قلب فقط عضلهای برای پمپاژ خون نیست. این عضو حیاتی بدن، یک سیستم الکتریکی پیچیده دارد که باید پیامها را با زمانبندی دقیقی منتقل کند تا هر ضربان در لحظه درست اتفاق بیفتد. اگر یک مسیر اضافی در این شبکه به وجود بیاید، ممکن است پیامهای الکتریکی راه کوتاهتری پیدا کنند و باعث شوند قلب زودتر یا سریعتر از حالت طبیعی بتپد.
این فرایند در سندرم ولف-پارکینسون-وایت (WPW) رخ میدهد. این سندرم، یک بیماری مادرزادی است که ممکن است باعث بروز آریتمیهای قلبی شود. در این مقاله از دکتردکتر، علت ایجاد سندرم ولف-پارکینسون-وایت، علائم، روشهای تشخیص و روشهای درمان این بیماری را بررسی میکنیم.
سندرم ولف-پارکینسون-وایت چیست؟
سندرم ولف-پارکینسون-وایت (Wolff-Parkinson-White Syndrome یا WPW) یک بیماری قلبی مادرزادی است که در آن یک مسیر الکتریکی اضافی در قلب وجود دارد. این مسیر مانند یک میانبر عمل میکند و باعث میشود پیامهای الکتریکی بین حفرههای بالایی و پایینی قلب از راهی عبور کنند که بهطور طبیعی وجود ندارد.
در حالت طبیعی، پیامهای الکتریکی پیش از رسیدن به بطنها، از گره دهلیزیبطنی (AV) عبور میکنند. این گره انتقال پیام را برای مدت کوتاهی کند میکند تا ضربان قلب هماهنگ باقی بماند، اما در سندرم WPW، پیامها با استفاده از مسیر اضافی این مرحله را دور میزنند و زودتر از زمان طبیعی به بطنها میرسند. این وضعیت که پیشتحریکی (Preexcitation) نام دارد، دلیل دیگری است که این بیماری را گاهی «سندرم پیشتحریکی» مینامند.
وجود این مسیر اضافی ممکن است احتمال بروز آریتمیهایی مانند تاکیکاردی فوقبطنی (SVT) و فیبریلاسیون دهلیزی (AFib) را نیز افزایش دهد. سندرم WPW بیماری نسبتاً نادری است، اما در افرادی که به ناهنجاری ابشتین (Ebstein Anomaly) مبتلا هستند، بیشتر دیده میشود.
-
دکتر فاطمه متقی زادهمتخصص قلب و عروق4,7 (19)تهراندریافت نوبت آنلاین -
دکتر بهناز تن آرایمتخصص قلب و عروق4,8 (111)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر کامبیز پرآذرانمتخصص قلب و عروق4,6 (93)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر سوده رودباری(واریس)متخصص قلب و عروق4,5 (53)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر حسین نویدمتخصص قلب و عروق4,6 (47)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر رمضان بخشیان کلاریجانیمتخصص قلب و عروق4,7 (271)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر فریدون آشناییمتخصص قلب و عروق4,6 (61)تهراندریافت نوبت آنلاین
-
دکتر زهرا اعمرائیمتخصص قلب و عروق4,4 (11)تهراندریافت نوبت آنلاین
سندرم ولف-پارکینسون-وایت چه علائمی دارد؟
علائم سندرم ولف-پارکینسون-وایت (WPW) معمولاً زمانی ظاهر میشوند که ضربان قلب بیش از حد سریع شود یا ریتم طبیعی خود را از دست بدهد. در این حالت، قلب بین ضربانها، فرصت کافی برای پرشدن از خون ندارد و درنتیجه نمیتواند خون را بهاندازه کافی به بدن پمپاژ کند.
شایعترین علامت WPW، تندشدن ناگهانی ضربان قلب است. این حالت ممکن است بدون هشدار شروع شود و از چند ثانیه تا چند ساعت ادامه پیدا کند. تندشدن ضربان قلب فقط هنگام فعالیت یا ورزش اتفاق نمیافتد و ممکن است در زمان استراحت نیز رخ دهد. همراه با تندشدن ضربان قلب، ممکن است علائم زیر را تجربه کنید:
- تپش، لرزش یا کوبش قلب؛
- درد یا احساس فشار در قفسه سینه؛
- تنگی نفس یا مشکل در تنفس؛
- سرگیجه یا احساس سبکی سر؛
- غشکردن یا احساس نزدیکبودن به غشکردن؛
- خستگی و ضعف؛
- اضطراب.
البته، وجود مسیر الکتریکی اضافی در قلب همیشه با نشانه علامت نیست. اگر این مسیر وجود داشته باشد، اما فرد هیچگونه علامتی نداشته باشد، به این وضعیت «الگوی WPW» گفته میشود.
چرا سندرم ولف-پارکینسون-وایت ایجاد میشود؟
در بیشتر افراد، علت سندرم ولف-پارکینسون-وایت مشخص نیست. بااینحال، در بعضی از موارد، این بیماری با تغییراتی در ژن PRKAG2 ارتباط دارد و ممکن است بهطور ارثی به نسلهای بعد منتقل شود.
در موارد نادر، WPW بهصورت گستردهتری در یک خانواده دیده میشود. در این شرایط، پزشک ممکن است آن را سندرم ولف-پارکینسون-وایت خانوادگی یا ارثی بنامد. این نوع WPW با کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یا همان ضخیمشدن عضله قلب مرتبط است.
سندرم ولف-پارکینسون-وایت چه عوارضی دارد؟
سندرم WPW در برخی از افراد ممکن است عوارضی ایجاد کند. مهمترین عوارض سندرم ولف-پارکینسون-وایت عبارتاند از:
- غش و آسیب ناشی از آن: ازدستدادن هوشیاری ممکن است باعث زمینخوردن و آسیبدیدگی شود.
- اختلالات ریتم قلب: WPW ممکن است با آریتمیهایی مانند فیبریلاسیون دهلیزی و فیبریلاسیون بطنی همراه باشد.
- ایست قلبی یا مرگ ناگهانی قلبی: این عارضه نادر است، اما سندرم WPW با مرگ ناگهانی قلبی در کودکان و بزرگسالان جوان ارتباط داشته است.
بنابراین، حتی اگر علائم بیماری خفیف باشند یا بهندرت بروز کنند، لازم است سندرم WPW جدی گرفته شود.
سندرم ولف-پارکینسون-وایت چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک تشخیص را با معاینه، بررسی سابقه پزشکی و علائم شما شروع میکند. در این مرحله، با گوشی پزشکی به صدای قلب گوش میدهد و درباره علائمتان سؤال میکند. ازآنجاییکه فعالیت الکتریکی قلب با معاینه معمولی قابلبررسی نیست، برای تأیید تشخیص سندرم ولف-پارکینسون-وایت و بررسی علت آن، آزمایشهای تخصصی انجام میشود.
یکی از نکات مهم در تشخیص این بیماری، تشخیص تفاوت بین الگوی WPW و بیماری سندرم ولف-پارکینسون-وایت است. همانطور که پیش از این اشاره کردیم، اگر نشانههای وجود مسیر الکتریکی اضافی در نوار قلب دیده شود، اما فرد هیچ علائمی نداشته باشد، به آن «الگوی WPW» گفته میشود. زمانی از سندرم ولف-پارکینسون-وایت صحبت میشود که این الگو همراه با علائم ناشی از ضربان قلب غیرطبیعی باشد. در ادامه، آزمایشها و تستهایی را که برای تشخیص WPW استفاده میشوند، بررسی میکنیم.
نوار قلب (ECG یا EKG)
نوار قلب معمولاً اولین مرحله تشخیص است و آزمایشی سریع و بدون درد محسوب میشود. در این آزمایش، چسبهای کوچکی به نام الکترود روی قفسه سینه و گاهی روی دستها و پاها قرار میگیرند. این الکترودها با سیم به دستگاهی متصل میشوند که فعالیت قلب را ثبت میکند و نتایج را نمایش میدهد یا چاپ میکند.
نوار قلب، فعالیت الکتریکی قلب را اندازهگیری میکند و نشان میدهد قلب با چه سرعتی میتپد. نوار قلب ولف-پارکینسون-وایت، به پزشک کمک میکند الگوهای ضربان قلب نظیر پیشتحریکی را که با وجود مسیر الکتریکی اضافی مرتبط هستند، تشخیص دهد.
هولتر مانیتور و ایونت مانیتور
اگر نوار قلب معمولی اطلاعات کافی برای تشخیص ارائه ندهد، پزشک ممکن است از هولتر مانیتور یا ایونت مانیتور استفاده کند.
هولتر مانیتور دستگاهی کوچک و قابلحمل است که فعالیت الکتریکی قلب را بهطور مداوم ثبت میکند. این دستگاه معمولاً یک تا دو روز پوشیده میشود و در این مدت، فرد میتواند فعالیتهای روزمره خود را انجام دهد.
ایونت مانیتور عملکرد مشابهی دارد، اما فعالیت قلب را فقط در بازههای کوتاه، معمولاً چند دقیقهای، ثبت میکند و میتوان آن را بهمدت طولانیتری استفاده کرد. در بیشتر مدلها، هنگام بروز علائم باید دکمه ثبت را فشار دهید. برخی مدلها نیز میتوانند ضربان قلب غیرطبیعی را تشخیص دهند و آن را بهطور خودکار ثبت کنند.
مطالعه الکتروفیزیولوژی (EP)
مطالعه الکتروفیزیولوژی معمولاً برای تشخیص دقیق تفاوت بین سندرم ولف-پارکینسون-وایت و الگوی WPW انجام میشود. در این روش، یک یا چند لوله باریک و انعطافپذیر به نام کاتتر ازطریق رگ خونی، معمولاً در ناحیه کشاله ران وارد بدن میشوند و به قسمتهای مختلف قلب هدایت میشوند. حسگرهای قرارگرفته در نوک کاتترها، فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکنند و نشان میدهند پیامهای الکتریکی هنگام هر ضربان چگونه در قلب حرکت میکنند.
سایر آزمایشها
بسته به شرایط شما، پزشک ممکن است آزمایشهای دیگری مانند اکوکاردیوگرافی یا تست ورزش قلب را نیز تجویز کند. این آزمایشها در کنار بررسیهای قبلی، تصویر کاملتری از ضربان قلب، ریتم قلب و فعالیت الکتریکی آن ارائه میدهند. این اطلاعات به پزشک کمک میکنند خطر بروز عوارض جدی را ارزیابی کرده و برنامه درمانی مناسب را برای شما مشخص کند.
سندرم ولف-پارکینسون-وایت چگونه درمان میشود؟
وجود یک مسیر الکتریکی اضافی در قلب همیشه به معنی نیاز به درمان نیست. اگر فقط الگوی WPW داشته باشید، معمولاً به درمان نیاز ندارید، اگر به سندرم ولف-پارکینسون-وایت مبتلا باشید، پزشک باتوجهبه شرایط شما درباره روش درمان تصمیم میگیرد. تعداد دفعات بروز علائم، شدت آنها، نوع اختلال ریتم قلبی، نتایج آزمایشها و سابقه علائم، همگی در این تصمیمگیری نقش دارند.
درمان WPW بهطور کلی دو هدف دارد: کنترل ضربان قلب سریع هنگام بروز حمله و جلوگیری از تکرار آن. بسته به شرایط شما، ممکن است یکی از روشهای درمانی بهتنهایی کافی باشد یا ترکیبی از چند روش استفاده شود. در این بخش رایجترین روشهای درمان سندرم ولف-پارکینسون-وایت را مرور میکنیم.
مانورهای واگ
ازآنجاییکه عصب واگ در تنظیم ضربان قلب نقش دارد، تحریک آن ممکن است به کاهش سرعت ضربان قلب کمک کند. به همین دلیل، مانورهای واگ (Vagal maneuvers) مجموعهای از اقدامات ساده هستند که با تحریک این عصب، ممکن است ضربان قلب را کاهش دهند. این مانورها معمولاً شامل موارد زیر هستند:
- سرفهکردن؛
- زورزدن مانند زمانی که قصد مدفوع دارید؛
- قراردادن کیسه یخ روی صورت.
متخصص مربوطه میتواند نحوهٔ انجام این مانورها را به شما آموزش دهد تا هر زمان که ضربان قلبتان بیش از حد سریع شد، بتوانید در خانه آنها را انجام دهید.
درمان دارویی
اگر مانورهای واگ بهتنهایی نتوانند ضربان قلب سریع را متوقف کنند، ممکن است پزشک در مرحله بعدی سراغ درمان دارویی ولف-پارکینسون-وایت برود. داروهای ضدآریتمی میتوانند تعداد دفعات بروز ضربانهای غیرطبیعی قلب را کاهش دهند. درنتیجه، علائم کمتری زندگی روزمره شما را مختل میکنند و خطر بروز عوارض نیز کاهش مییابد. در شرایط اضطراریتر، پزشک ممکن است داروهایی برای کنترل ضربان قلب و بازگرداندن ریتم طبیعی آن بهصورت مستقیم ازطریق تزریق وریدی (IV) تجویز کند.
کاردیوورژن
زمانی که مانورهای واگال و داروها نتوانند ضربان قلب غیرطبیعی را در همان لحظه متوقف کنند، معمولاً کاردیوورژن (Cardioversion) بهعنوان گزینهٔ بعدی در نظر گرفته میشود. در این روش، پدها یا الکترودهایی روی قفسه سینه قرار میگیرند و با ارسال یک شوک الکتریکی، به بازگشت ریتم طبیعی قلب کمک میکنند. توجه داشته باشید که ممکن است کاردیوورژن همراه با دارودرمانی انجام شود و فقط به شوک الکتریکی محدود نباشد.
ابلیشن با کاتتر
ابلیشن با کاتتر با روشهایی که فقط ضربان قلب را هنگام بروز علائم کنترل میکنند، تفاوت دارد، چراکه در این روش، خودِ مسیر الکتریکی اضافی که باعث اختلال شده است هدف قرار میگیرد.
در این روش، پزشک یک یا چند کاتتر را ازطریق یک رگ خونی معمولاً در کشاله ران، وارد بدن میکند و به قلب میرساند. حسگرهای موجود در نوک کاتتر، محل مسیر الکتریکی اضافی را پیدا میکنند و با استفاده از گرما یا سرما، زخمهای کوچکی در بافت قلب ایجاد میکنند.
این زخمها مانع عبور پیامهای الکتریکی غیرطبیعی از مسیر اضافی میشوند و به برقراری دوباره ریتم طبیعی قلب کمک میکنند. درصورت نیاز، ابلیشن با کاتتر میتواند همزمان با سایر جراحیهای قلب نیز انجام شود.
ابلیشن با جراحی
اگر ابلیشن با کاتتر نتواند مشکل را بهطور موفقیتآمیز برطرف کند یا اگر بهخاطر یک بیماری قلبی دیگر به جراحی قلب نیاز داشته باشید، پزشک ممکن است انجام ابلیشن ازطریق جراحی قلب را پیشنهاد دهد.
آیا ابلیشن درمان قطعی سندرم ولف-پارکینسون-وایت است؟
ابلیشن با کاتتر نزدیکترین روش به درمان قطعی برای سندرم ولف-پارکینسون-وایت محسوب میشود. این روش با ازبینبردن کامل مسیر الکتریکی اضافی، در بیشتر موارد بیماری را درمان میکند، چراکه بهجای کنترل علائم، علت اصلی ایجاد مشکل را برطرف میکند.
به همین دلیل، ابلیشن میتواند خطر مرگ ناگهانی قلبی را نیز کاهش دهد. بااینحال، پزشک بهترین فردی است که میتواند توضیح دهد این روش در شرایط خاص شما چه نتیجهای خواهد داشت، چراکه میزان موفقیت و پیامدهای درمان ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.
آیا سندرم ولف-پارکینسون-وایت قابلپیشگیری است؟
سندرم ولف-پارکینسون-وایت قابلپیشگیری نیست، زیرا یک بیماری مادرزادی است و فرد با یک مسیر الکتریکی اضافی در قلب متولد میشود. بااینحال، میتوان با درمان مناسب از بروز دوباره تندشدن ضربان قلب و عوارض شدید بیماری جلوگیری کرد یا آنها را درمان کرد.
مراقبتهای لازم با سندرم ولف-پارکینسون-وایت
اگر برای سندرم ولف-پارکینسون-وایت تحتدرمان قرار بگیرید، چشمانداز بیماری معمولاً امیدوارکننده است و بیشتر افراد میتوانند طول عمر طبیعی داشته باشند. بااینحال، ممکن است لازم باشد در کنار درمان، از برخی عوامل محرک که میتوانند باعث ضربان قلب غیرطبیعی شوند دوری کنید و با اصلاح سبک زندگی، سلامت قلب خود را بهبود دهید. برای مراقبت بهتر از سلامت قلب، نکات زیر را در نظر بگیرید:
- سیگار نکشید؛
- رژیم غذایی سالم داشته باشید؛
- بهطور منظم ورزش کنید و درباره فعالیتهای مناسب با پزشک مشورت کنید؛
- مصرف الکل و کافئین را محدود کنید یا کنار بگذارید؛
- از سایر مواد محرک مثل آمفتامین و نیکوتین دوری کنید؛
- وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید؛
- استرس خود را مدیریت کنید.
سندرم ولف-پارکینسون-وایت در کودکان
علائم سندرم ولف-پارکینسون-وایت در کودکان همیشه واضح نیست و ممکن است در سنین مختلف به شکلهای متفاوتی بروز کنند. به همین دلیل، شناخت نشانههایی که ممکن است در کودکان، بهخصوص نوزادان، دیده شود اهمیت دارد. در این بخش، علائم WPW در نوزادان و همچنین نکاتی را که والدین باید درباره مراقبت و زندگی روزمره کودک بدانند، بررسی میکنیم.
علائم سندرم ولف-پارکینسون-وایت در نوزادان
اگر نوزاد به WPW مبتلا باشد، علائم ممکن است نسبت به بزرگسالان متفاوت باشند. نشانههای زیر را در نوزاد در نظر داشته باشید:
- آبی یا خاکستریشدن پوست، لبها یا ناخنها؛
- بیقراری یا کجخلقی؛
- تنفس سریع؛
- تغذیه ضعیف.
حمله سندرم WPW در کودکان
اگر ضربان قلب کودک بهدلیل مسیر اضافی در این بیماری افزایش پیدا کند و علائمی مانند لرزش در قفسه سینه، درد قفسه سینه، سبکی سر، سرگیجه یا غشکردن داشته باشد، به این وضعیت «حمله» یا اپیزود گفته میشود. در موارد بسیار نادر، حمله WPW ممکن است باعث اختلال جدی و حتی کشنده در ریتم قلب شود.
درمان کودک بسته به شرایط او ممکن است شامل دارو برای کاهش سرعت ضربان قلب، مانورهای واگ هنگام بروز حمله یا ابلیشن با کاتتر برای برطرفکردن علت اصلی مشکل باشد.
درهرصورت، پیگیری منظم اهمیت زیادی دارد؛ بنابراین لازم است جلسات ویزیت، نتایج آزمایشها و مصرف داروها طبق نظر پزشک دنبال شوند.
در کنار درمان، بهتر است درباره زندگی روزمره کودک نیز با پزشک صحبت کنید؛ ازجمله اینکه ورزش برای او ایمن است یا نه، درصورت تندشدن ضربان قلب در مدرسه چه کاری باید انجام دهد و چگونه میتوان بیماری را متناسب با سنش برای او توضیح داد.
مراقبت از کودک در خانه
پس از تشخیص سندرم ولف-پارکینسون-وایت، مصرف منظم داروها و توجه به حملات کودک بخش مهمی از مراقبت است. داروهای تجویزشده را دقیقاً طبق دستور پزشک به کودک بدهید و اگر فکر میکنید دارویی برای او مشکل ایجاد کرده است، با پزشک تماس بگیرید.
اگر پزشک نحوه انجام مانورهای واگ را به شما آموزش داده باشد، درصورت بروز حمله میتوانید به کودک کمک کنید این مانورها را انجام دهد.
همچنین، بدون مشورت پزشک به کودک داروهای ضداحتقان بدون نسخه ندهید، چون برخی از آنها حاوی ترکیبات محرکی هستند که ممکن است ضربان قلب را افزایش دهند.
بهتر است زمان بروز حملات و جزئیات آنها را نیز ثبت کنید تا پزشک بتواند در ویزیتهای بعدی آنها را بررسی کند. مواردی که بهتر است یادداشت شوند عبارتاند از:
- سرعت ضربان قلب و منظم یا نامنظمبودن آن؛
- علائمی که کودک تجربه کرده است؛
- زمان و مدتزمان حمله؛
- فعالیتی که کودک هنگام شروع علائم انجام میداده است؛
- عواملی که به برطرفشدن علائم کمک کردهاند.
چه زمانی برای سندرم ولف-پارکینسون-وایت به پزشک مراجعه کنیم؟
تندشدن ضربان قلب همیشه نشانه مشکل جدی نیست و مثلاً هنگام ورزش ممکن است طبیعی باشد. بااینحال، اگر قلبتان بدون دلیل مشخصی بیش از حد سریع میتپد، بهتر است برای تشخیص علت آن به پزشک مراجعه کنید.
اگر قبلاً به سندرم ولف-پارکینسون-وایت مبتلا شدهاید، پیگیری بیماری را ادامه دهید. پزشک باتوجهبه شرایط شما زمان ویزیتهای دورهای را مشخص میکند. همچنین، اگر علائم جدیدی پیدا کردید یا علائم قبلی تغییر کردند، باید با پزشک تماس بگیرید.
زندگی با WPW ممکن است از نظر روحی هم چالشبرانگیز باشد. اضطراب، افسردگی یا ترس از مرگ ممکن است در این شرایط ایجاد شود و نباید نادیده گرفته شود. صحبت با مشاور میتواند به مدیریت این احساسات و داشتن آرامش و کنترل بیشتر در زندگی روزمره کمک کند.
چه زمانی به مراقبت اورژانسی نیاز دارید؟
برخی از علائم بهجای مراجعه معمولی به پزشک، نیاز به اقدام فوری دارند. اگر این علائم بیشتر از چند دقیقه ادامه پیدا کردند، با اورژانس تماس بگیرید:
- ضربان قلب سریع یا کوبنده؛
- مشکل در تنفس یا درد قفسه سینه؛
- غشکردن.
ازآنجاییکه ممکن است هنگام غش نتوانید با اورژانس تماس بگیرید، بهتر است اعضای خانواده، دوستان نزدیک یا همکارانتان از بیماری شما اطلاع داشته باشند و بدانند در چنین شرایطی چه زمانی باید با اورژانس تماس بگیرند.
کلام آخر دکتردکتر
قلب برای هر ضربان، به هماهنگی دقیق پیامهای الکتریکی نیاز دارد، اما یک مسیر الکتریکی اضافی در سندرم ولف-پارکینسون-وایت میتواند این نظم را تغییر دهد و باعث بروز ضربانهای سریع و غیرطبیعی شود. این بیماری در بعضی افراد بدون علائم باقی میماند، اما در برخی دیگر ممکن است با نشانههایی مانند تپش قلب، سرگیجه، تنگی نفس یا غشکردن همراه باشد.
درمان نیز بسته به شرایط هر فرد متفاوت است و ممکن است از کنترل علائم با دارو و مانورهای واگ تا ابلیشن با کاتتر را در بر بگیرد. اگر ضربان قلب شما بدون دلیل مشخص، ناگهان تند میشود یا علائمی مانند تپش قلب، سرگیجه یا درد قفسه سینه را تجربه میکنید، بهتر است این نشانهها را نادیده نگیرید. برای بررسی دقیقتر میتوانید از خدمات ویزیت آنلاین با متخصصان دکتردکتر استفاده کنید یا برای دریافت نوبت آنلاین و مراجعه حضوری به پزشک اقدام کنید تا وضعیت قلب شما بهموقع بررسی شود.
