خشکی واژن یکی از مشکلات شایع خانمها، بهخصوص در دوران یائسگی است. ممکن است پزشک با توجه به شرایط شما پمادهای مختلفی برای درمان خشکی واژن تجویز کند. در این مقاله بیشتر با انواع پماد درمان خشکی واژن و نحوه استفاده از آنها آشنا میشویم.
خشکی واژن چیست؟
به طور طبیعی، غدد موجود در دهانه رحم (سرویکس) با ترشح یک روانکننده طبیعی، محیط واژن را مرطوب نگه میدارند. این وضعیت ممکن است به دلایل مختلف مثل کمآبی، استرس یا تحت تأثیر داروهایی مثل قرصهای ضدبارداری خوراکی و آنتیهیستامینها تغییر کند و پوست واژن کمی خشک شود. از طرفی، در دوران شیردهی و یائسگی هم تغییراتی در بافت واژن اتفاق میافتد: با کم شدن میزان استروژن بدن، ترشحات غدد واژن هم کم میشود و ممکن است خشکی واژن ایجاد شود.
علائم خشکی واژن
خشکی واژن ممکن است با علائم مختلفی همراه باشد، ازجمله:
- سوزش، حساسیت یا درد در داخل واژن یا بخش پایینی آن؛
- خارش، سوزش یا درد در اطراف دهانه واژن (فرج)؛
- درد هنگام رابطه جنسی؛
- نازکشدن لبهای واژن (لابیا).
بهترین پماد درمان خشکی واژن چیست؟
پمادهای درمان خشکی واژن به چند دسته تقسیم میشوند و با اسامی تجاری مختلف به فروش میرسند، ازجمله:
- مرطوبکنندهها: بهترین پمادهای واژن باید پی.اچ (pH) نزدیک به محدوده طبیعی واژن (۳/۸ تا ۴/۵) داشته باشند تا از تحریک واژن جلوگیری کنند و رطوبت سالم آن را حفظ کنند. از طرفی بهتر است از مواد بدون عطر و اسانس استفاده کنید. همچنین به هیچ عنوان برای درمان خشکی واژن از مرطوبکننده دست و صورت استفاده نکنید. برای انتخاب بهتر مرطوبکننده واژن با داروساز یا پزشک زنان مشورت کنید.
- روانکنندههای بر پایه آب یا سیلیکون: میتوانید درست قبل از رابطه جنسی از روانکنندههای برپایه آب استفاده کنید. روانکنندههایی را انتخاب کنید که حاوی گلیسیرین یا مواد گرمکننده مانند کپسایسین نباشند. اگر به این مواد حساسیت داشته باشید، واژن شما بیشتر تحریک میشود.
- ژل شستوشوی واژن: بیشتر ژلهای شستوشو برای ناحیه فرج مناسباند و نباید برای شستوشوی داخل واژن استفاده شوند. این مواد به تمیز و مرطوبماندن واژن و فرج کمک میکنند و خارش و تحریک پوستی واژن را آرام میکنند. بعضی از ژلهای شستوشو حاوی ترکیبات طبیعی مثل مرطوبکنندههای ارگانیک هستند.
- پمادهای حاوی استروژن: اگر مرطوبکنندهها مؤثر نباشند، ممکن است پزشک استفاده از پمادهای حاوی استروژن را پیشنهاد کند. استروژن واژینال نوعی درمان جایگزین هورمونی (HRT) است که حاوی هورمون استروژن میباشد که معمولا برای درمان خشکی و تحریک واژن در دوران یائسگی استفاده میشود.
- پمادهای حاوی ویتامین: پماد حاوی ویتامین آ (A) و ای (E) گزینههای خوبی برای درمان خشکی واژن هستند که بهتر است با نظر پزشک استفاده شوند.
بهتر است قبل از انتخاب پماد درمان خشکی واژن با دکتر زنان مشورت کنید. اگر عفونت واژن داشته باشید که با علائمی مثل بوی بد واژن یا سوزش واژن همراه باشد، ممکن است پزشک برایتان داروی درمان عفونت واژن تجویز کند. متخصصین سایت دکتردکتر به صورت ویزیت آنلاین یا با مراجعه حضوری شما را راهنمایی میکنند.
انواع مرطوبکنندههای واژن
چهار نوع اصلی مرطوبکننده واژن برای حفظ سلامت ناحیه ولوواژینال (فرج و واژن) وجود دارد:
- دو نوع اول آن کرمها و ژلها هستند که معمولا با استفاده از اپلیکاتور یا با انگشت وارد واژن میشوند.
- نوع سوم شیافهای مرطوبکننده هستند که به شکل قرص یا کپسول داخل واژن قرار میگیرند.
- در نهایت، نوع چهارم روغنهای طبیعی مثل روغن نارگیل یا روغن بادام درختی هستند که بهعنوان مرطوبکننده واژن عمل میکنند. روغنهای طبیعی ممکن است به صورت کپسول یا به عنوان ترکیبات موجود در انواع کرمها و ژلها هم استفاده شوند.
ترکیبات مهم در مرطوبکنندههای واژن
یکی از ترکیبات کلیدی مرطوبکنندههای واژن اسید هیالورونیک است؛ همان مادهای که در محصولات مراقبت از پوست برای آبرسانی عمیق استفاده میشود و با اتصال به آب، رطوبت را حفظ میکند. این ماده خاصیت کشسانی واژن را افزایش میدهد.
دسته دیگری از مرطوبکنندههای واژن حاوی مواد طبیعی زیستچسبنده (Bioadhesives) هستند. این مواد جذب آب درونسلولی را افزایش میدهند و همچنین pH واژن را کاهش میدهند؛ موضوعی که به جذب باکتریهای مفید بیشتر و ایجاد محیط سالمتر در واژن کمک میکند.
نحوه استفاده از مرطوبکنندههای واژن
برای گرفتن نتیجه بهتر، باید بهطور منظم (معمولا هر ۲ تا ۳ روز یکبار) از مرطوبکننده واژن استفاده کنید و استفاده از مرطوبکننده را به یک عادت تبدیل کنید. برای جذب بهتر، مرطوبکننده را به دیوارههای واژن بمالید. اگر همزمان از داروهای واژینال تجویزی استفاده میکنید، بهتر است زمانبندی مناسبی داشته باشید و هرکدام را در روزهای متفاوتی استفاده کنید.
استروژن واژینال و خشکی واژن
استروژن واژینال به شکل قرص، شیاف، کرم، ژل یا حلقه واژینال عرضه میشود که داخل واژن قرار میگیرند. استفاده داخل واژنی استروژن، HTR موضعی نامیده میشود.
انواع پماد استروژن برای خشکی واژن
داروهای بر پایه استروژن نوعی درمان هورمونی است که معمولا باید همراه پروژسترون مصرف شود تا با هم از رحم محافظت کنند. اما در مورد استروژن واژینال، مقدار بسیار کمی از دارو وارد گردش عمومی بدن میشود، بنابراین نیازی به مصرف پروژسترون نیست. اگر استروژن واژینال بهتنهایی کافی نباشد، ممکن است دوز بالاتری از HTR تجویز میشود.
استروژن واژینال معمولا فقط با نسخه پزشک داده میشود. این پمادها با توجه به برند تولیدکننده و نظر پزشک، معمولا روزی یک بار به مدت ۲ تا ۴ هفته و سپس هفتهای دو بار استفاده میشوند. اثر بخشی کامل استروژن ممکن است ۳ ماه زمان ببرد.
چه افرادی میتوانند از استروژن واژینال استفاده کنند؟
معمولا افرادی که در دوران پیش یائسگی یا یائسگی هستند، از استروژن واژینال استفاده میکنند. با این حال، استفاده از این پماد برای بعضی افراد منع مصرف دارد، ازجمله:
- سابقه حساسیت به استروژن یا سایر داروها؛
- سابقه سرطان پستان، انجام بررسیهای تشخیصی آن، یا خطر بالای خانوادگی؛
- سابقه هر نوع سرطان دیگر؛
- خونریزی واژینال با علت نامشخص؛
- سابقه لخته شدن خون (ترومبوز، آمبولی ریه)؛
- سابقه حمله قلبی، سکته یا آنژین؛
- بیماریهای کبدی؛
- احتمال بارداری؛
- پورفیری (بیماری نادر ارثی)؛
- دیابت؛
- فشار خون بالا؛
- میگرن یا سردردهای شدید.
پماد گیاهی برای خشکی واژن
پمادهای گیاهی مختلفی برای درمان خشکی واژن وجود دارد که بهتر است با نظر پزشک استفاده کنید، ازجمله:
- پماد گیاهی هیل باریج: نوعی ژل گیاهی ایرانی حاوی گیاه رازک و ویتامین ای (E) است که برای حفظ رطوبت و از بین بردن خشکی واژن تجویز میشود.
- پماد کالاندولا: نوعی پماد گیاهی از گل همیشه بهار (کالاندولا) با خاصیت ضدالتهابی و ترمیمکنندگی است. این پماد به درمان خشکی واژن کمک میکند.
- ژل آلوئهورا: ژل خالص آلوئهورا (بدون رنگ یا عطر) بر پایه آب است و به آبرسانی بافتهای خشک کمک میکند. آلوئهورا جذب سریعی دارد و پوست شما را خنک و تازه میکند. مطالعات نشان میدهد که ژل آلوئهورا به اندازه پماد استروژن در از بین بردن خشکی واژن و بهبود سلامت واژن مؤثر است.
- روغن نارگیل: روغن نارگیل خالص غلیظ، نرم و با اثر طولانیمدت است. این روغن به حفظ رطوبت واژن و از بینرفتن شکنندگی پوست کمک میکند. اگر به نارگیل حساسیت دارید، از روغن نارگیل استفاده نکنید.
- روغن هسته انگور: این روغن سبک جذب خوبی دارد و ممکن است بدون ایجاد حس چربی، خشکی واژن را کاهش دهد. روغن هسته انگور خاصیت ضدالتهابی هم دارد و ممکن است التهاب را از بین ببرد.
- روغن زیتون: روغن زیتون غلیظتر از سایر روغنهاست و برای مدت طولانیتری در محل باقی میماند. خشکی را از بین میبرد و رابطه جنسی را راحتتر میکند. همچنین از التهاب پوست حساس جلوگیری میکند. برای نتیجه بهتر از روغن خالص بدون مواد اضافه استفاده کنید.
- روغن آفتابگردان: روغن آفتابگردان نوعی روغن طبیعی حاوی ویتامین E است که به حفظ رطوبت پوست و بهبود زخم کمک میکند. اگر دنبال روغن نرم و ملایمی هستید، روغن آفتابگردان گزینه خوبی است.
پماد درمان خشکی واژن برای یائسگی
خشکی واژن بیشتر در دوران یائسگی اتفاق میافتد. در این دوران افت شدید استروژن موجب آتروفی و خشکی واژن میشود. پزشک با تجویز گزینههای درمانی مختلف مثل کرم مرطوبکننده واژینال، پمادهای بر پایه استروژن موضعی و روغنهای گیاهی به کاهش خشکی واژن شما و از بین رفتن علائم آتروفی واژن کمک میکند.
نحوه استفاده از پماد واژن
برای استفاده از پماد واژن به ترتیب چند مرحله را انجام دهید، ازجمله:
- دستهایتان را بشویید و درپوش تیوب را باز کنید. اگر اولین بار است که از تیوب استفاده میکنید، پلمبِ دهانه تیوب را سوراخ کنید؛ اما اگر پلمب از قبل باز شده بود، از آن استفاده نکنید.
- انتهای اپلیکاتور را به دهانه تیوب پیچ کنید.
- با فشار دادن تیوب، کرم را داخل اپلیکاتور بریزید تا به علامت حلقه قرمز برسد. پیستون بهطور خودکار در همان نقطه متوقف میشود.
- اپلیکاتور را از تیوب جدا کنید و درپوش تیوب را دوباره ببندید.
- در وضعیت راحتی قرار بگیرید؛ میتوانید ایستاده یا درازکش باشید. اپلیکاتور را بهآرامی داخل واژن وارد کنید و پیستون را تا انتها فشار دهید.
- اپلیکاتور را خارج کنید و پیستون را از آن جدا کنید. اپلیکاتور و پیستون را با آب گرم و مایع یا صابون بشویید تا برای استفاده بعدی تمیز و آماده باشند.
در مورد پمادهایی که اپلیکاتور خاصی ندارند، مقدار کمی از پماد را بردارید و به آرامی به بخش خارجی واژن و فرج بمالید. از فشار دادن پماد خودداری کنید.
عوارض جانبی پماد درمان خشکی واژن
اگر بعد از استفاده از پماد درمان خشکی واژن عوارض خاصی را تجربه کردید، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید، ازجمله:
- واکنشهای حساسیتی: بثورات پوستی، خارش، کهیر، تورم صورت، لبها، زبان یا گلو؛
- درد، تورم یا گرمی در پا، تنگی نفس، درد قفسه سینه؛
- تغییرات سینه: توده جدید، قرمزی، درد یا ترشح از نوک سینه؛
- مشکلات کیسه صفرا: درد شدید شکم، تهوع، استفراغ، تب؛
- افزایش فشار خون؛
- آسیب کبدی: درد قسمت راست بالای شکم، بیاشتهایی، تهوع، مدفوع روشن، ادرار تیره، زردی پوست یا چشمها، ضعف یا خستگی غیرمعمول؛
- سکته: بیحسی یا ضعف ناگهانی صورت، بازو یا پا، اختلال گفتار، گیجی، مشکل در راه رفتن، سرگیجه، سردرد شدید، تغییرات بینایی؛
- ترشح غیرطبیعی واژن، خارش یا بوی غیرعادی؛
- خونریزی واژینال بعد از یائسگی یا درد لگنی؛
بعضی عوارض جدی نیستند، اما اگر ادامهدار بود حتما به پزشک اطلاع دهید، ازجمله:
- نفخ؛
- درد یا حساسیت سینه؛
- تهوع؛
- تحریک واژن در محل مصرف پماد؛
- استفراغ.
کلام آخر دکتردکتر
خشکی واژن یکی از شایعترین مشکلات واژن، به خصوص در دوران یائسگی است. برای درمان خشکی واژن، گزینههای مختلفی مثل مرطوبکنندههای واژینال یا پماد استروژن درمان خشکی واژن وجود دارد. این محصولات برای کاهش ناراحتی و درد هنگام رابطه جنسی هم مؤثر هستند. بیشتر مرطوبکنندههای واژن برای استفاده داخلی طراحی شدهاند، اما محصولاتی هم وجود دارند که برای استفاده خارجی و تسکین فرج اطراف واژن ساخته شدهاند. اگر مطمئن نیستید کدام پماد درمان خشکی واژن برای شما مناسب است از طریق ویزیت آنلاین یا مراجعه حضوری با دکتر زنان در سایت دکتردکتر مشورت کنید.
سوالات متداول
