ویروس پاپیلوم انسانی یا HPV یکی از شایعترین عفونتهاییست که راه رابطه جنسی منتقل میشود. بسیاری از افراد مبتلا به این ویروس هیچ نشانهای ندارند؛ اما برخی تیپهای آن میتوانند به مشکلات جدی مانند زگیل تناسلی یا انواع سرطان منجر شوند. خوشبختانه واکسن گارداسیل راهکاری مطمئن و اثرگذار برای پیشگیری از ابتلا به این ویروس است؛ البته به شرطی که بهموقع مصرف شود. در این مقاله، با کارکرد این واکسن، زمان مناسب تزریق و نقش آن در حفظ سلامت زنان و مردان آشنا میشویم.
واکسن گارداسیل چیست و از چه بیماریهایی پیشگیری میکند؟
واکسن گارداسیل (Gardasil) نوعی ایمنسازی فعال در برابر ویروس پاپیلوم انسانی (HPV) ایجاد میکند. رایجترین نوع این واکسن، گارداسیل ۹ است که از بدن در برابر ۹ تیپ زگیل تناسلی پرخطر محافظت میکند. این ۹ تیپ شامل موارد زیر هستند:
- تیپ ۶؛
- تیپ ۱۱؛
- تیپ ۱۶؛
- تیپ ۱۸؛
- تیپ ۳۱؛
- تیپ ۳۳؛
- تیپ ۴۵؛
- تیپ ۵۲؛
- تیپ ۵۸.
تیپهای ۱۶ و ۱۸ علت اصلی بیشتر سرطانهای ناشی از HPV به شمار میروند و تیپهای ۶ و ۱۱ عامل ایجاد اکثر زگیلهای تناسلی هستند. واکسن گارداسیل از بروز بیماریهای زیر پیشگیری میکند:
- سرطان دهانۀ رحم؛
- سرطانهای فرج و واژن در زنان؛
- سرطان مقعد در زنان و مردان؛
- سرطان گلو، زبان و انتهای دهان (اوروفارنکس)؛
- زگیلهای تناسلی؛
- ضایعات پیشسرطانی در ناحیۀ تناسلی و مقعد.
این واکسن با تحریک سیستم ایمنی، پادتنهای لازم را در بدن میسازد تا در صورت مواجهه با ویروس، از ورود و تکثیر آن در سلولها جلوگیری کند.
واکسن گارداسیل برای چیست و چه افرادی باید آن را تزریق کنند؟
هدف اصلی تزریق واکسن گارداسیل، جلوگیری از ابتلا به عفونت HPV و کاهش آمار سرطانهای مرتبط با این ویروس است. این واکسن برای تمام افراد در گروههای سنی مشخص توصیه میشود؛ زیرا ویروس HPV هم زنان و هم مردان را تحت تأثیر قرار میدهد.
تزریق این واکسن برای افراد زیر پیشنهاد میشود:
- کودکان و نوجوانان ۹ تا ۱۴ سال: بهترین زمان تزریق، سنین ۱۱ تا ۱۲ سالگی است، اگرچه شروع آن از ۹ سالگی نیز امکانپذیر است.
- افراد ۱۵ تا ۲۶ سال: تمام افرادی که در سنین پایینتر واکسن را دریافت نکردهاند، باید تزریق جبرانی را انجام دهند.
- بزرگسالان ۲۷ تا ۴۵ سال: تزریق واکسن در این بازۀ سنی بهطور همگانی توصیه نمیشود. با این حال، افرادی که در معرض خطرات جدید هستند، میتوانند پس از مشورت با پزشک درباره تزریق آن تصمیم بگیرند.
تزریق این واکسن برای مردان نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا علاوه بر جلوگیری از انتقال زگیل تناسلی به شریک جنسی، آنان را در برابر سرطان مقعد، گلو و زگیل تناسلی ایمن میسازد.
واکسن گارداسیل برای زنان چه تاثیری در پیشگیری از HPV دارد؟
سرطان دهانۀ رحم یکی از شایعترین سرطانها در میان زنان است و تقریباً در تمامی موارد با عفونت مداوم تیپهای پرخطر HPV ارتباط مستقیم دارد. واکسن گارداسیل اثرگذاری چشمگیری در کاهش میزان ابتلا به ضایعات پیشسرطانی و سرطان دهانۀ رحم نشان داده است. این واکسن سیستم ایمنی بدن زنان را در برابر شایعترین و خطرناکترین تیپهای ویروس مقاوم میسازد.
واکسن گارداسیل برای دختران قبل از شروع رابطه جنسی
بیشترین میزان اثرگذاری واکسن گارداسیل زمانی رخ میدهد که فرد پیش از مواجهه با ویروس آن را دریافت کند. به همین دلیل، پزشکان تاکید میکنند دختران قبل از آغاز هرگونه فعالیت یا رابطه جنسی واکسینه شوند.
در این دوران، بدن پاسخ ایمنی بسیار قویتری به واکسن میدهد. دختران ۹ تا ۱۴ سال با دریافت دو دوز واکسن بهفاصلۀ شش ماه، ایمنی کاملی به دست میآورند. دریافت واکسن در این سن، علاوه بر ایجاد محافظت حداکثری، خطرات ابتلا به سرطان دهانۀ رحم در سنین بالاتر را تا حد قابلتوجهی کاهش میدهد.
واکسن گارداسیل برای زنان بعد از ابتلا به HPV
باوری نادرست وجود دارد که زنان مبتلا به HPV دیگر نیازی به تزریق گارداسیل ندارند. واکسن گارداسیل نقش درمانی ندارد و عفونت موجود یا زگیلهای فعال را درمان نمیکند؛ اما تزریق آن پس از ابتلا همچنان سودمند است.
ویروس HPV دارای تیپهای گوناگونی است. اگر زنی به یک تیپ خاص (مثلاً تیپ ۱۶) آلوده شده باشد، واکسن گارداسیل ۹ همچنان میتواند او را در برابر ۸ تیپ دیگر موجود در واکسن محافظت کند. بنابراین، پزشکان معمولاً به زنان مبتلا نیز پیشنهاد میکنند برای پیشگیری از ابتلا به سایر تیپهای پرخطر، دورۀ واکسیناسیون خود را کامل کنند.
واکسن گارداسیل برای مردان چه فوایدی دارد؟
مردان ناقلان اصلی ویروس HPV هستند و این ویروس سلامتی آنان را به خطر میاندازد. واکسن گارداسیل مردان را در برابر آسیبهای ناشی از تیپهای پرخطر و کمخطر این ویروس ایمن میسازد.
دریافت این واکسن خطر ابتلا به سرطان مقعد، سرطان گلو و دهان (اوروفارنکس) و سرطان آلت تناسلی را کاهش میدهد. علاوه بر این، مردان واکسینهشده ویروس را به شریک جنسی خود منتقل نمیکنند و یکی از اصلیترین راههای انتقال اچ پی وی را از میان میبرند.
نقش گارداسیل در پیشگیری از زگیل تناسلی در مردان
حدود ۹۰ درصد از زگیلهای تناسلی بر اثر ابتلا به تیپهای ۶ و ۱۱ ویروس HPV ایجاد میشوند. واکسن گارداسیل ۹ با ایجاد ایمنی قوی در برابر این دو تیپ، احتمال بروز زگیلهای تناسلی را در مردان تا حد چشمگیری کاهش میدهد.
زگیل تناسلی چیست؟ این زگیلها ضایعاتی دردناک یا همراه با خارش هستند که درمان آنها زمانبر است، نیاز به روشهایی مانند لیزر زگیل تناسلی دارد و احتمال عود نیز دارد. تزریق واکسن گارداسیل سادهترین و مطمئنترین راه برای جلوگیری از ابتلا به این ضایعات پوستی است.
واکسن HPV برای مردان متاهل و مجرد
تزریق واکسن گارداسیل هم برای مردان مجرد و هم برای مردان متأهل مفید است. بهترین زمان تزریق برای مجردان، پیش از آغاز اولین رابطه جنسی است؛ زیرا در این مرحله بدن در برابر تمام تیپهای موجود در واکسن ایمنی کامل مییابد.
مردان متأهل نیز میتوانند از فواید این واکسن بهرهمند شوند. اگر فرد متأهل پیشتر به برخی تیپهای ویروس آلوده شده باشد، واکسن همچنان او را در برابر دیگر تیپهای موجود در گارداسیل محافظت میکند. پزشک با بررسی سوابق و سن فرد، درباره ضرورت تزریق راهنماییهای لازم را ارائه میدهد.
آیا واکسن گارداسیل زگیل تناسلی را درمان میکند؟
خلاصه بگوییم، خیر. واکسن گارداسیل خاصیت درمانی ندارد و زگیلهای تناسلی فعال یا عفونت موجود در بدن را از بین نمیبرد. این واکسن دارویی برای پاکسازی ویروس نیست، بلکه از روشهای پیشگیری از زگیل تناسلی است.
عملکرد واکسن بر پایۀ تحریک سیستم ایمنی برای ساخت پادتن است تا از ورود ویروس به سلولها جلوگیری کند. بنابراین، اگر زگیل تناسلی روی پوست ظاهر شده باشد، فرد باید برای درمان آن با روشهایی مثل فریز کردن زگیل تناسلی، به پزشک متخصص مراجعه کند.
تاثیر واکسن گارداسیل بعد از ابتلا به HPV
خوب است راههای تشخیص زگیل تناسلی از زبان پزشک را بشناسید تا از ابتلا به این بیماری مطلع شوید. البته ابتلا به یک تیپ از ویروس HPV به معنای بیاثربودن واکسن گارداسیل نیست. ویروس پاپیلوم انسانی بیش از ۲۰۰ نوع زگیل تناسلی کمخطر نیز دارد، اما واکسن گارداسیل ۹ از بدن در برابر ۹ تیپ شایع و پرخطر محافظت میکند.
اگر فرد به یکی از تیپهای ویروس مبتلا شده باشد، تزریق واکسن او را در برابر ۸ تیپ دیگر ایمن میسازد. این اقدام خطر ابتلا به سایر بیماریها و سرطانهای مرتبط با تیپهای دیگر را کاهش میدهد.
تزریق گارداسیل بعد از درمان زگیل تناسلی
برداشتن یا درمان زگیل تناسلی بهمعنای ریشهکنی کامل ویروس از بدن نیست و احتمال ابتلا به دیگر تیپهای HPV همچنان وجود دارد. تزریق واکسن گارداسیل پس از پاکسازی ضایعات زگیل، گامی هوشمندانه برای حفظ سلامت است.
انواع واکسن گارداسیل؛ تفاوت ۲، ۴ و ۹ ظرفیتی
واکسنهای HPV بر اساس تعداد تیپهای ویروسی که پوشش میدهند، به سه دسته تقسیم میشوند. منظور از ظرفیت واکسن، تعداد انواع زگیل تناسلی است که واکسن بدن را در برابر آنها ایمن میسازد.
تفاوت اصلی این سه نوع واکسن در میزان ایمنیبخشی آنها است:
- واکسن ۲ ظرفیتی (سِرواریکس یا پاپیلوگارد): این واکسن تنها از بدن در برابر تیپهای ۱۶ و ۱۸ محافظت میکند. این دو تیپ عامل اصلی حدود ۷۰ درصد از سرطانهای دهانۀ رحم هستند؛ اما این واکسن از بروز زگیل تناسلی جلوگیری نمیکند.
- واکسن ۴ ظرفیتی (گارداسیل ۴): این واکسن علاوه بر تیپهای ۱۶ و ۱۸، از بدن در برابر تیپهای ۶ و ۱۱ نیز محافظت میکند. تیپهای ۶ و ۱۱ عامل ایجاد ۹۰ درصد از زگیلهای تناسلی هستند.
- واکسن ۹ ظرفیتی (گارداسیل ۹): این واکسن کاملترین نوع ایمنسازی را ایجاد میکند. گارداسیل ۹ علاوه بر چهار تیپ قبلی (۶، ۱۱، ۱۶ و ۱۸)، بدن را در برابر پنج تیپ پرخطر دیگر (۳۱، ۳۳، ۴۵، ۵۲ و ۵۸) ایمن میسازد و بیش از ۹۰ درصد از سرطانهای ناشی از HPV را مهار میکند.
تفاوت واکسن پاپیلوگارد و گارداسیل چیست؟
پاپیلوگارد واکسنی ساخت ایران است که مشابه واکسنهای دوظرفیتی تولید میشود. تفاوت اصلی پاپیلوگارد و گارداسیل در تعداد تیپهای ویروسی تحت پوشش و نوع بیماریهای قابل پیشگیری است.
پاپیلوگارد فقط بدن را در برابر تیپهای ۱۶ و ۱۸ ایمن میسازد و هدف اصلی آن پیشگیری از سرطان دهانۀ رحم است. در مقابل، واکسنهای گارداسیل ۴ و ۹ علاوه بر مهار تیپهای سرطانی، با پوشش دادن تیپهای ۶ و ۱۱ از بروز زگیل تناسلی در زنان و مردان نیز جلوگیری میکنند. بنابراین، اگر هدف فرد جلوگیری از ابتلا به زگیل تناسلی باشد، واکسن گارداسیل گزینه مناسبتری به شمار میرود.
واکسن گارداسیل چند دوز دارد و برنامه تزریق آن چگونه است؟
تعداد دوزهای موردنیاز برای واکسیناسیون گارداسیل به سن فرد در زمان دریافت نخستین دوز بستگی دارد:
افرادی که اولین دوز را پیش از ۱۵ سالگی دریافت میکنند، به دو دوز واکسن نیاز دارند؛ زیرا پاسخ ایمنی بدن در این سنین قویتر است.
افرادی که تزریق را در سنین ۱۵ تا ۴۵ سالگی آغاز میکنند یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند، باید دوره کامل سه دوزی را دریافت کنند تا سطح ایمنی مطلوب در بدنشان ایجاد شود.
زمان تزریق واکسن گارداسیل
بهترین زمان برای تزریق واکسن گارداسیل سنین ۱۱ تا ۱۲ سالگی است، اگرچه دریافت آن از ۹ سالگی نیز امکانپذیر است. تزریق واکسن در این سنین بیشترین میزان ایمنی را پیش از هرگونه مواجهه با ویروس فراهم میکند.
توصیه میشود افرادی که در دوران نوجوانانی واکسن نزدهاند، تزریق جبرانی را تا سن ۲۶ سالگی دریافت کنند. دریافت واکسن در سنین ۲۷ تا ۴۵ سالگی نیز امکانپذیر است، باید با مشورت پزشک انجام شود.
فاصله تزریق دوزهای واکسن گارداسیل
برای دستیابی به ایمنی کامل و پایدار، باید حتما فواصل زمانی میان دوزها را رعایت کنید. الگوی زمانی تزریق دوزها بر اساس گروه سنی به شرح زیر است:
- برنامه دو دوزی (سنین ۹ تا ۱۴ سال): دوز دوم باید ۶ تا ۱۲ ماه پس از دوز اول تزریق شود. اگر دوز دوم زودتر از ۵ ماه پس از دوز اول تزریق شود، تزریق دوز سوم ضروری خواهد بود.
- برنامه سه دوزی (سنین ۱۵ تا ۴۵ سال و افراد با نقص ایمنی): دوز دوم ۱ تا ۲ ماه پس از دوز اول و دوز سوم ۶ ماه پس از دوز اول تزریق میشود.
بهترین سن تزریق واکسن گارداسیل چه زمانی است؟
همانطور که پیشتر نیز اشاره کردیم، بهترین سن برای تزریق واکسن گارداسیل ۱۱ تا ۱۲ سالگی است؛ اگرچه امکان شروع واکسیناسیون از سن ۹ سالگی نیز وجود دارد. دلیل اصلی این پیشنهاد، عملکرد قویتر سیستم ایمنی در سنین نوجوانی و همچنین اطمینان از تزریق واکسن پیش از نخستین مواجهه فرد با ویروس HPV است.
سازمانهای بهداشتی توصیه میکنند تمام افراد تا سن ۲۶ سالگی، در صورتی که در دوران نوجوانی واکسن دریافت نکردهاند، دوره واکسیناسیون خود را کامل کنند.
واکسن گارداسیل بالای ۳۰ سال موثر است؟
بسیاری از افراد تا سن ۳۰ سالگی ممکن است به یک یا چند تیپ از ویروس HPV آلوده شده باشند. واکسن نمیتواند عفونتهای موجود را درمان کند، اما همچنان فرد را در برابر سایر تیپهای موجود در واکسن که به آنها مبتلا نشده است، ایمن میسازد. بنابراین، تزریق واکسن در سنین بالای ۳۰ سال پس از بررسی شرایط فردی و مشورت با پزشک انجام میشود.
واکسن گارداسیل بالای ۴۰ سال چه شرایطی دارد؟
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) استفاده از واکسن گارداسیل ۹ را تا سن ۴۵ سالگی تایید کرده است. با این حال، میزان سودمندی واکسن در سنین بالای ۴۰ سال نسبت به نوجوانی و جوانی کمتر است؛ زیرا اغلب افراد در این سنین با برخی تیپهای ویروس مواجه شدهاند. تزریق واکسن در سنین بالای ۴۰ سال شرایط خاصی دارد و پزشک معمولاً موارد زیر را برای تصمیمگیری بررسی میکند:
- احتمال مواجهه با تیپهای جدید ویروس (برای نمونه، داشتن شریک جنسی جدید)؛
- سابقه رفتارهای جنسی و بیماریهای عفونی فرد؛
- میزان خطر ابتلا به بیماریهای مرتبط با HPV.
اگر فرد بالای ۴۰ سال سابقه تماس کمی با ویروس داشته باشد، تزریق واکسن میتواند محافظت ارزشمندی در برابر تیپهای پرخطر ایجاد کند.
واکسن گارداسیل در بارداری و شیردهی مجاز است؟
تزریق واکسن گارداسیل در دوران بارداری توصیه نمیشود. اگرچه شواهدی مبنی بر آسیبرساندن واکسن به جنین وجود ندارد، اما برای رعایت احتیاط، شروع یا ادامه واکسیناسیون باید به پس از زایمان موکول شود. اگر زنی پس از دریافت دوز اول یا دوم متوجه بارداری خود شود، نیازی به نگرانی نیست؛ تنها کافی است دوزهای بعدی را پس از پایان بارداری دریافت کند.
تزریق واکسن گارداسیل در دوران شیردهی کاملاً ایمن و مجاز است. پادتنهای ایجادشده در بدن مادر خطری برای نوزاد شیرخوار ندارند و زنان شیرده میتوانند بدون نگرانی دوره واکسیناسیون خود را آغاز کنند یا ادامه دهند.
نحوه تزریق واکسن گارداسیل و محل تزریق
واکسن گارداسیل بهصورت عضلانی تزریق میشود و محل رایج تزریق این واکسن، عضله دلتوئید در بخش بالایی بازو است. در برخی موارد (بهویژه در کودکان و خردسالان)، تزریق در بخش بالایی و بیرونی ران نیز انجام میشود.
تزریق واکسن باید حتما توسط کادر درمان انجام شود. تزریق گارداسیل بهصورت وریدیر، زیرپوستی یا درونپوستی کاملاً نادرست است و اثرگذاری لازم را نخواهد داشت.
مراقبت بعد از واکسن گارداسیل برای کاهش عوارض
برای کاهش عوارض جانبی خفیف و پیشگیری از مشکلات احتمالی پس از تزریق، رعایت چند نکته ساده مفید است:
استراحت ۱۵ دقیقهای: پس از تزریق واکسن، حدود ۱۵ دقیقه روی صندلی بنشینید یا دراز بکشید. این اقدام از افت فشار خون و غشکردن (سنکوپ) جلوگیری میکند.
- استفاده از کمپرس سرد: اگر در محل تزریق احساس درد، تورم یا قرمزی دارید، قرار دادن یک کمپرس سرد یا کیسه یخ بر روی آن محل درد را کاهش میدهد.
- مصرف مسکن با مشورت پزشک: در صورت بروز تب خفیف، سردرد یا درد عضلانی، میتوانید با نظر پزشک از مسکنهای ساده مانند استامینوفن استفاده کنید.
- نوشیدن آب کافی: مصرف مایعات به بهبود حال عمومی بدن پس از واکسیناسیون کمک میکند.
- پرهیز از فعالیت سنگین: تا ۲۴ ساعت پس از تزریق، از انجام ورزشهای سنگین یا فشار آوردن به بازویی که واکسن در آن تزریق شده است، خودداری کنید.
عوارض واکسن گارداسیل چیست و چه زمانی خطرناک است؟
واکسن گارداسیل واکسنی ایمن است و عوارض جانبی آن معمولاً خفیف و کوتاهمدتاند و پس از چند روز خودبهخود برطرف میشوند. شایعترین عوارض تزریق عبارتاند از:
- درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق؛
- تب خفیف؛
- سردرد یا احساس خستگی؛
- تهوع و درد عضلانی یا مفصلی.
عوارض شدید واکسن گارداسیل بسیار نادر است. با این حال، بروز واکنشهای آلرژیک شدید (آنافیلاکسی) نیازمند مداخله فوری پزشکی است. نشانههای این واکنش نادر عبارتاند از:
- دشواری در تنفس یا تنگی نفس شدید؛
- تورم صورت، لبها، زبان یا گلو؛
- کهیر و خارش پوستی در سراسر بدن؛
- گیجی شدید، ضعف و احساس از دست دادن هوشیاری.
شرایط نگهداری واکسن گارداسیل قبل از تزریق
واکسن گارداسیل دارویی حساس به دما است و رعایت زنجیره سرما برای حفظ کیفیت و کارایی آن اهمیت زیادی دارد.
اصول نگهداری این واکسن پیش از تزریق عبارتاند از:
- واکسن باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد در یخچال نگهداری شود.
- واکسن نباید بههیچوجه منجمد شود. در صورت یخزدگی، ساختار واکسن آسیب میبیند و غیرقابلمصرف میشود.
- واکسن تا زمان تزریق باید در بستهبندی اصلی خود بماند تا از تابش مستقیم نور در امان باشد.
- هنگام خرید و انتقال واکسن به مطب یا درمانگاه، باید در کیف خنککننده همراه با یخ خشک یا یخ ژلهای حمل شود.
کلام آخر دکتردکتر
ویروس HPV یکی از شایعترین عفونتهای مقاربتی است که میتواند مشکلات جدی مانند زگیل تناسلی و انواع سرطان ایجاد کند. واکسن گارداسیل راهکاری کارآمد و مطمئن برای پیشگیری از ابتلا به این ویروس است. اگر در زمینه زمان تزریق، تعداد دوزها یا انتخاب نوع واکسن سوالی دارید، مشورت با پزشک متخصص زنان، اورولوژیست یا متخصص بیماریهای عفونی بهترین راهکار است. شما میتوانید از طریق سامانه آنلاین نوبتدهی دکتردکتر، از برترین پزشکان متخصص نوبت بگیرید یا مشورت تلفنی دریافت کنید.
سوالات متداول
