اگرچه رژیم غذایی نمیتواند پارکینسون را درمان کند، اما انتخاب مواد غذایی مناسب، زمانبندی صحیح وعدههای غذایی و توجه به نیازهای تغذیهای بدن میتواند به بهبود کیفیت زندگی و مدیریت علائمی مانند یبوست، کاهش وزن، اختلال بلع و افت فشار خون کمک کند. در این مقاله، براساس شواهد علمی بررسی میکنیم که رژیم غذایی چه نقشی در مدیریت پارکینسون دارد. ابتدا با خود بیماری و علائم آن آشنا میشویم، سپس تأثیر تغذیه بر علائم، تداخل غذا با داروهای پارکینسون، الگوهای غذایی مفید و بهطور کلی اصول تنظیم رژیم غذایی مناسب بیماران پارکینسون را مرور خواهیم کرد.
بیماری پارکینسون چیست و چه علائمی دارد؟
بیماری پارکینسون یک اختلال پیشرونده در سیستم عصبی است. دوپامین، پیامرسانی شیمیایی است که در کنترلکردن حرکات بدن دخیل است. زمانی که سلولهای مولد دوپامین در بخشی از مغز یعنی توده سیاه (Substantia nigra) از بین میروند، بیماری پارکینسون بهوجود میآید. این بیماری معمولاً بعد از سن ۶۰ سالگی پدیدار میشود، اما در برخی موارد محدود ممکن است قبل ۴۰ سالگی نیز رخ بدهد.
بیماری پارکینسون تنها حرکات بدن را مختل نمیکند، بلکه با پیشرفت بیماری، بخشهای دیگر مغز نیز بهتدریج درگیر میشوند. به همین دلیل است که خیلی از افراد علاوهبر علائم حرکتی پارکینسون، تغییراتی در خلقوخو، خواب، گوارش و بویایی خود احساس میکنند.
-
بیتا معتمدیانمتخصص تغذیه و رژیم4,0 (9)تهراندریافت نوبت آنلاین -
حمید فرزانهمتخصص تغذیه و رژیم5,0 (96)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
هادی منجیمتخصص تغذیه و رژیم4,5 (44)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
رویا وزیری جاویدمتخصص تغذیه و رژیم4,3 (29)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
معصومه مرادیمتخصص تغذیه و رژیم4,5 (64)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
پروانه کاظمیمتخصص تغذیه و رژیم4,9 (9)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
زهرا فاضلی فارسانیمتخصص تغذیه و رژیم4,1 (14)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
مهدی شادنوشمتخصص تغذیه و رژیم4,9 (30)تهراندریافت نوبت آنلاین
علائم شایع بیماری پارکینسون
سرعت پیشرفت بیماری در افراد، متفاوت است و همه لزوماً علائم یکسانی ندارند. همانطور که در بخش پیش اشاره کردیم، علائم پارکینسون به دو دسته علائم حرکتی و غیرحرکتی تقسیم میشوند:
اختلالات حرکتی پارکینسون
- لرزش دست که معمولاً از یک طرف شروع میشود؛
- کندشدن حرکات (برادیکینزی)؛
- سفتی و خشکی عضلات؛
- تغییر در نحوه راهرفتن و حفظ تعادل، ازجمله کوتاهترشدن گامها.
اختلالات غیرحرکتی پارکینسون
- کاهش حس بویایی؛
- یبوست و سایر مشکلات گوارشی؛
- اختلالات خواب؛
- تغییرات خلقوخو یا کاهش انگیزه؛
- آرام یا نامفهومشدن گفتار.
تغذیه در بیماران پارکینسون چه نقشی دارد؟
لازم است در ابتدا بگوییم تابهحال ثابت نشده که رژیمی روی درمان یا کندکردن پیشرفت پارکینسون تأثیر داشته باشد. بااینحال نمیتوان از اهمیت رژیم غذایی بیماران پارکینسون غافل شد. به بیان دیگر، رژیم غذایی هرگز جایگزینی برای درمان پزشکی نیست، اما مکمل آن است. در ادامه تصویری واقعگرایانه از تأثیر تغذیه روی بیماری پارکینسون میبینید:
تغذیه در پارکینسون به چه مواردی کمک میکند؟
- علائمی مثل یبوست، فشار خون پایین یا سطح انرژی پایین را بهبود میدهد.
- با زمانبندی درست وعدهها و میزان مصرف پروتئین به تأثیر بهتر داروهای پارکینسون کمک میکند.
- باعث بهبود سلامت کلی بدن، خلقوخو و کیفیت زندگی میشود.
- به حفظ سلامت استخوان، قلب و دستگاه گوارش کمک میکند.
تغذیه در پارکینسون به چه مواردی کمک نمیکند؟
- بیماری پارکینسون را درمان نمیکند.
- آسیب وارده به نورونهای مولد دوپامین را برنمیگرداند.
- کندکردن پیشرفت بیماری را تضمین نمیکند.
- جایگزین درمان پزشکی یا مشاوره متخصص تغذیه نمیشود.
رژیم غذایی چگونه بر داروهای پارکینسون تأثیر میگذارد؟
بعضی از داروهای پارکینسون ممکن است با یکسری از مواد غذایی تداخل داشته باشند و روی نحوه جذب یا تشدید عوارض دارو تأثیر بگذارند. در این بخش درباره تداخلات دارویی و رژیم غذایی بیماران پارکینسون صحبت میکنیم:
لوودوپا یکی از داروهای مؤثر بر بیماری پارکینسون
درحالحاضر، لوودوپا مؤثرترین داروی موجود برای مدیریت اختلالات حرکتی ناشی از پارکینسون است. نحوه کار لوودوپا به این صورت است که وارد مغز شده و به دوپامین تبدیل میشود.
ازطرفی، پروتئینی که میخوریم، به آمینواسید تبدیل میشود. این آمینواسیدها همان مسیر انتقال لوودوپا را طی میکنند و از روده به جریان خون و سپس به مغز میرسند. وقتی که حجم زیادی از پروتئین نزدیک به زمان مصرف لوودوپا میل شود، این آمینواسیدها برای استفاده از مسیر انتقال با لوودوپا رقابت میکنند، و درنتیجه، باعث میشوند لوودوپای کمتری به مغز برسد. در ادامه توضیح میدهیم چطور از تداخل پروتئین و لوودوپا جلوگیری کنید:
- لوودوپا را بهصورت ناشتا حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از وعده غذایی خود مصرف کنید.
- اگر مصرف لوودوپا با معده خالی باعث تهوع میشود، میانوعدهای با پروتئین کم مثل بیسکوئیت تُرد یا میوه بخورید تا روی جذب دارو تأثیر نگذارد.
- بهجای اینکه پروتئین را از رژیم غذایی خود حذف کنید، سعی کنید فاصلهای زیاد بین مصرف لوودوپا و پروتئین بگذارید.
تیرامین و داروهای مهارکننده MAO-B و بیماری پارکینسون
برخی از داروهای پارکینسون مثل سلژیلین و راساژیلین، در گروه داروهای مهارکننده مونوآمین اکسیداز B (MAO-B) قرار میگیرند. این داروها در دُزهای بالا ممکن است با تیرامین که بهطور طبیعی در بعضی از مواد غذایی پیدا میشود، تداخل داشته باشند و باعث افزایش ناگهانی فشار خون شوند.
غذاهای حاوی مقدار زیادی تیرامین عبارتاند از:
- پنیرهای کهنه؛
- گوشتهای فراوریشده یا تخمیری؛
- غذاهای تخمیری مثل کیمچی و ترشی کلم؛
- میسو و سس سویا؛
- برخی از نوشیدنیهای الکلی، ازجمله آبجوی بشکهای و شراب.
کدام رژیم غذایی برای بیماران پارکینسون مفید است؟
رژیمی نداریم که منحصراً برای بیماری پارکینسون طراحی شده باشد. بااینحال، برخی الگوهای غذایی مثل رژیم مدیترانهای، بهدلیل تأثیر احتمالی بر سلامت مغز، قلب و متابولیسم، در مطالعات مربوط به پارکینسون مورد توجه قرار گرفتهاند. شناختهشدهترین رژیمها برای بیماری پارکینسون عبارتاند از:
رژیم مدیترانهای برای بیماران پارکینسون
رژیم مدیترانهای بیش از هر الگوی غذایی دیگری در مطالعات مربوط به پارکینسون بررسی شده است. این رژیم بر مصرف میوه، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، مغزیجات، روغن زیتون و ماهی تأکید دارد و برخی پژوهشها نشان میدهند ممکن است به حفظ سلامت مغز و کاهش خطر ابتلا به بیماریهای عصبی کمک کند. بااینحال، هنوز شواهد کافی برای توصیه قطعی آن به همه بیماران وجود ندارد.
رژیم MIND برای بیماران پارکینسون
رژیم مایند ترکیبی از رژیم مدیترانهای و DASH است و با هدف حفظ سلامت مغز طراحی شده است. این رژیم بر مصرف غذاهای گیاهی و کمفراوریشده تأکید دارد و مصرف گوشت قرمز، غذاهای سرخشده و شیرینیها را محدود میکند. برخی مطالعات نتایج امیدوارکنندهای نشان دادهاند، اما برای تأیید اثر آن در بیماران پارکینسون به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
رژیم DASH برای بیماران پارکینسون
رژیم DASH در ابتدا برای کاهش فشار خون طراحی شد، اما بهدلیل تأثیر مثبت بر سلامت قلب و مغز، در مطالعات پارکینسون نیز مورد توجه قرار گرفته است. تمرکز این رژیم روی مصرف میوه، سبزیجات، غلات کامل، مغزیجات و پروتئینهای کمچرب است و مصرف نمک را کاهش میدهد.
رژیم کتوژنیک برای بیماران پارکینسون
رژیم کتوژنیک، یک الگوی غذایی با کربوهیدرات بسیار کم و چربی بالاست که در سالهای اخیر برای بیماران پارکینسون نیز بررسی شده است. اگرچه برخی مطالعات کوچک نتایج امیدوارکنندهای گزارش کردهاند، اما هنوز شواهد کافی برای توصیه مطلق این رژیم به بیماران وجود ندارد.
رژیم پالئو برای بیماران پارکینسون
رژیم پالئو بر مصرف غذاهای کامل و کمفراوریشده تأکید دارد و غلات، حبوبات و لبنیات را محدود میکند. تاکنون شواهد معتبری وجود ندارد که نشان دهد این رژیم نسبت به سایر الگوهای غذایی برای بیماران پارکینسون مفیدتر است.
رژیم فستینگ برای بیماران پارکینسون
در رژیم فستینگ، تمرکز روی زمان غذاخوردن است. به بیان دیگر، پنجره زمانی غذاخوردن شما محدود میشود. اگرچه مطالعات اولیه نتایج امیدوارکنندهای نشان دادهاند، اما هنوز شواهد کافی برای توصیه این رژیم به بیماران پارکینسون وجود ندارد و بهتر است فقط با نظر پزشک انجام شود.
رژیم بدون گلوتن برای بیماران پارکینسون
رژیم بدون گلوتن برای افراد مبتلا به بیماری سلیاک یا حساسیت به گلوتن ضروری است. در افرادی که این مشکلات را ندارند، تاکنون شواهد معتبری مبنیبر تأثیر این رژیم بر علائم پارکینسون وجود ندارد.
رژیمهای گیاهخواری و وگان برای بیماران پارکینسون
رژیمهای گیاهخواری و وگان بر مصرف غذاهای گیاهی تأکید دارند و بهطور کلی برای سلامت قلب و مغز مفید در نظر گرفته میشوند. بااینحال، درصورت حذف کامل فراوردههای حیوانی، ممکن است به اندازه کافی ویتامین B12 دریافت نکنید و نیاز به مصرف مکمل داشته باشید.
چه غذاهایی در رژیم غذایی مناسب بیماران پارکینسون توصیه میشوند؟
رژیمهای سفتوسخت تا وقتی که به آنها پایبند نمانید ارزشی ندارند. بنابراین، پیشنهاد میشود یک الگوی غذایی متعادل و انعطافپذیر تنظیم کنید که بر پایه میوه و سبزیجات فراوان، غلات کامل، چربیهای سالم و غذاهای کمفراوریشده باشد. در این بخش، مواد مغذی و گروههای غذایی مهم برای بیماران پارکینسون را با جزئیات بیشتری بررسی میکنیم تا راحتتر رژیم خود را بچینید:
میوه و سبزیجات در رژیم غذایی بیماران پارکینسون
میوهها و سبزیجات سرشار از فیبر، ویتامین، مواد مغذی و آنتیاکسیدان هستند که علاوهبر حفظ سلامت مغز و روده، از سلولها در برابر استرس اکسیداتیو مراقبت میکنند. با توجه به نکات زیر، میتوانید این گروه غذایی را به رژیم غذایی بیماران پارکینسون اضافه کنید:
- روزانه ۳ یا ۴ وعده میوه بخورید.
- روزانه حداقل یک وعده سبزیجات سبزبرگ و حداقل دو وعده دیگر از باقی انواع سبزیجات میل کنید.
- بهجای آبمیوه، خود میوه را مصرف کنید.
- انواع توتها از غنیترین منابع آنتیاکسیدان به شمار میروند، اما بهطور کلی همه میوهها در این رژیم مجاز هستند.
- میوه و سبزیجات تازه، یخزده و خشک، همگی گزینههای خوبی برای استفاده در رژیم غذایی بیماران پارکینسون هستند.
- مصرف کمپوت میوه یا آبمیوههایی با قند افزوده را محدود کنید.
- برای دریافت طیف گستردهتری از مواد مغذی، سعی کنید میوهها و سبزیجاتی با رنگهای متنوع را در رژیم غذایی خود بگنجانید.
چربیهای سالم در رژیم غذایی بیماران پارکینسون
چربیهای سالم غیراشباع، پایه ثابت الگوهای غذایی مفید برای مغز هستند. این چربیها همچنین باعث حفظ سلامت قلب میشوند، به عملکرد رگهای خونی کمک میکنند و ممکن است التهاب را کاهش بدهند. در این میان، اسیدهای چرب امگا ۳ اهمیت ویژهای دارند؛ چراکه بسیاری از افراد، امگا ۶ را بیش از نیاز بدن و امگا ۳ را کمتر از مقدار توصیهشده دریافت میکنند. در ادامه نکاتی را که در مصرف چربیهای سالم باید رعایت کنید، مرور میکنیم:
- هفتهای دو بار ماهی چرب میل کنید.
- منابع گیاهی امگا ۳ نظیر گردو، تخم کتان و دانه چیا را به رژیم خود اضافه کنید.
- در آشپزی بهجای کره یا روغن حیوانی از روغن کانولا یا روغن زیتون استفاده کنید.
- مصرف گوشت قرمز را محدود کنید و منابع چربی سالمتر مثل ماهی، مغزیجات، دانهها و روغنهای گیاهی را جایگزین کنید.
غلات کامل و پروتئینهای کمچرب در رژیم غذایی بیماران پارکینسون
مصرف غلات کامل و پروتئین کمچرب باعث میشود مدت طولانیتری انرژی داشته باشید. توجه داشته باشید که بهتر است پروتئین مورد نیاز بدن را با ترکیبی از منابع حیوانی و گیاهی تأمین کنید و مصرف گوشت قرمز یا فراوریشده را بهشدت کاهش دهید. یکی از سؤالات پرتکرار درباره پروتئین این رژیم، حول محور تخممرغ و پارکینسون میچرخد. باید بگوییم که تخممرغ، بهخصوص سفیده آن، یکی از منابع مناسب پروتئین محسوب میشود و مصرف آن برای بیماران پارکینسون منعی ندارد.
آب و مایعات در رژیم غذایی بیماران پارکینسون
آب به گروههای غذایی تعلق ندارد، اما نقش بسیار مهمی در رژیم غذایی بیماران پارکینسون ایفا میکند. نوشیدن کافی مایعات باعث کاهش یبوست، پیشگیری از کمآبی بدن و بهبود افت فشار خون ارتواستاتیک میشود. برای تأمین آب مورد نیاز بدن، این نکات را در نظر بگیرید:
- روزانه حداقل ۶ تا ۸ لیوان (حدود ۱/۵ تا ۲ لیتر) آب یا سایر مایعات بدون قند بنوشید.
- اگر نوشیدن آب برایتان دشوار است، با افزودن برشهای لیمو، خیار یا چند تکه میوه، طعم آن را دلپذیرتر کنید.
- درصورت ابتلا به افت فشار خون ارتواستاتیک، نوشیدن یک لیوان آب خنک پیش از بلندشدن از حالت نشسته یا خوابیده، ممکن است بهطور موقت فشار خون را افزایش دهد.
- در هوای گرم یا پس از مصرف کافئین، ممکن است بدن به مایعات بیشتری نیاز داشته باشد.
جدول غذاهای مفید برای بیماران پارکینسون
هیچ ماده غذایی بهتنهایی نمیتواند پارکینسون را درمان کند؛ اما انتخاب درست مواد غذایی به کنترل علائم و حفظ سلامت عمومی بدن کمک میکند. در جدول زیر، مهمترین گروههای مواد غذایی مفید برای پارکینسون و نمونههایی از خوراکیهای توصیهشده را بهصورت یکجا مشاهده میکنید:
| گروه غذایی | مواد غذایی پیشنهادی |
| میوهها | بلوبری، شاهتوت، تمشک، سیب، زردآلو، گیلاس، انجیر، آلو، انگور قرمز، گوجهفرنگی |
| سبزیهای سبزبرگ | اسفناج، کلم کیل، کولارد، بوک چوی |
| سبزیجات چلیپایی | بروکلی، گلکلم، کلم، کلم بروکسل |
| سایر سبزیجات سرشار از آنتیاکسیدان | پیاز، فلفل تند، جعفری |
| روغنهای سالم | روغن زیتون، روغن کانولا |
| ماهیهای چرب (منبع امگا ۳) | سالمون، تُن، ماهی خالخالی، هالیبوت، قزلآلا، میگو |
| مغزها و دانهها | گردو، تخم کتان، دانه چیا، شاهدانه، تخمه کدو، تخمه آفتابگردان |
| سایر منابع چربیهای سالم | آووکادو، توفو، جلبک دریایی |
| غلات کامل | جو دوسر، کینوا، برنج قهوهای، جو، نانهای سبوسدار |
| پروتئین کمچرب | ماکیان، تخممرغ، لوبیا، عدس، توفو |
غذاهایی که بیماران پارکینسون باید بااحتیاط مصرف کنند
رژیم غذایی بیماران پارکینسون ممکن است بعضی از علائم بیماری را آرامتر کند، اما بهتر است در مصرف بعضی از خوردنیها احتیاط کنید. این دسته از خوراکیها ممکن است با داروهای پارکینسون تداخل داشته باشند یا برای بیماران خطراتی ایجاد کنند. در ادامه غذاهای ممنوع در رژیم غذایی بیماران پارکینسون را مرور میکنیم:
باقلا و باقلا مخملی و محدودیت مصرف آن برای بیماران پارکینسون
باقلا و موکونا پرورینز (Mucuna pruriens) یا همان باقلا مخملی بهطور طبیعی حاوی لوودوپا هستند. مصرف آنها، بهخصوص مکملهای موکونا پرورینز، ممکن است بهصورت غیرمنتظره میزان لوودوپا را در بدن افزایش دهد. ازآنجاییکه این نوسانات ممکن است روی درمان تأثیر بگذارند، بهتر است پیش از مصرف باقلا یا مکمل، ابتدا با پزشک مربوطه مشورت کنید.
الکل و ممنوعیت مصرف آن برای بیماران پارکینسون
بیماران پارکینسون بهتر است از مصرف نوشیدنیهای الکلی خودداری کنند. الکل ممکن است باعث بیآبی بدن شود، با داروهای پارکینسون تداخل داشته باشد و علائمی مثل عدم تعادل بدن و فشار خون پایین را تشدید کند.
محدودیت مصرف لبنیات برای بیماران پارکینسون
برخی از پژوهشها تأثیر لبنیات روی پیشرفت بیماری پارکینسون را بررسی کردهاند، اما تاکنون به نتیجهای قطعی نرسیدهاند. بااینحال کسانی که بهخاطر سابقه خانوادگی یا عوامل ژنتیکی بیشتر در معرض خطر ابتلا به پارکینسون هستند، بهتر است مصرف لبنیات را محدود کنند یا از فراوردههایی مثل ماست و کفیر استفاده کنند.
قند افزوده و ممنوعیت مصرف آن در رژیم غذایی بیماران پارکینسون
محصولاتی که حاوی قند افزوده هستند، بدون اینکه ارزش غذایی قابلتوجهی داشته باشند، کالری دریافتی شما را افزایش میدهند. این محصولات همچنین ممکن است تأثیر منفی روی متابولیسم و سلامت قلب داشته باشند.
طبق توصیه انجمن قلب آمریکا، میزان قند افزوده دریافتی در روز نباید برای زنان بیش از ۶ قاشق چایخوری و برای مردان بیش از ۹ قاشق چایخوری باشد. برای درک بهتر از میزان مصرف مجاز قند، یک بطری ۶۰۰ میلیلیتری نوشابه کوکاکولا حدود ۱۷ قاشق چایخوری شکر دارد! بهتر است این نکات را در مصرف قند افزوده در نظر بگیرید:
- مصرف هر نوع نوشیدنی شیرین، دسر، آبنبات و کیک و شیرینی را محدود کنید.
- برچسب ارزش غذایی محصولات را بررسی کنید و مراقب قندهای افزوده پنهان باشید. محصولاتی مثل غلات صبحانه و انواع سسها ممکن است حاوی مقدار زیادی قند باشند.
- قندهای طبیعی را جایگزین شیرینکنندهها کنید. (خرما و پارکینسون)
محدودیت مصرف چربیهای ناسالم برای بیماران پارکینسون
چربیهای ناسالم بیشتر شامل چربیهای اشباع و ترانس هستند. این چربیها ممکن است کلسترول LDL یا همان کلسترول بد را افزایش دهند و درنتیجه باعث بیماریهای قلبی و التهاب در بدن شوند. پیشنهاد میشود چربیهای سالم را جایگزین این دو دسته کنید:
- چربیهای اشباع: بیشتر در گوشت قرمز، کره، پنیر و روغن نارگیل یافت میشوند.
- چربیهای ترانس: در بسیاری از غذاهای فراوریشده مانند انواع شیرینی و کیک، روکش یا فیلینگ شیرینی، بیسکویت، دونات، کافیمیت، سیبزمینی سرخکرده و پاپکورنهای مایکروویوی وجود دارند. جالب است بدانید بااینکه سازمان غذا و دارو آمریکا، روغنهای ترانس را ممنوع کرده است، همچنان این محصولات بهوفور در بازار پیدا میشوند.
سدیم و منع مصرف بیش از حد در رژیم غذایی بیماران پارکینسون
مصرف بیش از حد نمک (سدیم)، به رگهای خونی آسیب میرساند و خطر ابتلا به فشار خون بالا، بیماریهای قلبی و مشکلات کلیوی را افزایش میدهد. برخی از پژوهشهای اولیه همچنین نشان میدهند که مصرف زیاد سدیم ممکن است التهاب روده را افزایش دهد و ازاینطریق بر سلامت مغز نیز اثر بگذارد. در رژیم غذایی بیماران پارکینسون باید به این نکات در مصرف سدیم توجه کنید:
- مصرف روزانه سدیم را کنترل کنید. انجمن قلب آمریکا مصرف حداکثر ۲۳۰۰ میلیگرم سدیم در روز را توصیه میکند. این مقدار برای افراد مبتلا به فشار خون بالا یا بیماریهای قلبی به ۱۵۰۰ میلیگرم در روز کاهش مییابد.
- غذاهای فراوریشده را محدود کنید. سوپهای کنسروی، غذاهای منجمد، سسها، گوشتهای فراوریشده مانند بیکن و ژامبون سرشار از سدیم هستند.
- برچسب ارزش غذایی محصولات را بررسی کنید. بسیاری از مواد غذایی بستهبندیشده سدیم بیشتری از آنچه تصور میکنید دارند.
- بهجای نمک از طعمدهندههای طبیعی مثل سبزیهای معطر تازه یا خشک، ادویههای بدون نمک، آبلیمو، سرکه یا مقدار کمی رب گوجهفرنگی استفاده کنید.
- درصورت ابتلا به فشار خون پایین، پیش از محدودکردن سدیم، با پزشک خود مشورت کنید، زیرا برخی از افراد ممکن است به سدیم بیشتری نیاز داشته باشند.
کدام مواد مغذی برای بیماران پارکینسون اهمیت بیشتری دارند؟
برخی از مواد مغذی در رژیم غذایی بیماران پارکینسون اهمیت بیشتری دارند و در کنترل علائم بیماری مؤثرتر هستند. در این بخش، مهمترین مواد مغذی در رژیم غذایی بیماران پارکینسون را مرور میکنیم:
- فیبر: یبوست یکی از شایعترین علائم پارکینسون است و فیبر نقش مهمی در کنترل آن دارد. غلات کامل، میوهها، سبزیجات و حبوبات منابع خوبی از فیبر هستند. برای جلوگیری از مشکلات گوارشی، مصرف فیبر را بهتدریج افزایش دهید و در کنار آن، آب و مایعات کافی بنوشید.
- آنتیاکسیدانها: گفته میشود استرس اکسیداتیو در بروز و پیشرفت پارکینسون نقش داشته باشد؛ به همین دلیل، مصرف غذاهای سرشار از آنتیاکسیدان توصیه میشود. اگرچه هنوز ثابت نشده است که این مواد غذایی روند بیماری را کند میکنند، اما میوهها و سبزیجات رنگارنگ، بهویژه انواع توتها و سبزیهای سبزبرگ، انتخابهای سالمی برای رژیم غذایی هستند.
- ویتامین D: کاهش تحرک و کمتر قرارگرفتن در معرض نور خورشید، کمبود ویتامین D را در بیماران پارکینسون شایعتر میکند. دریافت کافی این ویتامین به حفظ سلامت استخوانها کمک کرده و خطر زمینخوردن و شکستگی استخوان را کاهش میدهد.
- ویتامین B12: مصرف طولانیمدت و دُزهای بالای لوودوپا ممکن است در برخی افراد باعث کاهش سطح ویتامین B12 شود. ازآنجاییکه کمبود این ویتامین از برخی علائم عصبی را تشدید میکند، بهتر است سطح B12 بهطور منظم تحتنظر پزشک بررسی شود و درصورت نیاز، مکمل آن تجویز شود.
مدیریت علائم رایج با رژیم غذایی بیماران پارکینسون
بسیاری از علائم روزمره بیماری پارکینسون را میتوان با تغییرات رژیم غذایی بهخوبی کنترل کرد. در برخی موارد، این تغییرات بهاندازه سایر روشهای درمانی مؤثر هستند. در این بخش درباره علائمی صحبت میکنیم که با رژیم غذایی بیماران پارکینسون قابلکنترل هستند:
یبوست یکی از علائم رایج بیماران پارکینسون
برای بهبود یبوست، ابتدا باید کمکم فیبر دریافتی خود را با مصرف غلات کامل، میوه، سبزیجات و حبوبات بالا ببرید. همچنین بهجای اینکه یکباره حجم زیادی آب بنوشید، سعی کنید در طول روز بهصورت منظم آب و مایعات مصرف کنید. آلو بخارا و آب آلو بخارا نیز برای این مشکل مفید هستند. لازم است در کنار رژيم غذایی، به ورزش منظم حتی فعالیتهای سبک اشاره کنیم، چراکه به گوارش کمک بسزایی میکند.
کاهش وزن ناخواسته در بیماران پارکینسون
بسیاری از بیماران پارکینسون بدون اینکه سراغ انواع رژیم لاغری بروند، دچار کاهش وزن میشوند. اگر شما هم با این مشکل دستوپنجه نرم میکنید، راهکار این است که بدون افزایش حجم غذا، کالری دریافتیتان را افزایش دهید. همچنین بهتر است غذایتان را به چندین وعده کوچک تقسیم کنید و خوردنیهای پرکالری، اما سالم مثل روغن زیتون، مغزیجات، کره مغزیجات و آووکادو را به رژيم خود اضافه کنید. اگر کاهش وزن شما بیش از حد مشهود است یا متوقف نمیشود، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.
اختلال در بلع یا دیسفاژی و علائم بیماران پارکینسون
با پیشرفت بیماری پارکینسون، عضلاتی که به بلع کمک میکنند، تحتتأثیر قرار میگیرند. اگر یکی از علائم زیر را دارید، ممکن است دچار دیسفاژی شده باشید:
- هنگام غذاخوردن سرفه میکنید یا غذا در گلویتان میپرد؛
- احساس میکنید غذا در گلویتان گیر کرده است؛
- از مصرف بعضی از غذاها پرهیز میکنید؛ چراکه خوردن آنها برایتان دشوار شده است.
برای رفع این مشکل، پیش از هرگونه تغییر در رژیم غذایی بیماران پارکینسون، بهتر است به گفتاردرمانگر و متخصص تغذیه مراجعه شود تا راهکار مناسب با توجه به علت و نوع دقیق مشکل بلع در هر فرد انتخاب شود.
بهطور کلی، آهسته غذاخوردن، لقمههای کوچکتر برداشتن و صافنشستن هنگام غذاخوردن و بعد از آن، به کاهش مشکلات بلع کمک میکند. در برخی از موارد نیز مصرف غذاهای نرم یا مایعات غلیظ توصیه میشود، اما این تغییرات باید براساس نظر متخصص انجام شوند.
نوسانات خلقوخو یکی از پیامد های منفی بیماران پارکینسون
افسردگی، اضطراب و سایر انواع اختلالات روانی از علائم غیرحرکتی پارکینسون هستند. این اختلالات ممکن است باعث شوند میلی به پایبندی به عادات سالم غذایی نداشته باشید. ازطرفی، کمبود مواد مغذی باعث خستگی و تأثیر منفی در خلقوخو میشود. این دو حالت، شما را در در چرخهای میاندازند که خروج از آن معمولاً دشوار است. پیش از شروع رژیم غذایی بیماران پارکینسون، نکات زیر را در نظر بگیرید:
- خرید مواد اولیهٔ غذاها یا آشپزی را برای زمانی از روز بگذارید که حسوحال بهتری دارید و علائم پارکینسون کمتر خود را نشان میدهند.
- هدفهای کوچک و واقعگرایانه غذایی در نظر بگیرید. مثلاً با تهیهٔ یک وعده سالم در هفته شروع کنید.
- از عزیزان و اطرافیان خود بخواهید شما را در تنظیم برنامه غذایی یا آمادهکردن مواد اولیه کمک کنند.
- اگر نوسانات خلقوخو، خوردوخوراک یا فعالیتهای روزمره شما را مختل کرده است، بهتر است با متخصص صحبت کنید.
مشکلات خواب و علائم بیماری پارکینسون
اختلال خواب در بیماران پارکینسون ممکن است به فرسودگی، مشکلات حافظه و هوس شدید به شیرینیجات و هلههوله ختم شود. این نکات در رژیم غذایی بیماران پارکینسون به شما کمک میکنند که خواب بهتر و باکیفیتتری داشته باشید:
- آخرین وعده غذایی خود را حداقل ۲ یا ۳ ساعت قبل از خواب میل کنید.
- بهجای شام سنگین، وعده غذایی خود را بهگونهای انتخاب کنید که ترکیبی از پروتئین و کربوهیدراتهای پیچیده باشد.
- از مصرف کافئین در ساعات بعدازظهر و عصر خودداری کنید.
- اگر در طول شب زیاد به سرویس بهداشتی میروید، مصرف مایعات را از چندین ساعت قبل خواب کاهش دهید.
- خوردنیهایی مثل کیوی، آلبالوترش، لبنیات یا دمنوش بابونه ممکن است به بهبود خواب شما کمک کنند.
کاهش بویایی در بیماران پارکینسون
کاهش حس بویایی یکی از اولین علائم بیماری پارکینسون است و چون روی طعم غذا تأثیر میگذارد، ممکن است باعث بیاشتهایی و کاهش وزن ناخواسته شود. جهت درمان بیاشتهایی در بیماران پارکینسون، با رعایت نکات زیر میتوانید غذاخوردن را لذتبخشتر کنید:
- در پخت غذاهای خود از سبزیجات معطر، ادویه، زنجبیل، سرکه، آبلیمو یا طعمدهندههای قوی دیگر استفاده کنید تا طعم غذا برجستهتر شود.
- برای ایجاد تنوع، غذاها را با بافت و دماهای مختلف امتحان کنید. مثلاً سبزیجات را کمی تُرد بپزید، غذاهای خامهای را در برنامه غذایی خود بگنجانید یا روی غذاهای گرم، مواد خنکی مانند ماست یا سبزیجات تازه اضافه کنید.
- با استفاده از میوه و سبزیجات رنگارنگ، غذاهای خود را اشتهابرانگیزتر کنید.
- وعدههای خود را تاحدامکان در کنار عزیزان و دوستان میل کنید. غذاخوردن در جمع، تجربهای لذتبخشتر ایجاد میکند و حتی درصورت کاهش حس بویایی و چشایی، به افزایش اشتها کمک میکند.
افت فشار خون ارتواستاتیک از علائم بیماران پارکینسون
بعضی از علائم مثل افت فشار خون ارتواستاتیک در افراد کمتری دیده میشوند. کسانی که دچار این مشکل هستند، بهتر است مایعات کافی مصرف کنند، درصورت لزوم نمک دریافتی خود را افزایش دهند، وعدههای کوچکتر و با تعداد بیشتر را جایگزین وعدههای حجیم کنند.
چطور رعایت رژیم غذایی بیماران پارکینسون را آسانتر کنیم؟
علائم بیماری پارکینسون ممکن است خرید مواد غذایی، آشپزی و حتی غذاخوردن را برای بیماران دشوار کنند. بااینحال، چند تغییر ساده مثل موارد زیر در برنامه روزانه، باعث میشود رژیم غذایی سالم را راحتتر رعایت کنید:
برای رعایت رژیم غذایی بیماران پارکینسون با تغییرات کوچک و قابلاجرا شروع کنید
بهجای اینکه یکباره رژیم خود را به رژیم غذایی بیماران پارکینسون تغییر دهید، روی یک یا دو تغییر تمرکز کنید. تغییرات ساده مثل مصرف بیشتر مواد غذایی پرفیبر یا تغییر زمانبندی مصرف داروهایتان، از نمونههایی است که میتوانید همین حالا شروع کنید. تا وقتی که احساس کنید کاری قابلاجراست، راحتتر میتوانید به آن پایبند بمانید و کمکم عادتهای دیگر را اضافه کنید.
برای رعایت رژیم غذایی بیماران پارکینسون غذاهای ساده و کمدردسر انتخاب کنید
اگر حسوحال آشپزی ندارید، غذاهایی را انتخاب کنید که با زحمت کمتر و کمترین تعداد ظرف یا بهاصطلاح تکقابلمهای آماده میشوند. همچین غذاهایی که در فر یا سرخکن برقی تهیه میشوند، انتخاب خوبی برای روزهای بیحوصلگی هستند. علاوهبر این، میتوانید روزی که احساس بهتری دارید، مقدار بیشتری غذا بپزید و برای وعدههای بعدی آنها را فریز کنید.
برای رعایت رژیم غذایی بیماران پارکینسون لوازم آشپزی کاربردی تهیه کنید
وسایلی مانند غذاساز، مخلوطکن، سرخکن برقی یا سایر ابزارهای کمکی آشپزخانه، آشپزی و غذاخوردن را آسانتر میکنند. همچنین اگر ایستادن برایتان خستهکننده است، هنگام آشپزی سعی کنید بنشینید، وسایل پرکاربرد را در دسترس قرار دهید و از روفرشیهای ضدلغزش استفاده کنید.
چه زمانی باید به پزشک یا متخصص تغذیه مراجعه کرد؟
بیشتر توصیههایی که در این مقاله شد، برای رژیم غذایی بیماران پارکینسون خطری ندارند. درصورتی به مشورت پزشک نیاز دارید که با علائم زیر مواجه شوید:
- مدتی است که کاهش وزن ناخواسته دارید.
- پس از افزایش مصرف فیبر و مایعات، خبری از بهبود در یبوست نیست.
- اگر سرفه میکنید یا احساس خفگی و گیرکردن غذا در گلویتان هنگام غذاخوردن دارید.
- متوجه شدید که داروهایتان مثل قبل جواب نمیدهند یا اثر آنها سریع از بین میرود.
- بهطور مکرر سرگیجه یا احساس سبکی سر هنگام بلندشدن از حالت نشسته یا خوابیده دارید.
دیدن این نشانهها، به این معنا نیست که روند درمان با مشکل مواجه شده است، بلکه نشان میدهد زمان آن رسیده که پزشک، متخصص مغز و اعصاب یا متخصص تغذیه وضعیت شما را دوباره ارزیابی کند و درصورت نیاز، برنامه درمانی یا رژیم غذاییتان را متناسب با شرایط جدید تنظیم کند.
کلام آخر دکتردکتر
رژیم غذایی نمیتواند بیماری پارکینسون را درمان کند یا از پیشرفت آن جلوگیری کند. بااینحال، تغذیه یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش برخی از علائم، بهبود اثربخشی داروها و افزایش کیفیت زندگی روزمره است. رژیم غذایی بیماران پارکینسون باید یک الگوی غذایی سالم و متعادل باشد که متناسب با زمان مصرف داروها و علائم هر فرد تنظیم شده باشد.
شما میتوانید همینحالا، بدون خروج از منزل، ازطریق ویزیت آنلاین دکتردکتر با متخصصان ما مشورت کنید. متخصصان دکتردکتر با بررسی علائم، داروهای مصرفی و وضعیت تغذیه شما، درصورت نیاز برنامه درمانی یا رژیم غذاییتان را متناسب با شرایط فعلی تنظیم میکنند تا روند مدیریت بیماری با اطمینان بیشتری ادامه پیدا کند.
