوه عبارت است از:
- آبرسانی به پوست؛
- دارای فیبر محلول برای دفع سموم؛
- مناسب برای سیستم گوارش حساس.
انواع توتها
توتفرنگی، تمشک، شاتوت و زغالاخته منبع تمامنشدنی از آنتیاکسیدان هستند. این میوهها با خنثی کردن رادیکالهای آزاد، از آسیب به سلولهای پوست جلوگیری کرده و به تقویت سد دفاعی پوست در برابر محرکهای خارجی کمک میکنند. خواص توت عبارت است از:
- سرشار از ویتامین C برای تولید کلاژن؛
- خاصیت ضدالتهابی بسیار قوی؛
- کمک به ترمیم سریعتر بافتهای آسیبدیده.
انار
انار بهدلیل اسید الاژیک و پلیفنولهای خاصی که دارد، یکی از قدرتمندترین میوهها برای مقابله با التهاب مزمن و از ضروریات رژیم غذایی مناسب اگزما است. عصاره و دانههای انار رطوبت پوست را تأمین میکنند. همچنین بهدلیل خواص ضدمیکروب طبیعی، جلوی عفونتهای ثانویه ناشی از خاراندن پوست را میگیرند. خواص انار عبارت است از:
- سرشار از ترکیبات ضدالتهاب؛
- تقویتکننده سیستم ایمنی بدن؛
- مؤثر در بهبود جریان خون و سلامت پوست؛
موز در رژیم غذایی مناسب اگزما
موز منبعی عالی از منیزیم، پتاسیم و ویتامینهای گروه B است. این ریزمغذیها برای آرامش اعصاب و کاهش استرس جسمی حسابی بهکار میآیند. ازآنجاکه استرس یکی از عوامل اصلی شعلهوری اگزماست، میتوان با خوردن موز و ایجاد آرامش نسبی در بدن، خارش عصبی را تسکین داد و جلوی پیشرفت اگزما را گرفت. خواص کلی موز عبارتاند از:
- منبع منیزیم برای کاهش التهاب؛
- هضم بسیار آسان؛
- کمک به حفظ تعادل الکترولیتهای بدن.
میوههای ضد التهاب
برخی میوهها یکجور دیگری برای التهاب مفیدند و با کاهش تولید مواد التهابزا، به پوست فرصت میدهند تا چرخه خارش و خراش را متوقف کند. اگر مدتهاست با اگزما دستبهگریبان هستید، این میوهها را امتحان کنید:
- آناناس: حاوی آنزیم بروملین با خاصیت ضدالتهاب قوی؛
- پاپایا: دارای آنزیم پاپائین برای پاکسازی بدن و کاهش التهاب؛
- هندوانه: سرشار از آب و لیکوپن برای خنککنندگی و آبرسانی عمقی پوست.
غذاهای حساسیتزا و محرک اگزما
شناسایی و حذف دقیق مواد غذایی حساسیت زا برای اگزما یک نقطه عطف مهم در مسیر بهبودی اگزماست. بعضی از خوراکیهای بهظاهر مفید میتوانند باعث واکنش بیشازحد سیستم ایمنی شوند و بلافاصله علائم پوستی مثل خارش و التهاب را تشدید کنند. بعضی از مهمترین این خوراکیها را در ادامه معرفی میکنیم.
لبنیات
آیا میدانستید لبنیات یکی از محرکهای التهابزاست؟ پروتئینهای موجود در شیر گاو (کازئین و وی) در بسیاری از افراد مبتلا به اگزما، واکنشهای ایمنی ایجاد میکنند و باعث تشدید بثورات پوستی میشوند. ترجیحا از این خوراکیها دور بمانید:
- شیر گاو و خامه؛
- پنیرهای پرچرب؛
- کره و بستنی؛
- ماستهای حاوی مواد افزودنی.
تخم مرغ
تخممرغ در رژیم غذایی مناسب اگزما جایی ندارد. پروتئینهای موجود در سفیدۀ این مادۀ غذایی سیستم ایمنی برخی افراد را تحریک میکند و باعث اگزما میشود. حساسیت به تخممرغ در اگزما کودکان بسیار شایع است و حذف آن اغلب به کاهش فوری خارش و قرمزی پوست منجر میشود.
سویا و محصولات سویا
سویا حاوی ترکیباتی است که در برخی افراد واکنش آلرژیک ایجاد کرده و باعث عود اگزما میشوند. این ماده غذایی حتی بهصورت فراوریشده در شیر سویا، سس سویا، توفو و … یافت میشود که مصرف آنها نیز برای افراد دچار اگزما خطرناک است. اگر مستعد اگزما هستید، برچسب محصولات سوپرمارکتی را بادقت بخوانید.
گلوتن و غلات حساسیتزا
منظور از گلوتن، پروتئین موجود در گندم، جو و چاودار است. بعضیها به این پروتئین حساسیت دارند و با مصرفش دچار التهاب سیستمیک میشوند. این التهاب نتیجۀ افزایش نفوذپذیری روده و ورود مواد محرک به جریان خون است که پوست را بهشدت ملتهب و دچار خارش میکند. مواد غذایی حاوی گلوتن عبارتاند از:
- نان، پاستا و ماکارونی؛
- بیسکویتها و کیکهای گندمی؛
- غلات صبحانه حاوی جو؛
- سسهای حاوی آرد گندم.
آجیلها و مغزها در افراد حساس
در بخشهای قبلی از آجیل بهعنوان یک چربی سالم و مفید در رژیم غذایی مناسب اگزما نام بردیم، اما در مبتلایان به اگزمای آلرژیک قصه فرق میکند. بدن این افراد انواع مغز و آجیل را محرک میشناسد و معمولا بهخاطر حساسیت به پروتئین موجود در بادامزمینی، گردو، فندق و …، فرد دچار واکنشهای شدید پوستی و تشدید خارش میشود.
شکر و قندهای ساده
زیادهروی در مصرف قند تصفیهشده باعث نوسان شدید انسولین خون میشود و این اتفاق التهاب بدن را تشدید میکند. آثار التهاب بهسرعت روی سطح پوست ظاهر شده و تحمل پوست نسبت به محرکهای محیطی را کاهش خواهد داد. ترجیحا از این خوراکیهای قندی دور بمانید:
- نوشیدنیهای شیرین و نوشابهها؛
- شیرینیها، قند و نبات؛
- شربتهای دارای فروکتوز بالا؛
- عسل و شیرینکنندههای مصنوعی.
غذاهای فراوریشده و فستفود
این گروه از مواد غذایی معمولا ترکیبی از چربی ترانس، قند زیاد و نمک فراوان هستند. این مواد نهتنها ارزشی برای ترمیم پوست ندارند، که بار سمی سنگینی به کبد و سیستم ایمنی تحمیل میکنند و باعث بازگشت اگزما میشوند. ترجیحا از خوردن این نوع غذاها پرهیز کنید:
- فستفودها و غذاهای سرخکردنی؛
- اسنک، چیپس و پفک؛
- غذاهای کنسروی و نیمهآماده؛
- سوسیس و کالباس.
افزودنیها و نگهدارندههای غذایی
بسیاری از رنگهای مصنوعی و نگهدارندههای شیمیایی که برای ماندگاری بیشتر به غذاها اضافه میشوند، برای سیستم ایمنی افراد مبتلا به اگزما مانند یک عامل خارجی مهاجم عمل میکنند. این افزودنیها میتوانند باعث آزادسازی هیستامین در بدن و بروز کهیر یا خارش شدید شوند و بهاینخاطر در رژیم غذایی مناسب اگزما جایی ندارند:
- رنگهای خوراکی مصنوعی؛
- نگهدارندههایی نظیر بنزوات سدیم؛
- طعمدهندههای مصنوعی مانند مونوسدیم گلوتامات.
ادویههای محرک اگزما
برخی ادویهها بهدلیل طبع گرم و خواص محرک، ممکن است گردش خون سطحی پوست را افزایش داده و خارش را تشدید کنند. افراد مستعد اگزمای شدید با زیادهروی در مصرف این ادویهها معمولا اذیت میشوند و تشدید علائم را تجربه میکنند:
- فلفل قرمز و سیاه؛
- دارچین و میخک؛
- ادویه کاری؛
- زنجبیل.
غذاهای تشدیدکننده خارش و التهاب پوست
گفتیم که برخی از مواد غذایی ماهیت التهابزا دارند؛ این غذاها سد دفاعی پوست را هدف قرار میدهند و باعث افزایش ترشح هیستامین در بدن میشوند. اهمیت شناسایی و حذف این گروه غذایی برای کنترل چرخه خارش و التهاب اگر بیشتر از درمان موضعی نباشد، کمتر نیست. در ادامه به مهمترین غذاهای تشدیدکننده خارش و التهاب پوست اشاره میکنیم.
غذاهای سرخکرده
وقتی غذا را در دمای بالا سرخ میکنیم، با دست خود یکسری ترکیبات سمی و چربی ترانس به آن اضافه میکنیم که دشمن پوست حساس هستند. این چربیهای سنگین زمینهساز التهاب سیستمیک در بدن محسوب میشوند و پوست را وادار به واکنش ایمنی شدید مثل خارش و التهاب میکنند. سرخکردنیهای مضر برای اگزما عبارتاند از:
- انواع سیبزمینی سرخکرده و چیپس؛
- غذای سوخاری و مرغ سرخشده؛
- دونات و شیرینی سرخشده؛
- روغن نباتی جامد و نیمهجامد.
نوشیدنیهای شیرین
از اثر نامطلوب قند زیاد بر انسولین خون برایتان گفتیم و گفتیم که این افزایش ناگهانی چطور منجر به آزادسازی فاکتورهای التهابی در بدن میشود! نتیجۀ این اتفاق چیزی بهغیر از ناتوانی در حفظ رطوبت و خشکی پوست نیست! خشکی و خارش نیز مقدمۀ بروز اگزماست. در رژیم غذایی مناسب اگزما تا حد امکان از این نوشیدنیهای قندی دور بمانید:
- نوشابه گازدار شیرین؛
- شربت صنعتی و آبمیوههای پاکتی؛
- نوشیدنی انرژیزا؛
- چای سرد شیرینشده (آیستی).
کافئین و نوشابهها
زیادهروی در مصرف کافئین بر سیستم عصبی و خواب فرد تأثیر میگذارد و توان مدیریت استرس را از بدن میگیرد. حتما میدانید که استرس یکی از محرکهای اصلی اگزماست! این ماده همچنین خاصیت ادرارآوری دارد؛ پس باعث دفع مایعات میشود، آبرسانی به سلولهای پوست را کم و خارش ایجاد میکند. ترجیحا اگر مستعد اگزما هستید، از نوشابه و مشتقات کافئین دور بمانید:
- قهوه و اسپرسو غلیظ؛
- نوشابه کوکاکولا؛
- چای سیاه غلیظ (مصرف بیشازح)؛
- سایر نوشیدنیهای کافئینی انرژیزا.
غذاهای بسیار تند
ادویههای تند مثل فلفل قرمز دمای بدن را بالا میبرند و اعصاب را تحریک میکنند. در نتیجه، عروق خونی گشاد و جریان خون در سطح پوست بیشتر خواهد شد. در مبتلایان به اگزما، این واکنش اغلب با احساس داغی، قرمزی و خارش ناگهانی در نقاط ملتهب پوست همراه است. برای جلوگیری از این حالت ناخوشایند، مصرف انواع سس تند و فلفل قرمز و غذاهای خیابانی تند را محدود کنید.
برنامه غذایی ۷ روزه برای کنترل اگزما
اگر میخواهید هرگز با آثار اگزما روی پوستتان روبهرو نشوید، به یک برنامه غذایی هفتگی و رژیم غذایی اگزمای منسجم نیاز دارید. رژیمی که بایدها و نبایدهای رژیم غذایی مناسب اگزما در آن رعایت شود: پر از مواد غذایی ضدالتهاب و عاری از هرگونه خوراکی محرک باشد. در این بهش میگوییم کدام وعدهها را در سفرۀ روزانه بگنجانید تا بدن فرصت بازیابی سیستم ایمنی را پیدا کند.
نمونه صبحانه مناسب اگزما
هدف از صبحانه در این برنامه، شروع روز با مواد غذایی ضدالتهاب و فاقد محرکهای رایج مانند گلوتن یا لبنیات پرچرب است تا بدن از همان ابتدا در وضعیت آرامش قرار گیرد. نمونه صبحانه مناسب اگزما شامل این خوراکیهاست:
- اوتمیل (جو دوسر) با شیر بادام، توت و کمی دانه چیا؛
- پنکیک کینوا با تکههای سیب و کمی دارچین (درصورت عدم حساسیت)؛
- تخممرغ آبپز (درصورت عدم حساسیت) همراه با آووکادو و نان جو بدون گلوتن؛
- کفیر یا ماست پروبیوتیک با مغز گردوی خام.
نمونه ناهار مناسب اگزما
ناهار رژیم غذایی مناسب اگزما باید متعادل و سرشار از امگا۳ و فیبر باشد. این ریزمغذیها برای انرژی پایدار در طول روز و کنترل التهاب درونی ضروری هستند. نمونه ناهار مناسب اگزما شامل این خوراکیهاست:
- فیله ماهی قزلآلا یا سالمون بخارپز همراه با کلم بروکلی و هویج؛
- سالاد کینوا با سبزیجات رنگارنگ (خیار، جعفری، کلمپیچ) و روغن زیتون بکر؛
- خوراک عدس یا حبوبات با روغن زیتون و لیموترش تازه؛
- سینه مرغ کبابی با کدو سبز و سبزیجات معطر.
نمونه شام مناسب اگزما
در رژیم مناسب اگزما وعده شام باید سبک باشد تا سیستم گوارش در طول خواب درگیر نباشد. هضم سنگین میتواند دلییل التهاب و خارش اگزما در طول شب باشد. نمونه شام مناسب اگزما شامل این خوراکیهاست:
- سوپ سبزیجات (کدو، هویج، اسفناج) همراه با کمی زنجبیل تازه؛
- ماهی کبابی با سبزیجات بخارپز (مثل لوبیا سبز یا گلکلم)؛
- خوراک کدو سبز و گوجهفرنگی بدون ادویههای تند؛
- برنج قهوهای با کمی روغن زیتون و سبزیجات فصل.
میانوعدههای مفید رژیم اگزما
میانوعدهها نباید باعث افزایش ناگهانی قند خون شوند. انتخاب میانوعدۀ مفید جلوی ریزهخواریهای مضر و مصرف تنقلات فراوریشده را میگیرد. نمونه میانوعده مناسب اگزما شامل این خوراکیهاست:
- یک مشت کوچک گردو یا بادام خام (بدون نمک)؛
- میوههای کمقند مثل سیب، گلابی و توت؛
- خیار با کمی روغن زیتون و آبلیمو؛
- دمنوش گیاهی بدون شکر مثل چای سبز یا بابونه.
رژیم غذایی اگزما در کودکان و نوزادان
گاهی اوقات خارش و التهاب ناشی از اگزمای کودک ناشی از چیزهایی است که در طول روز خورده است. بدن کودک میکوشد به چیزی اعتراض کند و ما باید آن را پیدا کنیم. اولین قدم شناسایی غذاهای مناسب و نامناسب است.
غذاهای مناسب برای کودک مبتلا به اگزما
بهترین غذا برای کودکان مبتلا به اگزما به طبیعت نزدیکتر است و بدن ظریف و حساس او را کمتر درگیر هضم سنگین میکند، غذاهایی مثل:
- میوه: سیب و گلابی ترجیحا پخته و پورهشده برای هضم راحتتر؛
- سبزیجات رنگی: کدو سبز، هویج و سیبزمینی بخارپز؛
- گوشتهای سبک: مرغ و بوقلمون بهترین انتخاب برای تأمین پروتئین با کمترین حساسیت؛
- کینوا و برنج: بهعنوان جایگزین گندم برای کمترین واکنش آلرژیک؛
- روغن زیتون: برای نرم نگهداشتن پوست کودک.
غذاهای ممنوع در کودکان
بعضی از غذاها در لیست سیاه اگزمای کودکان قرار دارند و باید بهسرعت از رژیم غذایی کودک مبتلا به اگزما حذف شوند، غذاهایی مثل:
- شیر گاو: بهدلیل حساسیت برخی از کودکان و نوزادان به پروتئینهای موجود در شیر گاو؛
- سفیده تخممرغ: احتمال حساسیت کودک و خارش شدید بعداز مصرف تخممرغ؛
- خوراکیهای کارخانهای: بهدلیل محتوای رنگ و نگهدارنده در انواع چیپس، پفک و تنقلات؛
- آجیلها: احتمال حساسیت کودک به ترکیبات آجیل و دانههای مغذی؛
- گندم: احتمال حساسیت و خارش اگزما بعداز مصرف نان سفید و محصولات حاوی گندم.
نکات تغذیهای در نوزادان
سیستم گوارش نوزادان هنوز کامل نیست؛ ازاینجهت، مراقبت غذایی برای پیشگیری از اگزما در این گروه سنی جدیتر است. این نکات را به خاطر بسپارید و رعایت کنید:
- شیر مادر بهترین ضدالتهاب طبیعی برای نوزاد است.
- بعداز اولین بار خوراندن یک غذای جدید به نوزاد دستکم ۳ تا ۴ روز صبر کنید، اگر خبری از خارش و قرمزی پوست نشد، با خیال راحت آن را به کودک بدهید.
- بدون مشورت با پزشک شیر خشک نوزاد را به انواع خاص (هایپوآلرژنیک) تغییر ندهید.
- یک دفترچه کوچک برای یادداشت خوراکیهای روز و وضعیت پوست نوزاد داشته باشید.
آیا رژیم غذایی میتواند اگزما را درمان کند؟
رژیم غذایی بهتنهایی اگزما را درمان نمیکند، ولی کمککننده است. اگزما یک بیماری چندعاملی است و مهمترین عوامل آن التهاب سیستمیک و محرک آلرژیک هستند. با اصلاح تغذیه میتوان شدت و دفعات شعلهورشدن اگزما را بهمیزان قابلاعتنایی کم کرد و تاحدودی از شر ظهور گاهوبیگاه علائم آن خلاص شد.
تغذیه اصولی فرصتی برای پوست فراهم میکند تا سد دفاعی خود را بازیابی کرده و این خارش آزاردهنده را به حداقل برساند. چه زمانی اثربخشی آن به حداکثر میرسد؟ زمانی که همراه با مراقبت پوستی و درمان پزشکی، جزئی از سبک زندگی سالم برای کنترل علائم اگزما باشد.
نکات مهم در مدیریت تغذیه اگزما
مدیریت اگزما در اینکه بدانیم چه بخوریم و چه نخوریم خلاصه نمیشود، این مهارت را باید کمکم یاد گرفت. بدن آدمها باهم فرق میکند و نمیتوان نسخۀ ثابتی برای همه نوشت. برای آنکه در این مسیر سردرگم نشوید و پوستتان آرام بگیرد، چند نکته کلیدی هست که باید گوشۀ ذهن نگه دارید.
شناسایی محرکهای فردی
چیزی که برای دوست شما یا بلاگری که اخیرا در اینستاگرام دیدهاید مفید است، لزوما برای شما مفید نیست و حتی شاید محرک باشد. خودتان دستبهکار شوید و هرآنچه میخورید و وضعیت پوستتان در پاسخ به آن خوراکی را یادداشت کنید. با این کار بیآنکه نیازی به حذف کل غذاهای مشکوک باشد، بهراحتی میفهمید کدام غذاها برای شما محرک اگزما هستند و باید حذف شوند.
اهمیت هیدراتاسیون در رژیم غذایی مناسب اگزما
پوست اگزمایی بیشباهت به زمین تشنه نیست. وقتی بدن کمآب باشد، پوست خشک میشود و خشکی پوست یعنی خارش بیشتر! افزودن آب به رژیم غذایی مناسب اگزما، سادهترین کاری است که میتوان برای آبرسانی داخلی پوست انجام داد. گاهی اوقات با همین کار ساده متوجه نیاز کمترتان به مرطوبکنندههای موضعی میشوید.
پرهیز از رژیمهای سخت و غیراصولی
حذف خودسرانه و ناگهانی گروههای غذایی مهم مثل لبنیات یا گلوتن برای درمان اگزما اشتباه است. ریشۀ اگزما همیشه آلرژی به این مواد نیست؛ ممکن است رژیم سخت باعث کمبود ویتامین و ضعف بدنی شود و استرس ایجاد کند. استرس هم که علت شماره یک اگزماست. هر تغییری در رژیم غذایی باید منطقی باشد و درصورت نیاز با مشورت فرد متخصص انجام شود.
اهمیت استمرار رژیم غذایی
قرار نیست اگزما بعداز یک وعده غذای سالم درمان شود. بدن برای بازسازی سد دفاعی پوست به زمان نیاز دارد و استمرار در رعایت عادات غذایی سالم شرط لازم است. حتی ممکن است در هفتههای اول تغییر خاصی نبینید! اما اگر صبور باشید، پساز مدتی متوجه کاهش دفعات و شدت خارش اگزمای پوستتان خواهید شد. صبر همیشه معجزه میکند.
کلام آخر دکتردکتر!
راستش را بخواهید، اگزما فقط یک مشکل پوستی نیست که با کرمهای موضعی حلوفصل شود؛ گاهی اوقات معنای این خارش و قرمزی، اعتراض بدن به برنامه غذایی است! یادتان باشد که قرار نیست یکشبه همه چیز را تغییر دهید یا خودتان را درگیر رژیمهای عجیبوغریب کنید. مهمترین قدم، شناخت واکنش بدن شما به مواد غذایی مختلف و شناسایی غذاهای مفید و مضر است، حتی اگر با آنچه در این مقاله خواندید متفاوت باشند. اگر احساس میکنید برای شناسایی محرکهای غذایی اگزما به کمک نیاز دارید، از یک پزشک متخصص در دکتردکتر کمک بخواهید. آنها پساز ویزیت آنلاین وضعیت شما، بهترین رژیم غذایی مناسب اگزما را در اختیارتان میگذارند.
