آلزایمر یکی از شایعترین بیماریهای تحلیل مغز است که با علائمی مانند کاهش تدریجی حافظه و توانایی یادگیری، تغییرات عملکرد شناختی و رفتاری، و از همه مهمتر فراموشی کوتاهمدت همراه است. در کنار روشهای درمانی پزشکی، برخی افراد معتقدند که امکان درمان آلزایمر با طب سنتی نیز وجود دارد. در طب سنتی علاوهبر داروهای گیاهی ممکن است از روشهایی مانند طب سوزنی نیز برای کمک به درمان بیماران استفاده شود. تأثیر داروهای گیاهی در درمان آلزایمر به تحقیقات بیشتری نیاز دارد و میزان موفقیت این روش در هیچ سازمانی تأیید نشده است، اما چون بسیاری از افراد به طب سنتی علاقهمند هستند، در این مقاله از مجله سلامت دکتردکتر به معرفی روشهای طب سنتی در درمان آلزایمر میپردازیم.
آلزایمر چیست؟
بیماری آلزایمر (Alzheimer) نوعی اختلال مغزی است که حافظه، مهارتهای تفکر و در نهایت توانایی انجام سادهترین کارها را بهآرامی از بین میبرد، افراد مبتلا به این بیماری، اغلب تغییراتی در رفتار و شخصیت خود تجربه میکنند. از گذشتههای دور روشهایی برای درمان تجویز میشدند که تا قبل از تولید دارو و روشهای علمی شامل درمان آلزایمر در طب سنتی و استفاده از داروهای گیاهی بودند.
مشکلات حافظه و فراموشی از اصلیترین علائم آلزایمر هستند و بههمیندلیل نیز به آن «زوال عقل» نیز میگویند، نکته مهم اینکه، شروع بهموقع درمان آلزایمر خفیف مانع از عود علائم و پیشرفت سریع بیماری میشود، بنابراین اگر علائم زیر را دارید، باید سریعتر برای درمان اصولی اقدام کنید:
- فراموشکردن مکرر اطلاعات جدید؛
- گُمکردن وسایل؛
- مشکلات برنامهریزی و تصمیمگیری؛
- تغییرات خلقی، رفتاری یا شخصیتی؛
- عدم توانایی در یافتن کلمات مناسب هنگام حرفزدن.
در ادامه، علاوهبر معرفی روشهای طب سنتی، برخی تکنیکهای موثر در جلوگیری از آلزایمر نیز معرفی میشوند، چون پیشگیری همواره سادهتر و کمهزینهتر از درمان آلزایمر در سالمندان بهویژه موارد شدید است.
نقش طب سنتی در درمان آلزایمر
درمان آلزایمر در طب سنتی بیشتر شامل کاهش برخی علائم یا بهبود کیفیت زندگی است، اما تاکنون شواهد علمی قطعی و قوی نشان ندادهاند که طب سنتی در درمان این بیماری موفق بوده یا روند آن را متوقف کرده است. روشهای درمان فراموشی در طب سنتی از لحاظ علمی اثبات نشدهاند، اما ممکن است در کنار قرص و آمپول درمان آلزایمر و روشهای تقویت حافظه به بهبود علائم یا کاهش سرعت پیشرفت بیماری کمک کنند.
نقش طب سنتی در پیشگیری و درمان آلزایمر شفاف نیست چون با وجود ویژگیهای زیر، خطر مصرف داروهای گیاهی ناشناخته است:
- اثربخشی و ایمنی نامشخص داروها و مکملهای گیاهی؛
- خلوص متغیر و غیرقابلاندازهگیری؛
- احتمال بالای تداخل داروهای گیاهی و مکملها با داروهای درمان آلزایمر.
پیشگیری از آلزایمر و درمان سنتی آن نیاز به مطالعات علمی بیشتری دارد. طب سنتی شامل مصرف داروهای گیاهی و طبسوزنی است، اما این گیاهان دارویی بسیار آهسته عمل میکنند و مشکلات سلامتی زیادی در طول زمان ایجاد خواهند کرد، پس ممکن است همزمان با درمان آلزایمر به بیماریهای دیگری نیز مبتلا شوید.
گیاهان دارویی و مکملهای مفید
درمان آلزایمر در طب سنتی با مصرف گیاهان دارویی و برخی مکملهای مفید شروع میشود، اما هنگام انتخاب و مصرف این داروها باید بسیار مراقب باشید، چون علیرغم ادعاهای دوستداران طبسنتی، بسیاری از این گیاهان و مکملها پشتوانه علمی قوی ندارند و تنها بهدلیل تبلیغات زیاد شناخته میشوند. در ادامه به این موضوع میپردازیم که برای درمان آلزایمر چی بخوریم:
چای سبز
مصرف منظم چای سبز با بهبود عملکرد شناختی ممکن است به درمان آلزایمر در طب سنتی کمک کند. برخی مطالعات نشان دادهاند که چای سبز تشکیل پلاک آمیلوئید را به تاخیر میاندازد و ممکن است اثر رادیکالهای آزاد که باعث آسیب اکسیداتیو در مغز میشوند را مهار کند.
محدودیت اصلی این داروی گیاهی، متابولیزهشدن اجزای آن در دستگاه گوارش است؛ بنابراین فقط در مقدار کمی به مغز میرسند. از نظر علمی، بهترین روش درمان آلزایمر شدید در طب سنتی وجود ندارد و کسانیکه چای سبز را انتخاب کردهاند، باید برنامهای منظم داشته باشند، نه اینکه فقط گاهی از آن استفاده کنند.
زنجبیل
زنجبیل بهعنوان یکی از داروهای محبوب در طب سنتی در درمان بیماریهای متعددی مانند دیابت، تهوع ناشی از شیمیدرمانی، آرتروز و اختلال عملکرد معده موثر است. برخی مطالعات نشان دادهاند که زنجبیل پتانسیل درمان آلزایمر در طب سنتی را نیز دارد، این ریشه ارزشمند با مهار فعالیت «استیل کولین استراز»، عملکرد شناختی را بهطور تقریبا مشابه با داروهای تجویزی در بیماران زوال عقل بهبود میدهد؛ علاوهبراین، زنجبیل با محدود کردن اثرات مخرب استرس اکسیداتیو، از سلولهای عصبی مغز محافظت میکند.
زردچوبه
مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که کورکومین با کاهش تجمع پلاک آمیلوئید، آسیب اکسیداتیو در مغز را کاهش میدهد، بههمیندلیل نیز ریشه گیاهی موثری برای درمان آلزایمر در طب سنتی است.
جینسینگ پاناکس
جینسینگ یکی از داروهای گیاهی پُرکاربرد در طب چینی است و برای درمان انواع بیماریها مانند نارسایی قلبی، دیابت، بیماری پارکینسون، افسردگی و سرطان مصرف میشود. شواهدی وجود دارند که ترکیبات موجود در جینسینگ پاناکس بهصورت زیر برای درمان آلزایمر در طب سنتی موثر است:
- تنظیم فعالیت استیل کولین استراز؛
- تقویت ارتباط سلولهای عصبی؛
- کاهش رسوب پلاک آمیلوئید؛
- محدود کردن آسیب اکسیداتیو مغز؛
- بهبود عملکرد شناختی بیماران مبتلا به آلزایمر خفیف تا متوسط.
جینسینگ پاناکس معمولا بیخطر است، اما ممکن است در دوزهای بالا یا ترکیب با سایر داروها باعث مشکلات زیر شود:
- بیخوابی؛
- ضربان قلب سریع؛
- فشار خون بالا.
زعفران
زعفران بسیار ارزشمند است و بهدلیل خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی که دارد برای درمان بسیاری از بیماریها در طب سنتی تجویز میشود. برخی مطالعات نشان دادهاند که زعفران عملکرد شناختی بیماران مبتلا به آلزایمر خفیف تا متوسط را بههمان میزان داروهای تجویزی بهبود میبخشد، با این تفاوت که عوارض جانبی کمتری دارد؛ زعفران با مهار تجمع و رسوب پلاکهای بتا آمیلوئید میتواند نقش موثری در درمان آلزایمر داشته باشد، اما این نظریه به تحقیقات بیشتری نیاز دارد.
قارچ یال شیر
یال شیر نوعی قارچ خوراکی است که در آمریکای شمالی، اروپا و آسیا رشد میکند، خواص اصلی این قارچ به شرح زیر هستند، مطالعات نشان دادهاند که مصرف قارچ یال شیر یکی از روشهای درمان آلزایمر در طب سنتی کشور چین است و بهصورت زیر به درمان بیماران کمک میکند:
- کاهش تجمع پروتئین تاو؛
- کاهش تشکیل پلاک آمیلوئید؛
- افزایش سطح استیل کولین؛
- افزایش کولین استیل ترانسفراز را در مغز؛
- بهبود عملکرد شناختی در بیماران مبتلا به آلزایمر خفیف تا متوسط.
جینکو بیلوبا
مطالعات محدودی در مقیاس کوچک نشان دادند که عصاره جینکو بیلوبا ممکن است روند زوال شناختی و عاطفی را در بیماران مبتلا به آلزایمر کُند کند، بنابراین بیماران فعالیتهای روزانه خود را برای مدت طولانیتری انجام میدهند.
این عصاره گیاهی با روند زیر باعث بهبود علائم آلزایمر خواهد شد:
- کاهش تجمع پلاک آمیلوئید؛
- محدود کردن استرس اکسیداتیو؛
- جلوگیری از مرگ سلولی در مغز.
نکته بسیار مهم اینکه، جینکو بیلوبا با بسیاری از داروهای تجویزی بهویژه داروی رقیقکننده خون تداخل دارد و تاثیر آن در درمان آلزایمر قابل مقایسه با روشهای پزشکی نیست.
باکوپا
عصاره برگ باکوپا که به آن براهمی نیز میگویند، در طب آیورودا یا هندی برای درمان مشکلاتی مانند آسم، صرع، بیخوابی و روماتیسم مصرف میشود. این عصاره گیاهی سرشار از ترکیبات پلیفنلی است که استرس اکسیداتیو و زوال شناختی مرتبط با افزایش سن را در مغز بهبود خواهند داد، در تئوری، این ترکیبات از سد خونی-مغزی عبور میکنند و خود را به مغز میرسانند، وقتی ترکیبات پلیفنلی به مغز برسند با انتقالدهندههای عصبی ارتباط برقرار میکنند تا حافظه، یادگیری و سایر عملکردهای شناختی بهبود پیدا کند.
باکوپا ممکن است ضربان قلب را کُند کند و عوارضی برای افراد مبتلا به بیماریهای زیر داشته باشد:
- زخم معده؛
- مشکلات روده؛
- مشکلات قلب-عروقی؛
- آمفیزم (نوعی بیماری مزمن ریوی).
آشواگاندا
آشواگاندا که به آن جینسینگ هندی یا گیلاس زمستانی نیز میگویند، یکی از رایجترین گیاهان دارویی برای درمان آلزایمر در طب سنتی است؛ این گیاه با فعالیتهای آنتیاکسیدانی از سیستم ایمنی بدن پشتیبانی میکند.
آشواگاندا با حفاظت از سلولهای عصبی و افزایش فعالیت استیل کولین بهصورت زیر به درمان آلزایمر کمک خواهد کرد:
- بهبود عملکرد شناختی در بیماران مبتلا به آلزایمر؛
- بهبود حافظه کوتاهمدت و بلندمدت؛
- افزایش توجه پایدار؛
- افزایش سرعت پردازش اطلاعات.
روشهای جایگزین درمان آلزایمر با طب سنتی
علاوهبر داروهای گیاهی مختلفی که برای درمان آلزایمر در طب سنتی معرفی شدند، روشهای درمانی دیگری به شرح زیر نیز ممکن است موثر باشند؛ این روشها مانند داروهای گیاهی، درمان قطعی آلزایمر نیستند و تنها ممکن است علائم را بهبود دهند یا سرعت پیشرفت علائم را کاهش دهند.
آروماتراپی یا رایحهدرمانی
برخی روغنهای مشتقشده از گیاهان با رایحهدرمانی برای درمان آلزایمر در طب سنتی موثر هستند، روغنهای خاص زیر ممکن است توانایی شناختی بیماران مبتلا به آلزایمر را بهبود دهند؛ رایحه این روغنها خواصی مانند بهبود خلقوخو و کاهش رفتارهای پرخاشگرانه دارند و بههمیندلیل در طب سنتی برای درمان مشکلات عملکرد شناختی استفاده میشوند:
- لیمو؛
- رزماری؛
- کُندر؛
- پرتقال؛
- اسطوخودوس.
طب سوزنی
طب سنتی با سوزنهای ظریف، بیشتر نوعی خوددرمانی است تا روش درمانی، اما بسیاری از افراد متخصص در طب سنتی چین معتقدند از طریق زیر به درمان آلزایمر کمک خواهد کرد:
- کاهش پروتئین غیرطبیعی در مغز؛
- کاهش التهاب عصبی بدن؛
- بهبود انعطافپذیری عصبی؛
- محدود کردن استرس اکسیداتیو در مغز.
آزمایشهای بالینی نشان دادند که اگر طب سوزنی با داروهای تجویزی آلزایمر ترکیب شود، میتواند عملکرد شناختی بیماران را بهبود دهد، در نتیجه کیفیت زندگی بالاتری تجربه میکنند.
برای جلوگیری از آلزایمر چه بخوریم؟
پیشگیری از آلزایمر، سختیها و هزینه کمتری در مقایسه با درمان دارد، بههمیندلیل در ادامه به این موضوع میپردازیم که برای پیشگیری از آلزایمر چی بخوریم:
مویز
مویز یکی از خشکبارهای مهم در طب سنتی است که مهمترین کاربرد آن تقویت حافظه و بهبود عملکرد مغز است، مویز سرشار از آنتیاکسیدانها و مواد مغذی است که با تقویت سلولهای عصبی مغز، خطر ابتلا به آلزایمر را کاهش میدهند؛ محققان توصیه میکنند مویز را بهصورت ناشتا یا بهعنوان میانوعدهای سالم بخورید.
کُندر
کُندر یکی از گیاهان شناختهشده در طب سنتی است که برای تقویت حافظه مصرف میشود، کُندر با خواص ضدالتهابی و آرامبخشی که دارد بهصورت زیر در جلوگیری از آلزایمر موثر است:
- افزایش تمرکز؛
- تقویت عملکرد مغز؛
- جلوگیری از فراموشی؛
- بهبود حافظه.
بهترین روش مصرف کُندر برای کمک به درمان آلزایمر در طب سنتی، ترکیب آن با عسل است و توصیه میشود صبحها این ترکیب را بخورید.
شکلات تلخ
مطالعهای در سال ۲۰۱۷ نشان داد که مصرف منظم شکلات بهویژه شکلات تلخ با کاهش خطر احتمال بروز زوال شناختی مرتبط است.
ماهیهای چرب بهویژه سالمون
اسیدهای چرب ضروری موجود در ماهیهای چرب مانند سالمون، قزلآلا و ماهی خالمخالی برای سلامت مغز بسیار مفید هستند.
آجیل بدوننمک
آجیلها سرشار از چربیهای غیراشباع، آنتیاکسیدانها و ویتامین E هستند که همگی با سلامت مغز ارتباط دارند، اگرچه هیچ نوع آجیلی باعث درمان آلزایمر نمیشود، اما مصرف منظم آنها بهعنوان بخشی از رژیم غذایی سالم به حفظ عملکرد شناختی مغز کمک خواهد کرد؛ بهترین آجیلها برای جلوگیری از آلزایمر به شرح زیر هستند:
- گردو؛
- بادام درختی؛
- پسته؛
- فندق؛
- بادام هندی.
لازم است بدانید که کمبود ویتامینها و مواد معدنی مهمترین عامل ابتلا به انواع بیماریها است، بنابراین برای جلوگیری از ابتلا به آلزایمر و سایر مشکلات سلامتی در سنین بالا، ویتامینهای زیر را با مصرف مواد غذایی مختلف دریافت کنید:
ویتامین C
یکی از مکملهای مفید برای بیماران مبتلا به آلزایمر، ویتامین C است. سطح این ویتامین در اغلب بیماران پایین است و باتوجهبه نقشی که در مغز ایفا میکند، ممکن است منجر به کاهش سرعت زوال شناختی شود؛ این آنتیاکسیدان قوی بهصورت زیر به درمان آلزایمر در طب سنتی کمک میکند:
- کاهش استرس اکسیداتیو؛
- کاهش التهاب مغز؛
- محافظت از سلولهای عصبی.
ویتامینهای گروه B
ویتامینهای گروه B از جمله B6 (پیریدوکسین)، B9 (اسید فولیک) و B12 (کوبالامین) نقش مهمی در بسیاری از عملکردهای بدن دارند، این ویتامینها بهویژه برای کنترل سطح اسید آمینه هموسیستئین بسیار بااهمیت هستند؛ این اسید آمینه معمولا در بیماران مسن زیاد است و ارتباط معناداری با سکته مغزی، بیماری عروق کرونر و زوال عقل دارد.
آزمایشهای بالینی تاثیر ویتامینهای گروه B در کمک به بهبود علائم آلزایمر را بهصورت زیر توصیف میکنند:
- بهبود برخی از عملکردهای شناختی؛
- یادآوری حافظه فوری و تاخیری؛
- روانی کلامی طبقهبندی شده؛
- سرعت پردازش؛
- توجه پایدار.
کوآنزیم Q10
کوآنزیم Q10 یا یوبیکینون نوعی آنتیاکسیدان است که بهطور طبیعی در بدن وجود دارد. این کوآنزیم برای عملکردهای مختلف بدن مانند تامین انرژی سلولها و جلوگیری از استرس اکسیداتیو ضروری است.
از نظر تئوری، Q10 باید بتواند سطح آمیلوئید در بیماران مبتلا به آلزایمر را کاهش دهد، اما مطالعات بالینی هیچگونه مزایای شناختی نشان ندادهاند. جالب اینجاست که کوآنزیم Q10 استرس اکسیداتیو در مغز را کاهش میدهد و حافظه، توجه و رفتار در بیماران مبتلا به آلزایمر را بهبود خواهد داد.
ویتامین D
ویتامین D یکی از مهمترین ریزمغذیهایی است که نقش موثری در رشد مغز دارد، بسیاری از محققان معتقدند که سطح پایین این ویتامین با ابتلا به بیماریهای عصبی از جمله آلزایمر مرتبط است. یافتههای اخیر نشان میدهند کمبود ویتامین D بهاحتمال زیاد نوعی پیامد اولیه بیماری است تا علت آن و مصرف طولانیمدت این ویتامین ممکن است علائم بیماری آلزایمر را تشدید کند و میزان مرگ و میر را افزایش دهد؛ توصیه پزشکی در این شرایط، خودداری از مصرف خودسرانه ویتامین D است تا خطرات ناشی از آن کاهش پیدا کنند.
سبک زندگی و پیشگیری
اگرچه هیچ راه قطعی برای جلوگیری از آلزایمر وجود ندارد، اما برخی تحقیقات نشان میدهند اصلاح سبک زندگی و عادات سالم غذایی میتواند خطر ابتلا به زوال شناختی و آلزایمر را کاهش دهد یا شروع علائم را بهتاخیر اندازد؛ برای داشتن یک زندگی سالم باید اقدامات زیر را انجام دهید:
فعالیت بدنی منظم
ورزش منظم با بهبود جریان خون در مغز و سلامت قلب به حفظ عملکرد شناختی و کاهش خطر ابتلا به آلزایمر کمک میکند، بهتر است حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی در هفته داشته باشید.
تغذیه سالم
رژیمهای غذایی مانند رژیم مدیترانهای که بر مصرف سبزیجات و میوههای تازه، ماهی، مغزها، غلات کامل و روغن زیتون متمرکز هستند، خطر ابتلا به زوال عقل را کاهش میدهند.
روابط اجتماعی فعال
ارتباط منظم با خانواده و دوستان یا شرکت در فعالیتهای اجتماعی باعث سلامت شناختی بهتر در سنین بالاتر میشود.
خواب کافی و باکیفیت
اختلالات خواب و کمبود خواب ممکن است با افزایش خطر زوال شناختی مرتبط باشد، بنابراین شبها بین ۷ تا ۹ ساعت خواب باکیفیت داشته باشید.
کنترل بیماریهای مزمن
مدیریت بیماریهای مزمن زیر اهمیت فراوانی در سلامت مغز و کاهش خطر آلزایمر دارد:
- فشار خون بالا؛
- دیابت؛
- کلسترول بالا؛
- چاقی.
ترک سیگار و الکل
سیگار و الکل با افزایش خطر زوال عقل مرتبط هستند، بهتر است هرچه زودتر مصرف آنها را ترک کنید.
فعالیت ذهنی
فعالیت ذهنی مهمترین عامل در کاهش خطر ابتلا به آلزایمر است، بنابراین کارهای زیر را به برنامه روزانه خود اضافه کنید:
- مطالعه؛
- یادگیری مهارتهای جدید؛
- حل جدول؛
- بازیهای فکری؛
- شرکت در دورههای آموزشی.
نکات کاربردی برای بیماران و خانوادهها
نکات کاربردی زیر به بیماران و خانواده آنها کمک میکند تا از آسیبهای غیرقابلجبران این بیماری جلوگیری کنند:
- برنامه منظم روزانه برای غذا خوردن، خواب، مصرف داروها و فعالیتهای بدنی داشته باشید.
- محیط زندگی را ساده کنید و از شلوغی و تغییرات غیرضروری خودداری کنید.
- روی کشوها، دربها و وسایل خانه برچسب بزنید.
- آرام و واضح صحبت کنید و از جملات کوتاه استفاده کنید.
- در طول روز آب کافی بنوشید و تغذیه سالم داشته باشید.
- ایمنی خانه را هر روز بیشتر کنید.
- از سلامت روان خود مراقبت کنید.
- با شرکت در جلسات درمانی منظم، علائم را کنترل کنید.
کلام آخر دکتردکتر
توصیهها و تکنیکهای طب سنتی ممکن است در بهبود کیفیت زندگی، کاهش استرس و حمایت از عملکرد شناختی بیماران مبتلا به آلزایمر نقش داشته باشند، اما تاکنون هیچ روش قطعی برای درمان آلزایمر در طب سنتی تایید علمی نشده است. داروهای گیاهی معمولا در طولانیمدت باعث بروز مشکلات جدیتری میشوند، بنابراین نباید خودسرانه و بدون مشورت با پزشک متخصص مصرف شوند؛ توصیه میشود برای انتخاب بهترین روش درمان، از خدمات ویزیت حضوری دکتردکتر استفاده کنید و از پزشک متخصص مغزواعصاب وقت مشاوره بگیرد.
