بسیاری تصور میکنند که افکار جنسی لذتبخش و دلخواه هستند؛ اما همین افکار ممکن است بلای جان افراد شوند. افکار ناشی از وسواس جنسی شبیه به مهمانی ناخواندهاند که حتی از درهای بسته هم عبور میکنند و مزاحم فرد مبتلا به وسواس جنسی میشوند. افکار جنسی ناخواسته میتوانند سرشار از ترس، اضطراب، شرم و حس گناه باشند. به همین دلیل، افرادی که درگیر وسواس فکری جنسی هستند، نیازمند دریافت کمک حرفهای برای کنترل و مدیریت این افکار هستند. در این مقاله، به زبانی ساده بیان میکنیم که وسواس جنسی چیست و چه علائمی دارد. همچنین، فرق آن را با خیالپردازی جنسی یا انحرافات جنسی توضیح میدهیم و در آخر هم به چند روش کاربردی اشاره میکنیم که میتوانند افکار و رفتارهای اجباری ناشی از وسواس جنسی را بهخوبی مدیریت کنند. بنابراین، اگر فکر میکنید خودتان یا یکی از عزیزانتان دچار وسواس جنسی هستید، با خواندن ادامه این مطلب، اولین قدم برای رهایی از شر این افکار ناخواسته را بردارید.
وسواس جنسی (Sexual OCD) چیست؟
وسواس جنسی (SC-OCD) نوعی از وسواس فکری (Obsessive Compulsive Disorder) یا همان OCD است که در آن فرد، با افکار جنسی مزاحم و ناراحتکننده دستوپنجه نرم میکند. فردی که از وسواس جنسی رنج میبرد، افکار، تصاویر یا تکانههای جنسی تکراری و ناخواسته دارد که باعث استرس و اضطراب میشوند؛ همچنین، این فرد ممکن است گرفتار رفتارها یا اعمال تکراری باشد که برای کاهش اضطراب خود انجام میدهد.
وسواس جنسی با خیالپردازی جنسی فرق دارد؛ افکار فرد مبتلا به SC-OCD با ارزشها و اصول اخلاقی او مغایرت دارند و همراه با لذتطلبی نیستند. در واقع، فرد نمیخواهد این افکار را داشته باشد یا طبق آنها عمل کند؛ به همین دلیل، داشتن این افکار او را مضطرب و نگران میکند.
موضوع اغلب این افکار جنسی، مسائل «تابو»، غیرمعمول یا حساس هستند. مثلاً، فرد ممکن است در خصوص رابطه جنسی با اعضای خانواده، کودکان، حیوانات، افراد مذهبی یا حتی اجسام بیجان افکار وسواسی داشته باشد. بااینهمه، فرد قصد ندارد طبق این افکار عملی انجام دهد و از داشتن آنها، بهشدت احساس ناراحتی، شرم و عذاب وجدان میکند. برخی از موضوعات حساس مرتبط با وسواس جنسی شامل این موارد میشوند:
- شک یا ترس غیرمنطقی در مورد گرایش جنسی خود، مثل ترس از همجنسگرا شدن
- افکار ناخواسته در مورد رابطه جنسی با اعضای خانواده مثل والدین یا خواهر و برادر
- ترس یا فکر ناخواسته در مورد آزار یا آسیب جنسی به کودکان
- ترس یا فکر به رابطه جنسی با حیوانات یا اجسام بیجان
- ترس از اِعمال خشونت جنسی، تعرض یا انجام رفتارهای خشونتآمیز در رابطه جنسی
مطالعه بیشتر: وسواس کودکان
علائم اصلی و رایج وسواس فکری جنسی
افراد مبتلا به وسواس جنسی ممکن است برای کنترل اضطراب ناشی از افکار جنسی مزاحم خود، رفتارهای تکراری یا ذهنی انجام دهند. بهعنوان مثال، این افراد ممکن است بهطور مداوم در حال بررسی علائم تحریک جنسی در خود باشند یا آیینهای ذهنی مثل دعا کردن انجام دهند. همچنین، این افراد ممکن است از افراد یا اشیایی که افکار آنها را تحریک میکنند، فاصله بگیرند.
فردی که دچار افکار جنسی وسواسی است، اغلب از داشتن این افکار لذت نمیبرد و حتی ممکن است از آنها وحشتزده شود. بنابراین، چنین فردی تلاش میکند تحت هر شرایطی جلوی افکار خود را بگیرد یا در مورد رفتارهایش از دیگران سوال بپرسد تا مطمئن شود که خطری او یا اطرافیاناش را تهدید نمیکند. به همین دلیل، فرد ممکن است از روابط نزدیک، فعالیتهای اجتماعی یا موقعیتهای عادی روزمره اجتناب کند تا احساس امنیت بیشتری داشته باشد. اجتناب فرد وسواسی در کوتاهمدت ممکن است اضطراب او را کاهش دهد، اما در بلندمدت فقط افکار وسواسی را تقویت و زندگی اجتماعی و شغلی او را محدودتر میکند.
تفاوت وسواس جنسی با خیالپردازی و انحرافات جنسی
یکی از دلایل احساس شرم و گناه در افراد مبتلا به وسواس جنسی این است که این افراد تصور میکنند دچار انحراف جنسی هستند. بااینهمه، وسواس جنسی با خیالپردازی جنسی و انحراف جنسی فرق دارد. در خیالپردازی جنسی، فرد از افکار جنسی خودش لذت میبرد و با رغبت به آنها فکر میکند؛ اما در وسواس جنسی، افکار جنسی باعث حس گناه، اضطراب و خودسرزنشگری شدید در فرد میشوند.
همچنین، در انحراف جنسی، فرد تمایل جنسی نامعمولی از سر علاقه و رضایت دارد و افکار یا رفتار منحرف خود را اغلب با هدف لذت یا ارضای جنسی انجام میدهد؛ اما در وسواس فکری جنسی، تصاویر مزاحم و ناخواسته به فکر فرد خطور میکنند و با اصول اخلاقی و ارزشهای او کاملاً در تضاد هستند.
بهعبارت دیگر، برخلاف افرادی که خیالپردازی جنسی یا تمایلات انحرافی جنسی دارند، فرد دچار وسواس هیچ تمایلی به انجام عملی فکر خود ندارد؛ زیرا این افکار برای او نفرتآور و غیراخلاقی هستند. به همین دلیل، تخمین زده میشود تعداد افراد مبتلا به وسواس جنسی بسیار بیشتر از آمار گزارششده باشند؛ زیرا بسیاری از افراد از شدت شرم و ترس، هرگز به افکار جنسی خود اعتراف نمیکنند. این آمار احتمالی، شناخت اختلال وسواس جنسی و روشهای درمان آن را به امر مهمتری تبدیل میکند.
درمان تخصصی وسواس جنسی (ERP و CBT)
رویکردهای مختلف رواندرمانی برای درمان تخصصی وسواس جنسی به کار گرفته میشوند. دو مورد از رایجترین رویکردها برای درمان این نوع وسواس، درمان شناختی رفتاری (CBT) و درمان مواجهه و پیشگیری از پاسخ (ERP) هستند.
در درمان CBT فرد یاد میگیرد الگوهای فکری تحریفشدهای را که باعث تداوم وسواس میشوند، شناسایی و اصلاح کند. درمان CBT به فرد کمک میکند بین فکر و واقعیت تمایز قائل شود و معنای افکار جنسی مزاحم خود را تغییر دهد. همچنین، فرد یاد میگیرد باورهای سختگیرانه یا کمالگرایانهای را که به اضطراباش دامن میزنند، تعدیل کند و مدیریت بیشتری روی هیجاناتاش داشته باشد. درمان شناختی رفتاری درک عمیقتری از چرخه وسواس به فرد میدهند تا بتواند کنترل بیشتری روی ذهن و رفتارش داشته باشد.
مواجهه و پیشگیری از پاسخ (ERP)
در رویکرد مواجهه و پیشگیری از پاسخ، بیمار بهصورت تدریجی و کنترلشده در کنار درمانگر خود با افکار، تصاویر یا موقعیتهای محرک روبهرو میشود، درحالی که یاد میگیرد هیچیک از اجبارها و آیینهای ذهنی خود، مثل دعا خواندن یا اجتناب کردن را انجام ندهد. با تکرار این روند، مغز کمکم یاد میگیرد که اضطراب بدون اجبار فروکش میکند و شدت افکار مزاحم کمتر میشود. همچنین، فرد بهتدریج میتواند کنترل بیشتری روی واکنشهایش پیدا کند.
درمان ERP به فرد آموزش میدهد که چطور با احساسات ناراحتکننده خود در موقعیتهای چالشبرانگیز بهتر کنار بیاید، بدون اینکه نیاز باشد از افراد، مکانها یا موضوعات مزاحم فرار کند یا بهطور مداوم در حال چک کردن سطح تحریک جنسی خود باشد. همچنین، مطالعات نشان میدهند که درمان ERP برای وسواس جنسی موثرتر از دارودرمانیِ صرف است.
نقش دارو درمانی در SC-OCD
در بسیاری از موارد، خط مقدم درمان وسواس جنسی، ترکیب تمرینهایی از درمان ERP در کنار تمرینهای شناختی رفتاری CBT است. بااینهمه، اگر وسواس جنسی شدت داشته باشد یا با مشکلاتی مثل اضطراب و افسردگی همراه باشد، پزشک ممکن است از داروهای ضدافسردگی، مثل داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین (SSRI) برای کاهش شدت افکار مزاحم استفاده کنند.
داروهای SSRI مثل فلوکستین، سرترالین، سیتالوپرام، پاروکستین یا فلووکسامین با افزایش سطح سروتونین، حساسیت مغز به افکار اجباری و اضطراب ناشی از آنها را کاهش میدهند. این داروها بهتنهایی مشکل وسواس جنسی را درمان نمیکنند، اما قادرند سطح اضطراب را تا حدی پایین بیاورند که فرد بتواند در جلسات رواندرمانی ERP و CBT مشارکت فعالتری داشته باشد و مسیر درمان را با موفقیت بیشتری طی کند.
کلام آخر دکتردکتر
وسواس جنسی شبیه به یک بازی ذهنی بیرحمانه است که فرد را در چرخهای از افکار ناخواسته، اضطراب و اجبارهای ذهنی گیر میاندازد. این افکار جنسی، مخالف میل و ارزشهای فرد هستند و نتیجهای جز اضطراب، ترس، شرم و احساس گناه ندارند. زندگی روزمره با اختلال وسواس فکری جنسی شبیه به عبور از میدان مین است: کوچکترین موقعیت یا فکر میکند اضطراب و اجبار ذهنی را فعال کند و روابط، کار و آرامش روانی فرد را به هم بزند. از آنجا که حرف زدن در مورد این اختلال ممکن است برای برخی افراد باعث احساس شرم زیادی شود، ویزیت آنلاین و غیرحضوری با یک متخصص سلامت روان، روانشناس یا روانپزشک بسیار مناسب و راحت است. اگر شما یا یکی از عزیزانتان از این وسواس رنج میبرید، وبسایت دکتردکتر امکان ویزیت غیرحضوری را برای شما فراهم کرده است. به کمک دکتردکتر، بدون نگرانی از قضاوت دیگران میتوانید به راحتی با حرفهایترین روانشناسها و روانپزشکهای ایران ارتباط برقرار کنید، نوبت حضوری یا آنلاین بگیرید و در صورت نیاز از داروخانه آنلاین سایت دکتردکتر داروهای مورد نیازتان را تهیه کنید. دکتردکتر به شما کمک میکند تا مسیر مدیریت وسواس جنسی را با حمایت حرفهای و آرامش خاطر طی کنید و دوباره کنترل زندگی و ذهن خودتان را به دست بگیرید.
سوالات متداول
منابع:
NCBI
WebMD
Healthline
OCD Clinic
