خشکی واژن یکی از مشکلات شایع در میان زنان در سنین مختلف است که کیفیت زندگی، روابط زناشویی و حتی سلامت روان را تحتتأثیر قرار دهد. این عارضه معمولاً به دلیل کاهش سطح هورمون استروژن، تغییرات هورمونی ناشی از یائسگی، بارداری و شیردهی، مصرف برخی داروها یا ابتلا به بعضی بیماریها ایجاد میشود. احساس خارش و سوزش واژن، درد هنگام رابطه جنسی و افزایش احتمال عفونتهای واژینال از جمله علائمی هستند که در صورت بیتوجهی میتوانند شدت پیدا کنند. شناخت دقیق علت خشکی واژن و انتخاب روش درمانی مناسب، نقش مهمی در بهبود علائم و پیشگیری از عوارض بعدی دارد. خوشبختانه امروزه روشهای متنوع و مؤثری برای درمان خشکی واژن وجود دارد. در این مقاله درباره این روشها با شما صحبت میکنیم.
چرا خشکی واژن ایجاد میشود؟
در بسیاری از موارد، خشکی واژن زمانی رخ میدهد که سطح هورمون استروژن کاهش پیدا میکند. این کاهش بهطور طبیعی با افزایش سن یا در دوران یائسگی اتفاق میافتد. یائسگی زمانی است که قاعدگی شما به پایان میرسد و دیگر امکان باردار شدن وجود ندارد. با کاهش استروژن، پوست و بافتهای ناحیه فرج و واژن نازکتر و کمانعطافتر میشوند و در نتیجه ممکن است واژن دچار خشکی شود.
برخی بیماریها یا درمانهای مرتبط با آنها نیز ممکن است باعث خشکی واژن شوند. از جمله عوامل مؤثر در ایجاد خشکی واژن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- شیردهی و زایمان؛
- مصرف قرصهای ضدبارداری یا هر نوع روش جلوگیری از بارداری هورمونی؛
- درمانهای سرطان، از جمله شیمیدرمانی و هورموندرمانی؛
- دیابت؛
- مصرف برخی داروها، از جمله داروهای ضد استروژن (برای درمان فیبروم رحم یا اندومتریوز)، بعضی داروهای ضدافسردگی و آنتیهیستامینها (برای درمان خارش چشم و آبریزش بینی)؛
- برداشتن تخمدانها (اووفورکتومی)؛
- سندرم شوگرن (یک بیماری خودایمنی که میتواند باعث خشکی در سراسر بدن شود)؛
- عدم تحریک جنسی؛
- استفاده از صابونها، اسپریها و شویندههای معطر یا خوشبو در اطراف یا داخل واژن.
چگونه خشکی واژن را از بین ببریم؟
سبک زندگی و انجام برخی اقدامات ممکن است در پیشگیری و ازبینبردن خشکی واژن مؤثر باشد.
فعالیت جنسی منظم
داشتن تحریک جنسی بهصورت منظم میتواند به بهبود سلامت کلی واژن کمک کند. این تحریک میتواند بهتنهایی، با شریک جنسی یا حتی با استفاده از وسایلی مانند ویبراتور انجام شود. تحریک جنسی باعث افزایش جریان خون و ترشحات واژینال میشود و به کاهش خشکی واژن کمک میکند.
اگر با شریک جنسی خود رابطه دارید، بهتر است پیش از نزدیکی به معاشقه بپردازید. این کار باعث افزایش تحریکپذیری شده و رابطه جنسی را لذتبخشتر و راحتتر میکند. همچنین معاشقه به افزایش جریان خون و ترشحات طبیعی در واژن کمک میکند.
رویکرد جدید به رابطه جنسی
با وجود اینکه فعالیت جنسی برای سلامت واژن مفید است، لازم است شیوه برخورد با آن را بازنگری کنید. همانطور که گفته شد، معاشقه نقش مهمی در آمادهسازی بدن برای نزدیکی دارد. پس از شروع رابطه، عجله نکنید و آرام پیش بروید. این کار به غدد بارتولن زمان میدهد تا روانکننده طبیعی بیشتری در واژن ترشح کنند.
همچنین میتوانید فعالیتهای جنسی دیگری را امتحان کنید که شامل دخول نباشند اما همچنان صمیمیت شما و شریک زندگیتان را حفظ کنند. فعالیتهایی مانند ماساژ، خودارضایی دوطرفه، رابطه دهانی یا حتی تماس بدنی ساده میتوانند رضایتبخش باشند. این روشها معمولاً زمانی که علائم خشکی واژن شدیدتر است، راحتتر و خوشایندتر هستند.
تمرینات عضلات کف لگن
تمرینات کف لگن میتوانند به تقویت عضلات ضعیف واژن کمک کنند. با کاهش سطح استروژن، عضلات واژن بهمرور زمان ضعیف میشوند. بهعنوان یک درمان خانگی خشکی واژن هنگام دخول، تمریناتی مانند کگل به شل شدن عضلات منقبض و تقویت عضلات ضعیف کمک میکنند. این تمرینات همچنین جریان خون به ناحیه واژن را افزایش میدهند.
استفاده از روانکنندهها و مرطوبکنندهها
روانکنندهها و مرطوبکنندههای واژینال بدون نیاز به نسخه پزشک در داروخانهها یا فروشگاهها در دسترس هستند. این محصولات با مرطوب کردن بافت واژن، به کاهش درد هنگام رابطه جنسی کمک میکنند. توجه داشته باشید که نباید از مرطوبکنندههایی که برای صورت یا بدن طراحی شدهاند و مخصوص واژن نیستند، استفاده کنید. این محصولات هر چند روز یکبار داخل واژن استفاده میشوند تا پوشش داخلی واژن سالم و مرطوب باقی بماند.
بهکارگیری دیلاتورهای واژینال
دیلاتورهای واژینال ابزارهایی غیرهورمونی و بدون نیاز به نسخه هستند که به کشش و فعالسازی عضلات واژن کمک میکنند. در صورت شدید بودن علائم، میتوان از آنها همراه با فیزیوتراپی استفاده کرد.
در صورتی که این راهکارها را برای درمان خشکی واژن امتحان کردهاید و همچنان احساس ناراحتی دارید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. پزشک شما را درباره سایر گزینههای درمانی متناسب با شرایط شما راهنمایی میکند. خشکی واژن ممکن است احتمال ایجاد عفونت را افزایش دهد. پس پیش از اینکه به مصرف دارو برای عفونت واژن نیاز پیدا کنید، به پزشک مراجعه کنید.
انواع دارو برای خشکی واژن
شایعترین روش درمان خشکی واژن ناشی از کاهش سطح استروژن، درمان موضعی با استروژن است. این روش با جایگزین کردن بخشی از هورمونهایی که بدن دیگر به مقدار کافی تولید نمیکند، به بهبود علائم واژینال کمک میکند. مزیت مهم درمان موضعی این است که برخلاف هورموندرمانی خوراکی، مقدار بسیار کمتری استروژن وارد جریان خون میشود و در نتیجه معمولاً عوارض سیستمیک کمتری دارد.
داروهای خوراکی یا موضعی با جایگزین کردن استروژن یا با اثرگذاری مشابه استروژن در بدن عمل میکنند و فقط با نسخه پزشک در دسترس هستند.
کرم، حلقه یا قرص استروژن با دوز پایین
این داروها با جبران کمبود استروژن در بدن عمل میکنند. کرمها و قرصها با استفاده از اپلیکاتور مستقیماً داخل واژن استفاده میشوند. معمولاً تا زمان بهبود علائم، مصرف روزانه دارند و پس از آن بهصورت هفتگی و در صورت نیاز استفاده میشوند. حلقههای حاوی استروژن تا سه ماه داخل واژن قرار میگیرند و سپس تعویض میشوند.
کرم واژینال (Estrace، Estradiol، Premarin)
برای استفاده از کرم واژینال، با کمک اپلیکاتور مقدار مشخصی از کرم داخل واژن قرار داده میشود. معمولاً کرم بهصورت روزانه به مدت ۱ تا ۳ هفته استفاده میشود و سپس طبق نظر پزشک، مصرف آن به ۱ تا ۳ بار در هفته کاهش مییابد.
قرص واژینال (Vagifem، Osphena)
برای استفاده از قرص واژینال، با کمک یک اپلیکاتور یکبارمصرف، قرص را روزی یکبار و به مدت ۲ هفته داخل واژن قرار میدهید. پس از این دوره، مصرف به ۲ بار در هفته کاهش مییابد و تا زمانی که به آن نیاز دارید ادامه پیدا میکند.
اوسپمیفن خوراکی (Osphena)
اوسپمیفن خوراکی است که روزی یکبار مصرف میشود. این دارو باعث ضخیمتر و مقاومتر شدن بافت واژن میشود و در نتیجه درد هنگام رابطه جنسی را کاهش میدهد. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) هشدار داده است که این دارو میتواند باعث ضخیم شدن آندومتر (پوشش داخلی رحم) شود و خطر سکته مغزی و لخته شدن خون را افزایش دهد.
دهیدرو اپیآندروسترون (DHEA)
این دارو نیز اثری مشابه استروژن دارد و بهصورت شیاف واژینال استفاده میشود. DHEA به کاهش درد هنگام رابطه جنسی در دوران یائسگی کمک میکند.
شیافهای واژینال
Imvexxy
این شیاف هر روز به مدت ۲ هفته داخل کانال واژن قرار داده میشود و پس از آن، مصرف به ۲ بار در هفته کاهش مییابد.
Intrarosa
این دارو نوعی استروئید به شکل شیاف واژینال است. مصرف آن ممکن است باعث ترشحات واژینال شود و در برخی موارد نتیجه تست پاپاسمیر غیرطبیعی گزارش شود.
شیافهای واژینال حاوی اسید هیالورونیک
این نوع شیافها میتوانند بهطور ایمن رطوبت واژن را حفظ کنند.
عوارض و موارد منع مصرف
تمام فراوردههای حاوی استروژن ممکن است عوارضی مانند خونریزی واژینال و درد یا حساسیت پستان ایجاد کنند. در شرایط زیر معمولاً استفاده از استروژن موضعی توصیه نمیشود:
- ابتلا به سرطان پستان، بهویژه در صورت مصرف داروهای مهارکننده آروماتاز؛
- سابقه سرطان آندومتر (سرطان پوشش داخلی رحم)؛
- خونریزی واژینال با علت نامشخص؛
- بارداری یا شیردهی.
تحقیقات محدودی درباره مصرف طولانیمدت استروژن موضعی وجود دارد، اما زنانی که رحم دارند ممکن است در صورت مصرف طولانیمدت، با افزایش خطر ابتلا به سرطان آندومتر مواجه شوند.
در مورد مزایا و خطرات مصرف داروهای حاوی استروژن یا مواد شبهاستروژن حتماً با پزشک یا ارائهدهنده خدمات سلامت خود مشورت کنید. میتوانید برای اطمینان سریع و آسان در دکتردکتر نوبت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
درمان خشکی واژن هنگام دخول چیست؟
خشکی واژن معمولاً هنگام دخول در رابطه جنسی بیشتر احساس میشود. در صورت کمبود روانکننده طبیعی واژن، اصطکاک (یا ساییدگی) حین نزدیکی میتواند باعث درد و ناراحتی شود. اختصاص زمان کافی پیش از رابطه جنسی برای اطمینان از تحریک کامل، اهمیت زیادی دارد. معاشقه با شریک جنسی و تلاش برای آرامش بیشتر میتواند کمککننده باشد.
استفاده از روانکننده (لوبریکانت)
روانکنندهها درست پیش از رابطه جنسی استفاده میشوند تا ناراحتی و درد ناشی از نزدیکی کاهش یابد. روانکنندههای واژینال بر پایه آب معمولاً بهتر هستند. اما روانکنندههای سیلیکونی و روغنی نیز در بازار وجود دارند.
متأسفانه رابطه جنسی دردناک ممکن است به کاهش میل جنسی یا کاهش صمیمیت با شریک زندگی منجر شود. هرچند صحبت درباره این موضوع ممکن است خجالتآور به نظر برسد، اما در میان گذاشتن علائم با شریک جنسی اهمیت زیادی دارد تا او بتواند در مدیریت و بهبود این وضعیت شما را همراهی کند.
درمان قطعی خشکی واژن چیست؟
در حال حاضر هیچ درمان قطعی و دائمی برای خشکی واژن وجود ندارد، زیرا این مشکل اغلب ناشی از تغییرات هورمونی (مثل کاهش استروژن در یائسگی)، بارداری، شیردهی یا بیماریها و مصرف داروهاست. با این حال، راهکارهای مختلفی برای کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی وجود دارد که بسته به علت خشکی و شدت علائم، میتوانید از آنها استفاده کنید:
- درمان هورمونی موضعی یا خوراکی
- روانکنندهها و مرطوبکنندههای واژینال؛
- فعالیت جنسی منظم و تحریک جنسی؛
- تمرینات عضلات کف لگن و استفاده از دیلاتور واژینال؛
- راهکارهای خانگی و طبیعی.
بهترین راهکار، مراجعه به پزشک متخصص زنان است تا علت خشکی واژن شناسایی شود و درمان مناسب، متناسب با وضعیت فرد، تجویز گردد.
درمان خشکی واژن در یائسگی
در یائسگی، خشکی واژن اغلب ناشی از کاهش سطح هورمون استروژن است که باعث نازکتر و خشکتر شدن بافت واژن میشود. درمان این نوع خشکی واژن به هدف جبران کمبود استروژن و حفظ رطوبت و سلامت واژن متمرکز است. روشهای رایج شامل موارد زیر است:
درمان هورمونی موضعی؛
- داروهای خوراکی شبهاستروژن؛
روانکنندهها و مرطوبکنندههای واژینال؛
فعالیت جنسی و تحریک واژن؛
تمرینات عضلات کف لگن و دیلاتورها؛
درمانهای خانگی.
در مجموع، درمان خشکی واژن در یائسگی ترکیبی از روشهای هورمونی، غیرهورمونی و سبک زندگی است. انتخاب روش مناسب بستگی به شدت علائم، سابقه پزشکی و ترجیح فرد دارد.
درمان خشکی واژن در طب سنتی
درمان گیاهی خشکی واژن مانند روغن هسته انگور، روغن زیتون، روغنهای گیاهی، روغن آفتابگردان یا روغن نارگیل میتواند بهعنوان یک راهکار خانگی نسبتاً ایمن برای کاهش یا درمان خشکی واژن مورد استفاده قرار گیرد. این روغنها باید فقط بهصورت روانکننده خارجی و پیش از رابطه جنسی استفاده شوند. با این حال، روانکنندههای روغنی میتوانند به کاندوم آسیب بزنند؛ بنابراین اگر در سن باروری هستید، بهتر است فقط از روانکنندههای بر پایه آب استفاده کنید.
تحقیقات زیادی درباره مواد غذایی خاصی که بتوانند بهطور مستقیم باعث افزایش روانکنندگی واژن شوند، وجود ندارد. با این حال، نوشیدن آب کافی و هیدراته نگه داشتن بدن نقش مهمی در حفظ رطوبت کلی بدن، ازجمله بافتهای واژن، دارد.
برخی متخصصان همچنین تحریک جنسی منظم را برای کمک به افزایش رطوبت طبیعی بافتهای واژن توصیه میکنند. اختصاص دادن زمان بیشتر به معاشقه پیش از نزدیکی نیز میتواند مؤثر باشد. میزان رطوبت واژن ارتباط مستقیمی با میزان تحریک جنسی دارد؛ بنابراین بهتر است شما و شریک زندگیتان راههایی را برای افزایش لذت و آمادگی قبل از رابطه جنسی در نظر بگیرید.
برای درمان خشکی واژن به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
خشکی واژن معمولاً نشانه یک مشکل پزشکی جدی نیست، اما ممکن است صحبت درباره آن با پزشک یا ارائهدهنده خدمات سلامت برایتان خجالتآور باشد. با این حال، برای این علامت شایع گزینههای درمانی متعددی وجود دارد. در صورت بروز موارد زیر، حتماً با پزشک خود تماس بگیرید:
- خشکی واژن در فعالیتهای روزمره شما اختلال ایجاد میکند.
- بر زندگی جنسی یا رابطه شما با شریک زندگیتان تأثیر منفی گذاشته است.
- با وجود استفاده از درمانهای بدون نسخه بهبودی حاصل نشده است.
- همراه با خونریزی شدید واژینال باشد.
برای درمان خشکی واژن، بهترین گزینه مراجعه به پزشک متخصص زنان و زایمان است. پزشک زنان میتواند علت خشکی را تشخیص دهد و درمان مناسب را متناسب با سن، وضعیت هورمونی، سلامت کلی و سابقه بیماریهای شما تجویز کند.
اگر خشکی واژن باعث کاهش لذت جنسی، اضطراب یا مشکلات در رابطه با شریک زندگی شده باشد، مراجعه به مشاور یا سکستراپیست میتواند کمککننده باشد.
در عمل، اکثر زنان ابتدا با دکتر زنان مشورت میکنند، زیرا او میتواند بررسی کامل انجام و در صورت نیاز شما را به سایر متخصصان مانند متخصص غدد (برای بررسی هورمونها) ارجاع دهد. در معاینه پزشک زنان خیالتان از بابت بررسی مواردی مانند عفونت واژن یا حتی بوی بد واژن راحت میشود.
کلام آخر دکتردکتر
خشکی واژن یکی از مشکلات شایع در زنان است که میتواند کیفیت زندگی، روابط زناشویی و سلامت روان را تحت تأثیر قرار دهد. این مشکل اغلب ناشی از کاهش سطح استروژن در دوران یائسگی، تغییرات هورمونی، بارداری، شیردهی یا برخی بیماریها و داروهاست. خوشبختانه روشهای متنوع و مؤثری برای کاهش علائم خشکی واژن وجود دارد. از درمانهای هورمونی موضعی و خوراکی تا راهکارهای طبیعی مانند روغنهای گیاهی، همگی میتوانند به بهبود رطوبت و سلامت واژن کمک کنند. انتخاب روش درمان مناسب بستگی به علت خشکی، شدت علائم، وضعیت سلامت و ترجیح فرد دارد. مشاوره با پزشک متخصص زنان و زایمان بهترین راه برای تشخیص علت و دریافت درمان ایمن و مؤثر است. در دکتردکتر بهترین پزشکان زنان کشور در دسترس شما هستند.
سوالات متداول
منابع
