تومور هیپوفیز در زنان و مردان؛ علائم، نشانه‌ها و روش‌های درمان

تومور هیپوفیز چیست
اشتراک گذاری ثبت دیدگاه

بدن ما شبکۀ پیچیده‌ای از پیام‌رسان‌های شیمیایی به نام هورمون دارد که تمام فعالیت‌های حیاتی را هماهنگ می‌کند. در مرکز این شبکه، غده‌ای کوچک به‌اندازۀ نخودفرنگی در کف مغز و پشت بینی قرار گرفته است که غدۀ هیپوفیز نام دارد. گاهی اوقات سلول‌های این غده به‌طور غیرطبیعی رشد می‌کنند، که باعث بروز تومور هیپوفیز می‌شود. شنیدن نام تومور ممکن است در ابتدا ترسناک باشد و ذهن شما را به‌سمت سرطان ببرد. اما خبر خوب این است که بیشتر تومورهای هیپوفیز خوش‌خیم و غیرسرطانی هستند. برای آشنایی بیشتر با این عارضه، علائم و روش‌های درمان آن، با ما همراه شوید.

تومور هیپوفیز چیست؟

تومور هیپوفیز، هرگونه رشد غیرطبیعی و مهارنشده سلول‌ها در غده هیپوفیز است. این غدۀ کوچک هورمون‌هایی ترشح می‌کند که در کنترل بسیاری از کارکردهای حیاتی بدن نقش دارند. از مهم‌ترین هورمون‌هایی که تحت کنترل هیپوفیز قرار دارند می‌توان به این موارد اشاره کرد:

  • پرولاکتین: هورمونی که برای تولید شیر مادر پس از زایمان ترشح می‌شود؛
  • هورمون محرک قشر فوق‌کلیوی (ACTH): غده‌های فوق‌کلیه را به تولید هورمون کورتیزول تحریک می‌کند که در سوخت‌وساز و واکنش بدن به استرس نقش دارد؛
  • هورمون رشد: هورمونی است که به کنترل رشد بدن و مصرف قند و چربی کمک می‌کند؛
  • هورمون محرک تیروئید: محرک ترشح هورمون‌های تیروئید، که مسئول رشد، تنظیم دمای بدن و ضربان قلب هستند؛
  • هورمون‌های FSH و LH: هورمون‌هایی هستند که چرخۀ قاعدگی را در زنان و تولید اسپرم را در مردان کنترل می‌کنند.

تومورهای هیپوفیز می‌توانند باعث ایجاد فشار به نواحی مختلف مغز شوند. همچنین، گاهی اوقات تومورهای هیپوفیز غده را وادار می‌کنند که بیش‌ازحد این هورمون‌ها را ترشح کند و گاهی اوقات نیز ترشح هورمون‌ها را به‌شدت کاهش می‌دهند.

تفاوت تومور هیپوفیز با آدنوم هیپوفیز

تومور هیپوفیز اصطلاحی کلی است و به هر نوع رشد غیرطبیعی توده در این غده اشاره می‌کند. در مقابل، آدنوم هیپوفیز نوعی تومور غیرسرطانی و خوش‌خیم است که دقیقاً از سلول‌های خود غدۀ هیپوفیز سرچشمه می‌گیرد. بیش از ۹۹ درصد از تومورهای هیپوفیز از نوع آدنوم هستند و موارد دیگر، شامل سرطان‌های بسیار نادر هیپوفیز (کارسینوم هیپوفیز) می‌شوند.

انواع تومور هیپوفیز

پزشکان تومورهای هیپوفیز را بر پایۀ دو معیار بسیار مهم دسته‌بندی می‌کنند: میزان فعالیت هورمونی آن‌ها و خوش‌خیم یا بدخیم‌بودنشان. شناخت دقیق نوع تومور به تیم پزشکی کمک می‌کند تا بهترین برنامۀ درمانی را برای بیمار طراحی کنند. در ادامه، انواع این تومورها را با هم بررسی می‌کنیم:

مشاوره متنی و تلفنی دکتر غدد

تومورهای عملکردی ترشح کننده هورمون

این تومورها که آدنوم‌های فعال نیز نامیده می‌شوند، هورمون‌های خاصی را بیش از نیاز بدن تولید می‌کنند. ترشح بیش‌ازحد این هورمون‌ها تعادل شیمیایی بدن را بر هم می‌زند و مشکلات گوناگونی ایجاد می‌کند. شایع‌ترین تومورهای عملکردی سازنده هورمون، این موارد هستند:

  • پرولاکتینوما: این تومورها هورمون پرولاکتین را بیش‌ازحد ترشح می‌کنند. این وضعیت در زنان چرخۀ قاعدگی را نامنظم می‌کند و در مردان باعث کاهش میل جنسی می‌شود.
  • تومورهای ترشح‌کننده هورمون رشد: تولید بیش‌ازحد این هورمون در بزرگسالان باعث آکرومگالی (بزرگ‌شدن استخوان‌های دست، پا و صورت) و در کودکان سبب غول‌پیکری می‌شود.
  • تومورهای ترشح‌کننده ACTH: این تومورها غدد فوق‌کلیه را به ترشح زیاد کورتیزول تحریک می‌کنند که به بیماری کوشینگ و تجمع چربی در شکم و صورت منجر می‌شود.
  • تومورهای ترشح‌کننده TSH: این تومورهای بسیار نادر با تحریک غدۀ تیروئید، پرکاری تیروئید و افزایش سوخت‌وساز بدن را به همراه دارند.

تومورهای غیرعملکردی

تومورهای غیرعملکردی برخلاف نوع قبلی، هورمون اضافی تولید نمی‌کنند و از شایع‌ترین تومورهای هیپوفیز هستند. معمولاً این تومور‌ها علائم خاصی ایجاد نمی‌کنند، مگر اینکه بیش‌ازحد بزرگ شوند. بیماران اغلب زمانی متوجه این تومورها می‌شوند که توده بسیار بزرگ شده باشد (ماکروآدنوم).

در این حالت، نشانه‌ها ناشی از فشار فیزیکی تومور به بخش‌های مجاور است. سردردهای مداوم و تاری دید یا کاهش دید جانبی به‌علت فشار بر عصب‌های بینایی، از مهم‌ترین مشکلات این بیماران است. همچنین، این فشار می‌تواند کارکرد بخش‌های سالم هیپوفیز را مختل کند و ترشح هورمون‌های طبیعی را کاهش دهد.

تومورهای خوش‌خیم و بدخیم

بیشتر تومورهای غدۀ هیپوفیز خوش‌خیم هستند که پزشکان به آن‌ها آدنوم می‌گویند. این تومورها سرطان نیستند، بسیار آرام رشد می‌کنند و هرگز به دیگر بخش‌های بدن سرایت نمی‌کنند. البته حتی تومورهای خوش‌خیم نیز به‌علت فشار بر مغز یا به‌هم‌زدن تعادل هورمون‌ها، می‌توانند آسیب‌های جدی به همراه داشته باشند.

در مقابل، کارسینوم‌های هیپوفیز تومورهای بدخیم و سرطانی هستند که شیوع بسیار اندکی دارند. این تومورها تهاجمی عمل می‌کنند و می‌توانند به بخش‌های دیگر مغز، نخاع یا حتی اندام‌های دورتر بدن سرایت کنند.

علائم تومور هیپوفیز چیست ؟

علت ایجاد تومور هیپوفیز

در بیشتر موارد، هیچ دلیل شناخته‌شده‌ای برای ابتلا به تومور هیپوفیز وجود ندارد. بااینکه پژوهش‌های بسیاری در این زمینه انجام شده است، هنوز مشخص نیست چه عاملی روند رشد طبیعی این سلول‌ها را مختل می‌کند. در ادامه دلایل ابتلا به این عارضه را بررسی کرده‌ایم:

علل ژنتیکی و ارثی

اگرچه ژن‌ها ممکن است در بروز این بیماری نقش داشته باشند، بیشتر افراد مبتلا به تومورهای هیپوفیز سابقۀ خانوادگی ندارند. تنها عامل‌های خطر شناخته‌شده، بیماری‌های ارثی و نادری هستند که خطر ابتلا به بسیاری از مشکلات سلامتی، ازجمله تومورهای هیپوفیز را افزایش می‌دهند. این بیماری‌ها عبارت‌اند از:

  • سندرم نئوپلازی غده‌های درون‌ریز چندگانه، نوع ۱ (MEN 1)؛
  • سندرم نئوپلازی غده‌های درون‌ریز چندگانه، نوع ۴ (MEN 4)؛
  • کمپلکس کارنی؛
  • سندرم مک‌کون ـ آلبرایت.

اختلالات سلولی و جهش‌ها

در بدن این افراد، تومور به‌علت یک جهش ژنتیکی اکتسابی شکل می‌گیرد. این یعنی در طول زندگی فرد، تغییری ناگهانی در DNA یک سلولِ غدۀ هیپوفیز رخ می‌دهد. این جهش ژنتیکی سبب می‌شود سیستم کنترل رشد سلول از کار بیفتد و سلول به‌طور مداوم تکثیر شود.

عوامل محیطی و ناشناخته

برخلاف بسیاری از بیماری‌ها و سرطان‌ها، عامل‌های محیطی تأثیری در بروز تومور هیپوفیز ندارند. پژوهش‌های علمی هیچ ارتباطی میان این تومورها با رفتارهای روزمره مانند نوع تغذیه، مصرف سیگار، میزان فعالیت بدنی یا قرارگیری در معرض مواد شیمیایی پیدا نکرده‌اند.

بااینکه تلاش‌های زیادی برای کشف علت‌های دقیق بروز این جهش‌های ناگهانی انجام می‌شود، بخش زیادی از دلایل شکل‌گیری این بیماری همچنان ناشناخته مانده است.

علائم تومور هیپوفیز چیست؟

تومور هیپوفیز همیشه باعث ایجاد علائم نمی‌شود. گاهی این تومورها هنگام تصویربرداری برای بیماری دیگر، مانند ام‌آر‌آی یا سی‌تی‌اسکن مغز، به‌صورت تصادفی کشف می‌شوند. علائم تومور هیپوفیز ممکن است به‌علت فشار توده بر مغز یا بخش‌های مجاور آن رخ دهند، یا براثر افزایش یا کاهش هورمون‌های هیپوفیز باشند.

در ادامه علائم انواع هورمون هیپوفیز را شرح می‌دهیم:

علائم ناشی از فشار تومور

تومورهای بزرگ هیپوفیز (ماکروآدنوم‌ها) می‌توانند به خود غده، عصب‌ها، مغز یا بخش‌های مجاور بدن فشار بیاورند. این فشار نشانه‌های زیر را ایجاد می‌کند:

  • سردرد؛
  • مشکلات بینایی، به‌ویژه ازدست‌رفتن دید جانبی و دوبینی؛
  • بی‌حسی یا درد صورت؛
  • افتادگی پلک؛
  • تشنج.

سرگیجه از نشانه‌های شایع تومور هیپوفیز نیست، اما ممکن است رخ دهد.

علائم کمبود هورمون‌های هیپوفیز

تومورهای بزرگ هیپوفیز ساخت هورمون را برای این غده دشوار می‌کنند. در این حالت، علائم عبارت‌اند از:

  • خستگی یا ضعف؛
  • کاهش انرژی؛
  • ریزش موهای بدن؛
  • مشکلات جنسی، مانند اختلال در نعوظ یا کاهش میل جنسی؛
  • تغییر در چرخۀ قاعدگی؛
  • احساس سرما؛
  • کاهش یا افزایش بی‌دلیل وزن.

علائم افزایش هورمون‌های هیپوفیز

بیشتر تومورهای هورمونی فقط یک نوع هورمون را بیش‌ازحد تولید می‌کنند. این وضعیت سطح آن هورمون را در بدن بالا می‌برد و نشانه‌های خاصی ایجاد می‌کند. در موارد نادر، ممکن است تومور بیش از یک هورمون بسازد. آدنوم‌های فعال هیپوفیز با توجه به هورمونی که ترشح می‌کنند، نشانه‌های متفاوتی دارند:

۱. در تومورهای ترشح‌کنندۀ هورمون محرک قشر فوق‌کلیوی (ACTH)

هورمون ACTH غدد فوق‌کلیه را وادار به تولید کورتیزول می‌کند. وقتی تومور ACTH زیادی بسازد، غدد فوق‌کلیه کورتیزول بیش‌ازحد تولید می‌کنند که به بیماری کوشینگ منجر می‌شود. نشانه‌های بیماری کوشینگ عبارت‌اند از:

  • افزایش وزن و تجمع چربی در ناحیۀ شکم، قفسۀ سینه و بالای کمر؛
  • گردشدن صورت؛
  • ترک‌های پوستی؛
  • افسردگی یا اضطراب؛
  • نازک‌شدن پوست و کبودی سریع آن؛
  • لاغرشدن دست‌ها و پاها همراه با ضعف عضلانی؛
  • ضخیم یا نمایان‌ترشدن موهای بدن؛
  • کاهش سرعت بهبود زخم‌ها، گزیدگی‌ها و عفونت‌ها؛
  • تیره‌شدن بخش‌هایی از پوست؛
  • جوش و آکنه؛
  • تغییر در چرخۀ قاعدگی؛
  • مشکلات جنسی، مانند اختلال در نعوظ و کاهش میل جنسی.

۲. در تومورهای ترشح‌کنندۀ هورمون رشد

در بزرگسالان، هورمون رشد اضافی به بیماری «آکرومگالی» می‌انجامد که نشانه‌های آن عبارت‌اند از:

  • تغییر در اجزای صورت، مانند بزرگ‌شدن لب‌ها، بینی و زبان، برجستگی پیشانی، جلوآمدن فک پایین یا افزایش فاصلۀ میان دندان‌ها؛
  • بزرگ‌شدن دست‌ها و پاها؛
  • خرخرکردن یا وقفۀ تنفسی در خواب (آپنه خواب)؛
  • ضخیم‌شدن پوست؛
  • افزایش تعریق و بوی بدن؛
  • درد مفاصل؛
  • فشار خون بالا؛
  • قند خون بالا؛
  • بم‌شدن صدا.

در تومور هیپوفیز کودکان و نوجوانان، هورمون رشد اضافی باعث رشد سریع‌تر و قد بسیار بلند می‌شود که به آن غول‌پیکری می‌گویند.

۳. در تومورهای ترشح‌کننده FSH و LH

این آدنوم‌ها به‌ندرت باعث بروز علائم می‌شوند و بیشتر نشانه‌ها ناشی از فشار تومور است. علائم هورمونی در زنان و مردان متفاوت است.

علائم هورمونی در زنان شامل این موارد می‌شوند:

  • تغییر در چرخۀ قاعدگی؛
  • مشکلات باروری؛
  • بزرگ و دردناک‌شدن تخمدان‌ها به‌علت سندرم تحریک بیش‌ازحد تخمدان.

علائم هورمونی در مردان نیز شامل موارد زیر است:

  • بزرگ‌شدن بیضه‌ها؛
  • بالارفتن سطح هورمون تستوسترون.

۴. در تومورهای ترشح‌کننده پرولاکتین

افزایش پرولاکتین سطح گنادوتروپین‌ها و در پی آن، هورمون‌های جنسیِ استروژن و تستوسترون را کاهش می‌دهد.

علائم تومور هیپوفیز در زنان شامل این موارد می‌شود:

  • نامنظم‌شدن یا قطع قاعدگی؛
  • ترشح شیر از سینه‌ها بدون بارداری؛
  • حساس‌شدن سینه‌ها؛
  • مشکلات باروری؛
  • کاهش میل جنسی.

علائم تومور هیپوفیز در مردان شامل این موارد است:

  • اختلال در نعوظ؛
  • کاهش میل جنسی؛
  • رشد بافت سینه‌ها؛
  • مشکلات باروری.

۵. در تومور ترشح‌کننده هورمون محرک تیروئید (TSH)

این تومورها غده تیروئید را وادار به ترشح بیش‌ازحد هورمون تیروکسین می‌کنند که به پرکاری تیروئید منجر می‌شود. نشانه‌های شایع آن عبارت‌اند از:

  • کاهش ناگهانی و بی‌دلیل وزن؛
  • ضربان قلب سریع یا نامنظم؛
  • عصبانیت، اضطراب یا تحریک‌پذیری؛
  • افزایش دفعات اجابت مزاج؛
  • تعریق مفرط؛
  • لرزش بدن؛
  • مشکلات خواب.

تومور هیپوفیز خطرناک است؟

عوارض تومور هیپوفیز چیست؟

اگر تومورهای هیپوفیز درمان نشوند، می‌توانند عوارض جدی برای بدن ایجاد کنند. مهم‌ترین عوارض این بیماری عبارت‌اند از:

  • کاهش دائمی بینایی: تومورهای بزرگ به‌علت فشار مداوم بر عصب‌های بینایی، می‌توانند آسیب پایدار و حتی نابینایی ایجاد کنند؛
  • کم‌کاری دائمی هیپوفیز: رشد تومور به بخش‌های سالم غده آسیب می‌زند و توانایی تولید هورمون‌های حیاتی را از بین می‌برد. در این حالت، بیمار ممکن است تا پایان عمر نیاز به مصرف داروهای جایگزین هورمون داشته باشد؛
  • پوکی استخوان: برهم‌خوردن تعادل هورمونی، به‌ویژه کاهش هورمون‌های جنسی (استروژن و تستوسترون) یا افزایش کورتیزول، استخوان‌ها را ضعیف و شکننده می‌کند؛
  • بیماری‌های مزمن: ترشح مداوم هورمون رشد یا کورتیزول خطر ابتلا به فشار خون بالا، دیابت نوع دو و بیماری‌های قلبی را به‌شدت افزایش می‌دهد؛
  • آپوپلکسی هیپوفیز: خون‌ریزی ناگهانی درون تومور که عارضه‌ای بسیار نادر اما خطرناک است. این وضعیت با سردرد ناگهانی و شدید، مشکلات بینایی ناگهانی و افت خطرناک فشار خون همراه است و نیاز به درمان اورژانسی دارد.

تشخیص تومور هیپوفیز

پزشک برای تشخیص تومور هیپوفیز، ابتدا نشانه‌های بیماری را ارزیابی می‌کند. او در ادامه، از روش‌های گوناگونی برای تأیید وجود تومور و بررسی اندازۀ آن استفاده می‌کند. این مسیر تشخیصی شامل چند آزمایش و تصویربرداری دقیق است.

آزمایش‌های هورمونی

پزشک با تجویز آزمایش خون و ادرار، میزان هورمون‌های بدن را اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش‌ها نشان می‌دهند که آیا غدۀ هیپوفیز هورمون‌های خاصی را بیشتر یا کمتر از حد عادی تولید می‌کند. معمولاً آزمایش‌های خون برای بررسی کاهش یا افزایش هورمون‌ها این موارد را بررسی می‌کنند:

  • سطح پرولاکتین؛
  • فاکتور رشد شبه‌انسولین ۱ (IGF-1) را برای سنجش هورمون رشد؛
  • آزمایش هورمون‌های TSH و T4 آزاد برای هورمون محرک تیروئید؛
  • آزمایش‌های کورتیزول و ACTH .

همچنین، یکی از آزمایش‌های تشخیص کم‌کاری هیپوفیز براثر تومور، بررسی هورمون‌های جنسی مانند تستوسترون یا استرادیول به همراه هورمون‌های FSH و LH است.

 MRI و سی‌تی‌اسکن مغز

تصویربرداری از مغز بهترین راه برای دیدن شکل، اندازه و محل دقیق تومور است. تصویربرداری تشدید مغناطیسی یا همان ام‌آر‌آی (MRI) دقیق‌ترین روش برای شناسایی تومورهای هیپوفیز به شمار می‌رود. اگر بیمار به هر دلیل نتواند ام‌آر‌آی انجام دهد، پزشک سی‌تی‌اسکن مغز تجویز می‌کند. این تصویربرداری‌ها اطلاعات ارزشمندی دربارۀ اندازه و مکان تومور به پزشک می‌دهند.

تومورهای غده هیپوفیز و روش درمان آنها

تست‌های بینایی

تومورهای بزرگ هیپوفیز معمولاً به عصب‌های بینایی که در نزدیکی این غده قرار دارند، فشار می‌آورند. این فشار می‌تواند دید جانبی فرد را به‌مرور زمان کاهش دهد. چشم‌پزشک با انجام تست میدان بینایی، میزان آسیب به بینایی را بررسی می‌کند. این تست مشخص می‌کند که آیا تومور به عصب بینایی آسیب زده است یا خیر. همچنین انجام دوره‌ای این تست به بررسی روند بهبود پس از درمان کمک می‌کند.

روش‌های درمان تومور هیپوفیز

انتخاب بهترین مسیر درمانی، به عوامل مختلفی بستگی دارد:

  • آیا تومور هورمون اضافی تولید می‌کند یا خیر؟
  • کدام هورمون را ترشح می‌کند؟
  • اندازه تومور بیشتر یا کمتر از ۱۰ میلی‌متر است؟
  • آیا تومور علائم فشاری ایجاد کرده است یا خیر؟

در ادامه، گزینه‌های درمانی مختلف را معرفی می‌کنیم.

درمان دارویی

دارودرمانی راهکار اصلی برای مهار تومورهای فعال است. این داروها ترشح هورمون‌های اضافی را کاهش می‌دهند و به کوچک‌شدن تومور کمک می‌کنند:

  • آگونیست‌های دوپامین: نخستین گزینۀ درمانی برای پرولاکتینوما که ترشح پرولاکتین را مهار می‌کند و باعث کوچک‌شدن تومور می‌شود؛
  • آنالوگ‌های سوماتواستاتین: برای کنترل تومورهای ترشح‌کنندۀ هورمون رشد و هورمون محرک تیروئید (TSH). پزشکان گاهی این داروها را چند ماه پیش از جراحی تجویز می‌کنند تا تومور کوچک و جراحی آسان‌تر شود؛
  • پازیروتاید و داروهای مهارکنندۀ هورمون‌های فوق‌کلیه: برای مهار ترشح هورمون ACTH و کاهش سطح کورتیزول در بیماران مبتلا به کوشینگ؛
  • تموزولومید: داروی شیمی‌درمانی که پزشکان برای مهار رشد تومورهای مهاجم یا سرطان‌های بسیار نادر هیپوفیز (کارسینوم) تجویز می‌کنند.

همچنین، اگر تومور هیپوفیز باعث کم‌کاری هیپوفیز شود، پزشک داروهایی برای جبران کاهش سطح هورمون‌ها تجویز می‌کند.

جراحی تومور هیپوفیز

جراحی راهکار اصلی برای درمان بیشتر تومورها، به‌ویژه تومورهای فعال رشد، ACTH، TSH و تومورهای غیرفعال بزرگ است. این درمان به هدف برداشتن کامل یا حداکثری توده برای رفع فشار از روی عصب‌های بینایی و بافت‌های مجاور انجام می‌شود.

پرتودرمانی و گاما نایف

پزشکان زمانی از پرتودرمانی استفاده می‌کنند که برداشتن کامل تومور با جراحی ممکن نباشد، تومور پس از جراحی دوباره رشد کند یا بیمار به‌دلایل پزشکی نتواند جراحی انجام دهد. در این روش، پرتوهای پرانرژی سلول‌های تومور را نابود می‌کنند. ازآنجاکه اثرگذاری پرتوها بسیار کند است و چندین ماه طول می‌کشد، پزشکان در این فاصله برای بیمار دارو تجویز می‌کنند.

در روش‌های پیشرفته مانند گاما نایف، پرتوها با دقت بسیار بالا فقط به تومور تابانده می‌شوند تا بافت‌های سالم مغز آسیب نبینند.

درمان ترکیبی

تومورهای بزرگ، تهاجمی یا سرطان‌های بسیار نادر هیپوفیز نیازمند درمان‌های ترکیبی هستند. در این روش، ابتدا جراح بخش زیادی از تومور را برمی‌دارد و سپس برای مهار بقایای توده، پرتودرمانی یا درمان‌های دارویی انجام می‌شود. این رویکرد چندجانبه احتمال بازگشت تومور را کاهش می‌دهد.

عوارض بعد از عمل تومور هیپوفیز

مراقبت بعد از درمان تومور هیپوفیز

دوران بهبود و مراقبت‌های پس از درمان تومور هیپوفیز، بخش بسیار مهمی از مسیر سلامت بیمار است. پزشکان از روش‌های زیر برای پایش مداوم و مراقبت از بیمار استفاده می‌کنند:

  • انجام منظم MRI: پزشکان برای سال‌های طولانی پس از درمان، تصویربرداری ام‌آر‌آی را به‌طور دوره‌ای تجویز می‌کنند تا مطمئن شوند تومور بازنگشته است؛
  • آزمایش‌های دوره‌ای هورمون: بررسی مداوم سطح هورمون‌های خون و ادرار برای ارزیابی کارکرد غدۀ هیپوفیز ضروری است. این آزمایش‌ها نشان می‌دهند آیا تومور دوباره فعال شده است یا خیر؛
  • معاینات چشم‌پزشکی: اگر تومور پیش از درمان به عصب بینایی فشار آورده باشد، تست‌های میدان بینایی و معاینات چشم به‌طور منظم تکرار می‌شوند تا میزان بهبود یا پایداری بینایی بررسی شود؛
  • درمان جایگزینی هورمون: اگر جراحی، پرتودرمانی یا خودِ تومور به بخش‌های سالم غدۀ هیپوفیز آسیب زده باشد، بدن دچار کمبود هورمون می‌شود. در این حالت، بیمار باید با نظر متخصص غدد، داروهای جایگزین هورمونی را مصرف کند؛
  • کنترل عوارض جانبی داروها: بیمارانی که داروهای مهارکنندۀ هورمونی مصرف می‌کنند، باید عوارض جانبی داروها را به‌دقت به پزشک معالج خود گزارش دهند تا دُز دارو تنظیم شود.

پیشگیری از تومور هیپوفیز

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که عامل‌های محیطی، نوع تغذیه، مصرف دخانیات یا میزان فعالیت بدنی نقشی در شکل‌گیری این تومورها ندارند؛ به همین دلیل می‌توان گفت که راه‌حل قطعی برای پیشگیری از این تومورها وجود ندارد. حتی بیشتر مبتلایان به تومور هیپوفیز، هیچ پیشینۀ خانوادگی دربارۀ این بیماری ندارند و جهش‌های ژنتیکی به‌صورت ناگهانی در سلول‌های آن‌ها رخ می‌دهند.

تنها عامل‌های خطرِ شناخته‌شده، سندرم‌های ارثی نادر مانند MEN1، MEN4، کمپلکس کارنی و سندرم مک‌کون ـ آلبرایت هستند. افرادی که این پیشینۀ ژنتیکی را در خانوادۀ خود دارند، باید با مشاورۀ ژنتیک و انجام آزمایش‌های دوره‌ای، بیماری را در مراحل اولیه شناسایی کنند تا مانع از بروز عوارض جدی شوند.

طول عمر بیماران تومور هیپوفیز

خوشبختانه، بیشتر تومورهای هیپوفیز خوش‌خیم هستند و تأثیر منفی بر طول عمر بیماران نمی‌گذارند. بیشتر افراد پس از درمان مناسب می‌توانند سال‌های سال زندگی عادی و باکیفیتی داشته باشند. نکتۀ کلیدی برای دستیابی به این هدف، تشخیص به‌موقع و آغاز زودهنگام درمان است.

البته طول عمر و کیفیت زندگی این بیماران به عامل‌هایی مانند اندازۀ تومور و نوع فعالیت هورمونی آن بستگی دارد. مثلاً تومورهای فعالی که باعث بیماری کوشینگ یا آکرومگالی می‌شوند، درصورت درمان‌نشدن، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، دیابت نوع دو و فشار خون بالا را افزایش می‌دهند.‌

در موارد بسیار نادر که تومور بدخیم به دیگر بخش‌های سیستم عصبی یا اندام‌های دیگر سرایت می‌کند، تومور هیپوفیز می‌تواند منجر به کاهش طول عمر یا مرگ شود. در این شرایط، پزشکان برای مهار بیماری از جراحی‌های مکرر، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی استفاده می‌کنند.

کلام آخر دکتردکتر

تومور هیپوفیز باوجود نام نگران‌کننده‌ای که دارد، در بیشتر موارد توده‌ای خوش‌خیم و درمان‌پذیر است. کلید موفقیت در رویارویی با این بیماری، تشخیص به‌موقع و درمان صحیح آن است. اگر شما یا نزدیکانتان با نشانه‌های مشکوک این بیماری روبه‌رو شده‌اید، آرامش خود را حفظ کنید؛ پزشکان  با تخصص غدد و جراحان مغز و اعصاب می‌توانند به‌خوبی این عارضه را کنترل و درمان کنند. به کمک نوبت‌دهی دکتردکتر، می‌توانید از بهترین متخصصان سراسر کشور نوبت بگیرید و مسیر بهبودی خود را با اطمینان آغاز کنید.

سوالات متداول

بعد از عمل تومور هیپوفیز چه اتفاقی می‌افتد؟
پس از جراحی، بیمار دوران بهبود را سپری می‌کند و به‌طور منظم تحت آزمایش‌های هورمونی و ام‌آر‌آی قرار می‌گیرد. از آنجا که ممکن است غدۀ هیپوفیز دچار کم‌کاری موقت یا دائمی شود، متخصص غدد در صورت نیاز داروهای جایگزین هورمونی تجویز می‌کند. همچنین پزشک وضعیت بینایی بیمار را برای اطمینان از رفع کامل فشار روی عصب بینایی مورد بررسی قرار می‌دهد.
آیا می‌توان از تومور هیپوفیز پیشگیری کرد؟
آیا تومور هیپوفیز باعث ناباروری می‌شود؟
طول عمر بیماران تومور هیپوفیز چقدر است؟
آیا تومور هیپوفیز نیاز به جراحی دارد؟

منابع

Mayo Clinic

Hopkins Medicine

Cancer

Endocrine

NIH

برچسب‌ها:
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش اطلاعات عمومی شماست و به منزله تجویز پزشکی نیست.
اشتراک گذاری
مرضیه ناصری
نویسنده: مرضیه ناصری
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

*