حبوبات در رژیمهای کاهش وزن جایگاه ویژهای دارند. ترکیب پروتئین گیاهی و فیبر موجود در آنها احساس سیری را افزایش میدهد و کمک میکند غذای کمتری مصرف کنید. اما برای لاغری با حبوبات کدام بهتر هستند؟ در پاسخ به این سؤال، در ادامه نقش حبوبات در کاهش وزن، بهترین انواع، ارزش غذایی، روش پخت و برنامۀ مصرف آنها را بررسی میکنیم. با ما بمانید.
آیا لاغری با حبوبات ممکن است؟
لاغری با حبوبات بیشتر بهدلیل ترکیب همزمان پروتئین و فیبر این مواد غذایی امکانپذیر است. بیشتر غذاهای پُرپروتئین، مانند گوشت، فیبر کمی دارند و بیشتر غذاهای پُرفیبر، مانند سبزیجات، پروتئین کمی دارند، اما حبوبات هر دو مادۀ مغذی را در کنار هم فراهم میکنند که این ترکیب برای کنترل گرسنگی مفید است.
متن انگلیسی:
A meta-analysis of 9 randomized crossover trials found that bean consumption increased acute satiety by 31% compared to control foods. That means you feel significantly more satisfied after eating beans than after eating the same number of calories from most other foods.
ترجمۀ متن:
طبق نتایج پژوهشی، مصرف حبوبات احساس سیری کوتاهمدت را در مقایسه با سایر غذاها تا ۳۱ درصد افزایش میدهد. بهعبارتدیگر، با دریافت میزان کالری یکسان، حبوبات بسیار بیشتر از سایر خوراکیها شما را سیر نگه میدارند.
پروتئین موجود در آنها با تحریک ترشح هورمونهای تنظیمکننده اشتها (مانند CCK، PYY و GLP-1)، پیام سیری را به مغز میفرستد. فیبر نیز هضم را کند میکند، غذا را مدت بیشتری در معده نگه میدارد و غذای باکتریهای مفید روده را فراهم میکند. مجموع این دو اثر، سیری ماندگارتری ایجاد میکند و احتمال احساس گرسنگی زودهنگام پساز غذا را کاهش میدهد.
ازطرفی، حبوبات شاخص گلیسمی پایینی دارند. این شاخص بسته به نوع حبوبات حدود ۲۰ تا ۴۰ است؛ درنتیجه، در مقایسه با کربوهیدراتهای تصفیهشده، کمتر باعث افزایش و افت سریع قند خون میشوند که بهمرور به پایداری انرژی، کاهش میل ناگهانی به غذا و بهبود حساسیت به انسولین کمک میکند. برای تأمین آهن در یک برنامۀ غذایی متعادل نیز میتوان حبوبات را در کنار دیگر مواد غذایی آهندار مصرف کرد.
همچنین، حبوبات نشاستۀ مقاوم و الیگوساکاریدهایی دارند که باکتریهای مفید روده از آنها استفاده میکنند. این باکتریها اسیدهای چرب زنجیرهکوتاه تولید میکنند، ترکیبهایی که ممکن است در تنظیم اشتها و سوختوساز چربی نقش داشته باشند. ارتباط میان میکروبیوم سالمتر روده و کنترل بهتر وزن نیز در پژوهشهای تغذیهای بررسی شده است. بهطور کلی، فواید حبوبات در لاغری به افزایش سیری، پایداری انرژی و دریافت فیبر و پروتئین مربوط میشود. بااینحال، مصرف حبوبات در تمامی رژیمها ازجمله رژیم سبزیجات، در برخی افراد عوارض گوارشی یا مشکلات دیگری ایجاد میکند که در بخشهای بعد توضیح میدهیم.
بهترین حبوبات برای لاغری کدامند؟
برای لاغری با حبوبات، آنهایی را باید انتخاب کنید که نسبت فیبر و پروتئین به کالری بالاتری دارند. یک پیمانه از بسیاری از حبوبات پخته حدود ۱۵ گرم پروتئین و ۱۳ گرم فیبر با کمتر از ۲۵۰ کیلوکالری را برای بدن فراهم میکند. بهطور کلی بهترین حبوبات برای لاغری عبارتاند از:
- عدس: در این رتبهبندی بیشترین پروتئین را دارد و سریعتر از بسیاری از حبوبات میپزد.
- لوبیاسیاه: فیبر بالایی دارد و منبع مناسبی برای ترکیبهای آنتیاکسیدانی است.
- لوبیاسفید: در میان انواع رایج این فهرست، فیبر بسیار بالایی دارد.
- لوبیاقرمز: پروتئین و فیبر مناسبی دارد و مصرف آن قند خون را کنترل میکند.
- نخود: فیبر و پروتئین را همراه با فولات و منگنز فراهم میکند و در غذاهای مختلف کاربرد زیادی دارد.
ارزش غذایی و کالری حبوبات برای لاغری
کالری حبوبات برای لاغری باید همراه با مقدار پروتئین و فیبر آنها در نظر گرفته شود. برای لاغری با حبوبات باید آنها را پخته مصرف کنید که این کار مقدار حجم، پروتئین و فیبرشان را تغییر میدهد. بااینحال، ارزش غذایی و کالری حبوبات بالا را در جداول زیر مشاهده میکنید:
ارزش غذایی و کالری عدس
عدس منبع خوبی از پروتئین گیاهی است و میتوانید از آن در سوپها و خوراکها استفاده کنید. یک پیمانه، معادل ۱۹۸ گرم عدس پخته، ارزش غذایی و کالری زیر را دارد:
| مادۀ مغذی | مقدار |
| کالری | ۲۳۰ کیلوکالری |
| پروتئین | ۱۷٫۹ گرم |
| چربی | ۰٫۷۵۲ گرم |
| کربوهیدرات | ۳۹٫۸ گرم |
| فیبر | ۱۵٫۶ گرم |
| تیامین (ویتامین B1) | ۳۰ درصد ارزش روزانه |
| فولات (ویتامین B9) | ۹۰ درصد ارزش روزانه |
| مس | ۵۵ درصد ارزش روزانه |
| آهن | ۳۷ درصد ارزش روزانه |
| روی | ۲۳ درصد ارزش روزانه |
ارزش غذایی و کالری لوبیاقرمز
یک پیمانه، معادل ۱۷۷ گرم لوبیاقرمز پخته، ارزش غذایی و کالری زیر را دارد:
| مادۀ مغذی | مقدار |
| کالری | ۲۲۵ کیلوکالری |
| پروتئین | ۱۵٫۳ گرم |
| چربی | ۰٫۸۸۵ گرم |
| کربوهیدرات | ۴۰٫۴ گرم |
| فیبر | ۱۳٫۱ گرم |
| تیامین (ویتامین B1) | ۲۴ درصد ارزش روزانه |
| فولات (ویتامین B9) | ۵۸ درصد ارزش روزانه |
| مس | ۴۸ درصد ارزش روزانه |
| منگنز | ۳۷ درصد ارزش روزانه |
| آهن | ۲۹ درصد ارزش روزانه |
ارزش غذایی و کالری لوبیاسیاه
لوبیاسیاه مانند بسیاری از حبوبات منبع خوبی از فیبر، پروتئین و فولات است. یک پیمانه، معادل ۱۷۲ گرم لوبیاسیاه پخته، ارزش غذایی و کالری زیر را دارد:
| مادۀ مغذی | مقدار |
| کالری | ۲۲۷ کیلوکالری |
| پروتئین | ۱۵٫۲ گرم |
| چربی | ۰٫۹۲۹ گرم |
| کربوهیدرات | ۴۰٫۸ گرم |
| فیبر | ۱۵ گرم |
| تیامین (ویتامین B1) | ۳۵ درصد ارزش روزانه |
| فولات (ویتامین B9) | ۶۴ درصد ارزش روزانه |
| آهن | ۲۰ درصد ارزش روزانه |
| منیزیم | ۲۹ درصد ارزش روزانه |
| منگنز | ۳۳ درصد ارزش روزانه |
ارزش غذایی و کالری نخود
نخود منبع نیز برای لاغری با حبوبات پیشنهاد میشود، چون منبع خوبی از فیبر و پروتئین است. یک پیمانه، معادل ۱۶۴ گرم نخود پخته، ارزش غذایی و کالری زیر را دارد:
| مادۀ مغذی | مقدار |
| کالری | ۲۶۹ کیلوکالری |
| پروتئین | ۱۴٫۵ گرم |
| چربی | ۴٫۲۵ گرم |
| کربوهیدرات | ۴۵ گرم |
| فیبر | ۱۲٫۵ گرم |
| فولات (ویتامین B9) | ۷۱ درصد ارزش روزانه |
| مس | ۶۴ درصد ارزش روزانه |
| منگنز | ۷۳ درصد ارزش روزانه |
| آهن | ۲۶ درصد ارزش روزانه |
ارزش غذایی و کالری لوبیاسفید
جدول زیر ارزش غذایی برای نصف پیمانه لوبیاسفید پخته، آبپز و بدون نمک را نشان میدهد:
| مادۀ مغذی | مقدار |
| کالری | ۱۲۸ کیلوکالری |
| چربی | ۰٫۶ گرم |
| سدیم | ۰ میلیگرم |
| کربوهیدرات | ۲۳٫۷ گرم |
| فیبر | ۹٫۶ گرم |
| قند | ۰٫۳ گرم |
| پروتئین | ۷٫۵ گرم |
| پتاسیم | ۳۵۴ میلیگرم |
علاوهبر این، از خواص نخودفرنگی برای لاغری غافل نشوید و با استفاده از آن الگوی غذایی خود برای لاغری با حبوبات را متنوع کنید.
بهترین روش پخت حبوبات برای رژیم لاغری
برای نتیجهگیری بهتر از لاغری با حبوبات و استفاده از خواص لوبیا برای لاغری باید به نحوۀ آمادهسازی آنها نیز دقت کنید. در واقع اگر حبوبات را در خانه میپزید، روش آمادهسازی بر حفظ مواد مغذی، طعم و بافت اثر میگذارد. خیساندن، پخت روی اجاق و استفاده از زودپز هرکدام اثر متفاوتی دارند.
خیساندن حبوبات پیشاز پخت
بسیاری از افراد حبوبات را پیشاز پخت خیس میکنند تا زمان پخت کوتاهتر شود، هضم آسانتر باشد و دانهها یکنواختتر بپزند. هنگام خیساندن، بهویژه خیساندن شبانه، آب شروع به تجزیۀ بخشی از قندهای پیچیدهای میکند که ناراحتی گوارشی ایجاد میکنند. ازنظر مواد مغذی، خیساندن به پخت یکنواختتر کمک میکند، اما بخشی از ویتامینها در آب خیساندن حل میشوند.
اگر این آب را دور بریزید، مقدار کمی از مواد مغذی نیز از دست میرود. باوجوداین، خیساندن زمان پخت را کم میکند، خطر سفتماندن حبوبات مانده را کاهش میدهد، بافت و طعم را بهتر میکند و پساز شروع پخت برای حفظ بهتر مواد مغذی مفید است. این روش را بهویژه برای لوبیا چیتی، لوبیاسیاه و لوبیاقرمز پیشنهاد میکنیم.
جوشاندن و پخت آرام حبوبات روی اجاق
در روش سنتی، حبوبات با آب و درصورت نیاز موادی مانند روغنزیتون، سیر، پیاز، سبزیجات و مواد معطر در قابلمه قرار میگیرند و با حرارت ملایم میپزند تا نرم شوند. بااینحال، ممکن است جوشاندن و پخت آرام باعث از دسترفتن بخشی از مواد مغذی شود، بهویژه اگر آب پخت دور ریخته شود.
باوجوداین، طعم حبوبات در این روش مطلوب خواهد بود. توصیه میکنیم، هر بار مقدار از آب مشابهی استفاده کنید، پخت را تا رسیدن دانهها به بافت نرم و کرمی ادامه دهید، مواد را گاهی هم بزنید و نمک را بیشتر در پایان برای تنظیم طعم اضافه کنید. همچنین برخلاف باور رایج، طبق پژوهشها افزودن نمک در مراحل مختلف پخت بافت حبوبات را سفت نمیکند. کنترل حرارت روی اجاق نیز نسبت به دماهای بالا برای حفظ بهتر از بعضی مواد مغذی مؤثر است.
پخت حبوبات با زودپز
پخت با زودپز سالمترین روش پخت حبوبات است، زیرا زمان پخت را کوتاه میکند، به آب کمتری نیاز دارد و مواد مغذی بیشتری را حفظ میکند. این روش از فشار بالاتر استفاده میکند، نه حرارت بالاتر؛ درنتیجه، مواد مغذی کمتر از بین میروند. آب کمتر نیز خروج مواد مغذی به مایع پخت را کاهش میدهد. همچنین، استفاده از زودپز برای کاهش مؤثرتر سموم طبیعی موجود در حبوباتی مانند لوبیاقرمز مؤثر است.
متن انگلیسی:
It’s also a great method for cook dried beans and cook dry beans, especially when you need a quick meal without sacrificing nutritional value.
ترجمۀ متن:
علاوهبر این، این روش برای زمانی مناسب است که حبوبات خشک باید سریعتر و بدون کاهش ارزش تغذیهای پخته شوند.
بهترین زمان مصرف حبوبات برای لاغری
برای اینکه از لاغری با حبوبات بهترین نتیجه را بگیرید، منابع مختلف بهترین زمان مصرف را مختلف به شرح زیر اعلام کردهاند:
- ناهار: مصرف حبوبات در ناهار برای جلوگیری از افت انرژی بعدازظهر و کاهش ریزهخواری مفید است.
- شام: بهویژه اگر زمان عصر و شب بیشتر احساس گرسنگی میکنید.
- میانوعده: مصرف حدود یکچهارم پیمانه حبوبات همراه با سبزیجات، برای جلوگیری از گرسنگی بین وعدههای اصلی پیشنهاد میشود.
نمونه رژیم لاغری با حبوبات
رژیمهای گیاهی بر مصرف منابع پروتئینی گیاهی تمرکز دارند، گوشت حیوانات را حذف میکنند و منابعی مانند لوبیا، نخود، سایر حبوبات، فراوردههای توفو، مغزها، دانهها و گاهی پودرهای پروتئین گیاهی را در اولویت قرار میدهند. نمونه رژیم لاغری با حبوبات زیر نوعی برنامۀ هفتروزه است و در آن از بهترین مواد غذایی پروتئیندار نیز استفاده شده است.
| روز | صبحانه | ناهار | شام | میانوعدهها |
| روز ۱ | جو دوسر پرک ساده با شیر کمچرب، توتفرنگی، بلوبری و تمشک همراه با دارچین، کمی جوز هندی، گردوی خردشده و درصورت تمایل پرک نارگیل بدون شکر. | سوپ کیمچی به سبک کرهای با کیمچی، رب فلفل کرهای (گوچوجانگ) یا سس چیلی تند، پیاز، جوانۀ لوبیا، هویج خلالی، سیر، آب سبزیجات کمنمک، سس سویا و توفوی نرم همراه برنج قهوهای یا ترکیب برنج سفید و قهوهای. | مینیبرگر نخود بدون نان تهیهشده با کنسرو نخود، تخممرغ، روغن زیتون، آب لیموترش، زعتر و نعناع، پخته در فر یا گریلشده، در کنار سس ماست و سیر و شوید و سالاد سبز تازه. | سبزیجات تازه خلالی با حمص، پاپکورن تهیهشده بدون روغن و مزهدارشده با روغنزیتون، پودر سیر و ادویۀ چیلی. |
| روز ۲ | نان تست غلات کامل با آووکادوی رسیدۀ لهشده، پرک چیلی، گوجه گیلاسی خردشده، پیازچۀ حلقهشده، پنیر فتا، ریحان تازه و آبلیموی تازه. | ساندویچ تن ماهی همراه با کرفس خردشده، خیارشور، کیپر، نخودفرنگی، پیازچه، جعفری، روغنزیتون، پوست رندهشدۀ لیمو، آبلیمو و فلفلسیاه؛ سرو داخل نان پیتا، نان جو یا نان ترتیلای سبوسدار. | پاستای فوسیلی عدس قرمز با سس سبزیجات تفتدادهشده (ترکیب اسفناج، پیاز، گوجه خشک و کدوسبز در روغن زیتون)، فلفل قرمز پرک و درصورت تمایل، ریحان تازه. | برشهای سیب با کرۀ مغزها، نخود برشته و ترد. |
| روز ۳ | پنیر کاتیج ساده کمچرب همراه کورنفلکس یا غلات صبحانه سبوسدار، انبۀ تازه، شاهدانه و گردو خردشده. | ساندویچهای لقمهای در نان پیتای سبوسدار به سبک مدیترانهای، پُرشده با سس تزاتزیکی (ماست و خیار یونانی)، جوانه، اسفناج، گوجه، خیار، پیاز، (درصورت تمایل زیتون)، پنیر فتا و برگر نخود، همراه با میوه تازه | استیک قارچ دکمهای گریلشده همراه سالاد لوبیا و کینوا شامل آروگولا (یا شاهی)، گوجه گیلاسی، خیار خردشده، نعناع، پسته و سس سرکۀ سفید و روغنزیتون، همراه یک عدد تخممرغ آبپز. | سبزیجات تازه خلالی با حمص، آووکادو با آبلیمو یا سس تند. |
| روز ۴ | املت سبزیجات با کدوسبز، پیاز، گوجه خشک و پنیر چدار کمچرب، همراه فلفلسیاه و ریحان تازه با نان غلات کامل برشته. | بشقاب سبک شامل کراکر سبوسدار، خلال سبزیجات تازه، حمص، تخممرغ آبپز، تن ماهی یا تکههای توفو، اسفناج، گوجه گیلاسی، خیار، توتفرنگی یا گلابی و پنیر کاتیج | خوراک سبزیجات و توفوی برشته در سینی فر شامل توفوی سفت، کلمبروکلی، لوبیاسبز و کدو با روغن کنجد، سیر، زنجبیل و پرک چیلی که با حرارت زیاد در فر پخته میشوند. | ماست یونانی ساده با مغزها و انواع توت، نخود برشته و ترد. |
| روز ۵ | توفوی خردشده و تفتدادهشده بهشکل املت با سیبزمینی شیرین خردشده، پیاز قرمز، گوجه و رب گوجه، مزهدارشده با نمک و فلفل و همراه جعفری و برگ نعناع تازه. | ساندویچ با برگ کاهو پرشده با باقیماندۀ توفوی پخته، پیاز قرمز، فلفلدلمهای خردشده، گوجه تازه و سس رنچ کمچرب یا چاشنی دلخواه. | خوراک تفتدادهشده دانه سویا (ادامامه) و سبزیجات با فلفلدلمهای، پیاز شیرین، گلکلم، هویج و سیر در سسی از سس تند، روغن کنجد، زنجبیل، عسل و آب پرتقال همراه برنج قهوهای. | پنیر کاتیج کمچرب با هلو، سبزیجات خلالی با دیپ ماست یا حمص. |
| روز ۶ | پنکیک تهیهشده با موز لهشده و تخممرغ و مزهدارشده با دارچین، جوز هندی و فلفل بهار، همراه ماست سادۀ کمچرب و مغزهای بدون نمک. | خوراک تند لوبیا (چیلی) با گوجه خردشده، هویج، کرفس، پیاز، سیر، پیازچه، پودر چیلی، پودر پیاز، فلفل کاین و فلفلسیاه؛ درصورت تمایل همراه با نان گرد سبوسدار. | کسادیای پرشده با عدس، تورتیلای غلات کامل با عدس لهشده و مزهدار و پنیر رندهشدۀ کمچرب، پخته در تابه یا فر تا زمانی که نان ترد و برشته شود. سرو همراه سالسا، ماست یونانی، گوجه، پیازچه و سالاد فصل. | برشهای سیب با کرۀ مغزها، سبزیجات خلالی با حمص. |
| روز ۷ | لوبیاسیاه تفتدادهشده با پیاز، فلفلدلمهای زرد، پودر چیلی و هالوپینو و روی آن سالسا، گشنیز، ترشی پیاز قرمز و تخممرغ پوچ یا عسلی. | سالاد کلم بروکلی خردشده با برشهای سیب، بادام، تمشک، پیاز قرمز، خیار و تخممرغ آبپز سفت همراه سس خانگی ماست یونانی و ارده. | ساندویچ خوراک لوبیای جاافتاده (اسلاپی جو گیاهی) داخل نان گرد سبوسدار، روی آن سالاد کلم خانگی شامل کلمقرمز، هویج، پیاز شیرین، هالوپینو، روغنزیتون و نمک. | ماست یونانی سادۀ کمچرب با آناناس و پرک نارگیل بدون شکر، نخود برشته و ترد. |
غذاهای رژیمی با حبوبات برای کاهش وزن
رژیم لاغری با حبوبات را میتوانید با تهیۀ غذاهای ساده و خوشمزۀ زیر شروع کنید:
- عدسی رژیمی (بدون سیبزمینی و روغن)؛
- خوراک لوبیا چیتی رژیمی (با قارچ و گوجهفرنگی)؛
- سالاد نخود مدیترانهای (نخود پخته، خیار، گوجه، جعفری و روغنزیتون)؛
- حمص رژیمی (هوموس کمچرب با نخود و ارده)؛
- سوپ دال عدس رژیمی (با هویج، پیاز و زردچوبه)؛
- سالاد لوبیاقرمز و ذرت (با کلم یا کاهو و آبغوره)؛
- خوراک نخود (بدون گوشت پرچرب، همراه پیاز، زردچوبه و ادویه)؛
- کوکوی عدس یا لوبیا چشمبلبلی رژیمی (پختهشده در فر با حداقل روغن).
عوارض مصرف حبوبات برای لاغری
اگر تصمیم به لاغری با حبوبات گرفتهاید، باید از عوارض آنها مطلع باشید که عبارتاند از:
- نفخ و گاز: شایعترین شکایت پساز مصرف حبوباتی مانند لوبیا، ایجاد نفخ است. علت آن گروهی از قندها شامل رافینوز، استاکیوز و ورباسکوز است که دستگاه گوارش انسان آنزیم لازم برای تجزیۀ آنها را ندارد. این قندها دستنخورده به رودۀ بزرگ میرسند و باکتریهای روده آنها را تخمیر میکنند که گاز از محصولات جانبی آن است.
- ترکیبهای ضدتغذیهای (اسید فیتیک و لکتینها): لوبیای خام اسید فیتیک دارد. ترکیبی که به آهن، روی، کلسیم و منیزیم متصل میشود و جذب آنها را کاهش میدهد. همچنین، لوبیا لکتین دارد. پروتئینهایی که در مقدار زیاد به پوشش رودۀ باریک آسیب میزنند و علائمی شبیه مسمومیت غذایی ایجاد میکنند.
- تشدید بعضی بیماریهای گوارشی: در افراد مبتلا به گاستریت، زخم پپتیک، سندرم رودۀ تحریکپذیر، پانکراتیت حاد یا کولیت اولسراتیو در مرحلۀ فعال بیماری، مقدار زیاد فیبر و قندهای قابلتخمیر حبوبات علائمی مانند درد و گرفتگی ایجاد میکنند.
- نقرس و پورینها: حبوبات در هر ۱۰۰ گرم پخته حدود ۵۰ تا ۷۵ میلیگرم پورین دارند. پورینها هنگام سوختوساز به اسیداوریک تبدیل میشوند. اگر اسیداوریک در بدن بیش از حد تجمع پیدا کند، در مفاصل بهشکل بلور رسوب کرده و بروز حملۀ دردناک نقرس را تحریک میکند.
کلام آخر دکتردکتر
حبوبات در تمامی فرهنگهای آشپزی و رژیمهای کاهش وزن مختلف جایگاه ویژهای دارند و لوبیا از پرمصرفترین آنها است. ازجمله فواید آنها برای لاغری وجود فیبر و پروتئین است که به افزایش احساس سیری و جلوگیری از ریزهخواری کمک میکند. باوجوداین، مصرف خودسرانۀ هرگونه مادۀ غذایی برای کاهش وزن باعث بروز عوارض جدی میشود. به همین علت پیشاز شروع لاغری با حبوبات با متخصص تغذیه مشورت کنید. شما میتوانید از دکتردکتر نوبت ویزیت برای مراجعه به متخصص مربوطه بگیرید. همچنین، اگر سؤال بیشتری دربارۀ لاغری با حبوبات دارید، بهترین پزشکان و متخصصان در دکتردکتر آمادهاند تا بهصورت آنلاین پاسخگوی شما باشند.




