سونوگرافی داپلر یکی از روشهای تصویربرداری تشخیصی برای شناسایی مشکلات قلب و رگهای خونی است. این روش بهخوبی جهت و سرعت حرکت خون در سرخرگها و رگها را نشان میدهد. پزشکان برای شناسایی لختههای خون، تنگی سرخرگها و سایر بیماریهای قلبیعروقی از انواع سونوگرافی داپلر استفاده میکنند. در این مقاله از دکتردکتر، با این آزمایش و روش کار آن آشنا میشویم.
سونوگرافی داپلر چیست؟
سونوگرافی داپلر (Doppler Ultrasound) نوعی آزمایش تصویربرداری غیرتهاجمی است که از امواج صوتی با فرکانس بالا برای نشاندادن میزان جریان خون در رگهای خونی استفاده میکند. تصاویر ثبتشده نشان میدهند که خون با چه سرعتی و در چه جهتی از سرخرگها و سیاهرگهای شما در حال حرکت است. نتایج سونوگرافی داپلر به پزشکان کمک میکند با بررسی جریان خون در بسیاری از قسمتهای مختلف بدن ازجمله قلب، گردن، بازوها و پاها، مشکلات قلب و رگهای خونی را تشخیص دهند.
انواع سونوگرافی داپلر
سونوگرافی داپلر انواع مختلفی دارد که هرچند سازوکار همه آنها مشابه است، از نظر برخی ویژگیها و عملکردها تفاوتهایی دارند. برخی از انواع سونو داپلر عبارتاند از:
سونوگرافی داپلر رنگی
سونوگرافی داپلر رنگی که به آن سونوگرافی کالر داپلر هم میگویند، شامل یک رایانه است که امواج صوتی را به رنگهای مختلف تغییر میدهد تا جهت جریان خون مشخص شود. نوع و شدت رنگها سرعت و جهت جریان خون را نشان میدهد.
داپلر طیفی
نوع طیفی داپلر، اطلاعات جریان خون در طول زمان را بهصورت گرافیکی نمایش میدهد. با داپلر طیفی میتوان مشخص کرد که چه مقدار از یک رگ خونی مسدود شده است. دو نوع سونوگرافی داپلر طیفی وجود دارد:
- داپلر موج پالسی: برای نشاندادن محل دقیق جریان خون با سرعتهای مختلف مناسب است اما نمیتواند جریان خونِ با سرعت بالا را ثبت کند؛
- داپلر موج پیوسته: میتواند جریان خون بسیار سریع را ثبت کند اما قادر به نشاندادن محل دقیق آن در رگ خونی نیست.
داپلر قدرتی
نوع جدیدتری از داپلر رنگی است که برای نشاندادن وجود جریان خون استفاده میشود. داپلر قدرتی حتی رگهای خونی بسیار کوچکتر و جریان خون کندتر را نشان میدهد؛ چیزی که کالر داپلر از پس آن برنمیآید. بااینحال، داپلر قدرتی جهت جریان خون را ثبت نمیکند. پزشکان معمولا از داپلر قدرتی فقط برای مطالعه جریان خون در داخل اندامها استفاده میکنند نه جهت آن.
سونوگرافی داپلکس
سونو داپلکس (Duplex) تصاویر سونوگرافی سنتی را با سونوگرافی داپلر ترکیب میکند. روش کار آن به این صورت است که با سونوگرافی معمولی تصاویری از رگها را ثبت میکند و سپس مثل داپلر طیفی، با رایانه دادههای جریان خون را بهصورت نموداری نمایش میدهد. این سونو برای بررسی عرض رگهای خونی و نشاندادن انسداد احتمالی در آنها مناسب است.
سونوگرافی داپلر ترانس کرانیال
پزشکان از این سونو برای بررسی جریان خون در مغز استفاده میکنند. اگر بیمار سکته مغزی یا خونریزی زیر عنکبوتیه داشته است، با این روش قابلتشخیص خواهد بود.
تفاوت سونوگرافی داپلر و معمولی چیست؟
سونوگرافی معمولی از امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده میکند تا تصاویر اندامها روی مونیتور نمایش داده شوند. بااینحال، این نوع سونوگرافی برای نشاندادن جریان خون طراحی نشده است. سونوگرافی داپلر، از همان امواج صوتی استفاده میکند اما برای بررسی جریان خون از طریق رگهای خونی مناسب است.
علاوه بر این، سونوگرافی داپلر میتواند با اندازهگیری تغییرات فرکانس سرعت جریان خون را تخمین بزند، آسیبهای وارده به سرخرگها را نشان دهد و به پزشک در پایش اثربخشی درمان بیماریهای مربوط به رگهای خونی کمک کند. سونوی معمولی برای چنین مواردی مناسب نیست.
پزشکان در برخی موارد، سونو داپلر و سونوگرافی استاندارد معمولی را با هم ترکیب میکنند. برای مثال، برای تشخیص پارگی کیسه صفرا میتوان از سونو معمولی برای بررسی خود کیسه صفرا و از داپلر برای جریان صفرا یا مایع از محل پارگی استفاده کرد.
کاربردهای سونوگرافی داپلر و بیماریهایی که تشخیص میدهد
از سونوگرافی داپلر میتوان برای کمک به تشخیص بیماریها و مشکلات مربوط به جریان خون در اندامهای مختلف استفاده کرد. در ادامه برخی از کاربردهای سونوگرافی داپلر را بررسی میکنیم.
بیماریهای قلبی
سونوگرافی داپلر بخشی از آزمایش اکوکاردیوگرام شماست که اندازه و شکل قلب و میزان پمپاژ خون را نشان میدهد. بسیاری از بیماریهای قلبی ازجمله موارد زیر با این روش قابلتشخیصاند:
- شریانهای تنگ و مسدودشده؛
- آنوریسم یا برآمدگی در دیواره سرخرگ؛
- بیماریهای دریچه قلب؛
- نقصهای مادرزادی قلب که بهمعنای مشکلات ساختاری در قلب از بدو تولد هستند.
مشکل جریان خون در بازوها و پاها
سونوگرافی داپلر پا و بازو برای تشخیص و ارزیابی بیماریهایی که باعث کاهش جریان خون در بازوها و پاها میشوند مناسب است:
- ترومبوز ورید عمقی (DVT): وجود لختههای خون، معمولا در پاها؛
- بیماری شریانی محیطی (PAD): وجود شریانهای تنگ یا مسدود در پاها یا بازوها؛
- رگهای واریسی: دریچههای ضعیف در رگها که باعث میشوند خون به عقب برگردد، معمولا در پاها.
بیماریهای مربوط به گردن و مغز
پزشکان با استفاده از سونوگرافی داپلر مشکلاتی را که بر جریان خون به مغز تأثیر میگذارند و باعث سکته مغزی میشوند بررسی میکنند. برخی از این مشکلات شامل تنگی عروق و و لختههای خون در گردن (بیماری شریان کاروتید) و تنگی عروق در مغز بیمار است.
جراحی پیوند
سونوگرافی داپلر برای افرادی که جراحی پیوند عضو ازجمله کلیه، کبد یا پانکراس انجام دادهاند ضروری است. این آزمایش نشان میدهد که آیا خون بهطور عادی و طبیعی در اندام پیوندشده جریان دارد یا خیر. برای نمونه، در پیوند کبد پزشک برای بررسی جریان خون در عروق کبدی، از روش داپلر برای سونوگرافی کبد استفاده میکند.
بارداری
سونوگرافی داپلر در بارداری برای بررسی جریان خون مادر به جنین استفاده میشود. گاهی ممکن است پزشک برای ارزیابی جریان خود خود جنین هم سونو داپلر انجام دهد.
مشکلات رگهای خونی
سونوگرافی داپلر میتواند در تشخیص آسیبها و مشکلات مربوط به رگهای خونی مؤثر باشد. برخی از آنها عبارتاند از:
- تشخیص رشد تومورها در رگهای خونی؛
- مشکلات ساختاری رگهای خونی از بدو تولد؛
- آسیبدیدگی رگهای خونی؛
- آترواسکلروز یا تنگی سرخرگها؛
- نارسایی مزمن وریدی (CVI) که باعث تجمع خون و مایعات در پاها میشود.
چه زمانی سونوگرافی داپلر تجویز میشود؟
معمولا سونوگرافی داپلر بهعنوان جایگزینی برای روشهای تهاجمیتر مانند آنژیوگرافی برای شناسایی بیماریهای قلبی عروقی توصیه میشود. آنژیوگرافی شامل تزریق رنگ به رگهای خونی است تا در تصاویر اشعه ایکس بهوضوح نشان داده شوند. داپلر نه درد دارد و نه تزریقی در آن صورت میگیرد. علاوه بر آن، با هیچگونه اشعهای کار نمیکند و درنتیجه، ایمنتر است.
معمولا پزشک با مشاهده علائمی که نشاندهنده جریان خون غیرطبیعی در بیمار باشد سونو داپلر را درخواست میکند. برخی از این علائم شامل موارد زیر هستند:
- خطر بالای سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا (سکته مغزی که چند دقیقه طول میکشد)؛
- آسیب به رگهای خونی؛
- فشار خون بالا که ممکن است ناشی از انسداد شریانهای کلیه باشد؛
- پایش میزان اثربخشی درمان هر نوع بیماری که بر جریان خون تأثیر میگذارد.
نقش سونوگرافی داپلر در تشخیص مشکلات بارداری
اگر باردار هستید، ممکن است در بین سونوگرافیهای دوران بارداری به سونوگرافی داپلر هم نیاز پیدا کنید. برای نمونه، درصورتیکه جنین باتوجهبه ماه بارداری شما کوچکتر از حد معمول باشد، پزشک باید با سونو داپلر جریان خونرسانی به جنین را بررسی کند. همچنین، اگر بیماریهای خاصی مثل فشار خون بالا در بارداری (پره اکلامپسی) یا بیماری سلول داسیشکل دارید، انجام سونو داپلر ضروری است.
اقدامات مراقبتی قبل از سونوگرافی داپلر
مانند سونوگرافیهای معمولی، آمادگی خاصی برای سونو داپلر لازم نیست؛ مگر اینکه پزشک به شما بگوید باید چند ساعت قبل از سونو ناشتا باشید. همچنین، اگر سیگاری هستید، حداقل ۲ ساعت قبل از سونوگرافی سیگار نکشید و از سایر محصولات نیکوتیندار هم استفاده نکنید. نیکوتین ممکن است رگهای خونی را تنگ کند و بر نتایج آزمایش تأثیر منفی بگذارد.
سونو داپلر چگونه انجام میشود؟
سونوگرافی را پزشک یا سونوگرافیست که برای انجام آزمایشهای تصویربرداری آموزش دیده است، انجام میدهد. این آزمایش هیچ خطری برای سلامتی ندارد، درد یا ناراحتی ایجاد نمیکند و شامل هیچگونه پرتو تابشی نیست. به همین دلیل است که سونو داپلر برای مشاهده جنین در دوران بارداری بهویژه بررسی وضعیت سفالیک جنین در ترکیب با سونوگرافی معمولی، از آزمایشهای تصویربرداری دیگر پرکاربردتر است.
در طول سونو داپلر که معمولا ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد، سونوگرافیست با یک پروب روی پوست شما یا با سَری مخصوص اندامهای داخلی کار میکند. یک رایانه با بررسی تغییر در زیر و بمی صدا بین امواج صوتی ارسالی به بدن شما و بازتاب آن صداها، جهت جریان خون و سرعت حرکت خون را تشخیص میدهد. بسته به قسمتهای مختلف بدن، روشهای مختلفی برای انجام آن وجود دارد ولی فرایند کلی همه آنها بهصورت زیر است:
۱. لباس بخشی از بدنتان را که قرار است سونوگرافی شود در آورید و روی تخت دراز بکشید.
۲. سونوگرافیست ژل مخصوصی را روی پوست شما پخش میکند. ممکن است کمی سرد باشد.
۳. پروب سونوگرافی را روی پوست شما حرکت میدهد. این ابزار امواج صوتی را به بدن شما میفرستد ولی شما هیچ صدایی از آن نمیشنوید. فقط ممکن است سوت خفیفی از دستگاه به گوشتان برسد.
۴. امواج صوتی به گلبولهای قرمز خون برخورد میکنند و بازتاب میشوند. دستگاه این پژواکها را دریافت میکند و بهصورت تصاویر یا نمودارهای گرافیکی روی صفحهنمایش رایانه نشان میدهد.
۵. وقتی تصاویر ثبت شد، سونوگرافیست ژل را از روی بدن شما پاک میکند.
۶. درست مثل سونوگرافی عادی، میتوانید بهراحتی از تخت بلند شوید و بروید. نیازی به استراحت نخواهید داشت.
سونوگرافی داپلر از اندامهای داخلی
اگر قرار باشد سونوگرافی برای اندامهای داخلی انجام شود، روش کار کمی متفاوت است:
- سونوگرافی ترانس واژینال: برای سونوگرافی داپلر واژینال، دستگاه درون واژن قرار میگیرد تا تصاویر رحم و تخمدانها را ثبت کند؛
- سونوگرافی ترانس رکتال: دستگاه درون رکتوم یا مقعد قرار میگیرد تا تصاویر غده پروستات ثبت شود؛
- اکوکاردیوگرام ترانس ازوفاژیال (TEE): دستگاه از راه مری وارد میشود تا تصاویر واضحی از قلب به دست آید.
نتایج سونوگرافی داپلر به چه معناست؟
اگر نتایج سونوگرافی داپلر شما طبیعی باشد، به این معنی است که رگهای خونی بررسیشده سالم به نظر میرسند. همچنین، جریان خون شما طبیعی بوده است و هیچگونه لخته خون، تنگی یا انسداد در آنها مشاهده نشده است.
درصورتیکه نتایج غیرطبیعی باشند، تفسیر آن به اندامی بستگی دارد که روی آن سونوگرافی داپلر انجام دادهاید. پزشکتان با بررسی نتایج، درباره مشکلات و بیماریهای احتمالی و شیوه درمان آنها با شما مشاوره میکند.
برای انجام سونوگرافی داپلر، میتوانید در سایت دکتردکتر بهترین مراکز تصویربرداری و دکتر رادیولوژی را پیدا کنید. اگر بهصورت آنلاین ویزیت شده باشید، پزشکتان شما را به مراکز مربوطه برای انجام سونو داپلر ارجاع خواهد داد و شما کافی است با کمک سامانه نوبتدهی آنلاین دکتردکتر، نوبت خود را ثبت کنید.
محدودیتهای سونوگرافی داپلر
سونوگرافی داپلر بهخاطر ایمنی و غیرتهاجمیبودن از محبوبیت زیادی برخوردار است. بااینحال، محدودیتهایی دارد. برای مثال، سونوگرافیستهای معمولی بدون آموزش تخصصی نمیتوانند با آن کار کنند. همچنین، درمقایسه با سونوگرافی سنتی، فاقد تصویربرداری آناتومیک دقیق است و حتی ممکن است تحت تأثیر حرکات یا گاز روده قرار گیرد.
ممکن است برخی از انواع آن با رگهای کوچک یا جریان خون آهسته مشکل داشته باشند که البته این مورد قابلرفع است. پزشک بسته به هدفی که میخواهد از سونو داپلر استفاده کند، برای دریافت بهترین نتایج، باید نوع مناسب آن را انتخاب کند.
هزینه سونوگرافی داپلر چقدر است؟
درحالحاضر و با شرایط فعلی اقتصادی، نمیتوان عدد دقیقی برای هزینه سونوگرافی داپلر اعلام کرد. هر مرکز رادیولوژی ممکن است باتوجهبه تجهیزاتی که دارد و شهری که در آن است، قیمتهای متفاوتی دریافت کند. بهترین کار این است که قبل از مراجعه برای سونوگرافی داپلر، از مرکز تصویربرداری موردنظرتان استعلام قیمت بگیرید.
کلام آخر دکتردکتر
در این مطلب درباره سونوگرافی داپلر و انواع آن صحبت کردیم. سونو داپلر برای بررسی جریان خون و بیماریهای مربوط به رگهای خونی در قلب و سایر اندامها کاربرد دارد. این روش یکی از ایمنترین روشهای تصویربرداری است و کاملا غیرتهاجمی است. بنابراین، هنگام انجام آن با هیچ مشکلی روبهرو نخواهید شد.
اگر بهدنبال مراکز معتبر سونوگرافی داپلر در محل زندگیتان هستید و جایی را نمیشناسید، با مراجعه به پلتفرم دکتردکتر میتوانید آدرس و اطلاعات مراکز تصویربرداری تشخیصی را پیدا کنید. سامانه نوبتدهی آنلاین دکتردکتر به شما کمک میکند نزدیکترین نوبت ممکن برای انجام سونو داپلر را ثبت کنید.
سوالات متداول
منابع
