چاقی صرفا مسئلهای ظاهری نیست؛ سلامت قلب را به خطر میاندازد، خواب را زایل میکند، به مفاصل آسیب میزند و آرامآرام روحیه فرد را به هم میریزد. اگر بارها رژیم و ورزش را امتحان کردهاید و نتیجه نگرفتهاید، عمل اسلیو معده یک جراحی مؤثر، کمتهاجمی و کمخطر برای رهایی از چربی اضافه است. این جراحی بخش قابلاعتنایی از معده را برمیدارد تا زودتر سیر شوید و کمتر غذا بخورید. مهمتر از آن، کنترل دیابت نوع ۲، فشار خون و آپنه خواب را آسانتر میکند. در این راهنما درباره جراحی اسلیو معده، مزایا و عوارض این عمل بخوانید.
بیشتر بخوانید: معرفی انواع عمل لاغری
عمل اسلیو معده چیست؟
جراحی اسلیو معده با نام علمی گاسترکتومی اسلیو «Sleeve Gastrectomy» یک عمل جراحی لاغری است. این عمل بخش قابلاعتنایی از معده را برمیدارد و یک «اسلیو» (در زبان انگلیسی بهمعنی آستین) باقی میگذارد. هدف این جراحی ایجاد محدودیت در کالری دریافتی و کاهش سیگنال گرسنگی است و بهترین انتخاب برای رفع اضافهوزن شدید مرتبط با پرخوری شناخته میشود.
در عمل اسلیو معده، علاوهبر آنکه معده کوچک میشود و با حجم غذای کمتری سیر میشوید، تغییرات هورمونی نیز به کاهش وزن کمک میکنند. بیماریهای مرتبط با اضافهوزن مثل فشار خون بالا و بیماریهای قلبی درنتیجۀ این تغییرات هورمونی تسکین خواهند یافت.
نحوه انجام جراحی اسلیو معده
عمل گاسترکتومی معمولا بهشکل لاپاراسکوپی انجام میشود. این یعنی پزشک بهجای ایجاد یک برش بزرگ و دسترسی به حفره شکمی، چند برش کوچک در قسمت بالای شکم ایجاد میکنید تا ازطریق این برشها ابزارهای باریک جراحی را وارد کند. مراحل عمل اسلیو معده به شرح زیر است:
- بعداز بیهوشی عمومی، پزشک جراح یک برش کوچک روی شکم ایجاد و پورتی وارد برش میکند. برای انبساط شکم، گاز دی اکسید کربن را از دل این پورت به داخل پمپ میشود.
- یک دوربین فیلمبرداری کوچک (لاپاراسکوپ) ازطریق پورت وارد شکم میشود تا پزشک حفره شکمی را روی نمایشگر ببیند.
- ۱ تا ۳ برش دیگر روی شکم ایجاد و پورتها وارد میشوند تا جراحی آغاز شروع شود.
- پزشک معده را اندازه میگیرد؛ سپس با استفاده از یک استاپلر جراحی، بخش قابلاعتنایی از معده را تقسیم و جدا میکنند. بقایای معده خارج میشوند و برشها بخیه میخورند.
چه مقدار از معده در این عمل برداشته میشود؟
در عمل گاسترکتومی اسلیو حدود ۸۰٪ از معده برداشته میشود و فقط لولهای باریک شبیه موز باقی میماند. این لوله تقریبا بهاندازۀ یک موز واقعی است.
عمل اسلیو معده برای چه کسانی مناسب است؟
جراحی اسلیو معده در وهلۀ اول به مبتلایان بیماریهای جدی مرتبط با چاقی یا افراد در معرض خطر توصیه میشود. همچنین کسانی که با وجود تلاش مکرر برای کاهش وزن با رژیم و ورزش، موفق نبودهاند و از سلامت روانی و جسمانی کافی برای عمل برخوردارند، کاندیدای مناسبی هستند.
شرایط BMI برای عمل اسلیو
مناسبترین شرایط BMI برای انجام عمل اسلیو معده چاقی شدید کلاس III و شاخص توده بدنی ۴۰ به بالاست. این جراحی برای افراد با BMI بالای ۳۵ و حداقل یک بیماری مرتبط نیز انجام میشود.
محدودیتهای سنی و سلامتی
از نگاه پزشکان سن مناسب این عمل بین ۱۸ تا ۶۵سالگی است. نوجوانان زیر ۱۸ سال فقط درصورت چاقی شدید و عوارض جدی، آنهم با تأیید روانپزشک، متخصص تغذیه و جراح مجاز به این عمل هستند. افراد بالای ۶۵ سال نیز بهدلیل خطر جراحی و بیهوشی، فقط در شرایط خاص و پساز بررسی دقیق وضعیت عمومی بدن، واجد شرایطاند.
اگر شرایط زیر در موردتان صدق میکند، گزینه مناسبی برای این جراحی کمتهاجمی نیستید:
- بیماری قلبی شدید یا نارسایی پیشرفته قلبی و ریوی؛
- اختلالات انعقادی یا سابقه سکته مغزی اخیر؛
- بیماریهای شدید کبدی یا کلیوی؛
- اختلالات روانی کنترلنشده (افسردگی شدید، پرخوری عصبی فعال، اعتیاد)؛
- بارداری یا برنامهریزی برای بارداری ظرف ۱۲ تا ۱۸ ماه آینده.
مزایای عمل اسلیو معده
در میان انواع جراحی لاغری، عمل اسلیو معده سادهتر، سریعتر و ایمنتر است. اغلب متقاضیان، حتی کسانی که از بیماری خاصی رنج میبرند و تحمل عملهای طولانی را ندارند، اسلیو گاسترکتومی را با موفقیت پشتسر میگذارند.
تأثیر بر کاهش وزن و کنترل اشتها
میانگین کاهش وزن با اسلیو معده کمی کمتر از جراحیهای پیچیده و تهاجمی است، بااینحال کاهش وزن مطلوبی رقم میزند. این جراحی معده را کوچک میکند تا فرد کمتر بخورد و زودتر سیر شود. همچنین با کاهش هورمونهای گرسنگی که معده میسازد، مغز کمتر سیگنال گرسنگی خواهد فرستاد. با کنترل اشتها و هوسهای غذایی، لاغری بعداز عمل اسلیو معده پایدار خواهد بود.
بهبود بیماریهای مرتبط با چاقی
جراحی اسلیو معده عوارض مرتبط با چاقی مثل مقاومت به انسولین و دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و بیماریهای ناشی از فشار، لیپیدمی (کلسترول بالا) و مشکلات شریانی، بیماری کبد چرب غیرالکلی، آپنه انسدادی خواب و درد مفاصل و آرتروز را بهبود میبخشد و بهمرور از بین میبرد.
عوارض عمل اسلیو معده
جراحی همیشه عوارض غیرقابلانکار دارد و عمل اسلیو گاسترکتومی از این قاعده جدا نیست. بااینحال عوارض کوتاهمدت و بلندمدت این جراحی بهمراتب کمتر از ادامه زندگی با چاقی و خطر بیماریهای مرتبط است. همچنین شدت عوارض عمل اسلیو معده نسبت به سایر عملهای تهاجمی بهمراتب کمتر است.
پیشنهاد میکنیم قبلاز آنکه تصمیم جدی برای این عمل لاغری بگیرید، درباره عوارض آن با پزشک صحبت کنید. پزشکان متخصص و جراح در سامانه سلامت دکتردکتر دانستنیهای مهم و ارزشمندی را طی جلسات ویزیت آنلاین یا حضوری در اختیارتان قرار میدهند.
عوارض کوتاهمدت عمل اسلیو معده
احتمال وقوع این عوارض کوتاهمدت کمتر از ۱ درصد است:
- خونریزی بیشازحد؛
- عفونت؛
- واکنشهای نامطلوب به بیهوشی؛
- لختهشدن خون؛
- مشکلات ریوی یا تنفسی؛
- نشت از لبه برش معده.
برخی بهخاطر واکنش بدن به کاهش وزن سریع، ۳ تا ۶ ماه پساز جراحی این تغییرات موقت را تجربه میکنند:
- درد بدن؛
- احساس خستگی، مانند آنفولانزا؛
- احساس سرما؛
- خشکی پوست؛
- ریزش مو و طاسی؛
- تغییرات خلقی.
عوارض بلندمدت و راههای پیشگیری
خطرات و عوارض بلندمدت جراحی گاسترکتومی اسلیو شامل این موارد هستند:
- انسداد دستگاه گوارش. گاه بافت اسکار پساز عمل معده را آنقدر تنگ میکند که حرکت غذا بهشدت کُند یا حتی مسدود میشود.
- رفلاکس معده به مری. گاهی اوقات افراد مبتلا به رفلاکس بعداز عمل بدتر میشوند. کسانی که مبتلا نبودند هم به آن مبتلا میشوند. این عارضه اغلب درمانپذیر است.
- سنگ کیسه صفرا. کاهش وزن سریع پردازش چربی در کبد را بیشتر میکند و این خطر تشکیل سنگ در کیسه صفرا را بالا میبرد.
- کمبود تغذیهای. وقتی غذای کمتری میخورید، دریافت مواد مغذی کافی دشوار و خطر سوءتغذیه پررنگ میشود.
رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده
رژیم غذایی بعد از عمل اسلیو معده با مایعات بدون قند و بدون گاز در ۷ روز اول شروع میشود. بهمدت ۳ هفته غذاهای پوره و نرم نوش جان میکنید و تقریبا ۴ هفته بعد به غذای معمولی روی میآورید. پزشک مصرف روزانه ۲ واحد مولتیویتامین و ۱ واحد کلسیم تا آخر عمر را به شما توصیه میکند. همچنین باید ماهی یک واحد ویتامین ب۱۲ تزریق کنید.
رژیم هفتهبههفته پس از عمل
- هفتهٔ سوم تا چهارم: پوره و غذاهای نرم مثل پوره سیبزمینی، پوره مرغ یا ماهی بخارپز، ماست چکیده، تخممرغ آبپز نرم. هدف عادت دادن معده به حجم غذای بیشتر است. ۲ تا ۳ قاشق غذاخوری در هر وعده کافی است.
- هفتهٔ پنجم تا ششم: غذاهای نرم و نیمهجامد مثل برنج نرم، گوشت چرخکرده بدون چربی، سبزیجات پخته، سوپ غلیظ. هدف گذار تدریجی به غذای معمولی است.
- از هفتهٔ هفتم به بعد: غذای معمولی سالم و شروع تدریجی غذای جامد در حجم کم با تأکید بر پروتئین (مرغ، ماهی، تخممرغ، حبوبات نرم)، سبزیجات پخته و میوههای نرم. هدف تثبیت رژیم و حفظ وزن است. پرهیز از نوشیدنی گازدار، شیرینی، فستفود و الکل همچنان ضروری است.
غذاهای مجاز و ممنوع بعد از اسلیو
بعداز عمل اسلیو معده، با خیال راحت این غذاها را نوش جان کنید:
- منابع پروتئینی کمچرب مثل مرغ یا بوقلمون پخته یا بخارپز، ماهی نرم و بدون استخوان (قزلآلا یا تن پخته)، تخممرغ آبپز یا نیمپز نرم، ماست چکیده و شیر کمچرب، پودر یا شیک پروتئینی بدون قند؛
- کربوهیدراتهای سبک و قابلهضم مثل برنج نرم، بلغور جو دوسر، سیبزمینی آبپز، نان تست یا نان سبوسدار نرم (در مراحل پایانی رژیم)، فرنی، سوپ جو، سبزیجات پخته نرم؛
- سبزیجات و میوههای ملایم مثل هویج، کدو، اسفناج پخته، سیبزمینی پخته، سیب پخته یا موز رسیده (در مقادیر کم)؛
- نوشیدنی مثل آب ساده، آب معدنی، چای کمرنگ، دوغ بدون گاز و آبمیوه طبیعی بدون شکر.
بعداز عمل اسلیو معده، فکر این غذاها را از سرتان بیرون کنید:
- غذاهای سنگین و دیرهضم مثل گوشت قرمز چرب، استیک و کلهپاچه، غذاهای سرخکرده و فستفود؛
- نوشیدنیها و مواد نفخآور مثل نوشابه، آبگازدار، ماءالشعیر، الکل، چای پررنگ، قهوه و نوشیدنیهای پرکافئین؛
- قند و شیرینیجات مثل شکلات، بستنی، مربا و نوشیدنیهای قندی؛
- غذاهای محرک و اسیدی مثل سیر و پیاز خام، ترشی، سرکه، فلفل و ادویههای تند و مرکبات ترش؛
- غذاهای سفت و خشک مثل مغزها، تخمه، نان خشک، چیپس و پفک.
مراقبتهای بعد از عمل اسلیو معده
مراقبتهای بعد از عمل اسلیو معده شامل رعایت رژیم غذایی تدریجی (از مایعات تا غذای نرم و سپس معمولی)، مصرف منظم ویتامینها و پروتئینها و پرهیز از پرخوری و تندخوری است. برای کنترل وزن فعالیت بدنی سبک را از هفتههای اول شروع کنید و برای پیگیری وضعیت تغذیه ویزیت منظم پزشک را جدی بگیرید.
مدت بستری و زمان بهبودی
افراد طی ۷ تا ۱۰ روز بعداز عمل توان از سرگیری کارهای سبک روزمره را بهدست میآورند. بهتر است فعالیتهای عادی و ورزش ملایم را ۳ تا ۴ هفته بعد آغاز کنید و دستکم ۱ ماه بعد به محل کار برگردید. در طول این مدت احساس خستگی و کسالت کاملا طبیعی است، چون بدن تلاش میکند با کاهش قابلاعتنای کالری دریافتی سازگار شود. معاینات پزشکی مستمر و انجام تستهای آزمایشگاهی تا چند ماه ادامهدار خواهند بود.
توصیههای پزشکی برای جلوگیری از بازگشت وزن
برای جلوگیری از بازگشت وزن پس از عمل اسلیو معده، رعایت توصیههای پزشکی و سبک زندگی سالم حیاتی است. این چند نکته کوتاه و کاربردی را آویزۀ گوشتان کنید:
- مصرف کافی مایعات: بدن بعداز عمل اسلیو معده حداقل ۱٫۵ تا ۲ لیتر آب در روز نیاز دارد. این میزان آب را جرعهجرعه و جدا از وعدههای غذایی بنوشید.
- فعالیت بدنی منظم: جهت حفظ تناسب عضلات و سوختوساز بدن، اوایل روزی حداقل ۳۰ دقیقه قدم بزنید و از هفتههای چهارم تا ششم، تمرینات هوازی و قدرتی سبک را اضافه کنید.
- پیگیری پزشکی منظم: ملاقات با پزشک جراح و متخصص تغذیه هر ۳ تا ۶ ماه و انجام آزمایش خون برای بررسی کمبود ویتامین و املاح توصیه میشود.
- اصلاح سبک زندگی: برای کنترل کالری داشتن خواب کافی، مدیریت استرس، خودداری از تندخوری یا پرخوری و یادداشت روزانه غذا و فعالیتها از واجبات است.
- مصرف مکملها و داروها: دستور پزشک به مصرف مولتیویتامین، ویتامین ب۱۲ و درصورت نیاز داروی کمکی برای کنترل اشتها یا رفلاکس معده را جدی بگیرید.
هزینه عمل اسلیو معده در ایران
در ایران، هزینه عمل اسلیو معده وابسته به مجموعهای از عوامل مهم و تأثیرگذار مثل نوع بیمارستان، پزشک جراح، تجهیزات مورد استفاده، منطقه جغرافیایی و پوشش بیمه است. هزینه مربوط به داروها و آزمایشهای قبل و بعد را هم به آن اضافه کنید. حتی عواملی مثل شاخص توده بدنی (BMI) مراجع و نیاز به جراحی همزمان (فتق یا کیسه صفرا) و انتخاب نوع بیهوشی نیز بر قیمت نهایی تأثیر میگذارند.
حال پای سلامتی به میان است و این عمل یک سرمایهگذاری جدی برای بهبود سلامتی است، هزینه بیشتری که در یک مرکز معتبر، به یک جراح باتجربه میپردازید، کاملا ارزشش را دارد.
تفاوت هزینه در بیمارستانهای دولتی و خصوصی
در سال ۱۴۰۴، رقم کلی اعلامشده برای این عمل حدود ۱۲۰ تا ۱۹۰ میلیون تومان در بیمارستانهای خصوصی و حدود ۱۰ تا ۴۰ میلیون تومان در مراکز دولتی است. نگفته نماند، این ارقام تخمینی و تقریبی هستند و خرجکرد نهایی شما بسته به عواملی که در بخش قبل اشاره کردیم، متفاوت خواهد بود.
تفاوت عمل اسلیو معده با بای پس معده
جراحی بایپس معده (Gastric Bypass) مشابه عمل اسلیو و یک جراحی لاغری است که قسمت بالایی معده را به کیسهای کوچک تبدیل و به بخش میانی روده باریک متصل میکند. در نتیجه، حجم معده و میزان جذب مواد همزمان کاهش مییابند. اسلیو معد، فقط حدود ۸۰٪ از معده را برمیدارد و مسیر روده را تغییر نمیدهد.
- ازنظر مکانیسم کاهش وزن: اسلیو حجم معده را کم میکند تا زودتر سیر شوید و کالری کمتری بگیرید؛ بایپس اثر دوگانه دارد و علاوهبر کاهش حجم معده، جذب کالری و مواد مغذی را هم کمتر میکند. بایپس تهاجمیتر از اسلیو است.
- ازنظر سرعت و مقدار کاهش وزن: عمل اسلیو کاهش وزن سریعتر است و طی ۱۲ تا ۱۸ ماه اول، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد وزن کم میکنید؛ در بایپس این دوره کمی بیشتر طول میکشد و تا ۸۰ درصد کاهش وزن دارید.
- ازنظر عوارض احتمالی: عوارض عمل اسلیو معده شامل رفلاکس (ترش کردن)، نشت از محل بخیه، کمبود ویتامین خفیف است؛ بایپس نیز با کمبود شدیدتر ویتامینها و املاح، احتمال سندرم دامپینگ و خطر انسداد روده یا زخم در محل اتصال همراه است.
- از نظر مراقبت و پیگیری: مراقبتها و نیاز مادامالعمر به ویتامین و آزمایشهای منظم خون در عمل بایپس جدیتر است.
کدام روش برای من بهتر است؟
برای انتخاب بین عمل اسلیو معده و بایپس، باید شرایط بدنی، سوابق بیماری و هدف کاهش وزن را ارزیابی کرد. اگر صرفا با چاقی شدید دستوپنجه نرم میکنید و دچار بیماریهای زمینهای نیستید، اسلیو معده برای شما انتخابی سادهتر و کمتهاجمیتر است. اما اگر علاوه بر چاقی از دیابت نوع ۲ یا رفلاکس معده رنج میبرید یا BMI بالای ۴۵ دارید، جراحی بایپس برای شما مفیدتر خواهد بود. تصمیم نهایی باید با ارزیابی کامل توسط جراح و متخصص تغذیه گرفته شود.
کلام آخر دکتردکتر
عمل اسلیو معده اگر با آمادگی کافی و بهدست جراح باتجربه انجام شود و زیباجو تمام مراقبتهای قبل و بعد عمل را موبهمو رعایت کند، نقطه عطفی در مسیر کاهش وزن و بازگشت به سلامتی است. این تکنیک با کمترین میزان خطر حجم معده را کوچک میکند و به کنترل اشتها، بهبود متابولیسم و مدیریت دیابت و فشار خون میانجامد. اثر پایدار این جراحی نیازمند پایبندی به سبک زندگی سالم و پیگیری پزشکی منظم است.
قبلاز از تصمیمگیری نهایی با یک پزشک جراح و متخصص تغذیه مشورت کنید تا مطمئن شوید این عمل با شرایط جسمی و روانی شما سازگار است. پزشکان متخصص دکتردکتر این اطلاعات ارزشمند را در جلسات ویزیت آنلاین یا حضوری در اختیارتان میگذارند.
سوالات متداول
منابع
clevelandclinic mayoclinic hopkinsmedicine healthdirect mayoclinic ucsfhealth templehealth
