علت سکسکه معمولاً انقباض غیرارادی و ناگهانی عضله دیافراگم، همراه با بسته شدن سریع تارهای صوتی است. در نتیجه این فرآیند، صدایی مشخص و کوتاه (هیک) تولید میشود. در حالت کلی، سکسکه (Hiccup) معمولاً بیخطر است، اغلب به صورت موقتی بروز میکند و بدون نیاز به درمان خاص برطرف میشود.
با این حال، در بعضی موارد ممکن است که سکسکه برای مدت طولانی ادامه یابد. در این صورت احتمالاً نشانهای از نوعی اختلال زمینهای مانند مشکلات گوارشی، مشکلات عصبی و متابولیک است. در نتیجه، بررسی دقیق علت سکسکه برای شناسایی به موقع بیماریهای پنهان، موثر خواهد بود.
برای توضیح جامعتر، این مطلب از مجله سلامت و پزشکی دکتردکتر را به بررسی سکسکه، دلایل و روشهای درمان اختصاص میدهیم.
اگر سوالی داشتید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دکتردکتر پاسخ دهد.
سکسکه چیست؟
سکسکه، انقباض مکرر و غیرقابل کنترل عضله دیافراگم است. دیافراگم، عضلهای است که زیر ریهها قرار دارد و قفسه سینه را از حفره شکمی جدا میکند. وظایف دیافراگم شامل تنظیم تنفس، دریافت اکسیژن توسط ریهها و آزاد شدن دیاکسیدکربن است.
مراحل بروز سکسکه عبارتند از:
- بهمریختگی ریتم دیافراگم؛
- بستهشدن ناگهانی حنجره و تارهای صوتی در نتیجه گرفتگی دیافراگم؛
- ورود ناگهانی هوا به درون ریهها؛
- واکنش بدن با صدای هیک.
در صورتی که سکسکه تا ۴۸ ساعت قطع نشد، حتماً به دکتر عمومی مراجعه کنید.
انواع سکسکه
قبلاز آنکه بگوییم سکسکه نشانه چیست، خوب است انواع آن را بشناسیم. انواع سکسکه بر اساس تداوم این وضعیت به دو گروه تقسیم میشوند:
- مداوم؛ بیش از ۴۸ ساعت ادامه دارد.
- دیر درمان یا غیرقابل کنترل؛ بیش از دو ماه طول میکشد.
در صورت بروز هر دو حالت، مراجعه به پزشک ضروری است.
علائم سکسکه
سکسکه معمولا پدیدهای ساده، موقت، بیخطر و گاه نشانۀ یک وضعیت پزشکی زمینهای است. خود سکسکه در واقع یک علامت است، نه یک بیماری.
در ادامه، علائم همراه با سکسکه را آوردهایم:
- انقباض ناگهانی دیافراگم: یک حرکت اسپاسمی و غیرارادی در عضلهی زیر ریهها (دیافراگم) که ناگهان هوا را به داخل میکشد.
- صدای خاص (Hic): بلافاصله پس از انقباض دیافراگم، تارهای صوتی ناگهانی بسته میشوند و صدای معروف سکسکه به گوش میرسد؛
- احساس فشار یا کشیدگی: بهدنبال آن صدا، یک انقباض یا سفتی خفیف در قفسه سینه، شکم یا گلو احساس میشود.
علت سکسکه نوزاد اغلب همین انقباضهای غیرارادی دیافراگم است. اگر سکسکه با علائم زیر همراه شود، ماندن در خانه عاقلانه نیست و باید فورا به پزشک مراجعه کرد:
- درد شدید در قفسه سینه یا شکم؛
- تنگی نفس یا دشواری بلع غذا و مایعات؛
- حالت تهوع شدید یا استفراغ؛
- اختلال در خواب و خوراک بهدلیل سکسکه مداوم؛
- علائم عصبی ناگهانی مثل ضعف عضلانی، بیحسی صورت و بدن، اختلال در صحبت یا بیتعادلی.
علت سکسکه چیست؟
علت سکسکه در بزرگسالان، بر اساس انواع آن و قرارگیری در چندین موقعیت خاص طبقهبندی میشود:
- سکسکه کوتاهمدت؛
- سکسکه بلندمدت؛
- سکسکه در خواب؛
- سکسکه ناشی از بیماری.
در ادامه، جزئیات را بهطور کامل بررسی میکنیم و میگوییم در هر حالت، سکسکه زیاد نشانه چیست.
سکسکه کوتاهمدت
سکسکه کوتاهمدت، همان سکسکه عادی است که همه افراد آن را تجربه میکنند. شایعترین دلایل بروز آن عبارتند از:
- پرخوری؛
- مصرف غذاهای پرادویه و تند؛
- مصرف الکل؛
- مصرف نوشیدنیهای گازدار (مانند نوشابه)؛
- مصرف غذاهای بسیار سرد یا گرم؛
- تغییر ناگهانی دمای محیط؛
- بلع هوا (هواخواری) در موقعیتهای مختلف؛
- هیجان یا استرس عاطفی؛
- رفلاکس معده.
نکته! سکسکههای کوتاه مدت، در اغلب موارد بعد از گذشت چند دقیقه تا چند ساعتِ محدود، رفع میشوند.
سکسکه بلندمدت
در حالت عادی، سکسکههایی که بیشتر از ۴۸ ساعت یا بیشتر ادامه داشته باشند، احتمالاً به دلایل زیر بروز میکنند:
- مصرف بیرویه الکل؛
- استعمال دخانیات؛
- واکنشهای آلرژیک به داروهای بیهوشی پس از عمل جراحی؛
- مصرف داروهایی مانند باربیتوراتها، داروهای استروئید و آرامبخشها؛
- ابتلا به دیابت؛
- نامتعادل بودن الکترولیتها در بدن؛
- نارسایی کلیهها؛
- ناهنجاری شریانی (پیچخوردگی شریانها در ناحیه مغز و ستون فقرات)؛
- شیمیدرمانی و سایر روشهای درمانی سرطان.
همچنین، ابتلا به بیماری پارکینسون (نوعی بیماری عصبی پیشرونده)، موجب بروز سکسکه میشود.
علت سکسکه در خواب
اکنون بپردازیم به این سؤال مهم و پرتکرار: در خواب دلیل سکسکه چیست؟!
در حالت کلی، علت سکسکه در خواب به مصرف غذای سنگین و رفلاکس اسید معده در خواب مربوط است. این دلایل جای نگرانی ندارند و قابل کنترل هستند. اما گاهی اوقات، سکسکه در خواب بهویژه اگر طولانیمدت و ادامه دار باشد، باید پیگیری شود. برای مثال:
- تغییرات در ریتم تنفسی؛
- تغییر الگوی خواب؛
- استرس و فشارهای روانی؛
- مشکلات و بیماریهای عصبی (نادر).
نکته! اگر سکسکه در خواب همراه با بیدارشدنهای مکرر، سوزش معده و اختلالهای تنفسی همراه باشد، به پزشک مراجعه کنید.
بیماریهای عامل سکسکه
ما تحمل چند دقیقه سکسکه را هم نداریم، چه رسد به سکسکهای که تمامی ندارد! این یک زنگ خطر است و زمانی رخ میدهد که بیماریهای زمینهای باعث تحریک، التهاب یا اختلال در مسیر اعصاب کنترلکننده دیافراگم، سیستم عصبی مرکزی یا ارگانهای داخلی شوند. به زبان سادهتر، سکسکه در این مواقع صرفا یک نشانۀ بیرونی از مشکلی عمیق است.
در ادامه بهدنبال دلیل سکسکه در بیماریها میگردیم و میگوییم علت سکه سکه زیاد چیست.
سکسکه بلندمدت ناشی از آسیب به اعصاب واگ
شمار زیادی از سکسکههای مداوم، بر اثر صدمه یا سوزش عصب واگ یا عصب فرنیک (میانبندی) به وجود میآیند. عصب واگ یا عصب فرنیک، حرکات دیافراگم را کنترل میکند. عواملی که ممکن است بر روی این اعصاب تاثیر گذاشته باشند، عبارتند از:
- سوزش درد یا گلو؛
- تحریک پرده گوش (احتمالاً بر اساس یک جسم خارجی)؛
- ابتلا به گواتر (بزرگ شدن غده تیروئید)؛
- ترش کردن (بازگشت اسید معده به مری)؛
- وجود کیست یا تومور در مری؛
- التهاب مری.
برای کاهش دفعات سکسکه، ابتدا باید موارد فوق بررسی و رفع شوند.
سکسکه ناشی از آسیب به دستگاه عصبی مرکزی
بعضی از علل بروز سکسکه، احتمالا به دستگاه عصبی مرکزی مربوط هستند. این دستگاه، مغز و طناب نخاعی را در میگیرد و در صورت آسیبدیدگی، بدن توانایی کنترل سکسکه را از دست میدهد. چند مورد از آسیبها را بررسی میکنیم:
- تومور؛
- سکته؛
- ضربه یا آسیب مغزی؛
- بیماری اماس (نوعی بیماری عصبی پیشرونده)؛
- مننگوانسفالیت (عفونت منجر به التهاب مغز)؛
- هیدروسفالی (تجمع مایعات مغز و نخاعی اضافی در جمجمه)؛
- سیفلیس عصبی.
احتمال بروز سکسکه در افرادی که به بیماریهای فوق درگیر هستند، بیشتر از دیگران است.
سکسکه ناشی از تجربه روشهای درمانی خاص
در بعضی موارد، یک روش درمانی خاص میتواند به سکسکه طولانیمدت منجر شود. یعنی، روشهایی که برای معالجه یا تشخیص سایر بیماریها به کار میروند، احتمالاً با بروز سکسکه، عوارض خود را نشان میدهند.
چند نمونه را بررسی میکنیم:
- کاتتر گذاری برای دسترسی به ماهیچه قلب؛
- عمل استنتگذاری مری؛
- برونکوسکوپی (استفاده از ابزار مخصوص برای بررسی ریهها)؛
- تراکستومی (برش نای زیر گلو به منظور بازگشایی راه تنفسی.
در صورت تجربه روشهای درمانی فوق، میتوانید در مورد درمان سکسکه از پزشک متخصص خود سوال کنید.
نکته! در موارد نادر،برخی از داروهای درمان افسردگی میتوانند محرک سکسکه باشند.
چه کسانی بیشتر دچار سکسکه میشوند؟
احتمال بروز سکسکه از دوران جنینی تا پایان عمر وجود دارد؛ با این حال، برخی افراد به دلیل ویژگیهای جسمی یا شرایط محیطی، بیشتر در معرض سکسکههای طولانیمدت یا مکرر قرار میگیرند. گروههای پرخطر و عوامل افزایشدهنده این احتمال عبارتند از:
- جنسیت (مردان): اگرچه سکسکۀ گذرا زن و مرد نمیشناسد، آمارها نشان میدهند سکسکۀ مداوم و مزمن در آقایان شایعتر است.
- بیماران تحت عمل جراحی و بیهوشی: افرادی که تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرند یا جراحی خاصی را تجربه میکنند، بیشتر مستعد سکسکه هستند. جراحی در نواحی شکم، قفسه سینه، مغز و چشم (بهدلیل تحریک اعصاب واگ) این احتمال را بالا میبرد.
- افراد درگیر با هیجانات روانی شدید: استرس مفرط، اضطراب شدید، شوک عاطفی و حتی هیجان و خوشحالی ناگهانی میتواند الگوی نفسکشدن را تغییر دهد و محرک سکسکه باشد.
- افراد با سبک زندگی و عادات غذایی خاص: کسانی که عادت به پرخوری دارند، غذای تند میخورند یا نوشیدنی گازدار و الکلی مینوشند، بیشتر دچار سکسکه میشوند.
- بیماران مبتلا به اختلالات گوارشی و عصبی: افرادی که از رفلاکس معده، نفخ شدید یا بیماریهای سیستم عصبی رنج میبرند، بهدلیل تحریک مداوم اعصاب دیافراگم، در گروه پرخطر قرار میگیرند.
سکسکه چگونه درمان میشود؟
در بیشتر موارد، این مشکل اضطراری نیست و جای نگرانی وجود ندارد. با این حال، در صورتی که سکسکه بیشتر از ۴۸ ساعت ادامه داشته باشد، مراجعه به پزشک برای درمان ضروری است.
مهمترین روشهای درمانی سکسکه، عبارتند از:
- درمانهای دارویی؛
- درمانهای تهاجمی؛
- درمانهای خانگی.
مراحل فوق حتماً باید تحت نظر دکتر عمومی انجام گیرند. برای کسب اطلاعات در خصوص روش فعالیت این پزشک، میتوانید مطلب دکتر عمومی کیست را مطالعه کنید.
درمانهای دارویی
در صورتی که سکسکه دلیل مشخصی نداشته باشد، پزشک بعضی از داروهای ضد سکسکه را برای بیمار تجویز میکند.
مهمترین داروها عبارتند از:
- داروهای ضد استرس مانند هالوپریدول و کلرپرومازین؛
- داروهای آرامبخش گروه بنزودیازپینها؛
- داروهای ضد تهوع مانند متوکلوپرامید؛
- داروهای شلکننده عضلات مانند باکلوفن؛
- داروهای فشار خون مانند نیفدیپین؛
- داروهای ضد تشنج مانند گاباپنتین.
برای سفارش آنلاین دارو و انواع مکملها، میتوانید از داروخانه دکتردکتر کمک بگیرید.
درمانهای تهاجمی
درمانهای تهاجمی، زمانی به کار میروند که سکسکه خیلی شدید باشد. این درمانها را بررسی میکنیم:
- گاواژ: عبور لولهای از راه بینی به معده؛
- تزریق محلولهای خاص: برای مسدود کردن عصب فرنیک؛
- انجام عمل جراحی: برای کاشت ضربانساز دیافراگمی (برای تحریک دیافراگم و تنظیم تنفس).
پزشک متخصص، تمام توضیحات لازم را پیش از مراحل فوق به بیمار ارائه میدهد.
درمانهای خانگی
بهکارگیری روشهای زیر، ممکن است برای رفع سکسکه در خانه موثر واقع شوند:
- تنفس در داخل یک کیسه کاغذی؛
- مصرف یک قاشق چایخوری شکر گرانول؛
- مصرف یک لیوان آب سرد؛
- کشیدن زبان؛
- تلاش بر تنفس تند؛
- تلاش بر آروغزدن؛
- جمعآوری زانوها به سمت سینه و حفظ این حالت؛
- بازدمهای متعدد در حالت دهان و بینی بسته؛
- حفظ آرامش و انجام تنفس عمیق کنترلشده.
نکته! روشهای فوق با اینکه از نظر علمی اثبات نشدهاند، اما برای برخی افراد نتیجهبخش بودهاند.
بر اساس مقالهای منتشرشده در وبسایت mayoclinic،
روشهایی مانند هیپنوتیزم و طب سوزنی هم میتوانند برای کاهش سکسکه موثر باشند.
انتخاب هرکدام از روشهای فوق، باید متناسب با وضعیت جسمانی هر فرد انجام گیرد.
تشخیص علت سکسکه چگونه است؟
اگر علت بروز سکسکه نامشخص باشد، پزشک معالج ممکن است برای علت سکسکه، انجام چند آزمایش را تجویز کند. آزمایشهایی که میتوانند به تشخیص بیماری زمینهای یا سایر عارضههای احتمالی کمک کنند. برای مثال:
- آزمایش خون (برای شناسایی علائم عفونت، دیابت یا بیماریهای کلیوی)؛
- تست عملکرد کبد؛
- آزمایش اشعه ایکس (برای قفسه سینه، سیتی اسکن یا MRI)؛
- اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب (برای ارزیابی عملکرد کلی قلب)؛
- آندوسکوپی (برای بررسی وضعیت معده، مری و بخش فوقانی دستگاه گوارش)؛
- برونكوسكوپي (برای بررسی مجاری هوایی و ریهها).
در صورت وجود هرگونه مشکل یا سابقه بیماری، پیش از انجام آزمایشهای پیشرفته با پزشک خود مشورت کنید.
تستهای آندوسکوپیک
سیستم گوارشی و بهویژه مری و معده در مجاورت مستقیم پرده دیافراگم قرار دارند. هرگونه التهاب یا اختلال در این ناحیه عصب واگ را تحریک کرده و میتواند باعث سکسکه شود. با آندوسکوپی میتوان این بخش را دقیق بررسی کرد:
- آندوسکوپی فوقانی: در این روش پزشک یک لوله باریک و انعطافپذیر مجهز به دوربین (آندوسکوپ) را ازطریق دهان وارد مری، معده و دوازدهه میکند.
- بررسی مشکلات مری و معده: این تست برای شناسایی بیماریهایی مانند رفلاکس شدید معده به مری، فتق هیاتال، التهاب مری، زخم معده یا تومورهای گوارشی انجام میشود.
- نمونهبرداری: درصورت نیاز، پزشک حین آندوسکوپی، نمونه کوچکی از بافت را برای بررسیهای دقیقتر آزمایشگاهی برمیدارد تا وجود عفونتهایی مثل هلیکوباکتر پیلوری یا تغییرات سلولی را تشخیص دهد.
تستهای تصویربرداری
اگر پزشک احتمال دهد که یک مشکل ساختاری، تومور، یا التهاب در مسیر اعصاب محرک دیافراگم وجود دارد، برای تشخیص قطعی از روشهای تصویربرداری کمک میگیرد. این تستها تصویر دقیقی از آناتومی داخلی بدن در اختیار پزشک میگذارند:
- عکسبرداری رادیولوژی قفسه سینه: این تست سادهترین راه برای بررسی سلامت قلب و ریههاست. همچنین مواردی مثل ذاتالریه، تورم گرههای لنفاوی یا تومورهای قفسه سینه را تأیید یا رد میکند.
- سیتی اسکن: تصویر دقیق و مقطعی از قفسه سینه، شکم یا مغز در اختیار پزشک میگذارد که برای شناسایی تومورها، کیستها، عفونتهای عمیق یا ضایعات ساختاری کاربرد دارد.
- امآرآی: این تست ساختارهای بافت نرم را نشان میدهد و پزشک مشکلات سیستم عصبی مرکزی را بهکمک آن بررسی میکند تا پی به علت سکسکه ببرد.
تستهای آزمایشگاهی
زمانی که پزشک به وجود یک بیماری عفونی یا اختلال متابولیک در بدن شک کند، تستهای آزمایشگاهی را تجویز میکند. این آزمایشها معمولا با هدف بررسی نمونه خون انجام میشوند و بهدنبال نشانههای زیر هستند:
- تشخیص عفونتها: بررسی سطح گلبولهای سفید خون برای شناسایی عفونتهای پنهان در بدن (مانند ذاتالریه یا سایر عفونتهای سیستمی) که میتوانند اعصاب دیافراگم را تحریک کنند.
- بررسی بیماریهای متابولیک و کلیوی: زیرا نارسایی کلیه و تجمع سموم در خون یکی از دلایل سکسکۀ مزمن است.
- اندازهگیری سطح الکترولیتها: عدم تعادل در میزان کلسیم، پتاسیم و سدیم خون ممکن است عملکرد عضلات و اعصاب را مختل کند و باعث سکسکه شود.
- کنترل دیابت: دیابت کنترلنشده میتواند به اعصاب محیطی آسیب بزند و محرک سکسکه باشد.
عوارض ناشی از سکسکه چیست؟
دورههای طولانیمدت سکسکه، احتمالاً ناراحتکننده بوده و برای سلامتی مضر هستند. در صورتی که افراد نسبت به درمان این مشکل اقدام نکنند، با عوارض زیر مواجه میشوند:
- اختلال خواب و بیخوابی؛
- خستگی؛
- سوءتغذیه؛
- کاهش وزن؛
- کاهش آب بدن.
بدیهی است که تجربه عوارض فوق برای بدن مضر هستند. در نتیجه بهتر است در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
چگونه از بروز سکسکه پیشگیری کنیم؟
در حالت کلی، هیچ روش اثباتشده برای جلوگیری از این وضعیت وجود ندارد. اما در صورت تجربه مکرر، به کار گیری روشهای زیر میتوانند موثر باشند:
- پرهیز از پرخوری؛
- پرهیز از نوشیدنیهای گازدار؛
- محافظت از خود هنگام تغییر ناگهانی هوا؛
- پرهیز از مصرف الکل؛
- مدیریت استرس و فشارهای روانی.
همچنین، حفظ آرامش فردی در زندگی روزمره در این خصوص کارساز است.
کلام آخر دکتردکتر
سکسکه یکی از عجیبترین و همچنین رایجترین واکنشهای بدن است که همۀ ما بارها تجربهاش کردهایم. این انقباض ناگهانی دیافراگم معمولا بیخطر است و ظرف چند دقیقه خودبهخود قطع میشود. هرچند ترفندهای خانگی مثل نوشیدن آب سرد یا نگهداشتن نفس بهلحاظ علمی اثباتشده نیستند، بعضی از آنها با تحریک عصب واگ به قطع این چرخه کمک میکنند. بااینحال سکسکۀ مزمن و مداوم ممکن است نشانهای از یک بیماری زمینهای جدی مانند اختلالات سیستم عصبی مرکزی، مشکلات گوارشی یا عوارض دارویی باشد. بنابراین اگر این حالت بیشاز ۲ روز ادامهدار شود، باید آمادۀ مراجعه به پزشک باشید.
