کیست بارتولین یکی از مشکلات نسبتاً شایع در ناحیه تناسلی زنان است. این عارضه زمانی رخ میدهد که مجرای غدد بارتولین در دو طرف دهانه واژن، مسدود شود و مایع در آن تجمع پیدا کند. در نتیجه، تودهای نرم یا گاهی دردناک در ورودی واژن شکل میگیرد که میتواند بدون علامت باشد یا با التهاب و عفونت همراه شود. اگرچه کیست بارتولین در بسیاری از موارد خطرناک نیست، در صورت عفونی شدن میتواند باعث درد قابلتوجه، تورم و اختلال در راه رفتن یا نشستن شود. در این مقاله، بهصورت دقیق و کاربردی بررسی میکنیم که کیست بارتولین چیست، چرا ایجاد میشود، چه علائمی دارد، و چه روشهایی برای درمان آن وجود دارد.
کیست بارتولین چیست؟
کیست بارتولین نوعی کیست واژینال است که در دو طرف لابیا (لبهای واژن) و در نزدیکی دهانه واژن تشکیل میشود. این کیست به نام غدد بارتولین نامگذاری شده است؛ دو غده کوچک که در دو طرف واژن قرار دارند و مایعی ترشح میکنند که به لغزنده شدن واژن کمک میکند.
کیست بارتولین زمانی ایجاد میشود که دهانه یکی از این غدد مسدود شود و در نتیجه، مایع در آن تجمع پیدا کرده و یک توده در واژن ایجاد میکند. این عارضه معمولاً فقط در یکی از دو غده بارتولین رخ میدهد. برخی از کیستهای بارتولین کوچک هستند و هیچ دردی ایجاد نمیکنند. اگر کیست به وسیله باکتریها عفونی شود، ممکن است آبسه تشکیل شود. کیست بارتولین عفونی ممکن است دردناک باشد و به درمان پزشکی نیاز داشته باشد.
حدود ۲ درصد از زنان در طول زندگی خود دچار کیست غده بارتولین میشوند. این عارضه بیشتر در زنان ۲۰ تا ۴۰ساله دیده میشود. کیست بارتولین هم در دختران، هم در زنان ایجاد میشود. احتمال ایجاد کیست بارتولین پساز یائسگی کاهش مییابد.
کیست بارتولین چه شکلی است؟
کیستهای بارتولین بهصورت برجستگیهای گرد و سفت زیر پوست لبهای واژن (لابیا) دیده میشوند و اغلب بدون درد هستند. در صورت بروز عفونت، ممکن است قرمز، حساس و متورم شوند. ممکن است به نظر برسد که برخی از کیستهای بارتولین با چرک یا مایع پر شدهاند. اندازه کیست میتواند به کوچکی یک نخود باشد یا تا اندازه یک توپ گلف رشد کند. این کیست ممکن است باعث شود یک سمت لابیا بزرگتر یا نامتقارن به نظر برسد.
شکل کیست بارتولین ممکن است کروی یا بیضی باشد. کیستهای بارتولین معمولاً هنگام لمس، حالت سفت و نسبتاً محکم دارند. اگر داخل آنها مایع جمع شده باشد، ممکن است کمی نرمتر احساس شوند.
علت کیست بارتولین چیست؟
کارشناسان و متخصصان سلامت علت دقیق ایجاد کیست بارتولین را نمیدانند و مشخص نیست چرا برخی افراد بیشتر مستعد ابتلا به آن هستند. برخی از علل احتمالی کیست بارتولین عبارتاند از:
- آسیب، تحریک یا رشد بیش از حد پوست در ناحیه ولوو (بخش خارجی دستگاه تناسلی زنانه)؛
- کلامیدیا، سوزاک یا سایر عفونتهای مقاربتی (STI)؛
- عفونتهای باکتریایی مانند ایـکولای (E. coli).
انسداد مجرای غده بارتولین
برخی عفونتهای باکتریایی یا عفونتهای مقاربتی مانند سوزاک و کلامیدیا ممکن است باعث انسداد غده بارتولین شده و در نهایت به تشکیل کیست منجر شوند.
عفونت باکتریایی
کیست بارتولین معمولاً براثر عفونت باکتریایی ایجاد نمیشود. بااینحال، ممکن است دچار عفونت شود؛ شایعترین عامل عفونت، باکتری ایـکولای (E. coli) است که معمولاً از روده منشأ میگیرد.
التهاب یا آسیب ناحیه واژن
التهاب، تحریک مکرر (مثلاً براثر اصلاح، رابطه جنسی یا عفونتهای موضعی) یا آسیب مستقیم به این ناحیه ممکن است باعث تورم بافت اطراف دهانه غده شود و مجرا را ببندد. در نتیجه، مایع در داخل غده تجمع پیدا میکند و کیست ایجاد میشود.
علائم کیست بارتولین چیست؟
بسیاری از کیستهای بارتولین کوچک هستند و بهجز تحریک خفیف، علامت دیگری ایجاد نمیکنند. در این حالت کیست بارتولین بدون درد و علامت است. اگر کیست به آبسه بارتولین (عفونت) تبدیل شود، علائم کیست بارتولین ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- ناراحتی و درد هنگام رابطه جنسی، راه رفتن، نشستن یا هنگام گذاشتن تامپون، و همچنین، هنگام پاک کردن خود پساز استفاده از سرویس بهداشتی؛
- تورم و حساسیت در ناحیه؛
- تب یا لرز؛
- قرمزی؛
- خروج ترشح از کیست؛
- تغییر در اندازه (بزرگتر شدن کیست).
آیا کیست بارتولین خطرناک است؟
کیستهای بارتولین معمولاً بیخطر هستند و عارضه جدی ایجاد نمیکنند. بااینحال، اگر عفونت در آنها ایجاد شود، ممکن است بسیار دردناک شوند.
کیست بارتولین ممکن است در دوره بارداری هم رخ دهد و یک علت درد واژن در بارداری باشد.
ابتلا به سرطان در غده بارتولین نادر است، اما در برخی موارد پزشک ممکن است برای بررسی وجود سلولهای سرطانی، کیست را خارج کند و آزمایش پاتولوژی انجام دهد.
روشهای درمان کیست بارتولین
درمان کیست بارتولین به علائم آن بستگی دارد. اگر کیست کوچک، بدون درد و بدون نشانه عفونت باشد، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشد.
اگر علائم ادامه پیدا کند یا کیست بزرگتر شود، احتمال دارد آبسه بارتولین در حال شکلگیری باشد. در این صورت، پزشک ممکن است در صورت عفونی بودن یا در موارد نادر مشکوک به بدخیمی، تخلیه کیست بارتولین یا خارج کردن آن را توصیه کند.
۱. درمان کیست بارتولین در خانه
کیست بارتولین درمان خانگی سادهای دارد. نشستن در وان حاوی ۷ تا ۱۰ سانتیمتر آب گرم (حمام سیتز)، چند بار در روز و بهمدت چند روز به درمان کمک میکند. این کار باعث کاهش ناراحتی و کمک به بهبود میشود و گاهی کمک میکند کیست عفونی خودبهخود تخلیه شود.
میتوانید برای کاهش درد از مسکنهای بدون نسخه مانند استامینوفن یا ایبوپروفن طبق دستور مصرف، استفاده کنید.
اگر کیست پاره شد یا ترشح کرد، جای نگرانی نیست؛ فقط باید ناحیه را تمیز و خشک نگه دارید تا از انتشار عفونت جلوگیری شود. اگر کیست دردناک شد، عفونی شد یا طی چند هفته بهبود نیافت، باید به پزشک مراجعه کنید.
آیا باید کیست بارتولین را بترکانم؟
تخلیه کیست بارتولین در خانه اصلاً توصیه نمیشود. هرگز نباید کیست را فشار دهید، بترکانید یا با وسایلی مانند سوزن سوراخ کنید. این کار ممکن است باعث آسیب بافتی و گسترش عفونت شود. تخلیه خودبهخود کیست باید بهطور طبیعی پساز چند روز درمان (مانند حمام سیتز یا مصرف آنتیبیوتیک) انجام شود و نیازی به دخالت دستی ندارد.
کیست بارتولین چقدر باقی میماند؟
مدتزمان باقی ماندن کیست به اندازه آن و وجود یا نبود عفونت بستگی دارد. معمولاً کیستها طی چند هفته بهطور کامل برطرف میشوند.
۲. مصرف آنتیبیوتیک تجویزی
اگر کیست عفونی باشد یا آزمایشها نشان دهد که به عفونت مقاربتی مبتلا هستید، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک تجویز کند. بااینحال، اگر آبسه بهطور کامل و صحیح تخلیه شود، ممکن است نیازی به مصرف آنتیبیوتیک برای درمان کیست بارتولین نباشد.
۳. تخلیه کیست یا آبسه
اگر کیست عفونی باشد و درد و ناراحتی ایجاد کند، پزشک ممکن است تخلیه آن را توصیه کند. روش تخلیه بسته به اندازه کیست متفاوت است.
محتویات کیست ممکن است شامل چرک، مخاط، باکتری، خون یا سایر مایعات باشد. ترشحات ممکن است غلیظ و رنگ آنها از زرد روشن تا قهوهای یا قرمز متغیر باشد. در صورت عفونی بودن، ممکن است بوی نامطبوعی داشته باشند. رعایت بهداشت ناحیه بسیار مهم است.
۴. عمل جراحی کیست بارتولین
با عمل مارسوپیالیزاسیون (Marsupialization) پزشک کیست را باز و تخلیه میکند، سپس لبههای دیواره کیست را بخیه میزند تا یک دهانه دائمی کوچک برای تخلیه مداوم ایجاد شود. این روش برای کیستهای عودکننده مفید است.
ممکن است در موارد بسیار نادر که درمانهای دیگر مؤثر نباشند، غده بارتولین بهصورت جراحی خارج شود.
درمان باید تحتنظر پزشک انجام شود. حتی اگر روشی خانگی مدنظر دارید، بهتر است ابتدا با پزشک مشورت کنید. هرگز سعی نکنید کیست را فشار دهید یا خودتان تخلیه کنید، زیرا این کار میتواند باعث عفونت و تشدید علائم شود.
آیا کیست بارتولین واگیردار است؟
بیشتر کیستهای بارتولین عفونی نمیشوند و ازطریق تماس پوستی منتقل نمیگردند، اما در صورت ترکیدن کیست بارتولین عفونی، بسته به نوع باکتری، باکتریهای داخل کیست ممکن است قابلیت انتقال داشته باشند.
پیشگیری و مراقبت بعداز درمان
خیساندن ناحیه در آب گرم، چند بار در روز، میتواند برای بهبود کیست یا آبسه بارتولین عفونی کافی باشد.
پساز انجام جراحی برای درمان کیست یا آبسه عفونی، نشستن در آب گرم (حمام سیتز) اهمیت ویژهای دارد. این کار به تمیز ماندن ناحیه، کاهش درد و کمک به تخلیه مؤثر کیست کمک میکند. مصرف مسکنها نیز میتواند در کنترل درد بعد از عمل کیست بارتولین مفید باشد.
رعایت بهداشت ناحیه واژن، کنترل عفونت و التهاب و پیگیری منظم پزشکی نقش مهمی در موفقیت درمان و پیشگیری از بیماری دارد.
درمان نکردن کیست غده بارتولین
اگر علامتی نداشته باشید و کیست آزاردهنده نباشد، ممکن است نیازی به درمان نباشد. بسیاری از این کیستها با روشهای خانگی مانند حمام آب گرم طی چند هفته خودبهخود بهبود مییابند، اما اگر عفونت ایجاد شود و کیست بزرگ و دردناک شود، ممکن است مصرف آنتیبیوتیک یا تخلیه آن ضروری باشد.
عود کیست بارتولین بعداز عمل جراحی
برخی افراد دچار کیستهای بارتولین عودکننده میشوند. پزشکان دقیقاً نمیدانند چرا این اتفاق میافتد. کیست غده بارتولین معمولاً بهراحتی درمان میشوند، اما اگر کیست بهصورت مکرر ایجاد شود، ممکن است پزشک رویکرد درمانی متفاوتی را پیشنهاد کند.
روشهای مناسب برای پیشگیری از ابتلا به کیست بارتولین
ازآنجاکه، علت دقیق بیشتر کیستهای بارتولین مشخص نیست، معمولاً راه قطعی برای پیشگیری از آن وجود ندارد.
۱. پیشگیری از عفونتهای مقاربتی (STI)
عفونتهایی مانند کلامیدیا و سوزاک میتوانند باعث التهاب و انسداد غده شوند. برای جلوگیری از آنها موارد زیر توصیه میشود:
- استفاده از کاندوم در هر رابطه جنسی؛
- انجام آزمایشهای دورهای در صورت داشتن شریک جدید یا متعدد؛
- درمان کامل و بهموقع عفونتهای تناسلی.
۲. رعایت بهداشت ناحیه تناسلی
- شستوشوی ملایم با آب ولرم و شویندههای غیرمعطر؛
- خشک نگه داشتن ناحیه؛
- پرهیز از دوش واژینال و محصولات عطردار که میتوانند باعث تحریک شوند.
۳. جلوگیری از تحریک و آسیب
- پرهیز از اصلاح خشن یا مکرر که موجب التهاب پوست شود؛
- استفاده از لباسِ زیر نخی و آزاد؛
- درمان سریع هرگونه التهاب، زخم یا عفونت پوستی در ناحیه ولوو.
۴. مراجعه زودهنگام در صورت بروز علائم
اگر تورم، درد یا تودهای در یک سمت ورودی واژن احساس شود، ممکن است مراجعه سریع به پزشک از تبدیل کیست ساده به آبسه جلوگیری کند.
کلام آخر دکتردکتر
کیست بارتولین یکی از شایعترین انواع برجستگی کنار واژن است، که معمولاً بهدلیل انسداد غده بارتولین در ناحیه واژن ایجاد میشود. علائم کیست بارتولین ممکن است شامل تورم، درد و گاهی عفونت باشد، اما بسیاری از کیستها بدون علامت هستند. شناسایی و تشخیص بهموقع اهمیت دارد تا از بروز عفونت یا آبسه جلوگیری شود. درمان بسته به اندازه و شدت علائم متفاوت است و شامل مراقبتهای خانگی، تخلیه کیست بارتولین یا جراحی در موارد شدید است.
آگاهی زنان درباره کیست بارتولین و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده هرگونه علائم غیرعادی، کلید پیشگیری از عوارض و حفظ سلامت جنسی است. برای اطمینان از سلامت دستگاه تناسلی خود همین حالا در دکتردکتر از پزشک زنان وقت ویزیت آنلاین یا حضوری بگیرید.
سوالات متداول
