علائم اختصاری آزمایش خون و کاربرد هر فاکتور | راهنمای کامل

آزمایش خون یک سند بسیار معتبر، راحت و کم‌هزینه با کمترین خطرات برای تصمیم گیری درباره بیماری یا سلامت فرد است. معمولا همه‌ی افرادی که اندکی برای سلامت خود اهمیت قائل هستند، حداقل سالی یک بار آزمایش خون می‌دهند تا فاکتورهای مختلف موجود در خون و پلاسما را چک کرده و از سلامت خود اطمینان یابند. در این مقاله با علائم اختصاری آزمایش خون آشنا می‌شوید.

دلیل استفاده از آزمایش خون برای پایش بیماری این است که عوامل بیماری‌زایی مختلف می‌توانند بازتاب خاصی در فاکتورهای خونی داشته باشند. در ادامه تعدادی از این موارد را برایتان مثال می‌زنیم که شاید قابل توجه و جالب باشد.

به‌عنوان مثال، نارسایی کلیه به علت‌های مختلفی در فرد بروز پیدا می‌کند. برای مثال دیابت یکی از عواملی است که فرد را با سرعت قابل توجهی به سمت نارسایی کلیه پیش می‌برد. نارسایی کلیه سبب بالا رفتن میزان کراتینین و BUN پلاسما می‌شود. در واقع می‌توان گفت که میزان کراتینین خون یک فاکتور بسیار مناسب برای ارزیابی عملکرد کلیه (GFR) است.

از طرفی اغلب هورمون‌های بدن درون‌ریز هستند. بنابراین می‌توان سطح آن‌ها را در خون اندازه‌گیری کرد و به وجود اختلال در یک غده مشخص پی برد.

یکی دیگر از بیماری‎هایی که آزمایش خون به تشخیص آن کمک می‌کند سندرم هلپ است که در مقاله سندرم هلپ چیست با آن آشنا می‌شوید.

زمان انجام آزمایش خون

همه افراد مخصوصا افراد بالای ۴۵ سال بهتر است هر ۶ ماه یک بار آزمایش خون بدهند و از سلامت خود اطمینان یابند. انجام این آزمایش به بررسی میزان مواد معدنی لازم در بدن مخصوصا کمبود ویتامین ب 12، کمک بسیار مهمی می‌کند.

از نظر بهترین زمان آزمایش در طول شبانه روز، باید گفت که این موضوع بستگی به نوع آزمایش شما دارد. برای مثال آزمایش قند خون ناشتا باید حداقل بعد از ۴ ساعت ناشتایی در ساعات اولیه صبح انجام شود.

انجام آزمایش‌های هورمونی مربوط به آندروژن‌ها بهتر است در روزهای ابتدایی هفته اول سیکل جنسی خانم‌ها انجام شود. همین طور توصیه می‌شود بانوان حداقل ۴۸ ساعت قبل از آزمایش، از قرص‌های دارای هورمون‌های جنسی مخصوصا قرص‌های ضدبارداری استفاده نکنند.

نکته! برای انجام آزمایش ویتامین د نیازی به ناشتا بودن ندارید.

علائم اختصاری آزمایش کامل خون یا CBC (شمارش کامل سلول‌های خون)

آزمایش CBC شامل شاخص‌های مختلفی برای بررسی گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت‌هاست. در ادامه، مهم‌ترین علائم اختصاری این آزمایش و مفهوم هرکدام را به‌طور ساده و کاربردی توضیح می‌دهیم.

CBC در آزمایش خون چیست؟

CBC مخفف Complete Blood Count یا شمارش کامل سلول‌های خون است. این آزمایش یکی از آزمایش‌های رایج خون است و تعداد و ویژگی‌های گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها را بررسی می‌کند.

RBC در آزمایش خون چیست؟

RBC در آزمایش خون مخفف RED BLOOD CELL (گلبول‌های قرمز خون) است که تعداد همین سلول‌ها را در خون نشان می‌دهد. تعداد آنها در یک فرد بالغ سالم معمولا ۵.۵ میلیون تاست.

WBC در آزمایش خون چیست؟

مخفف WHITE BLOOD CELL  (گلبول‌های سفید) است و تعداد گلبول‌های سفید خون را نشان می‌دهد. که  دارای نوتروفیل، منوسیت، لنفوسیت، بازوفیل، ائوزینوفیل  است. این موضوع برای ما حائز اهمیت است که غلبه با کدام یک از این انواع باشد. برای مثال در بیماری‌های عفونی اغلب نوتروفیل‌ها درصد غالب را تشکیل می‌دهند (بیش از ۶۵ درصد) و اصطلاحا ذکر می‌شود که PMN dominant است.

Hb یا HGB در آزمایش خون چیست؟

مخفف HEMOGLOBIN (نوعی پروتئین) و نشان‌دهنده میزان رنگ‌دانه موجود در خون انسان است. مقدار هموگلوبین کم‌خون یا پرخون بودن فرد را تعیین می‌کند. درباره تفسیر HGB بالا و پایین بخوانید.

HCT در آزمایش خون چیست؟

مخفف HEMATOCRIT  است. هماتوکریت در واقع اصطلاحی است که  نسبت سلول‌های قرمز خون را به بخش مایع خون (پلاسما) می‌سنجد.

MCV در آزمایش خون چیست؟

مخفف MEAN CORPOSCULAR VOLUME است. این پارامتر به معنی حجم گلبول‌های قرمز خون است که در برخی بیماری‌ها همچون آنمی (کم‌خونی) طول کشیده یا تالاسمی برای پزشک ارزش تشخیصی دارد.

MCH در آزمایش خون چیست؟

مخفف عبارت MEAN CORPOSCULAR OF HEMOGLOBIN  است. این اندکس به میزان متوسط هموگلوبین موجود در هر سلول گلبول قرمز اشاره می‌کند.

MCHC در آزمایش خون چیست؟

مخفف  عبارت MEAN CORPOSULAR HEMOGLOBIN CONECTRTION است. این عبارت  به میزان غلظت متوسط هموگلوبین در سلول قرمز اشاره دارد.

RDW در آزمایش خون چیست؟

مخفف کلمه red blood  cell ditribution width  است. با کمک این  عبارت  میزان یک نواختی یا عدم یک نواختی اندازه گلبول‌های قرمز خون مشخص می‌شود. هر چه مقدار این عدد کمتر باشد، نشان‌دهنده این است که گلبول‌های قرمز خون یکنواخت‌تر هستند. افزایش این عدد موجب به وجود آوردن شرایطی می‌شود که از آن تحت عنوان آنیزوسایتوزیس و پویکیلوسایتوزیس یاد می‌کنیم. در برخی بیماری‌ها این اندکس افزایش یا کاهش می‌یابد. مثلا در تالاسمی میزان RDW کاهش می‌یابد.

PLT در آزمایش خون چیست؟

مخفف PLATELET  است و تعداد سلول‌های پلاکت موجود در خون را نشان می‌دهد.  نقش پلاکت در روند انعقاد خون است بنابراین کم یا زیاد شدن بیش از حد تعداد آن‌ها منجر به بیماری‌های انعقادی خون می‌شود.

MPV در آزمایش خون چیست؟

این پارامتر ابعاد پلاکت‌ها را نشان می دهد. پلاکت‌های جدید همیشه از نظر اندازه بزرگ‌تر هستند. افزایش حجم پلاکت هنگامی رخ می‌دهد که تعداد پلاکت‌های تولید شده رو به افزایش باشد. به این شکل اطلاعاتی راجع به تولید پلاکت در مغز استخوان به دست می‌آید.

Retic در آزمایش خون چیست؟

مخفف reticolocyte  از گروه سلول‌های قرمز خون است. این‌ها سلول‌های نابالغ گلبول قرمز هستند که از مغز استخوان به داخل خون وارد شده‌اند. این سلول‌ها به نسبت گلبول قرمز طبیعی اندازه بزرگی دارند. وجود  این سلول‌ها در خون رابطه مستقیمی با میزان فعالیت خون‌سازی مغز استخوان فرد دارد. بالا بودن درصد Retic در خون نشان‌دهنده افزایش فعالیت مغز استخوان و در نتیجه سالم بودن آن است.

علائم اختصاری آزمایش‌های مربوط به کم‌خونی و آهن

برای بررسی کم‌خونی و وضعیت ذخایر آهن، پزشک ممکن است چندین شاخص و آزمایش خونی را درخواست کند. هرکدام از این موارد اطلاعات متفاوتی درباره میزان هموگلوبین، آهن خون و ذخایر آهن بدن ارائه می‌دهند. در ادامه، مهم‌ترین علائم اختصاری این آزمایش‌ها را بررسی می‌کنیم.

Ferritin در آزمایش خون چیست؟

فریتین نشان‌دهنده ذخایر آهن بدن است. تا زمانی که سطح فریتین خون اندازه‌گیری نشود نمی‌توان به طور دقیق درباره کم‌خونی فرد نظر قطعی داد. زیرا ممکن است فرد ظاهرا طبیعی باشد اما ذخایر وی به شدت کاهش یافته باشد.

Iron یا Fe در آزمایش خون چیست؟

در این تست، آهن در گردش خون که به صورت ترانسفرین موجود است، اندازه گیری می‌شود. این پارامتر نشان‌دهنده کل آهن بدن است. این تست میزان سطح آهن را دقیقا در همان مقطع زمانی خاص نشان می‌دهد و برای تعیین کمبود آهن به صورت مزمن شده یا سایر مشکلات خونی، چندان مفید نیست.

TIBC در آزمایش خون چیست؟

این تست میزان ترانسفرین (Transferrin) موجود در خون را اندازه گیری کرده و نشان می‌دهد. ترانسفرین یک پروتئین حامل آهن محسوب می‌شود که  آهن را از محلی که از غذا جذب می شود (یعنی روده) دریافت کرده و در خون حمل می‌کند. در کم‌خونی‌ها میزان TIBC در خون افزایش می‌یابد.

B12 در آزمایش خون چیست؟

یکی از فاکتورهای آزمایش خون B12 است که میزان ویتامین B12 در خون را اندازه‌گیری می‌کند. این ویتامین برای تولید گلبول‌های قرمز و عملکرد طبیعی سیستم عصبی ضروری است و کمبود آن می‌تواند باعث کم‌خونی و علائم عصبی شود.

Folate در آزمایش خون چیست؟

Folate یا فولات، سطح ویتامین B9 را در خون نشان می‌دهد. فولات برای تولید DNA و گلبول‌های قرمز ضروری است و کمبود آن می‌تواند به کم‌خونی مگالوبلاستیک منجر شود.

G6PD در آزمایش خون چیست؟

مخفف عبارت glucose6  phosphate  dehydrogenase است.  نوعی آنزیم درون سلولی است که در گلبول‌های قرمز هم یافت می‌شود. نقش این آنزیم در حفاظت از غشای گلبول‌های قرمز است. در صورت عدم وجود این آنزیم یا هرگونه نقص در این آنزیم، همولیز گلبول‌های قرمز خود به خود اتفاق می‌افتد. یعنی سلول‌ها در داخل عروق از بین می‌روند و در نتیجه شخص  دچار آنمی حاصل  از همولیز می‌شود.

مقادیر نرمال در جدول زیر آمده است:

علائم اختصاری آزمایش بیوشیمی خون

آزمایش بیوشیمی خون شامل شاخص‌های مختلفی برای بررسی عملکرد اندام‌هایی مانند کبد و کلیه، سطح قند، چربی‌ها، الکترولیت‌ها و مواد معدنی است. در ادامه، مهم‌ترین علائم اختصاری این آزمایش‌ها و مفهوم هرکدام را به زبان ساده توضیح می‌دهیم.

FBS در آزمایش خون چیست؟

FBS (Fasting Blood Sugar) یا قند خون ناشتا، میزان گلوکز خون پس از معمولاً ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی را اندازه‌گیری می‌کند و برای غربالگری و تشخیص دیابت کاربرد دارد.

HbA1c یا A1C در آزمایش خون چیست؟

هموگلوبین HBA1C  نشان‌دهنده میزان قند خون این اشخاص طی دو سه ماه گذشته است. بنابراین یک پارامتر بسیار قابل اعتماد برای پزشک است که بتواند با استفاده از آن نحوه کنترل قند خون را توسط بیمار دیابتی‌اش مورد ارزیابی قرار دهد.

OGTT در آزمایش خون چیست؟

OGTT (Oral Glucose Tolerance Test) یا آزمایش تحمل گلوکز خوراکی، نحوه واکنش بدن به گلوکز را بررسی می‌کند و بیشتر برای تشخیص دیابت و اختلال تحمل گلوکز استفاده می‌شود.

2hpp در آزمایش خون چیست؟

2HPP (Two-Hour Postprandial) قند خون را ۲ ساعت پس از غذا اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش برای بررسی نحوه کنترل قند خون، به‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت، کاربرد دارد.

Cholesterol در آزمایش خون چیست؟

کلسترول (Cholesterol) نوعی چربی ضروری برای بدن است. اندازه‌گیری کلسترول خون، به‌ویژه کلسترول تام، برای ارزیابی خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی و بررسی وضعیت چربی خون انجام می‌شود.

LDL در آزمایش خون چیست؟

LDL یا لیپوپروتئین با چگالی پایین، کلسترول را در خون جابه‌جا می‌کند. افزایش LDL می‌تواند باعث تجمع چربی در دیواره عروق و افزایش خطر بیماری‌های قلبی و سکته شود.

HDL در آزمایش خون چیست؟

HDL یا لیپوپروتئین با چگالی بالا، به انتقال کلسترول اضافی از خون و بافت‌ها به کبد کمک می‌کند. به همین دلیل به آن گاهی کلسترول خوب گفته می‌شود.

Triglyceride یا TG چیست؟

تری‌گلیسرید (TG) نوعی چربی موجود در خون است که بدن بخشی از انرژی اضافی را به شکل آن ذخیره می‌کند. افزایش آن می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی و در سطوح بسیار بالا، پانکراتیت را افزایش دهد.

VLDL در آزمایش خون چیست؟

مخفف  VERY LOW DENSITY LIPOPROTEIN است.  از خانواده لیپوپروتین‌ها  است  (شیلومیکرون- HDL- LDL).  شیلومیکرون‌ها وظیفه حمل چربی‌های غذایی را در خون برعهده دارند  و  VLDL چربی‌های داخلی مخصوصا کلسترول را جابه جا می‌کند. که در میان عوام LDL را با نام کلسترول بد و HDL را با نام کلسترول خوب می‌شناسند.

ALT در آزمایش خون چیست؟

مخففALANINE  TRANSAMINASE  است.  مثل AST یک آنزیم کبدی به شمار می‌رود. این آنزیم یک آنزیم کبدی به شمار می‌رود. علاوه بر کبد این آنزیم در همان بافت‌هایی که ASTهست،  این آنزیم نیز وجود دارد. همچنین مقدار بالای این آنزیم مربوط به همان بیماری‌های AST است.

AST در آزمایش خون چیست؟

مخفف عبارت ASPARTATAE TRANSINASE است. این آنزیم در قسمت‌های مختلف بدن از جمله کبد، قلب، گلبول‌های قرمز و .. وجود دارد. برخی از بیماری‌ها سبب بالارفتن بیش از حد این آنزیم می‌شوند. در واقع بیماری‌هایی که کبد را درگیر می‌کنند اغلب موجب بالا رفتن دو آنزیم ALT و AST در فرد می‌شوند. از جمله این بیماری‌ها می‌توان به همولیز درون عروقی، آسیب‌های کبدی ناشی از هپاتیت، کبد چرب و آسیب‌های قلبی  اشاره کرد.

ALP در آزمایش خون چیست؟

ALP (Alkaline Phosphatase) یا آلکالین فسفاتاز، آنزیمی است که بیشتر در کبد، مجاری صفراوی و استخوان‌ها یافت می‌شود. اندازه‌گیری آن برای بررسی بیماری‌های کبدی و اختلالات استخوانی کاربرد دارد.

GGT در آزمایش خون چیست؟

GGT (Gamma-Glutamyl Transferase) آنزیمی است که بیشتر در کبد و مجاری صفراوی وجود دارد. افزایش آن می‌تواند نشانه آسیب کبدی یا اختلالات مجاری صفراوی باشد.

Bilirubin در آزمایش خون چیست؟

ماده ای است که از کاتابولیسم هِم ( HEME) زنجیره گلوبین تشکیل می‌شود. شاخص‌ترین ویژگی افزایش این ماده در خون این است که اگر در خون افزایش یابد موجب ایجاد یرقان یا زردی می‌شود. این رخداد می‌تواند ناشی از همولیز شدید گلبول‌های قرمز یا ناشی از نقص‌های آنزیم‌های کبدی یا انسداد مجاری صفراوی داخل یا خارج کبدی باشد.

Creatinine یا Cr در آزمایش خون چیست؟

مخفف کلمه creatinne است. این ماده آلی در داخل بدن از ماده ای به اسم کراتین فسفات  ساخته می‌شود. کراتین در عضلات بدن تولید می‌گردد. بنابراین مقدار این ماده مستقیما به توده عضلانی فرد بستگی دارد. یعنی در کسانی که توده عضلانی زیادی دارند میزان کراتینین طبیعتا بالاتر است. در نتیجه در نوزادان کمتر و در مردان بیشتر است. طبعا اندازه آن در مردانی که لاغر (کاشکتیک) هستند طبعا کمتر است.

BUN در آزمایش خون چیست؟

مخفف blood  urea nitrogen  است. سنجش این پارامتر سرمی جهت ارزیایی عملکرد کلیه مهم و کاربردی است. اوره به عنوان یک محصول فرعی از متابولیسم پروتئین‌ها در کبد تولید می‌شود. در واقع باید گفت که ضایعات حاصل از مصرف پروتئین، به شکل اوره از کلیه‌ها دفع می‌شوند. درنتیجه اندازه‌گیری میزان BUN یک پارامتر قابل اطمینان برای ارزیابی عملکرد کلیه است.

Urea در آزمایش خون چیست؟

اوره (Urea) یکی از مواد زائد حاصل از تجزیه پروتئین‌هاست که از طریق کلیه‌ها دفع می‌شود. اندازه‌گیری اوره خون به ارزیابی عملکرد کلیه و وضعیت آب بدن کمک می‌کند.

Uric Acid در آزمایش خون چیست؟

اسید اوریک (Uric Acid) محصول نهایی تجزیه پورین‌ها در بدن است که عمدتاً از طریق کلیه‌ها دفع می‌شود. افزایش آن می‌تواند با نقرس و تشکیل سنگ‌های کلیوی ارتباط داشته باشد.

Na در آزمایش خون چیست؟

Na نماد سدیم است؛ یکی از الکترولیت‌های مهم بدن که در تنظیم تعادل مایعات، فشار خون و عملکرد اعصاب و عضلات نقش دارد.

K در آزمایش خون چیست؟

K نماد پتاسیم است؛ الکترولیتی ضروری برای عملکرد طبیعی قلب، عضلات و سیستم عصبی. بالا یا پایین بودن غیرطبیعی پتاسیم می‌تواند عوارض جدی، به‌ویژه اختلالات ریتم قلب، ایجاد کند.

Ca در آزمایش خون چیست؟

Ca نماد کلسیم است. کلسیم برای سلامت استخوان‌ها و دندان‌ها و همچنین عملکرد طبیعی عضلات، اعصاب و انعقاد خون ضروری است و سطح آن در آزمایش خون اندازه‌گیری می‌شود.

علائم اختصاری آزمایش‌های انعقادی خون

آزمایش‌های انعقادی خون برای بررسی توانایی بدن در تشکیل لخته و شناسایی اختلالات خونریزی یا لخته‌شدن انجام می‌شوند. در ادامه، مهم‌ترین علائم اختصاری این آزمایش‌ها و کاربرد هرکدام را به‌طور ساده و کاربردی توضیح می‌دهیم.

PT در آزمایش خون چیست؟

PT (Prothrombin Time) یا زمان پروترومبین، مدت‌زمان لازم برای تشکیل لخته خون را اندازه‌گیری می‌کند و برای بررسی مسیر خارجی انعقاد و پایش درمان با وارفارین کاربرد دارد. 

PTT در آزمایش خون چیست؟

PTT (Partial Thromboplastin Time) یا زمان ترومبوپلاستین نسبی، مدت‌زمان تشکیل لخته را بررسی می‌کند و برای ارزیابی مسیر داخلی انعقاد و برخی اختلالات خونریزی استفاده می‌شود.

INR در آزمایش خون چیست؟

INR (International Normalized Ratio) یک عدد استانداردشده بر اساس نتیجه PT است که بیشتر برای پایش اثر وارفارین و تنظیم دوز آن استفاده می‌شود.

PBS در آزمایش خون چیست؟

مخفف کلمه  Peripheral blood smear به معنی لام خون محیطی است. در این بخش اسمیر خون محیطی بدن تهییه شده و مشاهده می‌شود. وجود هر گونه سلول غیرطبیعی (همچون شیستوسیت، اسفروسیتوز، هینزبادی، گلبول قرمز هسته‌در و …) در آن مشاهده می‌شود.

D.Combs و Ind.Combs در آزمایش خون چیستند؟

علائم اختصاری آزمایش‌های هورمونی

آزمایش‌های هورمونی برای بررسی سطح هورمون‌های مختلف و ارزیابی عملکرد تیروئید، غدد فوق‌کلیوی، سیستم تولیدمثل و سایر بخش‌های بدن انجام می‌شوند. در ادامه، مهم‌ترین علائم اختصاری این آزمایش‌ها و مفهوم هرکدام را توضیح می‌دهیم.

TSH در آزمایش خون چیست؟

TSH یا هورمون محرک تیروئید، توسط غده هیپوفیز ترشح می‌شود و تیروئید را برای تولید هورمون‌های T3 و T4 تحریک می‌کند. اندازه‌گیری آن برای ارزیابی عملکرد تیروئید کاربرد دارد.

T3 در آزمایش خون چیست؟

T3 (تری‌یودوتیرونین) یکی از هورمون‌های اصلی تیروئید است و در تنظیم متابولیسم، تولید انرژی و بسیاری از عملکردهای بدن نقش دارد. سطح آن برای بررسی عملکرد تیروئید اندازه‌گیری می‌شود.

T4 در آزمایش خون چیست؟

T4 (تیروکسین) هورمون اصلی تولیدشده توسط غده تیروئید است و در تنظیم متابولیسم و عملکردهای مختلف بدن نقش دارد. اندازه‌گیری T4 به ارزیابی عملکرد تیروئید کمک می‌کند.

FT3 و FT4 در آزمایش خون چیستند؟

FT3 و FT4 به‌ترتیب شکل آزاد و فعال‌تر هورمون‌های T3 و T4 در خون هستند. اندازه‌گیری این هورمون‌های آزاد، همراه با TSH، برای ارزیابی عملکرد تیروئید استفاده می‌شود.

LH در آزمایش خون چیست؟

LH (هورمون لوتئین‌کننده) از غده هیپوفیز ترشح می‌شود و در زنان به تخمک‌گذاری و عملکرد تخمدان‌ها و در مردان به تولید تستوسترون و عملکرد بیضه‌ها کمک می‌کند.

FSH در آزمایش خون چیست؟

FSH (هورمون محرک فولیکول) توسط هیپوفیز تولید می‌شود و در زنان به رشد فولیکول‌های تخمدان و در مردان به تولید اسپرم کمک می‌کند.

PRL یا پرولاکتین چیست؟

پرولاکتین (PRL) هورمونی است که توسط غده هیپوفیز تولید می‌شود و مهم‌ترین نقش آن تحریک تولید شیر پس از زایمان است. سطح آن در بررسی اختلالات هورمونی و تولیدمثل اندازه‌گیری می‌شود.

Testosterone یا Test در آزمایش خون چیست؟

تستوسترون (Test) هورمون جنسی اصلی مردانه است که عمدتاً در بیضه‌ها تولید می‌شود و در رشد ویژگی‌های جنسی مردانه، تولید اسپرم و حفظ توده عضلانی نقش دارد.

Estradiol یا E2 چیست؟

استرادیول (E2) یکی از مهم‌ترین انواع استروژن است که عمدتاً توسط تخمدان‌ها تولید می‌شود و در تنظیم چرخه قاعدگی، تخمک‌گذاری و سلامت استخوان‌ها نقش دارد.

Progesterone یا Prog چیست؟

پروژسترون (Prog) هورمونی است که پس از تخمک‌گذاری افزایش می‌یابد و رحم را برای لانه‌گزینی و حفظ بارداری آماده می‌کند. اندازه‌گیری آن می‌تواند برای ارزیابی تخمک‌گذاری و عملکرد تخمدان‌ها انجام شود.

DHEA در آزمایش خون چیست؟

DHEA (دهیدرواپی‌آندروسترون) هورمونی است که عمدتاً توسط غدد فوق‌کلیوی تولید می‌شود و پیش‌ساز برخی هورمون‌های جنسی محسوب می‌شود. معمولاً شکل DHEA-S در آزمایش خون اندازه‌گیری می‌شود.

علائم اختصاری آزمایش‌های مربوط به سرطان و تومورمارکرها

علائم اختصاری آزمایش‌های سرطان و تومورمارکرها، نام کوتاه شاخص‌هایی هستند که برای غربالگری، ارزیابی، پیگیری درمان یا بررسی عود برخی سرطان‌ها اندازه‌گیری می‌شوند.

PSA در آزمایش خون چیست؟

PSA (Prostate-Specific Antigen) یا آنتی‌ژن اختصاصی پروستات، پروتئینی است که توسط سلول‌های پروستات تولید می‌شود. اندازه‌گیری آن برای غربالگری، ارزیابی و پیگیری سرطان پروستات کاربرد دارد؛ البته افزایش PSA همیشه به معنای سرطان نیست.

Free PSA یا F.PSA چیست؟

Free PSA مقدار PSA آزاد و متصل‌نشده به پروتئین‌ها در خون است. درصد پایین‌تر Free PSA نسبت به PSA تام می‌تواند احتمال سرطان پروستات را بیشتر مطرح کند و برای ارزیابی نتایج PSA به کار می‌رود.

AFP در آزمایش خون چیست؟

AFP (Alpha-Fetoprotein) یا آلفافیتوپروتئین، نوعی پروتئین است که اندازه‌گیری آن به‌عنوان تومورمارکر، به‌ویژه برای سرطان کبد و برخی سرطان‌های تخمدان و بیضه استفاده می‌شود.

CEA در آزمایش خون چیست؟

CEA (Carcinoembryonic Antigen) یا آنتی‌ژن کارسینوامبریونیک، یک تومورمارکر است که بیشتر برای پیگیری سرطان کولورکتال و بررسی پاسخ به درمان یا احتمال عود سرطان استفاده می‌شود. افزایش آن اختصاصی برای سرطان نیست.

CA19-9 در آزمایش خون چیست؟

CA19-9 نوعی تومورمارکر است که مقدار آن در خون اندازه‌گیری می‌شود و بیشتر برای پیگیری سرطان پانکراس و برخی سرطان‌های مجاری صفراوی و دستگاه گوارش کاربرد دارد. افزایش آن به‌تنهایی تشخیص سرطان را قطعی نمی‌کند.

علائم اختصاری آزمایش‌های ایمنی و التهاب

CRP در آزمایش خون چیست؟

CRP (C-Reactive Protein) پروتئینی است که در پاسخ به التهاب در کبد تولید می‌شود. اندازه‌گیری آن برای شناسایی و پیگیری التهاب، عفونت و برخی بیماری‌های خودایمنی کاربرد دارد.

ESR در آزمایش خون چیست؟

ESR (Erythrocyte Sedimentation Rate) یا سرعت رسوب گلبول قرمز، شاخصی غیرمستقیم برای بررسی وجود التهاب در بدن است و در بیماری‌های التهابی و خودایمنی افزایش می‌یابد. از مقدار نرمال ESR در آزمایش خون آگاه شوید.

ANA در آزمایش خون چیست؟

ANA (Antinuclear Antibody) آنتی‌بادی‌هایی را شناسایی می‌کند که علیه هسته سلول‌های بدن ساخته می‌شوند. نتیجه مثبت می‌تواند در برخی بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس دیده شود، اما به‌تنهایی تشخیص‌دهنده بیماری نیست.

Anti TPO چیست؟

Anti-TPO آنتی‌بادی علیه آنزیم تیروئید پراکسیداز است. افزایش آن بیشتر با بیماری‌های خودایمنی تیروئید، به‌ویژه تیروئیدیت هاشیموتو و بیماری گریوز ارتباط دارد.

Anti CCP چیست؟

Anti-CCP آنتی‌بادی علیه پپتیدهای سیترولینه حلقوی است و آزمایش آن به تشخیص آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی) کمک می‌کند. این آزمایش معمولاً همراه با RF و سایر یافته‌های بالینی تفسیر می‌شود.

Anti DNA چیست؟

Anti-DNA معمولاً به آنتی‌بادی ضد DNA دو رشته‌ای (Anti-dsDNA) اشاره دارد. این آزمایش برای کمک به تشخیص و پیگیری لوپوس سیستمیک (SLE) استفاده می‌شود.

RF در آزمایش خون چیست؟

RF (Rheumatoid Factor) نوعی آنتی‌بادی است که می‌تواند علیه بافت‌های بدن واکنش نشان دهد. اندازه‌گیری آن برای کمک به تشخیص آرتریت روماتوئید و برخی بیماری‌های خودایمنی انجام می‌شود، اما اختصاصی این بیماری‌ها نیست.

ASO در آزمایش خون چیست؟

ASO (Antistreptolysin O) آنتی‌بادی‌هایی را اندازه‌گیری می‌کند که بدن در پاسخ به سم استرپتولیزین O تولید می‌کند. افزایش آن می‌تواند نشان‌دهنده عفونت اخیر با باکتری استرپتوکوک گروه A باشد و در بررسی عوارض پس از عفونت کاربرد دارد.

علائم اختصاری آزمایش‌های عفونی و میکروب‌شناسی

HIV در آزمایش خون چیست؟

HIV آزمایشی برای بررسی عفونت با ویروس نقص ایمنی انسانی است. آزمایش‌های رایج HIV، آنتی‌بادی‌های HIV و/یا آنتی‌ژن p24 را در خون بررسی می‌کنند.

HBs Ag در آزمایش خون چیست؟

HBsAg (Hepatitis B Surface Antigen) آنتی‌ژن سطحی ویروس هپاتیت B است. مثبت بودن آن می‌تواند نشان‌دهنده وجود عفونت هپاتیت B باشد و برای بررسی عفونت حاد یا مزمن استفاده می‌شود.

HCV در آزمایش خون چیست؟

HCV به آزمایش‌های مربوط به ویروس هپاتیت C اشاره دارد. معمولاً ابتدا آنتی‌بادی HCV بررسی می‌شود و در صورت مثبت بودن، آزمایش‌های تکمیلی مانند HCV RNA برای بررسی عفونت فعال انجام می‌شود.

HTLV در آزمایش خون چیست؟

HTLV (Human T-cell Lymphotropic Virus) آزمایشی برای شناسایی عفونت با ویروس لنفوتروپیک سلول T انسانی، به‌ویژه HTLV-1 و HTLV-2، است. تشخیص معمولاً با آزمایش آنتی‌بادی و آزمایش‌های تأییدی انجام می‌شود.

Wright در آزمایش خون چیست؟

Wright یا تست رایت، یک آزمایش سرولوژیک برای بررسی آنتی‌بادی‌های مرتبط با بروسلوز (تب مالت) است. نتیجه آن باید همراه با علائم، سابقه تماس و سایر آزمایش‌ها تفسیر شود.

Widal در آزمایش خون چیست؟

Widal آزمایشی سرولوژیک برای بررسی آنتی‌بادی‌های مرتبط با تب تیفوئید و عفونت سالمونلا است. با توجه به محدودیت دقت آن، نتیجه مثبت به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.

VDRL در آزمایش خون چیست؟

VDRL (Venereal Disease Research Laboratory) یک آزمایش غربالگری برای سیفلیس است که آنتی‌بادی‌های غیرمستقیم مرتبط با عفونت را بررسی می‌کند. نتیجه مثبت معمولاً به آزمایش تأییدی نیاز دارد.

PPD Test چیست؟

PPD یا تست پوستی توبرکولین، که با نام تست مانتو (Mantoux) نیز شناخته می‌شود، برای بررسی عفونت با باکتری سل انجام می‌شود. واکنش پوستی معمولاً ۴۸ تا ۷۲ ساعت بعد اندازه‌گیری می‌شود.

علائم اختصاری آزمایش‌های بارداری و غربالگری

علائم اختصاری آزمایش‌های بارداری، غربالگری و آزمایش های قبل از ازدواج برای بررسی وضعیت سلامت، عفونت‌ها، بیماری‌های ژنتیکی و سلامت باروری کاربرد دارند.

Beta HCG در آزمایش خون چیست؟

Beta-hCG بخش بتای هورمون گنادوتروپین جفتی انسانی است که توسط بافت جفت تولید می‌شود. اندازه‌گیری آن در خون برای تشخیص و پیگیری بارداری، به‌ویژه در اوایل بارداری، کاربرد دارد.

PAPP-A در آزمایش خون چیست؟

PAPP-A یا پروتئین پلاسمایی مرتبط با بارداری، یکی از شاخص‌های آزمایش خون در غربالگری سه‌ماهه اول است و همراه با hCG و سونوگرافی برای ارزیابی احتمال برخی ناهنجاری‌های کروموزومی استفاده می‌شود.

AFP در غربالگری بارداری چیست؟

AFP (آلفافیتوپروتئین) پروتئینی است که جنین تولید می‌کند و در غربالگری سه‌ماهه دوم اندازه‌گیری می‌شود. سطح آن در کنار سایر شاخص‌ها برای ارزیابی احتمال برخی ناهنجاری‌های جنینی، از جمله نقص لوله عصبی، بررسی می‌شود.

UE3 در آزمایش بارداری چیست؟

uE3 (Unconjugated Estriol) یا استریول غیرکونژوگه، نوعی استروژن است که توسط جنین و جفت تولید می‌شود و یکی از چهار شاخص آزمایش غربالگری چهارگانه (Quad Screen) در سه‌ماهه دوم بارداری است.

Inhibin A چیست؟

Inhibin A هورمونی است که در دوران بارداری توسط جفت ترشح می‌شود و در آزمایش غربالگری چهارگانه همراه با AFP، hCG و uE3 اندازه‌گیری می‌شود تا احتمال برخی ناهنجاری‌های کروموزومی ارزیابی شود.

جدول علائم اختصاری آزمایش خون

سخن آخر

در نهایت ذکر این نکته ضروری است که تفسیر آزمایش خون یک امر کاملا تخصصی است و حتما باید توسط یک پزشک صورت گیرد. زیرا هرکدام از این فاکتورها در ارتباط با هم معنا پیدا می‌کنند و تفسیر آنها هنگامی که در کنار هم انجام شود، موجب انجام گرفتن تشخیص درست بیماری می‌شود.

حتی خیلی از پارامترهایی که در آزمایش خون هستند می‌توانند به شما گوشزد کنند که شما در آستانه ابتلا به نوع خاصی از بیماری هستید بنابراین این موضوع به شما و پزشکتان کمک می‌کند که اقدامات لازم را در جهت پیشگیری انجام دهید. این موضوع، یکی از ارزشمنترین نقش‌هایی است که برگه آزمایش خون ایفا می‌کند. همچنین اگر درباره آزمایش خود سوالی دارید، می توانید از متخصص علوم آزمایشگاهی راهنمایی دریافت کنید.

منابع

 webmd

 mayoclinic

medlineplus

medlineplus

medlineplus

medlineplus

cancer.gov

medlineplus

medlineplus

clevelandclinic

medlineplus

medlineplus

medlineplus

acog

cdc