ترومبوز ورید عمقی؛ راهنمای کامل پیشگیری، تشخیص و درمان

یک پرواز طولانی، چند روز استراحت در تخت یا حتی کم‌تحرکی هنگام بیماری، در نگاه اول اتفاق مهمی به نظر نمی‌رسد. بااین‌حال، بی‌تحرکی طولانی‌مدت ممکن است جریان خون را کند کند و احتمال تشکیل لخته خون در وریدها یا ترومبوز ورید عمقی را افزایش دهد.

این عارضه همیشه با علائم واضح همراه نیست. گاهی تنها با تورم، درد یا تغییر رنگ یک پا خودش را نشان می‌دهد و در بعضی افراد هیچ نشانه‌ای ندارد. در این مقاله از دکتردکتر بررسی می‌کنیم ترومبوز ورید عمقی چیست، چه کسانی بیشتر در معرض آن قرار دارند، چگونه تشخیص داده می‌شود و چه روش‌هایی برای درمان و پیشگیری از آن وجود دارد.

ترومبوز ورید عمقی (DVT) چیست؟

وریدها رگ‌های خونی هستند که خون را از اندام‌ها و بافت‌های بدن به‌سمت قلب بازمی‌گردانند. ترومبوز ورید عمقی یا DVT، به تشکیل لخته خون در یکی از وریدهای عمقی بدن (معمولاً در پاها) گفته می‌شود. این عارضه بیشتر به‌دلیل آسیب به دیوارهٔ ورید یا اختلال در جریان طبیعی خون ایجاد می‌شود. پس از تشکیل لخته، ممکن است جریان خون در آن ورید به‌صورت جزئی یا کامل مسدود شود.

در بیشتر موارد ترومبوز وریدی در ساق پا، ران یا لگن دیده می‌شود، اما این عارضه ممکن است در بازو، شکم، مغز، روده‌، کبد یا کلیه نیز ایجاد شود. ترومبوز ورید عمقی شایع‌تر از چیزی‌ست که ممکن است تصور کنید و نباید آن را نادیده بگیرید. این عارضه ممکن است به تهدیدی برای جان شما تبدیل شود.

تفاوت ترومبوز ورید عمقی با ترومبوز ورید سطحی

ترومبوز ورید عمقی (DVT) و ترومبوفلبیت سطحی (STP) گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند، اما این دو عارضه یکسان نیستند. ترومبوز عمقی به تشکیل لخته خون در وریدهای عمقی بدن گفته می‌شود، اما ترومبوفلبیت سطحی به التهاب وریدی گفته می‌شود که درست زیر پوست قرار دارد و گاهی به‌دلیل تشکیل لخته در همان ورید سطحی ایجاد می‌شود.

تفاوت این دو عارضه ازنظر شدت و خطرات احتمالی اهمیت زیادی دارد. اگر ترومبوز عمقی به‌موقع درمان نشود، ممکن است عوارض شدیدی ایجاد کند یا حتی باعث مرگ ناگهانی شود. درمقابل، ترومبوفلبیت سطحی معمولاً خطر کمتری دارد و در بسیاری از موارد بدون نیاز به درمان پزشکی برطرف می‌شود. بااین‌حال، نباید آن را نادیده بگیرید، چراکه ممکن است احتمال ابتلا به ترومبوز ورید عمقی را افزایش دهد. بنابراین، اگر علائم هرکدام از این دو عارضه را مشاهده کردید، بهتر است منتظر نمانید و برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کنید.

علائم ترومبوز ورید عمقی

این عارضه همیشه با علائم آشکار همراه نیست. بعضی از افراد نشانه‌های مشخصی دارند، درحالی‌که علائم در برخی دیگر خفیف هستند یا اصلاً علامتی دیده نمی‌شود. درصورت بروز علائم، معمولاً نشانه‌ها در همان بخشی از بدن ظاهر می‌شوند که لخته در آن تشکیل شده است:

• تورم: ممکن است یکی از پاها یا دست‌ها دچار تورم شود و این تورم گاهی به‌طور ناگهانی ایجاد می‌شود.
• درد یا حساسیت: درد معمولاً یکی از علائم ترومبوز ورید عمقی پاست و از ساق پا شروع می‌شود. این درد ممکن است فقط هنگام ایستادن یا راه‌رفتن احساس شود.
• داغی پوست: ناحیه متورم یا دردناک ممکن است نسبت به سایر قسمت‌های پوست، گرم‌تر باشد.
• تغییر رنگ پوست: ممکن است رنگ پوست روی ناحیه درگیر، به قرمز، بنفش یا به رنگ دیگری تغییر کند.
• برجستگی وریدها: ممکن است وریدهای نزدیک سطح پوست بزرگ‌تر یا مشخص‌تر از حالت معمول به نظر برسند.
• درد شکم یا پهلو: اگر لخته، وریدهای عمقی داخل شکم را درگیر کند، ممکن است درد در ناحیه شکم یا پهلو ایجاد شود.
• علائم عصبی: اگر لخته وریدهای مغز را درگیر کند، ممکن است علائمی مانند سردرد ناگهانی و شدید، تغییرات بینایی، علائم شبیه سکته مغزی یا تشنج ایجاد شود.

البته در بعضی موارد ممکن است اصلاً متوجه وجود لخته نشوید که به این حالت گاهی ترومبوز ورید عمقی خاموش (Silent DVT) گفته می‌شود.

علت ترومبوز ورید عمقی

این عارضه براثر اختلال در جریان طبیعی خون یا روند لخته‌شدن آن ایجاد می‌شود. در بیشتر موارد، دلایل ایجاد ترومبوز ورید عمقی به یکی از این موارد برمی‌گردد: 

• کندشدن جریان خون: وقتی مدتی طولانی بی‌تحرک هستید، خون به حالت عادی در بدن گردش نمی‌کند.
• آسیب به ورید یا رگ خونی: آسیب‌هایی مانند شکستگی استخوان، جراحی یا التهاب ممکن است به دیوارهٔ ورید آسیب بزنند و تشکیل لخته خون را در آن ناحیه آسان‌تر کنند.
• بیماری‌هایی که خطر لخته‌شدن خون را افزایش می‌دهند: بعضی از بیماری‌ها ازجمله سرطان و نارسایی قلبی، ممکن است خطر ابتلا به DVT را افزایش دهند. بیماری‌های ژنتیکی نیز که باعث می‌شوند خون به‌طور طبیعی مستعد لخته‌شدن بیشتری باشد، از عوامل خطر هستند.
• عوامل هورمونی: درمان‌های حاوی استروژن مثل قرص‌های ضدبارداری خوراکی یا درمان جایگزینی هورمون، ممکن است خطر ابتلا به DVT را افزایش دهند.
• بارداری: بارداری به‌خودی‌خود عاملی است که احتمال ابتلا به این عارضه را افزایش می‌دهد.

فارغ از مواردی که ذکر شد، لازم است بدانید که گاهی ترومبوز ورید عمقی بدون هیچ علت مشخصی ایجاد می‌شود.

چه کسانی بیشتر مستعد ترومبوز ورید عمقی هستند؟

علاوه‌بر عواملی که باعث تشکیل لخته می‌شوند، بعضی شرایط و ویژگی‌های شخصی نیز احتمال ابتلا به ترومبوز ورید عمقی را بیشتر می‌کنند. هرچه تعداد بیشتری از این عوامل را داشته باشید، خطر ابتلا به این عارضه نیز بیشتر می‌شود:

• افراد مسن: با افزایش سن، خطر ابتلا به DVT بیشتر می‌شود. بعضی از منابع سن ۴۰ سالگی و برخی دیگر ۶۰ سالگی را نقطه افزایش خطر در نظر می‌گیرند. بااین‌حال، ترومبوز ورید عمقی ممکن است در هر سنی ایجاد شود.
• افراد دارای اضافه‌وزن: وزن اضافی، فشار بیشتری به وریدهای لگن و پاها وارد می‌کند و ممکن است احتمال تشکیل لخته خون را افزایش دهد.
• افراد سیگاری: سیگارکشیدن بر نحوهٔ جریان خون و روند لخته‌شدن تأثیر می‌گذارد و خطر ابتلا به DVT را افزایش می‌دهد.
• مسافران و افراد بستری در بیمارستان: همان‌طور که پیش از این اشاره کردیم، بی‌تحرکی طولانی‌مدت چه در سفرهای طولانی و چه هنگام بستری‌شدن در بیمارستان، جریان خون را کند می‌کند و خطر ابتلا به DVT را افزایش می‌دهد.
• افرادی که سابقهٔ شخصی یا خانوادگی DVT دارند: اگر خود شما یا یکی از اعضای نزدیک خانواده‌تان قبلاً به ترومبوز ورید عمقی یا آمبولی ریه مبتلا شده باشید، خطر ابتلای شما به این بیماری بیشتر است.
• افراد مبتلا به بعضی از بیماری‌ها: بیماری‌های التهابی روده مثل بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو، فشارخون بالا، دیابت، واریس، بیماری‌های خودایمنی و بیماری‌های ریوی یا کلیوی همگی ممکن است خطر ابتلا به DVT را افزایش دهند.

همچنین لازم است بدانید که این عارضه همیشه علت مشخصی ندارد. وقتی یک لخته خون بدون وجود هیچ عامل مشخصی ایجاد شود، به آن ترومبوز ورید عمقی بدون علت مشخص (Unprovoked) گفته می‌شود.

ترومبوز ورید عمقی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

اگر پزشک به ترومبوز ورید عمقی مشکوک باشد، روند تشخیص معمولاً با صحبت درباره علائم و معاینه فیزیکی شروع می‌شود و سپس با انجام آزمایش‌هایی ادامه پیدا می‌کند که وجود لخته در وریدها را بررسی می‌کنند. در این بخش، هر مرحله از تشخیص ترومبوز ورید عمقی را بررسی می‌کنیم.

معاینه و ارزیابی بالینی برای تشخیص ترومبوز ورید عمقی

پزشک ابتدا درباره علائم، وضعیت عمومی سلامت و سبک زندگی شما مثل میزان فعالیت بدنی، جراحی‌های اخیر، سفرهای طولانی و سابقه خانوادگی DVT سؤال می‌کند. سپس ناحیه درگیر را معاینه می‌کند تا تورم، حساسیت و هرگونه تغییر رنگ پوست را بررسی کند. این معاینهٔ اولیه به پزشک کمک می‌کند تا تصمیم بگیرد خطر ابتلا به DVT در شما پایین یا بالاست و براساس آن، آزمایش‌های بعدی را انتخاب کند.

آزمایش D-Dimer و تشخیص ترومبوز ورید عمقی

آزمایش D-Dimer یک آزمایش خون است که میزان D-Dimer را اندازه‌گیری می‌کند. D-Dimer قطعه‌ای از یک پروتئین است که هنگام تجزیه لخته خون در بدن ایجاد می‌شود. این ماده معمولاً در خون قابل‌شناسایی نیست یا مقدار آن بسیار کم است، مگر اینکه در بدن لخته‌های خونی قابل‌توجهی تشکیل شده و سپس تجزیه شوند.

بالابودن سطح D-Dimer ممکن است نشانه وجود یک اختلال مرتبط با تشکیل و تجزیه لخته‌های خون باشد، اما به‌تنهایی ابتلا به DVT را تأیید نمی‌کند. این آزمایش همچنین نمی‌تواند مشخص کند لخته در کدام قسمت بدن قرار دارد یا چه نوع اختلالی باعث تشکیل آن شده است. به همین دلیل، درصورت بالابودن D-Dimer ممکن است برای تشخیص دقیق‌تر به آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های دیگری مانند سونوگرافی نیاز باشد.

تشخیص ترومبوز ورید عمقی با سونوگرافی داپلر دوبلکس

سونوگرافی داپلر، آزمایش استاندارد و اصلی برای تشخیص ترومبوز ورید عمقی است و گزینه‌ای غیرتهاجمی محسوب می‌شود. این روش با استفاده از امواج صوتی، تصاویری لحظه‌ای از نحوهٔ جریان خون در وریدها ایجاد می‌کند. در طول آزمایش، دستگاه کوچکی به نام ترانسدیوسر به‌آرامی روی پوست و در ناحیهٔ مورد بررسی حرکت داده می‌شود. در بعضی موارد، پزشک ممکن است طی روزهای بعد سونوگرافی را تکرار کند تا تغییرات لخته، ازجمله بزرگ‌ترشدن یا برطرف‌شدن آن را زیر نظر بگیرد.

ونوگرافی و بررسی ترومبوز ورید عمقی

ونوگرافی یک روش تهاجمی‌تر جهت تست ترومبوز ورید عمقی است که در آن از اشعه ایکس به‌همراه یک ماده رنگی مخصوص استفاده می‌شود. این ماده به داخل ورید معمولاً ازطریق پا، مچ پا یا یک کاتتر تزریق می‌شود تا وریدها در تصویر اشعه ایکس به‌وضوح دیده شوند. ازآنجایی‌که ونوگرافی یک روش تهاجمی‌ست، معمولاً زمانی استفاده می‌شود که آزمایش‌های دیگر مانند سونوگرافی برای تشخیص کافی نباشند.

سی‌تی‌اسکن و MRI برای شناسایی ترومبوز ورید عمقی

اگر ترومبوز ورید عمقی در نواحی غیر معمول مانند شکم، لگن یا مغز ایجاد شده باشد، پزشک ممکن است به‌جای سونوگرافی از سی‌تی‌اسکن یا MRI استفاده کند. سی‌تی‌اسکن همچنین ممکن است به تشخیص لخته‌های خونی کمک کند که به ریه‌ها منتقل شده‌اند. 

ام‌‌آر‌‌آی نیز امکان بررسی دقیق اندام‌ها و ساختارهای داخلی بدن را فراهم می‌کند. درصورت نیاز به بررسی اختصاصی وریدها، پزشک ممکن است از روش ام‌آر ونوگرافی (MRV) استفاده کند که برای بررسی وریدها با استفاده از ام‌آر‌آی انجام می‌شود.

ترومبوز ورید عمقی چگونه درمان می‌شود؟

درمان ترومبوز ورید عمقی سه هدف اصلی دارد: جلوگیری از بزرگ‌ترشدن لخته، پیشگیری از جداشدن لخته و حرکت آن به‌سمت ریه‌ها و کاهش احتمال تشکیل دوباره لخته در آینده. پزشک باتوجه‌به اندازه و محل لخته و همچنین خطر بروز عوارض در هر فرد، ممکن است یکی از روش‌های زیر یا ترکیبی از آن‌ها را تجویز کند.

داروهای ضدانعقاد برای درمان ترومبوز ورید عمقی

داروهای ضدانعقاد مثل وارفارین، هپارین، آپیکسابان و ریواروکسابان با کاهش توانایی خون برای تشکیل لخته، مانع از بزرگ‌ترشدن لخته موجود می‌شوند و احتمال تشکیل لخته‌های جدید را هم کاهش می‌دهند. این داروها بسته به نوعشان ممکن است به‌صورت قرص، تزریق زیرجلدی یا ازطریق ورید مصرف شوند.

مدت درمان برای همه افراد یکسان نیست و ممکن است از چند ماه تا مدت نامحدود ادامه داشته باشد. اگر پزشک وارفارین تجویز کند، باید آزمایش‌های خون را به‌طور منظم انجام دهید تا میزان مناسب دارو برای شما مشخص شود. همچنین، همه داروهای ضدانعقاد برای دوران بارداری مناسب نیستند و مصرف آن‌ها در این دوران باید با نظر پزشک باشد.

داروهای ترومبولیتیک و درمان ترومبوز ورید عمقی

داروهای ترومبولیتیک یا داروهای حل‌کننده لخته، معمولاً برای موارد شدیدتر مانند ترومبوز ورید عمقی شدید یا آمبولی ریه استفاده می‌شوند. این داروها ازطریق سرم وریدی یا یک کاتتر، به‌طور مستقیم به داخل لخته فرستاده می‌شوند و با عمل تجزیه، به ازبین‌رفتن لخته کمک می‌کنند. ازآنجایی‌که این داروها خطر خون‌ریزی شدیدتری دارند، معمولاً فقط در شرایطی استفاده می‌شوند که واقعاً به آن‌ها نیاز داشته باشید.

ترومبکتومی و درمان‌های مداخله‌ای ترومبوز ورید عمقی

در موارد نادر و زمانی که لخته بزرگ باشد، ممکن است پزشک با استفاده از یک کاتتر، لخته را به‌طور مستقیم از داخل ورید خارج کند؛ این روش ترومبکتومی نام دارد. روش دیگری که معمولاً پس از جراحی استفاده می‌شود، قراردادن دستگاه‌های فشاری روی ساق پاهاست. این دستگاه‌ها با ایجاد فشار منظم و متناوب روی ساق پا، به جریان بهتر خون کمک می‌کنند؛ به‌خصوص زمانی که در دوران بهبودی بیشتر وقت خود را در تخت سپری می‌کنید.

فیلتر ورید اجوف تحتانی (IVC) و درمان دقیق ترومبوز ورید عمقی

در شرایط خاص و اگر امکان مصرف داروهای رقیق‌کننده خون را نداشته باشید، پزشک ممکن است فیلتر IVC را تجویز کند. این دستگاه کوچک ازطریق یک کاتتر وارد یک ورید بزرگ معمولاً در کشاله ران یا گردن، می‌شود و به‌سمت ورید اجوف، بزرگ‌ترین ورید بدن، هدایت می‌شود. پس از قرارگرفتن در محل، این فیلتر مانند یک مانع عمل می‌کند و لخته‌ها را پیش از رسیدن به ریه‌ها به دام می‌اندازد.

چگونه از ترومبوز ورید عمقی پیشگیری کنیم؟

اگر در گروه افراد مستعد ابتلا به ترومبوز ورید عمقی قرار دارید، بهتر است چند عادت ساده را در برنامه روزمره خود جای دهید. در ادامه روش‌های پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی را مرور می‌کنیم:

• در طول سفر به‌طور منظم حرکت کنید: اگر با هواپیما، خودرو یا قطار به سفری طولانی می‌روید، درصورت امکان تقریباً هر یک ساعت از جای خود بلند شوید و کمی راه بروید. اگر امکان راه‌رفتن ندارید، می‌توانید حرکات ساده‌ای را در حالت نشسته انجام دهید. مثلاً ساق پا را بکشید، پاشنه‌ها را بالا ببرید یا انگشتان و پاشنه‌های پا را بالا و پایین کنید.
• آب کافی بنوشید و مصرف الکل و کافئین را محدود کنید: به‌خصوص هنگام سفر، آب زیادی بنوشید و سعی کنید از مصرف الکل یا کافئین خودداری کنید، چراکه هر دو می‌توانند باعث کم‌آبی بدن شوند.
• درصورت توصیه پزشک جوراب فشاری بپوشید: اگر احتمال ابتلا به DVT در شما بالاست، ممکن است پزشک استفاده از جوراب فشاری را هنگام سفر یا در دوران نقاهت پس از جراحی و بیماری توصیه کند.
• پس از جراحی یا بیماری حرکت کنید: هرچه زودتر پس از بیماری یا جراحی بتوانید از تخت خارج شوید و حرکت کنید، احتمال ابتلا به DVT کمتر می‌شود. اگر نمی‌توانید راه بروید، حتی حرکت‌دادن پاها و انگشتان پا هنگام استراحت در تخت نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد.
• اگر سابقه DVT دارید، هنگام مراجعه به بیمارستان کادر درمان را مطلع کنید: داشتن سابقه ترومبوز ورید عمقی ممکن است خطر تشکیل دوباره لخته را بیشتر کند. بنابراین، مهم است پزشک و کادر درمان از سابقه شما اطلاع داشته باشند تا مراقبت‌های لازم را در نظر بگیرند. 
• سیگار نکشید: سیگارکشیدن خطر ابتلا به DVT را افزایش می‌دهد. بنابراین، ترک سیگار یکی از مؤثرترین اقداماتی است که می‌توانید برای کاهش این خطر انجام دهید.
• وزن خود را در محدوده مناسب نگه دارید: اضافه‌وزن می‌تواند خطر ابتلا به DVT را افزایش دهد.
• فعالیت بدنی را فراموش نکنید: بیشتر روزهای هفته، حداقل نیم‌ساعت فعالیت بدنی متوسط داشته باشید. فعالیت بدنی منظم به حفظ جریان طبیعی خون کمک می‌کند.
• بیماری‌های زمینه‌ای را جدی بگیرید: اگر به بیماری‌هایی مبتلا هستید که احتمال تشکیل لخته را بیشتر می‌کنند، درمان و کنترل منظم آن‌ها را با نظر پزشک دنبال کنید.
• ویزیت‌های دوره‌ای با پزشک را جدی بگیرید: اگر در حال درمان هستید یا به‌دلیل خطر ابتلا به DVT تحت‌نظر هستید، انجام منظم معاینات و آزمایش‌های خون به پزشک کمک می‌کند تا میزان اثربخشی درمان را بررسی کند.

ترومبوز ورید عمقی در دوران بارداری

بارداری به‌طور طبیعی احتمال لخته‌شدن خون را افزایش می‌دهد. در این دوران، پروتئین‌های انعقادی بیشتر و پروتئین‌های ضدانعقاد کمتر می‌شوند تا خون‌ریزی هنگام زایمان کاهش پیدا کند. ازطرفی، رحم در حال رشد، به وریدهای قسمت پایینی بدن فشار وارد می‌کند و بازگشت خون به قلب را دشوارتر می‌سازد. مجموع این تغییرات باعث می‌شود احتمال ابتلا به DVT در دوران بارداری بسیار بیشتر از افراد غیر باردار باشد، هرچند این عارضه همچنان نسبتاً نادر است.

علائم ترومبوز ورید عمقی در بارداری

مهم‌ترین علامت DVT در دوران بارداری، تورم یک پا همراه با درد شدید یا حساسیت زیاد است. ممکن است پوست این ناحیه گرم شود، وریدها بیشتر از حالت معمول به چشم بیایند و پوست به‌خصوص در قسمت پایین پا، دچار قرمزی یا تغییر رنگ شود. کبودشدن انگشتان پا نیز از علائم احتمالی است.

توجه داشته باشید که DVT ممکن است با گرفتگی معمول عضلات در دوران بارداری اشتباه گرفته شود. گرفتگی عضلات بیشتر در سه‌ماهه دوم و سوم و هنگام شب در ساق پا رخ می‌دهد، باعث تورم نمی‌شود و معمولاً با کشش یا حرکت‌دادن پا بهتر می‌شود، اما درد ناشی از DVT با این روش‌ها برطرف نمی‌شود.

تشخیص و درمان DVT در بارداری

تشخیص DVT در دوران بارداری ممکن است دشوارتر باشد، چراکه سطح D-Dimer به‌طور طبیعی در این دوران تغییر می‌کند و افزایش آن به‌تنهایی برای تأیید DVT کافی نیست. به همین دلیل، پزشک معمولاً از تصویربرداری برای تشخیص استفاده می‌کند و درصورت قطعی‌نبودن نتایج اولیه، ممکن است ونوگرافی را به کار ببرد.

درمان DVT در دوران بارداری معمولاً با تزریق هپارین با وزن مولکولی پایین انجام می‌شود. این دارو جلوی بزرگ‌ترشدن لخته و تشکیل لخته‌های جدید را می‌گیرد. هپارین از جفت عبور نمی‌کند و درنتیجه، خطر مستقیمی برای جنین ندارد. بااین‌حال، زمان قطع مصرف این دارو پیش از زایمان باید طبق نظر پزشک تعیین شود. اگر داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید، پیگیری منظم پزشکی و انجام آزمایش‌های لازم اهمیت زیادی دارد.

اگر در دوران بارداری دچار تورم و درد شدید در یک پا شدید، سریع به پزشک مراجعه کنید. همچنین، تنگی نفس ناگهانی، قلب درد یا درد قفسه سینه ممکن است نشانه آمبولی ریه باشد که یک وضعیت اورژانسی است و به رسیدگی فوری نیاز دارد.

آیا درمان گیاهی ترومبوز ورید عمقی مؤثر است؟

درحال‌حاضر، هیچ درمان گیاهی اثبات‌شده‌ای برای ازبین‌بردن ترومبوز ورید عمقی وجود ندارد و داروهای گیاهی نباید جایگزین درمان‌های پزشکی شوند. بعضی از ترکیبات طبیعی مانند جینکوبیلوبا، ناتوکیناز و بروملین در مطالعاتی به‌دلیل اثر احتمالی بر تشکیل یا تجزیه لخته بررسی شده‌اند، اما شواهد موجود برای استفاده از آن‌ها به‌عنوان درمان DVT کافی نیست.

اگر قصد دارید برای درمان DVT در منزل در کنار درمان اصلی از داروهای گیاهی یا مکمل‌ها استفاده کنید، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید. بعضی از این ترکیبات ممکن است روی روند لخته‌شدن خون تأثیر بگذارند و در کنار داروهای ضدانعقاد، خطر خون‌ریزی یا عوارض دیگر را افزایش دهند.

مراقبت‌های بعد از درمان ترومبوز ورید عمقی

بعد از درمان DVT، مراقبت از بدن را نباید کنار بگذارید. در این دوران، مصرف درست داروها، توجه به علائم و داشتن فعالیت مناسب به نقاهت راحت‌تر و بازگشت تدریجی شما به روال عادی زندگی کمک می‌کند. در دوره نقاهت ترومبوز ورید عمقی بهتر است این نکات را رعایت کنید:

• به رژیم غذایی خود توجه کنید: اگر داروی رقیق‌کننده خون وارفارین مصرف می‌کنید، مواد غذایی سرشار از ویتامین K مانند اسفناج، کلم کیل، سایر سبزیجات سبزبرگ و کلم بروکسل ممکن است با این دارو تداخل داشته باشند. بهتر است درباره نحوهٔ مصرف این مواد غذایی با پزشک خود مشورت کنید.
• برنامه مصرف داروها را رعایت کنید: داروهای خود را دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کنید و بدون نظر او، درمان را زودتر از زمان تعیین‌شده متوقف نکنید. بسته به نوع داروی رقیق‌کننده خونی که مصرف می‌کنید، لازم است به‌طور منظم آزمایش خون بدهید تا میزان لخته‌شدن خون بررسی شود.
• مراقب علائم خون‌ریزی باشید: ازآنجایی‌که داروهای رقیق‌کننده خون می‌توانند خطر خون‌ریزی را افزایش دهند، از پزشک خود درباره علائم هشداردهنده‌ای که باید مراقب آن‌ها باشید و اقداماتی که درصورت بروز خون‌ریزی باید انجام دهید، راهنمایی بخواهید. حتی بریدگی‌ها یا کبودی‌های جزئی نیز هنگام مصرف این داروها ممکن است جدی‌تر شوند. بنابراین، درباره محدودیت‌های احتمالی فعالیت‌های روزمره نیز با پزشک مشورت کنید.
• تاحد‌امکان حرکت کنید: همان‌طور که برای پیشگیری از DVT اهمیت داشت، در دوران بهبودی نیز فعالیت بدنی آرام و تدریجی اهمیت دارد.
• درصورت توصیه پزشک از جوراب‌های فشاری استفاده کنید: جوراب‌های فشاری با واردکردن فشار ملایم به پا، به بهترشدن جریان خون و کاهش تورم و درد کمک می‌کنند. این جوراب‌ها معمولاً تا زیر زانو قرار می‌گیرند و ممکن است پزشک توصیه کند هر روز از آن‌ها استفاده کنید. مدت‌زمان استفاده از جوراب فشاری به شرایط شما بستگی دارد. بنابراین، بهتر است این جوراب‌ها را طبق توصیه پزشک بپوشید.
• پاها را بالا نگه دارید: اگر بعد از DVT پاهایتان متورم یا سنگین می‌شوند، بالا قراردادن پا هنگام استراحت می‌تواند به کاهش تورم کمک کند. برای این کار می‌توانید دراز بکشید و پاشنه‌های پا را بالاتر از سطح بدن قرار دهید تا بازگشت خون از پاها راحت‌تر شود.
• منتظر بهبودی تدریجی باشید: مدت درمان و روند بهبود DVT برای همه یکسان نیست. بسیاری از افراد حداقل چند ماه داروی ضدانعقاد مصرف می‌کنند و ادامه درمان پس از این مدت براساس علت ایجاد لخته، خطر عود و خطر خون‌ریزی تعیین می‌شود. در این مدت، احتمالاً به آزمایش‌های خون منظم و گاهی سونوگرافی نیاز خواهید داشت تا پزشک بررسی کند که آیا لخته در حال بهبود است، بدون تغییر باقی مانده یا بزرگ‌تر شده است. درد و تورم پا ممکن است در ابتدا انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار کند، اما با گذشت زمان می‌توانید به‌تدریج به فعالیت‌های عادی خود برگردید.

عوارض ترومبوز ورید عمقی

ترومبوز ورید عمقی درصورت تشخیص و درمان به‌موقع معمولاً قابل‌کنترل است، اما بی‌توجهی به آن می‌تواند به عوارض جدی منجر شود. بعضی از این عوارض، ناگهانی و خطرناک هستند و بعضی دیگر ممکن است برای مدت طولانی باقی بمانند. مهم‌ترین عوارض DVT عبارت‌اند از:

آمبولی ریه یکی از عوارض ترومبوز ورید عمقی

آمبولی ریه یکی از جدی‌ترین عوارض ترومبوز ورید عمقی است. در این حالت، بخشی از لخته از محل اصلی خود جدا می‌شود و همراه جریان خون به ریه می‌رسد و یکی از رگ‌های خونی آن را مسدود می‌کند. آمبولی ریه یک وضعیت اورژانسی است و باید در سریع‌ترین زمان ممکن درمان شود. پزشک برای بررسی وضعیت قلب و ارزیابی علائم ممکن است آزمایش‌هایی مانند نوار قلب را از شما بخواهد. اگر یکی از علائم زیر را تجربه کردید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید:

• تنگی نفس ناگهانی؛
• درد قفسه سینه، به‌خصوص درد هنگام تنفس عمیق یا سرفه؛
• افزایش ضربان قلب یا تنفس؛
• غش‌کردن یا احساس غش؛
• سرفه همراه با خون.

سندرم پس از ترومبوز از عوارض ترومبوز ورید عمقی

سندرم پس از ترومبوز که به آن سندرم پس از فلبیت نیز گفته می‌شود، ممکن است پس از DVT ایجاد شود. آسیب ماندگاری که لخته به دریچه‌ها و پوشش داخلی ورید وارد می‌کند، باعث می‌شود خون در رگ تجمع پیدا کند و فشار داخل ورید افزایش یابد. درنتیجه، علائم ناحیه درگیر ممکن است برای ماه‌ها یا حتی سال‌ها باقی بمانند. علائم سندرم پس از ترومبوز ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• تورم؛
• درد؛
• تغییر رنگ پوست؛
• درد یا دشواری هنگام راه‌رفتن؛
• زخم‌های پوستی در موارد شدیدتر.

عوارض درمان ترومبوز ورید عمقی

خود درمان DVT نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد. داروهای رقیق‌کننده خون که برای جلوگیری از بزرگ‌ترشدن لخته و تشکیل لخته‌های جدید تجویز می‌شوند، خطر خون‌ریزی را افزایش می‌دهند. به همین دلیل، اگر این داروها را مصرف می‌کنید، انجام منظم آزمایش خون و پیگیری وضعیت درمان اهمیت دارد تا پزشک در صورت نیاز دُز یا روش درمان را تغییر دهد.

چه زمانی برای ترومبوز ورید عمقی به پزشک مراجعه کنیم؟

باتوجه‌به اینکه ترومبوز ورید عمقی ممکن است به موقعیتی فوری و اورژانسی تبدیل شود، لازم است بدانید چه زمانی باید فوراً اقدام کنید. در این بخش توضیح می‌دهیم چه نشانه‌هایی خطرناک هستند، در طول درمان چه زمانی به ویزیت پزشک نیاز دارید یا چطور برای ویزیت خود آماده شوید.

چه زمانی برای ترومبوز ورید عمقی باید به اورژانس مراجعه کنیم؟

اگر داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید و دچار خون‌ریزی شدید یا کنترل‌نشدنی شده‌اید، این وضعیت یک فوریت پزشکی محسوب می‌شود. وجود خون قرمز روشن در استفراغ یا مدفوع نیز ازجمله علائمی است که باید به آن توجه کنید. درصورت بروز این علائم، به‌جای منتظرماندن برای نوبت بعدی پزشک، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

در طول درمان ترومبوز ورید عمقی چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

به‌طور کلی تا زمانی که لخته خون تجزیه شود، احتمالاً به ویزیت‌های منظم نیاز خواهید داشت. این پیگیری‌ها ممکن است شامل آزمایش خون و سونوگرافی برای بررسی روند بهبودی شما باشند.

همچنین، اگر علائم شما بهتر نمی‌شوند، متوجه شده‌اید که بیشتر از حد معمول دچار کبودی می‌شوید یا پریودهای غیرمعمول و شدید دارید، با پزشک خود تماس بگیرید. این موارد نشان می‌دهند که درمان شما ممکن است به تغییر نیاز داشته باشد.

چگونه برای مراجعه به پزشک برای ترومبوز ورید عمقی آماده شویم؟

ازآنجایی‌که DVT یک عارضه جدی محسوب می‌شود، شروع سریع درمان اهمیت دارد، اما اگر برای آماده‌شدن پیش از مراجعه فرصت دارید، کمی برنامه‌ریزی روند ویزیت را آسان‌تر می‌کند. بهتر است فهرستی از موارد زیر آماده کنید:

• علائمی که دارید، حتی علائمی که ممکن است در نگاه اول مرتبط به نظر نرسند و زمان شروع آن‌ها؛
• سوابق شخصی مرتبط، مانند سفرهای اخیر، بستری‌شدن در بیمارستان، بیماری، جراحی یا آسیب‌دیدگی در سه ماه گذشته، همچنین هرگونه سابقه شخصی یا خانوادگی اختلالات انعقاد خون؛
• تمام داروها، ویتامین‌ها و مکمل‌هایی که درحال‌حاضر مصرف می‌کنید به‌همراه دُز مصرفی آن‌ها؛
• هر سؤالی که می‌خواهید از پزشک خود بپرسید.

کلام آخر دکتردکتر

ترومبوز ورید عمقی نه عارضه‌ای نادر است و نه مشکلی که لازم باشد همیشه از آن بترسید؛ بااین‌حال شناخت آن اهمیت زیادی دارد. اگر بخواهیم فقط یک نکته را درباره این عارضه به خاطر بسپاریم، این است که علائم ترومبوز ورید عمقی را نباید نادیده گرفت و بررسی به‌موقع آن اهمیت زیادی دارد. لخته‌ای که زود تشخیص داده شود، قابل‌کنترل است، اما نادیده‌گرفتن آن ممکن است به خطری اورژانسی تبدیل شود. 

بنابراین، اگر به‌تازگی یک پرواز طولانی داشته‌اید، در بیمارستان بستری بوده‌اید یا بدون علت مشخص متوجه تورم یا درد در پاهایتان شده‌اید، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید. اگر مراجعه حضوری برایتان دشوار است، می‌توانید ازطریق دکتردکتر به‌صورت آنلاین با پزشک مشورت کنید یا نوبت حضوری خود را به‌صورت آنلاین ثبت کنید و بررسی علائم را به زمان دیگری موکول نکنید.

سؤالات متداول

منابع

Healthdirect

clevelandclinic

Mayoclinic

Healthline

Medicalnewstoday

Ebsco